Encyklopedyja powszechna (1859)/Arcemberski
| <<< Dane tekstu >>> | |
| Autor | |
| Tytuł | Encyklopedyja powszechna |
| Tom | Tom II |
| Rozdział | Arcemberski |
| Wydawca | S. Orgelbrand |
| Data wyd. | 1859 |
| Miejsce wyd. | Warszawa |
| Źródło | Skany na Commons |
| Indeks stron | |
 Artykuł w Wikipedii | |
Arcemberski (Walentyn Maciej), inne źródła zamiast Maciej, podają błędnie Mikołaj. Biskup kijowski, był synem Stanisława, pochodził zaś z rodziny Pomorskiej, której jedna dzielnica w Warmii osiadła. Poświęciwszy się stanowi duchownemu, w początkach panowania króla Augusta II był już kanonikiem warszawskim i kantorem w kapitule sandomierskiej. Miał też jednocześnie stopień sekretarza królewskiego. Z temi tytułami mianowany 3 Lipca 1700 r. z Mikołajem Nieżychowskim do uregulowania dóbr królewskich, a mianowicie olkuskich, gdy gwarkowie i dzierżawcy należytych od dawna powinności nie chcieli skarbowi uiszczać. Król za tę pracę kazał m. Olkuszowi, żeby księdzu półtora tysiąca tynfów wypłaciło. Kommissyja, która miała się odbywać od 1 Września, zaczęta dopiero 1 Listopada, zakończona zaś i podpisana w ratuszu olkuskim 29 Grudnia, znajduje się w „Górnictwie Łabęckiego“ (t. 2‑gi, str. 438—450). Król dla tego może użył Arcemberskiego do kommissyi, że jako kantor sandomirski osiadły był w tamtych stronach, jeżeli tylko nie dostał Arcemberski tej prelatury w ciągu samej kommissyi, gdy król nie nazywa go kantorem w Lipcu, a w Grudniu już się nim Arcemberski podpisuje. Do funduszu owej kantoryi należało miasteczko kasztelańskie Żarnów w opoczyńskiém; tutaj prałat miał nietylko władzę dziedzica ale i sądową; jakoż w d. 30 Marca 1702 r. znajdujemy Arcemberskiego we dworze żarnowskim zapisującego wyrok: „na panny niewstydliwe Kaszubianki,“ które więcej wiedzą niż starsze żony; dziedzic kazał je wypuścić z więzienia i skazał na grzywny. Jest też postanowienie drugie Arcemberskiego, wydane przeciw ruinie Żarnowa. Zostaje później kanonikiem gnieźnieńskim i opatem świeckim w Koprzywnicy u Cystersów, gdzie niedługo zabawiwszy, przenosi się na bogatsze opactwo sieciechowskie do Benedyktynów. Dalej 26 Kwietnia 1710 r. mianowany proboszczem z filją w Przyczynie (Sygill, ks. 17), wreszcie po śmierci Jana Gomolińskiego w r. 1711 zasiada w senacie, jako biskup kijowski. Jeżeli nie myłka w Erazmie Otwinowskim i jeżeli zamiast biskupa chełmskiego nie położony kijowski, to miał Arcemberski zajście z Sasami w r. 1714. Napadnięty wojewodzic Tarło, chronił się przed niemi do kościoła w Krasnymstawie, ale Sasi nie uważając na nietykalność domu bożego skoczyli obcess, wyszedł tedy do nich biskup kijowski i broniąc kościoła, bronił razem Tarły; z łajany i odepchnięty, a kościół skrwawiono. Ostro się upominał za zniewagę ołtarzy nuncyjusz i królowi to wyrzucał, ale jedynie Tarło na tém zyskał, gdy go uwolniono z więzienia. Nie omyłka to jednak być może, dla tego, że chociaż Krasnystaw należał do dyecezyi chełmskiej, jednak biskup kijowski mógł się podówczas na owém miejscu znajdować, gdy tułał się bez dyecezyi. Umarł r. 1717 przesiedziawszy na biskupstwie lat sześć tylko. Miał jednego tylko rodzonego brata; Jan który był burgrabią poznańskim, ożenił się zaś z Heleną Grodzicką. Jul. B.
