Dyskusja indeksu:M. Arcta słownik ilustrowany języka polskiego - Tom 3.djvu/Z-Ż

Z Wikiźródeł, wolnej biblioteki
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania

Zawar, w med., lekarstwo, gotowane w wodzie aż do zawrzenia.

Zawarcholić, wdać ś. w warcholenie, w zamieszanie; sprawiać niezgodę, wszcząć kłótnię, zwadę.

Zawarcie, rzecz. od Zawrzeć;to, na co zawierają, zamknięcie, zamek; to, co jest zawarte, zamknięte mieszkanie; z. umowy = ułożenie warunków.

Zawarcie, przysł., zwięźle.

Zawarczeć, Zawarknąć, odezwać ś. warkiem.

Zawar o waćp. nied. Zawarowywać.

Zawarowywaćp. [[M. Arcta Słownik ilustrowany języka polskiego/dok. Zawarować; zastrzegać, zabezpieczać sobie co, wymawiać sobie co z góry, zamieszczać jakie warunki w umowie; chronić, strzec, chować, uchowywać od czego; z. ś., być zawarowywanym.

Zawartość, to, co ś. w czym zawiera, co jest we wnętrzu czego; treść czego; ilość czego, dająca ś. umieścić w czym.

Zawarty, którego zawarto w czym; zawierający ś. w czym; mieszczący ś. w czym; skryty, nieszczery, zamknięty w sobie; nieotwarty, nieotworzysty.

Zawarzać (się), dok. Zawarzyć (ś.); warzeniem zagotowywać (ś.), zaczynać ś. warzyć, gotować.

Zawaśniać, dok. Zawaśnić; do waśni pobudzać, kłócić, wadzić, waśnić.

Zawaśnik, ten, który waśni ludzi między sobą.

Zawaźać, dok. Zaważyć; mieć pewną wagę, pewien ciężar, ważyć tyle a tyle; z. co, równać ś. czemu w wadze, w znaczeniu, w wartości; mieć pewną wartość, pewne znaczenie; z. na szali czyichś losów = wpływać na nie przeważnie.

Zaważyćp. nied. Zaważać.

Zawącnać, poczuć węchem, zwąchać.

Zawątlac, dok. Zawątlić; wątłym czynić, wycieńczać, osłabiać.

Zawątlić — /nied. Zawątlać.

Zawciąg, roślina z rzędu wolnopłatkowych, z rzędu pierwiosnkowych, z rodziny ołownicowatych (fig.)*

Zawciągać — z Zaw ściągać.

Zawczasu, przysłdość wcześnie, w sam czas, nie zapóźno; zbyt wcześnie, przedwcześnie.

Zawczesność, własność tego, co jest przedwczesne, zbyt wczesne.

Zawczesny, przedwczesny, zbyt wczesny.

Zawcześniprzysł., przedwcześnie, przed czasem należnym.

Zawczoraj, przysł., przed dniem wczorajszym, onegdaj.

Zawczorajszy, który ś. stał zawczoraj, onegdajszy.

Zawdy, Zawżdy — p. Zawsze.

Zawdziaćp. nied. Zadziewać.

Zawdzielubka, robak z gromady pierścienic rurkowatych.

Zawdziewać, dok. Zawdziać; kłaść co z ubrania na siebie, odziewać ś. w co, nakładać co na siebie; z. ś., być ząwdziewanym.

Zawdzięczać, dok. Zawdzięczyć; być winnym, być obowiązanym komu za co, poczuwać ś ’względem kogo do wdzięczności za otrzymane dobrodziejstwo, łaskę, grzeczność, wywdzięczać ś. komu.

Zawdzin, gatunek rośliny.

Zawecować, wecując zaostrzyć, wyostrzyć.

Zawerbować, zwerbować, zaciągnąć do wojska, do stowarzyszenia; z. ś., być zawerbowanym.

Zawerucha. taniec ludu ruskiego w cztery osoby, któro, złożywszy na krzyż ręce, szybko kręcą ś. wkoło.

Zawoselić (się), rozweselić (i), rozradować (ś.)f

Zawetować, oddać wet za wet, odpłacić komu, nagrodzić komu co, oddać co wzajemnie.

Zawezwać, wezwać, przywołać, dać polecenie przyprowadzenia kogo.

Zawędrowaćp. nied. Zawędrowywać.

Zawędrowywać, dok. Zawędrować; wędrując zachodzić do jakiego miejsca.

Zawędzać, dok. Zawędzić; nieco wędzić, czynić, że co wyschnie, wysuszyć ś., mocno schudnąć.

Zawędzony, którego zawędzono.

Zawęzić, zacisnąć, zrobić węższym, związać mocno.

Zawęźlió, za a i TOC na węzeł.

Zawężać, dok. Zawężyć; węższym czynić s,, /ać.

Zawężyćp. nied. Zawężać.

Zawiaćp. nied. Zawiewać.

Zawiadamiać, dok. Zawiadomić; uwiadamiać kogo o czym, udzielać wiadomości komu o czym; informować, objaśniać kogo o czym; z. ś., zawiadamiać ś. wzajemnie; być zawiadamianym.

Zawiadomić p. nied. Zawiadamiać.

Zawiadomienie, rzecz. od Zawiadomić;wiadomość, komu udzielona, wieść, nowina; ogłoszenie.

Zawiadowaćp. Zawiadywać.

Zawiadowca, człowiek, zawiadujący, zarządzający czym, administrator, komisarz, ekonom, intendent; z. stacji kolejowej = naczelnik.

Zawiadowczy, właściwy zawiadowcy, należący do zawiadowcy.

Zawiadowczyni, forma żeńs. od Zawiadowca.

Zawiadowstwo, urząd, praca, stanowisko zawiadowcy.

Zawiadywać, Zawiadować, obmyślać, opatrywać; z. kim, czym, mieć co pod swoim nadzorem; dozorować, władać, zarządzać, administrować, kierować, rządzić;

być przełożonym, być zwierzchnikiem nad kim, nad czym.

Zawianie, rzecz. od Zawiać;przeziębienie wskutek przeciągu powietrza.

Zawiasa, rodzaj haka q żelaznego, na którym drzwi, okna, lufciki itp. zawieszają ś. u futryn (fig.); wogóle wrszystko, co służy do zawieszania; kręci ś., jak na z-ach = jest ruchliwy, nie może usiedzieć na miejscu; gębę ma, jak na z-ach = jest gadatliwy; z-y ziemi = osie biegunów ziemskich.

Zawiaska, zdr. od Zawiasa; z-i pergaminowe = rzemyki, na których wiszą pieczęcie u dokumentu.

