Encyklopedyja powszechna (1859)/Aquaviva
| <<< Dane tekstu >>> | |
| Autor | |
| Tytuł | Encyklopedyja powszechna |
| Tom | Tom II |
| Rozdział | Aquaviva |
| Wydawca | S. Orgelbrand |
| Data wyd. | 1859 |
| Miejsce wyd. | Warszawa |
| Źródło | Skany na Commons |
| Indeks stron | |
 Artykuł w Wikipedii | |
Aquaviva (Klaudyjusz), piąty generał Jezuitów, urodził się r. 1543 ze starożytnego i znakomitego domu książąt Atri. Za przykładem wielu członków swojego rodu wstąpił do stanu duchownego i znajdował się u dworu papieża Pijusa V, który go wysoce poważał. Zrzekając się atoli świetnej przyszłości w hijerarchii Kościoła, w 25 roku życia, wziąwszy rozbrat ze światem, wstąpił do zakonu Jezuitów roku 1567 i wkrótce został prowincyjałem neapolitańskim, a potém rzymskim. Po śmierci Eberharda Merkuryjana Lusemburgczyka, czwartego generała zakonu, wybrany generałem r. 1580, w 37 roku życia. Przy końcu r. 1581 wyznaczył kommissyję z siedmiu Ojców zakonu, a rozmaitych narodów, i polecił ułożyć plan nauk dla szkół jezuickich. Wypracowane przez nią Ratio studiorum, było w swoim rodzaju arcydziełem. Gdy dwóch jego assystentów twierdziło, że najsurowszy ascetyzm panować powinien w uczynkach pokuty i modlitwach zakonnych: dwaj inni utrzymywali, że taka surowość nie da się pogodzić ze szczególném posłannictwem Towarzystwa Jezusowego. Generał zarówno dalekim będąc od dwojga zdań skrajnych, rozstrzygnął spór i określił dokładnie, co Jezuita winien jest niebu, a co światu, i postanowienie swoje przesłał wszystkim prowincyjałom do wykonania. Podniosły się zażalenia z różnych stron przeciw Jezuitom; Syxtus V papież zamierzał odjąć ich seminaryjom zasiłki pieniężne, i zmienić organizacyję monarchiczną zakonu, nadaniem demokratyczniejszej konstytucyi i nowego nazwiska. Aquaviva umiał przekonać papieża o słuszności swojej sprawy, i Syxtus V, pozwolił zbudować nowe obszerniejsze kollegijum w Rzymie, uposażył je szczodrze, i polecił jezuitom wykładać nauki w seminaryjach rzymskich. Zabiegi Jezuitów hiszpańskich, niechętnych że żaden z nich nie był dygnitarzem zakonu, stłumił Aquaviva i zapobiegł grożącemu rozdwojeniu. Gorliwość jego rozciągała się nietylko nad Włochami, Hiszpaniją i Francyją; ale zakładał kollegija w Belgii i Niderlandach, wysyłał missyje do Anglii i Hollandyi, wyprawił czterech Jezuitów do Konstantynopola dla pocieszania chrześcijan będących w niewoli mahometańskiej. Jego staraniem wyszło Directorium exercitiorum S. Ignatii; zostawił szesnaście listów składających część: Corpus Instituti S. J., i dzieło: Industriae ad curandos animae morbos, Wenecyja 1606. Po 34 latach generalstwa zakonu, umarł dnia 31 Stycznia 1615 roku. Przy jego zgonie, zakon Jezuitów liczył 13,000 członków, 550 klasztorów i 13 prowincyj, a w tych liczbie polską i litewską. Towarzystwo Jezusowe, mówi d’Alembert, winno Aquavivie mądrą organizacyję, którą nazwać można arcydziełem umysłu ludzkiego w dziedzinie polityki, i która przez lat dwieście zachowywała wielkość i chlubę zakonu. L. R.
