Encyklopedyja powszechna (1859)/Archeologija polska
| <<< Dane tekstu >>> | |
| Autor | |
| Tytuł | Encyklopedyja powszechna |
| Tom | Tom II |
| Rozdział | Archeologija polska |
| Wydawca | S. Orgelbrand |
| Data wyd. | 1859 |
| Miejsce wyd. | Warszawa |
| Źródło | Skany na Commons |
| Indeks stron | |
Archeologija polska. Nauka ta, dopiero w naszych czasach, właściwy początek wzięła i rozwój. Do pierwszych badaczy archeologicznych policzyć możemy, Jana Potockiego, który opisał starożytności Prilwicskie. Dzieło Stanisława Potockiego: Winkelman albo o sztuce u dawnych (3 tomy, w Warszawie 1818 roku), obejmuje wiele wiadomości, jakkolwiek nie krajowych w przedmiocie archeologii. Ale prawdziwy początek archeologii polskiej, zaczyna się od chwili, kiedy Hugo Kołłątaj, w gronie b. Towarzystwa Przyjaciół Nauk, rzucił pierwszy myśl, potrzeby zwrócenia pilnej uwagi i badań na lud nasz, jego podania, obrzędy, pieśni, zwyczaj i obyczaj, a zarazem na pamiątki przeszłych wieków, jakie zachowała w łonie swoim ziemia nasza. Towarzystwo Przyjaciół Nauk w r. 1828 ogłosiło w tej myśli zadanie do nagrody. Tymczasem w pismach peryjodycznych polskich, od czasu do czasu pojawiały się ważne wiadomości o wykopaliskach w różnych częściach dawnej Polski (Dziennik Wileński, Pamiętnik Warszawski, Dziennik Warszawski pod redakcyją M. Mochnackiego, później J. K. Ordyńca, Rozmaitości naukowe krakowskie). Tu J. S. Bandtkie niemałe zasługi położył, równie jak Ambroży Grabowski. Ale najważniejsze w archeologii polskiej i słowiańskiej zajmuje miejsce Adam Czarnocki, (ob.) znany pod przybranym nazwiskiem Zorjana Dołęgi Chodakowskiego; który rozprawą swoją: „O słowiańszczyznie przed Chrześcijaństwem“ (w ćwiczeniach naukowych, tomów 2, r. 1818); pełną ognia i nowego poglądu, stanowi właściwy okres archeologii polskiej. Rozprawa ta, natchnęła zapałem młode pokolenie ku badaniom archeologicznym: rzucono się za przykładem Czarnockiego do zbierania pieśni, podań, zwyczajów i obrzędów ludu naszego, zaczęto troskliwie wyszukiwać mogił i kurhanów rozsypanych, po dawnych ziemiach Polski, i przechowywać starannie wydobyte z nich pamiątki. Od tej rozprawy pamiętnej rozpoczyna się szereg badaczy naszych, którzy archeologiję polską wzbogacając coraz nowymi odkryciami, postawili ją na stanowisku naukowém. W tym szeregu liczemy Joachima Lelewela, Łukasza Gołębiowskiego (Lud polski, ubiory w Polsce: — Gry i Zabawy: Domy i Dwory, 4 tomy), Ambrożego Grabowskiego, niemal wszystkie dzieła wydane dawniej, jak i te prace, które sędziwy starzec, dotąd ogłasza. W. A. Maciejowski. Do pisarzy naszego okresu, którzy zbogacają archeologiję krajową należą: Zygmunt Helcel, Józef Łepkowski, T. Żebrawski, Karol Kremer, Żegota Pauli, Karol Rogawski i zmarły Józef Muczkowski w Krakowie: Alexander Przezdziecki, Edward Rastawiecki (Słownik malarzy polskich, rozprawy pojedyńcze E. Rastawieckiego: Alexandra Przezdzieckiego wiele rozpraw ogłoszonych drukiem w Biblijotece Warszawskiej, i w innych pismach: a razem podjęte: Wzory w przepysznym wydaniu wychodzące Kazimierz Strończyński), F. M. Sobieszczański, Dominik Szulc, Juljan Bartosiewicz, Karol Beyer, B. Podczaszyński, Teodor Narbutt, Eustachy Tyszkiewicz, Konstanty Tyszkiewicz, I. J. Kraszewski, J. Jaroszewicz, Adam Kirkor, Ludwik Jucewicz i wielu innych. Jak ta nauka, wielu znalazła miłośników, jak oceniono całą jej ważność, dowodzą dzieła wyłącznie jej poświęcone, jak: Rzut oka na źródła archeologii krajowej Eustachego Tyszkiewicza, Wilno 1842 r. Tegoż Badania archeologiczne to Litwie i na Rusi liteicskiej, Wilno, 1850 roku. Ukraina domowa M. Grabowskiego. Wycieczka archeologiczna w niektóre strony gubernii Radomskiej F. M. Sobieszczańskiego, Warszawa 1852 r. Wiadomość historyczna o zamkach, horodyszczach i okopiskach starożytnych na Litwie i Rusi litewskiej Konstantego Tyszkiewicza. Wreszcie dzieło obejmujące obszerniejszy zakres: Starożytności polskie, Poznań, 1842—1852, tomów 2. — Wzrost świetny i rozwój archeologii polskiej, zapewniają dwa towarzystwa, wyłącznie jej poświęcone: w łonie Towarzystwa naukowego krakowskiego; oddział archeologiczny, posiadający zbiór swój zabytków przeszłości, a w nim jedyny najważniejszy pomnik na całą sławiańszczyznę z czasów przedchrześcijańskich w posągu Światowida, i Komissyja archeologiczna wileńska wraz z muzeum (ob. Archeologiczna komissyja wileńska). Oddział archeologiczny krakowski wydaje oddzielny rocznik od 1851 roku (ob. Towarzystwo naukowe krakowskie). K. Wł. W.