Zawiasówce, rząd mięczaków ramienionogów.

Zawiasowy, odnoszący ś. do zawias; opatrzony zawiasami, składany, zamykany.

Zawiaśnik różowy, gatunek małżów nie cewków, o skorupach różowych, z liczne-; mi długiemi kolcami, rozrzuconemi po żeberkach, żyje wT morzu Śródziemnym, kłopotek (f.).

Zawiąż, Zawiązka — p. Zawiązek.

Zawiązaćp. nied. Zawiązywać.

Zawiązek, zarodek, zapłodek; w bot., dolna rozszerzona w kształcie buteleczki część kwiatu. zawierająca zalążki, z których następnie powstają owoce (f.); przen., początek, źródło, zaródź, zadatek.

Zawiązka, to, co służy do zawiązania.

Zawiązywać, dok. Zawiązać; związując, zamykać: z. worek; związując łączyć: z. rzeczy = bagaże; zawiązując, pakować, przewiązywać, obwiązywać: z. paczkę, kufer; zawiązując, zaciągać, zaciskać: z. węzeł, supeł; wikłać, plątać, zaplatać, zamotywać; z. co w czym, włożywszy co w co, związywać; związawszy, tworzyć pewien kształt: z. krawat, kokardę, wstążkę, podwiązkę, chustkę na szyi, z. koniowi ogon; z. ranę = wiążąc, opatrywać, przewiązywać, bandażować; z. oczy = zasłaniać, zakrywać; z. gębę, usta = zmuszać do milczenia, do trzymania czego w tajemnicy; z. komu świat = zagradzać drogę do szczęścia, do powodzenia, do karjery; z. z kim przyjaźń = zaprzyjaźniać ś. z kim; z. z kim rozmowę = zaczynać rozmawiać, wdawać ś. w rozmowę; z. towarzystwo = tworzyć, formować towarzystwo; z. jakieś stowarzyszenie, współkę = powoły wać do życia, tworzyć; nie umie i kozie ogona zawiązać = nic nie potrafi, do niczego nie jest zdolny; z. ś., być zawiązywanym; wikłać ś., splatać ś., pleść ś.; formować ś., tworzyć ś., rosnąc: kapusta ś. zawiązuje; wyrastać z zawiązku: owoc ś. zawiązuje; być tworzonym, powoływanym do życia, powstawać, zaczynać ś.

Zawichnąć, wywichnąć, wywinąć.

Zawichrzać, dok. Zawichrzyć; zaczynać wichrzyć, wypełniać powiewem wiatru, zawiewać wichrem; przen., zaburzać, burzyć, wziąć ś. do wichrzenia między ludźmi, niepokoić, wzniecać rozruchy, mieszać porządek czego, wichrzyć; z. rozum = zamącać, durzyć, odurzać; z. ś., być zawichrzanym, burzyć ś., wichrzyć ś.

ZawichrzaJy, który ś. zawichrzył, zawichrzony.

Zawichrzeć, zawichrzyć ś.

Zawichrzenie, rzecz. od Zawichrzyć; zamieszka, zamęt, nieporządek, bunt.

Zawicie, rzecz. od Zawić;to, czym ś. coś zawija, zawiązka; przykrycie głowy a. twarzy, zasłona, kwef, podwika, zawój.

Zawicie, przysł., bezzwłocznie, natychmiast, bez apelacji.

Zawićp. nied. Zawijać.

Zawidymować, zaświadczyć swoim podpisem.

Zawieczerzyć się, zapóźnić ś. do wieczora; długo wieczerzać.

Zawieczniać,, dok. Zawiecznić; czynić co wiecznym; z. ś., stawać ś. wie znym.

Zawieoznica. roślina wiecznik.

Zawiecznić- -z nied. Zawieczniać.

Zawiedziony, ktorego zawiedziono; oszukany, który ś. zawiódł, doznał zawodu.

Zawieja, zawierucha, zamieć śnieżna, zadymka.

Zawiejkap. Zawieja.

Zawieniec, w dawnym prawie polskim: pewna suma z majątku męża a. dożywocie na pewnej części jego majątku, które wyznaczało prawo pannie, wychodzącej za mąż bez oprawy posagu.

Zawieracz, człowiek, który coś zawiera, zamyka, przyrząd do zamykania czego, zasuwa.

Zawierać, dok. Zawrzeć; zamykać, trzymać zamkniętym; obejmować, mieścić w sobie, zmieszczać w swym wnętrzu; przen., zamykać pewną przestrzeń; mieć co za swoją treść, za myśl; zawiązywać, kojarzyć, tworzyć: z. przyjaźń, związek, współkę, związek małżeński, z. pokój, przymierze, traktat, umowę; z. komu powieki = być przy jego zgonie; z. powieki = umierać, konać; z. ś., zamykać ś., być zamykanym, być zawartym; mieścić ś. w czym.

Zawieradlo, przyrząd, służący do zawierania, zamykania; zawora, zasuwa, rygiel.

Zawieratka, roślina petunja. Zawierca, w dawnej Małej Polsce szlachcic drugiego rzędu, świerczałka, skartabellus.

Zawiercać, dok. Zawiercić; zaczynać wiercić; wkręcać, zakręcać, przyśrubowywać; wiercąc zakręcać; zamykać: z. drzwi; z. ś., zawracać ś., zakręcać ś.

Zawiernie, przysł., zapewne, zaiste.

Zawierszać, dok. Zawierszyć; dachem, wierzchem pokrywać; z. ś., wierzchem być pokrytym.

Zawierszony, którego zawierszono; wybujały, przesadny, wygórowany.

Zawierucha, zamieć, zawieja, zadymka; z. morska = burza morska; przen., rozruch, niepokój, zamieszanie, bunt, zaburzenie.

Zawieruszać, dok. Zawieruszyć; wichrzyć, burzyć, zawichrzać, zaburzać; zarzucać, zaprzątać, zadziewać, zapodziewać; z. ś., zawichrzać ś., zaburzać ś, zadziewać ś.T podziewać ś., zarzucać ś.; zabłąkiwać ś., zachodzić do jakiego miejsca i nie wracać.

Zawieruszyćp. nied. Zawieruszać.

Zawierzać, dok. Zawierzyć komu, dawać komu wiarę, wierzyć, ufać komu, powierzać co komu.

Zawierzchnie, przysł., powierzchownie, zewnętrznie.

Zawierzchny, zwierzchni, powierzchowny, zewnętrzny.

Zawierzchować, zrobić wierzch na czym, zakończyć co wierzchem, np. stóg siana.

Zawierzgać, Zawierzgnąć, zacząć wierzgać, wierzgnąć.

