Encyklopedyja powszechna (1859)/Aragonit
| <<< Dane tekstu >>> | |
| Autor | |
| Tytuł | Encyklopedyja powszechna |
| Tom | Tom II |
| Rozdział | Aragonit |
| Wydawca | S. Orgelbrand |
| Data wyd. | 1859 |
| Miejsce wyd. | Warszawa |
| Źródło | Skany na Commons |
| Indeks stron | |
 Artykuł w Wikipedii | |
Aragonit (Węglan wapna pryzmatyczny. Igloit). Jest to węglan wapna krystalizujący w słup kwadratowy prosty. Nazwa nadaną mu została od miejscowości, gdzie po raz pierwszy odkryty został. Minerał ten słynnym się stał z tego względu, że pierwszy przedstawił anomalię prawom Haüy’ego, wskazującym, że zmiana postaci krystalicznej zależną jest od zmiany w składzie chemicznym ciała. I dla tego też Haüy podtrzymując swoją zasadę, opierał różnicę w chemicznym składzie węglanu wapna i aragonitu na tém, że ostatni, wedle rozbiorów Vauquelin‘a, miewał przy sobie pewną ilość węglanu stroncyjany. Późniejsze wszelako rozbiory Laugier’a okazały, że w aragonicie z Gex niema wcale stroncyjany, a następnie odkrycie dwukształtności i w innych ciałach dowiodło, że prawo Haüy nie jest absolutném. Najwięcej węglanu stroncyjany, bo 4% zawierają aragonity z Bastènes, blisko Dox i z Moline w Aragonii; wcale zaś jej w sobie nie mają aragonity z Gex, w departamencie Aiu i z Herrengrund, w Siedmiogrodzie. Aragonity znajdują się w kryształach i massach włóknistych; barwę mają białomleczystą, żółtawą lub szarawą. Twardość cokolwiek większa od węglanu wapna zwyczajnego i równa 3,75. C. g. 2,928. Pod dmuchawką rozpryskuje się na drobne cząstki, w kwasie azotnym rozpuszcza ze wzburzeniem. Aragonit krystaliczny zawsze ma postać szklisztą, a przynajmniej mocno jest przezroczysty, z dwiema osiami optycznemi. Kryształy rzadko pojedyńcze, zwykle przedstawiają połączenie wielu kryształów pierwotnych; najpiękniejsze pochodzą z Herrengrund. Aragonit włóknisty przedstawia się w postaci włókien grubych lub delikatnych i cienkich. W pierwszym razie, przedstawia massy prętowe proste lub promieniste, z odłamem szklistym. Aragonit w cienkich włóknach przedstawia zwykle igiełki odosobnione, bardzo świetne, osadzone na węglanie wapna pospolitym, siarczanie baryty i t. p. i zwany bywa aragonitem igiełkowatym. Włóknisty aragonit przedstawia wielkie podobieństwa do węglanu wapna włóknistego; wszelako aragonit nie ma połysku perłowej macicy, włókna jego oddzielają się daleko łatwiej, barwa prawie zawsze jednorodna, w dotknięciu więcej jest suchy i łatwiej się kruszy. W wielu miejscowościach, a mianowicie w kopalniach żelaza w Artzberg w Styryi, znajduje się aragonit włóknisty w postaci skręconych gałązek, podobnych do niektórych korali, gładkich na powierzchni, zwykle białych, z odłamem włóknistym. Odmiana ta znana jest w zbiorach pod nazwiskiem żelaznego kwiatu (flos ferri); nie zawiera w sobie stroncyjany. Gustaw Rose zauważył, że niektóre nacieki, przez wody karlsbadzkie utworzone, są aragonitem. To spowodowało go do bliższego zbadania okoliczności, przy których ów aragonit się osadza i doprowadziło do następnego wniosku: ile razy wody kwaskowate, zawierające w roztworze węglan wapna, opuszczają osad w temperaturze wyższej, tyle razy jest on aragonitem; przeciwnie, osad będzie zwyczajnym węglanem wapna, jeżeli woda w zetknięciu z powietrzem stygnie i ostudzona tworzy nacieki. To ciekawe spostrzeżenie stwierdzone na wielką skalę zostało przy źródłach mineralnych w Vichy. Wody te, zawierające w sobie znaczną ilość węglanu wapna, osadzają aragonit w łonie ziemi, na jej zaś powierzchni węglan wapna. Aragonit ten i w Karlsbadzie i w Vichy zawiera przy sobie ślady arsenu, który i w wodach tych się okazuje. K. J.
