Encyklopedyja powszechna (1859)/Archipelag
| <<< Dane tekstu >>> | |
| Autor | |
| Tytuł | Encyklopedyja powszechna |
| Tom | Tom II |
| Rozdział | Archipelag |
| Wydawca | S. Orgelbrand |
| Data wyd. | 1859 |
| Miejsce wyd. | Warszawa |
| Źródło | Skany na Commons |
| Indeks stron | |
 Artykuł w Wikipedii | |
 Strona w Wikisłowniku | |
Archipelag, wyraz niepewnego pochodzenia, oznaczający w geografii większą liczbę wysp położonych blizko siebie i rozpościerających się po znacznej przestrzeni morza. Wspólność ukształtowania gruntowego i układu gór, oraz pokrewieństwo fauny i flory pomiędzy wyspami należącemi do jednego Archipelagu, jako też pomiędzy niemi, a sąsiedniemi lądami, zdają się dowodzić, że gromady te są szczątkami oderwanemi od przyległych lądów stałych przez siły wulkaniczne lub neptuniczne. Do znakomitszych Archipelagów należą: Mulgrawski, Mendański (wyspy Markizy), Tonga (wyspy Przyjacielskie), Hawai (wyspy Sandwich), Antylski, Indyjski i Grecki. Archipelagiem Greckim, nazywamy powszechnie Archipelag, rozciągający się w północno-wschodniej stronie morza Śródziemnego, pomiędzy brzegami Rumelii (Tracyi) na północ, Azyi Mniejszej na wschód, Macedonii i Grecyi na zachód. Wyspy jego, będące wyraźnie przedłużeniem gór Azyi Mniejszej i półwyspu bałkańskiego, rozpadają się na kilka gromad czyli szeregów, z których jedne należą do Europy, drugie do Azyi. Odróżnić szczególniej należy: 1) dwie gromady europejskie Cykladów i Sporadów, których brzegi skaliste i ważkie przesmyki służyły od najdawniejszych czasów za schronienie morskim rozbójnikom; 2) wyspy odosobnione, z których jedne europejskie, jak: Salamina, Eubea, Samotrace, inne azyjatyckie jak: Lemnos, Samos, Lesbos, Chios, Rodus i t. d. Wszystkie te wyspy są górzyste, a rozleglejsze z nich posiadają równiny poprzerzynane rzekami i bardzo urodzajne. Głównemi ich płodami są: zboże, wino, oliwa, figi, bawełna, jedwab, miód, wosk i t. p., z przedmiotów zaś kopalnych marmur i różne metale. Góry po części są natury wulkanicznej, a kilka z nich aż dotąd wyrzuca słupy dymu. Losy Archipelagu Greckiego zawsze prawie związane były z dziejami Grecyi i Azyi Mniejszej. Przed Alexandrem Wielkim po części niepodległe, po części zależne od Aten i Sparty lub podbite przez Persyję, zostały z temi krajami wcielone do monarchii macedońskiej, a następnie wraz z Grecyją przeszły pod władzę rzymską. Po podziale państwa rzymskiego, Archipelag pozostał przy cesarzach bizantyńskich, aż do roku 1185, w którym Wenecyjanie kilka wysp jego obsadzili. R. 1270 Wenecyjanin Marco Sanuto zdobył wyspy Naxos, Paros, Antiparos, Santorin, Anafi, Argentiera, Milo, Polikandro i inne, ogłosił się niezawisłym i przyjął tytuł księcia Archipelagu. Potomkowie jego blizko przez trzy wieki panowali nad pomienionemi wyspami, jako książęta Naxos, dopóki ostatni z nich, Jacopo Crispo, nie został pozbawionym władzy przez sułtana Selima II (r. 1556). Archipelag był odtąd w posiadaniu Porty, aż do założenia królestwa greckiego, któremu odstąpiono Cyklady, północne Sporady i wyspę Skyros. Większość mieszkańców Archipelagu składają Grecy, znani jako nieustraszeni żeglarze.