Zawierzyćp. nied. Zawierzać.

Zawiesićp. nied. Zawieszać.

Zawiesidło, wszystko, co służy do zawieszania, nić, pręt, utrzymujący ciało zawieszone a. przywiązane do punktu stałego.

Zawiesina, w med., płyn, w którym zawarta jest jakaś substancja nierozpuszczalna; to, co w płynie nie opada na dno.

Zawiesisto, przysł., z zawiesistością, obficie, gęsto, tłusto.

Zawiesistość, własność tego, co jest zawiesiste.

Zawiesisty, zwisły, zwieszający ś., obwisły; służący do zawieszania; nos z. = pociągły; wąs z. = wąs duży, na dół spuszczony; ogar z. = o zwisających uszach; wół z. = ze zwisającym podgardlem; gęsty, gęsto ugotowany: sos z.

Zawieszacz, ten, który co zawiesza.

Zawieszać, dok. Zawiesić; zaczepiać tak, aby wisiało, wieszać; z. co czym, zastawiać czymś wiszącym; z. co na czym, gruntować, zasadzać, zakładać; wstrzymywać, odraczać, odkładać, limitować, przerywać na jakiś czas a. na zawsze: z. posiedzenie, narady, obrady, sądy, kroki nieprzyjacielskie; z. urzędnika = pozbawiać go czasowo a. na stałe urzędu, suspendować; z. co w kościele = poświęcać jako ofiarę, wotum; z. oczy, myśli na czym = zwracać na co uwagę, brać co pod rozwagę; z. co na kołku = dać pokój czemu, nie wrystępować z czym; z. bramę, drzwi, okno = osadzać na zawiasach; z. ś., być zawieszanym; wieszać ś.. uwieszać ś., czepiać ś. czego; zatrzymywać ś., wstrzymywać ś.; zuajdywać tymczasowe zajęcie, posadę aby potem pozostać przy nich na stałe; zasadzać ś., polegać; piętrzyć ś., stawać murem.

Zawieszczać, dok. Zawieszczyć, Zawieście; wieszcząc zapowiadać, zaprorokować.

Zawieszczyćp. nied. Zawieszczać.

Zawieszenie, rzecz. od Zawiesić;dar, ofiara, zawieszona w kościele, wotum; z. broni = rozejm, armistycjum, wstrzymanie kroków wojennych; interdykt, klątwa kościelna; niepewność, wahanie: trzymać kogo w z-u = pozostawiać w niepewności, co ma dalej czynić; w stylistyce: zwrot retoryczny, zwany też niedomówieniem.

Zawieścićp. nied. Zawieszczać.

Zawieśćp. nied. Zawodzić.

Zawietrzać, dok. Zawietrzyć; poczuwać węchem, zwietrzać, tęchnąć; z. ś. = przechodzić stęchliną, psuć ś., przechodzić jaką wonią.

Zawietrzyćp. nied. Zawietrzać.

Zawiew, Zawiewa, zawiewanie, zawianie; wiatr, wicher, zawierucha, burza; zadymka, zawieja; zamieszanie, rozruch, bunt, zaburzenie.

Zawiewać, dok. Zawiać, Zawionąć; o wietrze: zaczynać wiać, przeciągać; z. w co, wiać w co; wiejąc, zanosić na jakie miejsce; zawiało go = przeziębił ś.; %art., upił ś., urżnął ś.; z. kogo, zaczynać wiać na kogo; z. co czym, wiejąc zasypywać co czym.

Zawiewka, zadymka, zamieć śnieżna.

Zawieźć p. nied. Zawozić.

Zawiędły, Zawiędniały, zaschły, zwiędniały, zastarzały, zakorzeniony; zawędzony.

Zawiędnąć, Zawiędnieć, zacząć więdnąć, więdnąc podeschnąć; zaschnąć w dymie, nad dymem, zawędzić ś; zestarzeć ś.

Zawięzić, sprawiać, że co gdzie zawięźnie, zaplącze ś., umotać, zawikłać, uplątać.

Zawięzly, który zawiązł.

Zawięznąć, uwięznąć, zagrząznąć w czymś lepkim, np. w błocie; zamotać ś., umotać ś., uwikłać ś.; zatrzymać ś. w wązkim przejściu, tak że ś. ruszyć nie można.

Zawijać, dok. Zawinąć, Zawić; obwijać, obwinąwszy okrywać, obtulać, okręcać, zawikływać, uwikływać; zaplątywać w co; wijąc robić co; uplatać, skręcać, nakręcać; z. taniec a. w tańcu = tańczyć z rozmachem; zwijać, skręcać w trąbkę; zakasywać, podwijać, podnosić: z. rękawy, nogawice; przen.y trzeba zawinąć rękawy = wziąć ś. gorliwie do pracy; z. do brzegu, do portu = przybijać do brzegu łódką, okrętem; wywijać czym, wymachiwać; fryzować, układać w pukle, kędzierzawić; zajadać z apetytem, pałaszować; z. ś., być zawijanym, owijać ś. w co; wikłać ś., wplątywać ś. w co; z. ś. koło kogo, koło czego, zręcznie koło kogo, czego chodzić, dokładać staranności dla osiągnięcia swoich celów, chodzić koło kogo, czego, zabierać ś. do czego z zapałem; z. ś. gdzie, między czym, zdarzać ś., przytrafiać ś.; groch z-ja ś. około tyczki = owijając ś. pnie ś.; zaginać ś.

Zawijanki (-ek), rzeczy zwinięte; potrawa ze szczupaków w obłączki; kluseczki, pierożki.

Zawijka, to, co służy do zawijania, podwika, osłona, fartuch, chustka, owijana dokoła głowy u kobiet wiejskich; w bot., osłonka zarodni u paproci.

Zawiklać — p> nied. Zawikływać.

Zawikłanie, rzecz. od Zawikłać;coś zawikłanego, zawiłość, poplątanie, plątanina, zamieszanie, zamęt.

Zawikłanie, przysł., w sposób zawikłany, niejasno, zawile.

Zawiklany, którego zawikłano; zawiły, trudny do rozplątania, do zrozumienia, niejasny, poplątany.

Zawikływać (się), dok. Zawikłać (ś.); gmatwać (ś.), mieszać (ś.), zaplątywać (ś.), zamotywać (ś.), wikłać (ś.) w czym. Zawile, Zawiło, przysł., niejasno, niewyraźnie, z zawiłością, zawikłanie, poplątanie, trudno do zrozumienia. Zawilec, wietrznia, sasanka, anemona, roślina zielna z rodziny jaskrowatych (fig.)- HP.

