Encyklopedyja powszechna (1859)/Arcybiskupstwo lwowskie ruskie
| <<< Dane tekstu >>> | |
| Autor | |
| Tytuł | Encyklopedyja powszechna |
| Tom | Tom II |
| Rozdział | Arcybiskupstwo lwowskie ruskie |
| Wydawca | S. Orgelbrand |
| Data wyd. | 1859 |
| Miejsce wyd. | Warszawa |
| Źródło | Skany na Commons |
| Indeks stron | |
Arcybiskupstwo lwowskie ruskie, czyli metropolija halicka, lwowska powstała właściwie później już w XIV wieku, kiedy Ruś poszła w kawały pomiędzy Litwą a Polską. Osobno przedtém exystowało władyctwo halickie, o którego dziejach bliżej wspomnimy mówiąc o biskupstwie lwowskiem ruskiem. Biskupi haliccy i przedtém już jako oddaleni nieco od Kijowa i w okolicach, które wpływowi Wielkiego Księstwa nie tak bardzo nieulegały, przywłaszczali sobie tytuł i prawa metropolitów dla Rusi Czerwonej; takiemi metropolitami byli: Halakteon około r. 1204, Arlem około r. 1239, Cyryll około r. 1243, Piotr około r. 1244, Józef z Kryłoszan około r. 1292 i Antoni także z Kryłoszan, około r. 1295, wreszcie Grzegórz który rządził r. 1301 i umarł 1305 r. w Grudniu; po jego śmierci wdzierał się wprawdzie mnich Geroncyjusz w r. 1305, ale ustąpić musiał, gdy poprzednio jeszcze książę włodzimierski posłał Piotra, którego Ruś czci świętym, do patryjarchy Atanazego z proźbą, aby go na metropoliję halicką postawił; patryjarcha nie wysłuchał całej proźby, wyświęcił albowiem Piotra na metropolitę wszej Rusi. Tak się rzeczy miały aż do czasów, kiedy Ruś nowe otrzymała przeznaczenie od losu. Kijów został się metropoliją dla ziem ruskich w Litwie i dla krain zaleskich, na których powstawał Suzdal i Moskwa. Kazimierz Wielki zaś dla Rusi Czerwonej, którą zawojował, postanowił drugą podnieść metropoliję i podniósł ją rzeczywiście w Haliczu w r. 1371 poddawszy pod zarząd nowego metropolity biskupstwo chełmińskie, turowskie, przemyślskie i włodzimierskie. Antoni za błogosławieństwem patryjarchy Filofeja, został pierwszym metropolitą halickim na Rusi Polskiej w r. 1371 i sprawował władzę pasterską nad owemi czterema władyctwami. Po nim został metropolitą Cypryjan Serb w r. 1376, ale po Alexym przesiadł się rychło na metropoliję całej Rusi. Wreszcie biskup łucki Jan przezwał się metropolitą, którym rzeczywiście mianowany był r. 1398. Ale ponim patryjarcha zleca administracyję metropolii halickiej hieromonachowi Simeonowi, zatem idzie, że metropolici haliccy ustają, owszem, na synodzie nowogrodzkim Cemiwlaka w roku 1414 zasiada Jan biskup halicki. Metropolii już było niepotrzeba w Haliczu, skoro wróciło z Moskwy prawo do Kijowa i skoro metropolita jeden kijowski mógł rządzić cerkwią w połączonej wzajem z sobą Polsce i Litwie. Nawet biskupstwo ustało, które jak i kiedy wznowione ob. Biskupstwo lwowskie. Biskupstwo to trwało aż do rozbioru ostatniego Polski. Kiedy wtenczas Austryja w Galicyi znalazła wielu wyznawców kościoła greckiego zjednoczonego, postanowiła urządzić hierarchiję osobną i wtedy naturalnie myśl się zrodziła wznowienia dawnej metropolii halickiej we Lwowie. Stało się to po śmierci biskupa Mikołaja Skorodyńskiego w r. 1805. Ale metropolitów pomimo tego, że pół wieku już przeszło od tej chwili upłynęło, dwóch tylko było: 1) Antoni Angiełłowicz (ob.) z biskupa przemyślskiego, pierwszy metropolita i arcybiskup lwowski nie halicki, od r. 1806, umarł 1814. 2) Michał Lewicki także z biskupa przemyślskiego, metropolita od r. 1816, kardynał od r. 1856, umarł w Styczniu 1858 r. Za Angiełłowicza podlegało metropolii biskupstwo przemyślskie i chełmskie przez czas jakiś. Dzisiaj podlega jedno tylko przemyślskie, ale gdy metropolija ta zbyt ogromna postanowieniem cesarskiem z d. 8 Maja 1850 r., położono zasadę, że archidyjecezyja ma być podzieloną na dwie części, to jest na właściwe arcybiskupstwo lwowskie i na nowe biskupstwo stanisławowskie; podział ten jednak do dziś dnia jest tylko na papierze i spodziewać się należy, że śmierć ostatniego metropolity rzecz tę dopiero ostatecznie ułatwi. Za Lewickiego pierwszy raz metropolici zyskali suffraganów dla obszerności dyjecezyi, bo starzec arcybiskup potrzebował czynnej pomocy. Suffragani brali tytuł biskupów in partibus, co rzecz nowa jest na Rusi, pierwszy Jan Bocheński (ob.) zmarły w Styczniu 1858 r. był biskupem rozeńskim, Rosety, drugi dzisiejszy ksiądz Spirydjon Litwinowicz (ob.) jest biskupem Canato: od Stycznia także 1858 r. Ksiądz Litwinowicz rządzi archidyjecezyją jako administrator. W dzisiejszym składzie rzeczy, metropolija rozciąga się na ośm obwodów Galicyi, to jest: lwowski, stryjski, stanisławowski, kołomyjski, brzezański, złoczowski, tarnopolski, czortkowski i Bukowinę. Ludności zawiera w sobie 1,361,650. Odejść mają do przyszłego biskupstwa stanisławowskiego obwody: stanisławowski, kołomyjski, czortkowski i Bukowina z ludnością 604,596. Dzisiaj jest dekanatów w archidyjecezyi 48, parafij 868, kapelanij 301, klasztorów bazylijańskich męskich 8 i żeński 1, ten ostatni w Słowicie, męzkie zaś znajdują się we Lwowie, Hoszowie, Krasnopuszczy, Złoczowie, Podhorcach, Buczaczu, Pohoni i Ułaszkowcach. Ma pod sobą metropolita 8 szkół głównych, 272 trywijalnych, 2 szkoły panieńskie, 64 parafijalnych urządzonych a 507 nieurządzonych systematycznie. Księży świeckich jest 1,263, z których 1218 w dyjecezyi, a 45 po za dyjecezyją, oprócz tego jest 33 zakonników i 3 zakonnice. Cyfry te wzięte są z urzędowych wykazów na r. 1857. Jul. B.