Zawiignąć, Zawil^Kplk żeć, zajść wilgocią.

Zawilgocić, Zawilgotnić — p. Zawilżyć. ^

Zawilgotnieć — Zawilżeć.

Zawilżać, dok. Zawilżyć; robić wilgotnym, mokrym, nasycać wilgocią, moczyć.

Zawilżećp. Zawilgnąć.

Zawilżyć, Zawilgoci tp. nied. Zawilżać.

Zawiłekp. Zawilec.

Zawiłop. Zawile.

Zawiłość, cecha tego, co jest zawiłe, zawikłanie, zagmatwanie, poplątanie; niejasność, coś trudnego do zrozumienia, pomieszanego.

Zawiły, splątany, zawikłany, powikłany; ciemny, niejasny, niezrozumiały; z. styl; głowa z-a = z bujnym wrłosem grzywiastym; z. rok, terminp. Zawity.

Zawinąćp. nied. Zawijać.

Zawiniątko, coś zawiniętego, mała paczka zawrinięta, niewielki pakunek.

Zawinić, popełnić winę, zgrzeszyć, przewinić, stać ś. winnym względem kogo w czym.

Zawinienie, rzecz. od Zawinić;przewinienie, wina.

Zawinięcie, rzecz. od Zawinąć;to, w co ś. coś zawija; owinięcie, coś zawiniętego, zawiniątko, zagięcie; niema nawet na z. palca = jest niezmiernie mało.

Zawisać, dok. Zawisnąć; zaczepiwszy ś. jednym punktem u czego, resztą ciężaru zwisać, wisieć w powietrzu, być uwieszonym, nie tonąć, nie iść na dno; z. od kogo, zależeć, być zależnym od kogo, być mu podwładnym; zasadzać ś., gruntować ś. na czym, polegać na czym, zależeć od czego; spadać na kogo, krupić ś. na kim.

Zawisak, motyl z rodzaju tejże nazwy, z rodziny kordziuków czyli sfinksów, z podrzędu zmierzchnikowców.

Zawisłość, zależność, podwładność komu a. czemu.

Zawisły, który zawisł, wiszący z góry na dół, zwieszony, zwisający; zależący, zależny od kogo, od czego, podwładny komu.

Zawisnąćp. nied. Zawisać.

Zawistnica, kobieta zawistna, zazdrośnica.

Zawistnie, przysł., z zawiścią, zazdrośnie, nieprzyjaźnie.

Zawistnik, człowiek zawistny, zazdrośnik.

Zawistny, patrzący z żalem na cudze powodzenie, nie mogący znieść tego, że ktoś inny ma to, czego on nie ma, pełen zawiści, zazdrosny, nieprzyjazny.

Zawiść, uczucie nieprzyjazne względem kogoś szczęśliwego, posiadającego coś więcej, zazdrość.

Zawiślański, Zawiślany, Zawisłny, położony z tamtej strony Wisły, mieszkający za Wisłą.

Zawisie, miejscowość, położona za Wisłą, z tamtej strony Wisły.

Zawitać dokąd a. do kogo, przybyć, przyjechać z tym przekonaniem, że ś. będzie mile witanym, zjawiać ś., pokazać ś.; dzień z-ał = zrobiło ś. jasno, wesoło.

Zawitalec, przychodzień, przybysz

Zawitek, tok śrubowy.

Zawitka, rodzaj ślimaka grzebykoskrzelnego, wstęgojęzycznego, o skorupce długiej, wpoprzek fałdowanej, żyjący w morzach wschodnioindyjskich (f.).

Zawity, którego zawito, zawinięty; w dawnym prawie polskim: rok z. = termin ostateczny sprawy sądowej.

Zawlecp. nied. Zawlekać.Zawlekać. Zawłóczyć, dok. Zawlec; wlec aż do pewnego miejsca, zaciągać, dociągać dokąd; z. igłę nitką = nawlekać; z. nitkę, tasiemkę, włos = przewlekać igliczką; przen., pociągać, przynęcać, zapalać do czego, zmuszać; z. ś., być zawlekanym; dostawać ś. dokąd z trudem, zbierając resztki sił, ledwie dochodzić dokąd, doczołgiwać ś.

Zawladać, Zawładnąć, kim, czym, nad kim, nad czym, rozciągnąć nad kim, nad czym swoje panowanie, swoją władzę, zacząć władać, opanować.

Zawłókap. Zawłóka.

Zawłoski (-ków), pociąganie za włosy, za łebki.

Zawłóczny, Zawłoczny, odnoszący ś. do zawłóki, dotyczący zawłóczenia.

Zawłóczyć — z Zawlekać; zabronować, skończyć bronowanio.

Zawłóka, Zawłoka, zawłóczenie, zawlekanie; zawleczona pod skórę tasiemka, sznurek, włos, w celu odciągnięcia choroby (jeden z zabobonnych środków dawnego lecznictwa); zaciąg, bielmo na oku, katarakta.

Zawnioskować, wyprowadzić wniosek z przesłanek, podać wniosek.

Zawnuk, praprawnuk.

Zawodca, w dawnym prawie polskim: człowiek, dający zabezpieczenie prawne, ewiktor.

Zawodne (-ego), akcydens od wskazania i wycechowania sążni; akcydens od kośby łąk i od stogu.

Zawodniczy, dotyczący zawodnika a. zawodu, odnoszący ś. do biegania w zawody, wyścigowy; rzecz., urzędnik, zawiadowca wyścigów.

Zawodnićp. nied. Zawradniać.

Zawodnie, przysł., z możnością zawodu, sposobem zawodnym, niepewnie, omylnie; wyścigając ś., idąc w zawody.

Zawodnik, człowiek, idący z j kim w zawody, wyścigający ś., | współubiegający ś z kim; współubiegający ś. z kim; współzawodnik, rywal; koń, biegający w zawody, wyścigowiec.

Zawodność, to, co jest zawodne, omylne, niepewne, co może przynieść zawód, rozczarowanie.

Zawodny, powodujący zawód, wywołujący rozczarowanie, zwodny, niepewny, omylny, złudny, ułudny — -z Zawodowy.

Zawodować, biegać w zawody, ścigać ś, wyścigać ś., brać udział w wyścigach; współubiegać ś., rywalizować.

Zawodowiec, człowiek, poświęcający ś. specjalnie jakiemu zawodowi i biegły w nim, fachowiec.

Zawodowy, odnoszący ś. do zawodów, wyścigowy; dotyczący jakiego zawodu, powrołania, fachowy, specjalny.

Zawodzić, dok. Zawieść; prowadzić, doprowadzać kogo, co, do pewnego miejsca, do pewnego kresu; przen., wabić, nęcić, pociągać; odprowadzać od prawdziwej drogi, sprowadzać na manowce; oszukiwrać, omamiać; omylać nadzieję, nie spełniać oczekiwania, robić komu zawód; zawlekać, zakrywać, zasłaniać; śpiewać tęskno, żałośnie; z. głosem = żalić ś. głośno, lamentować; z. ś., być zawodzonym; z. ś. na kim, na czym, doznawać zawodu, omylać ś. w swoich nadziejach, oczekiwaniach, błądzić w powziętej nadziei; zapędzać ś., zapuszczać ś. w co; rozwodzić ś., rzecz swoją rozwlekle prowadzić.

Zawodzie, miejscowość, położona za wodą.

Zawoik, zdr. od Zawój.

Zawoisty, o drzewie: świdrowaty, kręty.

Zawojec, gatunek drozda.

Zawojek — z Zawoik; rodzaj ślimaka przodoskrzelnego, tarczoskrzelnego, o skorupie okrągłostożkowej, gładkiej, żyjący w morzach, oceanu Atlantyckiego (fig.). ’A“ f

Zawojnik. wielka oIW.“„paska, zawój strojny turecki.

Zawojować, wojując zająć, podbić, opanować; stać ś. panem czyjejś własności, czyjejś woli, ujarzmić, poskromić kogo, uczynić go w zupełności posłusznym sobie.

Zawołać, zacząć wołać, wydać głos gromki, wykrzyknąć; wezwać kogo, aby przyszedł, zbliżył ś., przywołać.

Zawołanie, wezwanie kogo, aby przyszedł; stan, powołanie; hasło, którym członkowie rodu zwoływali ś. na wspólne zebrania i w walce; mieć co na z. = w każdej chwili przygotowane.

Zawołaniprzysł., sławnie, znakomicie; wybornie, wyśmienicie, doskonale.

Zawołany, którego zawołano; sławny, głośny, doskonały, wyborny, wyśmienity, znakomity.

Zawoływacz, człowiek, który zawołuje, wzywa, wzywacz.

Zawołżanin, mieszkaniec kraju, położonego za Wołgą.

Zawołżanka, mieszkanka kraju, położonego za Wołgą; kobieta z za Wołgi.

Zawołżański, położony za rzeką Wołgą, mieszkający za Wołgą.

Zawonieć, poczuć węchem; zacząć wonieć, zapachnąć, wydać woń, zapach.

Zawora, Zawór, przyrząd, służący do zamykania, wrzeciądz, drąg, zasuwka, rygiel, zapora; zawada, przeszkoda; zawarcie, zamknięcie; zawarcie ś., zapchanie jakiego przewodu w organizmie ludzkim a. zwierzęcymp. Zawornik.

Zaworkaf zdr. od Zawora.

Zawornik, kamień wmurowany w samym środku sklepienia, kamień framużny, sklepny, brzeżny, zamek sklepienia.

Zawoskowaćp. Zawoszczyć.

Zawoszczyć, Zawoskować, pokryć warstewką wosku, zagładzić woskiem.

Zawotować, wyrazić zgodę na co przez głosowanie.

Zawozić, dok. Zawieźć; wioząc wozem, koniem, statkiem, dostawiać kogo, co do pewnego punktu; zapełniać, zasypywać czymś przywożonym, np. piaskiem, gliną, kamieniami.

Zawoźnik, ten, który przyjechał do młyna ze zbożem dla zmielenia.

Zawoźno, przysł., duża liczba zawoźników w młynie.

Zawoźny, skądinąd przywoźny, przewoźny, importowany, sprowadzany z zagranicy.

Zawód, zawodzenie, zawiedzenie do pewnego miejsca; bieg prędki; bieganie na placu zawodów, bieg do mety, ściganie ś., wyścigi; miejsce zawodów, plac wyścigowy, boisko, hipodrom; przen., bieg życia, okres życia, działalności; powołanie, stan, karjera, profesja: z. naukowy, z. wojskowy, z. urzędniczy; zamach, rozpęd, zaciąg; zachodzenie około czego, zachód, staranie około czego; zawiedzenie oczekiwania, omylenie nadziei, rachuby, rozczarowanie, nieziszczenie ś. czego.

Zawódca, Zawodziciel, ten, który zawodzi czyją nadzieję; w dawnym prawie polskim; ten, kto wszczyna proces, pozywa kogoś do sądu, powód, iściec; ten, kto zaciągnął dług; właściciel pierwotny, od którego kto nabył własność.

Zawódczy, odnoszący ś. do zawódcy, nabyty od kogoś drugiego.

Zawódka, statek wodny przy młynie pływaku, 6 stóp szeroki, na którym koniec wału spoczywa.

Zawój, wstęga, chusta, owinięta dokoła głowy (fig.), nakrycie głowy narodów wschodnich, turban (fig.); w archit., ozdoba głowicy słupa w porządku joóskim i złożonym w kształcie linji spiralnej, ślimacznica.

Zawór — -z Zawora.

Zawóz, Zawózka, zawożenie, zawiezienie, transport do jakiego miejsca; wielkie zgromadzenie ś. zawoźników do młyna.

Zawózkap. Zawóz.

Zawracać, dok. Zawrócić; biegnąc, idąc, jadąc, obracać ś., kierować ś. w pewną stronę, zakręcać; skręcać; zmuszać, skłaniać kogoś idącego, jadącego, płynącego, by wrócił w tę samą stronę, skąd szedł, jechał, płynął; idąo, jadąc, płynąc, zwracać ś. w tym samym kierunku, skąd ś. przyszło, przyjechało, przypłynęło; przen., odciągać, odwodzić od czego; z. oczy = przewracać; z. głowę = nabawiać zawrotu głowy, odurzać; z. komu głowę = narzucać ś. komu, zanudzać kogo; przewracać w głowie, czynić wartogłowem, bałamucić kogo, rozkochiwać kogo w sobie; z. ś., obracać ś. w przeciwną stronę, zakręcać; obracać ś. w pewną stronę pod pewnym kątem, skręcać; kręcić ś., odurzać ś. od nadużycia trunku, od silnego wzruszenia i t. p.; z-iło mu ś. w głowie = = dostał zawrotu głowy, przewróciło mu ś; pomieszało ś. w głowie, stracił panowanie nad sobą, ma jakieś zachcianki.

Zawracanie, rzecz. od Zawracać;żart., głupstwa, brednie, kłamstwo, blaga.

Zawrąbiać, dok. Zawrąbić; zaginając brzeg, obrębiać.

Zawrewać, zaczynać wrzeć, zagotowywać ś.

Zawrębićp. Zawrąbić.

Zawrotnie, przysł., z zawrotem; wywołując zawrót (głowy).

Zawrotny, zawracający, zawrócony; wywołujący zawrót (głowy); nieprawdopodobny; położony za wrotami.

Zawrócićp. nied. Zagracać.

Zawrót, zawracanie, powracanie, nawracanie; zwrot, skręt; zawikłanie, zakłopotanie; chaos, zamieszanie, zamęt; z. głowy = uczucie, jakby wszystkie przedmioty, a nawet sama osoba kręciły ś. wokoło.

Zawrotnyp. Zawrotny.

Zawróźyć, zacząć wróżyć, powróżyć, wróżąc zapowiedzieć.

Zawrzask, wrzask, krzyk nagły, zawrzeszczenie.

Zawrzaskać, dok. Zawrzasnąć, Zawrzeszczeć; odzywać ś. głosem wrzeszczącym, zaczynać wrzeszczyć; o ptakach: wydać głos donośny, odezwać ś. głośno razem.

Zawrzasnąćp. Zawrzeszczeć.

Zawrzećp. nied. Zawierać; zacząć wrzeć, zagotować ś.

Zawrzedzialośćp. Zawrzodziałość.

Zawrzedzialyp. Zawrzodziały.

Zawrzedzieć — z Zawrzodowa-

cieć.

Zawrzeszczeć, Zawrzasnąć — z

nied. Zawrzaskać.

Zawrzodowacić (się), okryć (ś.) wrzodami.

Zawrzodowacieć, zawrzodowacić ś., dostać wrzodów.

Zawrzodzialość, Zawrzedzialość, owrzodzenie owrzodziałość.

Zawrzodziały, Zawrzedziały, okryty wrzodami, krostami.

Zawrzodzić, owrzodzić.

Zawrzodzieć, owrzodzieć.

Zawstydzać, dok. Zawstydzić;  nabawiać wstydu, okrywać wstydem, niesławą, sromać, wstydzić, detonować; robić coś lepiej, niż ktoś inny; z. ś., okrywać ś. wstydem, wstydzić ś.

Zawstydzicie!, ten, który zawstydza a. zawstydził.

Zawstydzić — zmV^.Zawstydzać.

Zawsze, przysł., przez wszystek czas, w każdej porze, ciągle, wciąż, bez ustauku, nieustannie, oddawna, bez przerwy.

Zawściąg, zawściągnięcie, zawściąganie.

Zawściągacz, Zawścięgacz, ten, który zawściąga.

Zawściągać, dok. Zawściągnąć; ściągnąwszy, zatrzymywać, zahamowywać, zatrzymywać, zatamowywać; przen., wstrzymywać, powściągać.

Zawściągnąćp. nied. Zawściągać.

Zawściec ś — Zawścieknąć ś.

Zawsciekły, ogarnięty wściekłością, wściekle zawzięty.

Zawścieknąć się, Zawściec się, wściec ś.

Zawściubiać, dok. Zawściubić; wścibiając zatykać.

Zawtórować, Zawtórzyć, odezwać ś. wtórem, zacząć towarzyszyć, akompanjować; powtórzyć.

Zawtórzyć Zawtórować.

Zawyć, zacząć wyć, odezwać ś. wyciem; przen., zacząć głośno płakać a. krzyczeć, zaszlochać.

Zawyrokować, wydać wyrok, zadekretować; wydać swój sąd, opinję o czym, zadecydować.

Zawzdy Zawżdy.

Zawziąć, zawrzeć: z. z kim przyjaźń, przymierze; wszcząć, zacząć, rozpocząć: z. wojnę; otrzymać skąd; z. ś., zacząć ś., rozpocząć ś., wszcząć ś., wziąć początek; zagęścić ś., zakrzewić ś.; z. ś. na co, uwziąć ś., usadzić ś., powziąć stanowczo decyzję co do czego, postanowić sobie dopiąć czego mimo wszelkich przeszkód; z. ś. na kogo, rozwścieczyć ś. na kogo, przejąć ś. uczuciem nienawiści, zemsty względem kogo.

Zawziątek, ’ początek, zaród, zarodek; zaczęte przedsięwzięcie, zawód, zachód, związek, zadatek.

Zawzięcie, przysłz zawziętością, uporczywie, namiętnie, z zapałem.

Zawziętość, zawzięcie ś. na co, uporczywe usadzenie ś.; usilne staranie ś. dopięcia czego; nienawiść namiętna i uparta przeciw komu, chęć zaszkodzenia mu, zmuszenia go do czego; zaciętość, zajadłość, zażartość.

Zawzięty, który ś. zawziął na co, uporczywie dążący do czego; zacięty, uporczywy; przejęty namiętną nienawiścią względem kogo; zajadły, zażarty.

Zawżdy, Zawzdy, Zawdy, przysł., zawsze.

Zazdrosny, pełen zazdrości, zawistny.

Zazdrostka, zasłonka u okna (fig.).

Zazdrościć, być pełnym zazdrości względem kogo a. czego.

Zazdrość, uczucie nieprzyjazne względem kogoś, komu ś. lepiej powodzi, zawiść; uczucie obawy u posiadającego, by mu nie odebrano tego, co posiada: z. małżeńska = podejrzywanie o uczucie względem kogo innego.

Zazdrośliwiec Zazdrośnik.

Zazdrośnica, Zazdrośniczka, forma ż. od Zazdrośnik.

Zazdrośnie, przysłz zazdrością, zawistnie.

Zazdrośnik, człowiek pełen zazdrości, zawistnik.

Zazdrowiec, puhar, z którego pije ś. za zdrowie czyje.

Zazdrowny, płyn, trunek, który ś. pije za zdrowie czyje.

Zazdybać, zdybać, nadybać, napotkać, zastać, zajść nagle kogo.

Zazdziergp. Zadzierzg.

Zazdziergnąćp. Zadzierzgnąć.

Zazębiać, dok. Zazębić; wpuszczać wystającą część, czyli ząb, jednej sztuki a. przedmiotu, w zagłębienie drugiej; z. ś., tak pasować wzajemnie do siebie, że zęby jednego przedmiotu wchodzą w zagłębienia drugiego (np. o kołach zębatych); przen., ściśle wzajemnie zależeć od siebie, uzależniać ś. wzajemnie od siebie, mieć ścisły związek między sobą.

Zazębić — -z nied. Zazębiać.

Zazębienie, rzecz. od Zazębić; zęby u trybów, u kół zębatych itp

Zazgrzytać, Zazgrzytnąć, zacząć zgrzytać, odezwać ś. zgrzytem, zgrzytaniem zagłuszyć.

Zaziajać się, zmęczyć ś. aż do utraty oddechu, zadyszeć ś,, zatchnąć ś., zziajać ś.

Zaziąbibp. Zaziębić.

Zaziąbnąćp. Zaziębnąć.

Zazieleniać, dok. Zazielenić; pokrywać barwą zieloną, zafarbowywać na zielono; z. ś., pokrywać ś. barwą zieloną; okrywać ś. zielenią, liśćmi, okrywać ś. zielenią, roślinnością, umajać.

Zazieleni tp. nied. Zazieleniać.

Zazicienieć, zazielenić ś,

Zazieleniwać, zazieleniać.

Zazierać, dok. Zajrzeć; zaglądać, zwracać na co spojrzenie, aby dojrzeć; z. komu w oczy = patrzeć w oczy śmiało a. zalotnie; śmierć mu w oczy zajrzała = jest blizki śmierci; z. dokąd = zachodzić, aby zobaczyć, co ś. tam stało; z. do kogo = zachodzić, wstępować do niego na chwilę; dostrzegać, spostrzegać.

Zaziewać, zacząć ziewać, poziewać.

Zaziębiać, dok. Zaziębić; przenikać zimnem; z. ś., dostawać przeziębienia, przeziębiać ś.

Zaziębićp. nied. Zaziębiać.

Zaziębienie, szereg chorobliwych objawów, powstających skutkiem raptownego ochłodzenia jakiej części ciała przez wpływ z zewnątrz.

Zazięblinap. Zaziębłość.

Zaziębłość, Zazięblina, właściwość tego, co zaziębło; zamróz w ciele, miejsce zaziębione w ciele.

Zaziębły, przeniknięty zimnem, zaziębiony; ścięty zimnem, zakrzepły, ostygły, zastygły.

Zaziębnąć, przejść zimnem, zaziębić ś., przeziębić ś.

Zazimować, zostać gdzie na zimę, przepędzać gdzie zimę; zachować, zatrzymać na zimę, przezimować, opatrzyć na zimę.

Zazionąć, owionąć, objąć tchem, ozionąć.

Zaziacać, dok. Zazłocić; pokrywać pozłotą, pozłacać.

Zazłocić — Pnied. Zazłacać.

Zaznaczać, dok. Zaznaczyć; znak robić na czym, oznaczać, naznaczać; przen., mówiąc lub pisząc, zwracać uwagę, kłaść nacisk na pewien przedmiot.

Zaznaczyć — A nied. Zaznaczać.

Zaznaćp. nied. Zaznawać.

Zaznajamiać, dok. Zaznajomić; zapoznawać kogo z kim, obznajmiać kogo z czym; z. ś., poznawać ś. z kim, obznajmiać ś. z czym.

Zaznajomićp. nied. Zaznajamiać.

Zaznawać, dok. Zaznać; dowiadywać ś., zasięgać wiadomości o czym a. o kim; zapoznawać, zaznajamiać kogo z kim; odczuwać, doznawać, doświadczać.

Zazuć — -z nied. Zazuwać.

Zazuwać, dok. Zazuć; zaciągać z tyłu trzewik, wzuwać.

Zazuwisty, Zazuwny, mogący być zazutym.

Zazwaćp. nied. Zażywać.

Zazwyczaj, przysł., zwykle, najczęściej, przeważnie.

36 Zażywać, dok. Zazwać: wołać, przywoływać, przyzywać.

Zazżecp. Zażec.

Zaźrebiać, dok. Zaźrebić; zapładniać klacz; o klaczy: zachodzić w ciążę, oźrebiać ś.

Zaźrebić się — p.nied. Zaźrebiać ś.

Zażreećp. nied. Zażerać.

Zaźrzewać, dok. Zaźrzeć; dojrzewać.

Zaż, sp. i przysł., czy, alboż, a?a i.

Zażalenie, rzecz. od Zażalić;skarga, oskarżenie, zaskarżenie, zwłaszcza podane na kogo na piśmie, w porządku prawnym.

Zażalić, przepełnić żalem, rozżalić; z. na kogo, na co, zajątrzyć, poduszczyć, podniecić przeciw komu; z. ś., przepełnić ś. żalem, rozżalić ś.; z. ś. na kogo, rozjątrzyć ś. na kogo, poskarżyć ś.

Zażałować, pożałować czego.

Zażarcie, przysł., z zażartością, zaciekle, zacięcie, zajadle.

Zażarł ość, zaciekłość, zajadłość, zaciętość, zawziętość.

Zażartować, zacząć żartować; zadrwić, zakpić z kogo; z. ś., zapędzić ś. w żartach.

Zażarty, zajadły, zacięty; wściekły, rozjątrzony w gniewie.

Zażarzyć, zapełnić żarem, zapalić, zażec, zaognić.

Zażąćp. nied. Zażymać;p. nied. Zażynać.

Zażądać, chcieć otrzymać, wydać rozkaz, aby co dano, zrobiono, zapragnąć czego; z-ało mu ś. = zachciało mu ś., zapragnął, zażądał.

Zażegacz, człowiek, który co zapala; podżegacz, podpalacz.

Zażegać, rozpalać, zapalać;/rz*«., podżegać, poduszczać; z. ś., zapalać ś., rozpalać ś.; przen., być podżegnionym, poduszczonym.

Zażeglować, żeglując, przybyć do pewnego miejsca.

Zażegnaćp. nied. Zażegnywać.

Zażegnywać, dok. Zażegnać; żegnając, robiąc znak krzyża Św., zaklinać, odwracać co złego; leczyć po znachorsku, zamawiać chorobę; przen., odwracać jakieś nieszczęście, uprzedzać coś złego; z. ś., przyrzekać nie robić czego, wypierać ś. czego.

Zażenąćp. Zagnać.

Zażenować, wprowadzić w kłopot, zawstydzić.

Zażenowany, onieśmielony, zakłopotany, zawstydzony.

Zażerać, dok. Zażrzeć, Zażreć; żrąc zajadać, zagryzać; z. ś., pożerać siebie nawzajem; przen., zacinać ś. w gniewie, w zajadłości.

Zażgać, Zażgnąć, żgając uderzyć, żgając, uderzając ostrym narzędziem, pozbawić życia.

Zażoga, Zażega, zażeganie, zapalenie; wszystko, co służy do podpalenia, podpał, żagiew; pożoga, pożar; przen., pobudka, podnieta, bodziec; zapał namiętny, podniecenie duchowe.

Zażółcać (się), dok. Zażółcić (ś.); farbować (ś.) na żółto, okrywać (ś.) barwą żółtą.

Zażółcićp. nied. Zażółcać.

Zażólknąć, Zażółknieć, okryć ś. żółtą barwą, stać ś. żółtym.

Zażrećp. nied. Zażerać.

Zażuwać, dok. Zażuć; żując zajadać.

Zażwian, roślina baldaszkowata, gatunek ostu trującego.

Zażyćp. nied. Zażywać.

Zażydzać, dok. Zażydzić; napełniać Żydami a. żydowskiemi obyczajami.

Zażyle, przysł., z zażyłością, przyjaźnie, poufale, serdecznie.

Zażyłość, przyjaźń serdeczna, stosunek poufały, przyjazny, poufałość, towarzyskość.

Zażyły, poufały, serdeczny, przyjazny.

Zażymać, dok. Zażąć; zagniatać, zatłaczać, zaciskać.

Zażynać, dok. Za żąć; zaczynać żąć; żąc, zajmować.

Zażywać, dok. Zażyć; mieć w użyciu, używać; doświadczać, próbować: z. szczęścia, rozkoszy, niedoli; należycie korzystać z czego, pożytkować, używać czego z pożytkiem dla siebie; z. kogo, używać go wedle swego upodobania; z. kogo, drwić, żartować z niego, oszukiwać kogo chytrze: z. kogo z mańki; brać cząstkę czego wewnątrz siebie: z. lekarstwo, z. tabaki, z. pigułki, z. truciznę; z. konia = dobrze nim powodować, kierować nim; o ranie: goić ś., zasklepiać ś.; z. ś. z kim, zżywać ś. z kim, zawierać z kim bliższą przyjaźń, poufalić ś. z kim.

Zaży wiać (się), dok. Zażywić (ś.), pożywiać (ś.), karmić (ś.).

Zażywka, w med., ogólna nazwa ciał, wprowadzanych wewnątrz naszego ciała.

Zażywny, dający ś. użyć na pokarm, zdatny do zjedzenia; tłusty, tuczny, otyły; dobrze ś. mający, zasobny.

Zażyźniać, dok. Zażyźnić; zapładniać, użyźniać, żyznym czynić; z, ś., zapładniać ś., użyźniać ś., stawać ś. żyznym.

Ząb, ustrój z tkanki kostnej, osadzony w dole, zwanym zębodołem, w szczęce górnej a. dolnej u człowieka i niektórych gromad kręgowców, służy do rozrywania, miażdżenia i żucia pokarmów, a także do obrony(3f.) zęby mleczno = u niemowląt; z-y stałe = u ludzi dorosłych (siekacze, trzonowe i kły); z-y mądrości = 4 ostatnie, wyrzynające ś. u człowieka już dorosłego; z-y prawdziwe a. własne = przy rodzone człowiekowi; z-y sztuczne = wyrabiane przez dentystów z masy porcelanowej a. kaolinowej, a wstawiane ludziom zamiast zepsutych prawdziwy ch;darowanemu koniowi nie patrzą w z-y = trzeba być zadowolonym z każdego podarunku; śmierć w z-y nie patrzy = nie przebiera, nie ma względu na wiek, na płeć i t. p,; zaglądać komu w z-y = bacznie i krytycznie patrzeć na niego; zaglądać kobiecie, dziewczynie w z-y = mizdrzyć ś., umizgać ś. do niej; z-ami świecić = śmiać ś.; szczerzyć z-y = śmiać ś., uśmiechać ś. zalotnie; mówić przez z-y = półgębkiem, niechętnie, cedząc słówka; zgrzytać z-ami = z gniewu, ze wściekłości, z bólu; szczękać, dzwTonić, klapać z-ami = z chłodu, z zimna, ze strachu, z głodu; ścinać, ściskać z-y = ze złości, z bólu; zacinać z-y = nie chcieć nic powiedzieć, nie chcieć wyjawić wewnętrznego stanu ducha, nie chcieć np. jęczeć, krzyczeć mimo bólu; kto dał z-y, da i chleb = Bóg stworzył, Bóg i opatrzy; łatwiej obejść ś. bez z-ów, niż bez chleba = lepiej być staremu w dostatkach, niż młodemu w nędzy; dostał chleb, kiedy z-ów już nie ma = zapóźno zapewniono mu byt; aby chleb, to z-y będą = * byle był dobrobyt, to domowników nie zbraknie; dać komu w z-y, wyrżnąć kogo w z-y = uderzyć w twarz, spoliczkować go; z-y zjeść = nadwątlić je długim używaniem; z-y zjeść na czym = by<5 obeznanym z czym przez długoletnie doświadczenie, wydoskonalić ś. w czym; jeszcześ wtedy koszulę w z-ach nosił = byłeś małym dzieckiem; przetrzeć sobie nieco z-y = podjeść sobie; nie ma co kłaść pod z. = niema co jeść; na z. mu to nie padnie = nio pożywi ś. tym; starczy, stanie tego na jeden z„ = jest tego bardzo mało, nie można ś. tym najeść; nie na twoje to z-y = za staryś na to, to nie dla ciebie; ostrzyć z-y na co 5 = mieć na co apetyt, ochotę; ostrzyć z-y na kogo = chcieć mu szkodzić; ostrzyć z-y na kobietę = pożądać jej; dobre to na głodny z. = dla głodnego; mieć ostre z-y = zjadliwy, oszczerczy język; pokazać komu psie z-y = postawić mu ś. ostro; trzymać ś. czego z-ami = jak najmocniej, jak najusilniej, ze wszystkich sił; dodrapać ś. czego rękami i z-ami = wszelkiemi godziwemi i niegodziwemi środkami; kłócić ś., sprzeczać ś. z kim z. za z. = zajadle, zaciekle; zawzięcie; oko za oko, z. za z. = prawo odwetu; na z-y ś. biorą = kłócą ś. zajadle; umarli z-ów nie mają = można ich szkalować, bo nie mogą ś. bronić; na z-y kogo wziąć = obmawiać go; wpaść komu na z-y = stać ś. przedmiotem jego obmów; trzymaj język za z-ami = umiei milczeć; część różnych narzędzi, wyrżnięta w kształcie zęba: z. u piły, u grabi, u widelców, u wideł, u klucza; z-y u koła zębatego (fig.); wycięcie, wystrzyżenie w — źgp^ kształcie zęba, czyli wy^ ^ stającego na zewnątrz trójkąta: wycinać tkaninę, papier w z-y; babie z-y = roślina zielna, zwana tak od korzenia, złożonego jakoby z wielu zębów, zwana także żywcem, należy do rodziny krzyżowatych; roślina, zwana także mniszek.

Ząbal p. Zębal.

Ząbczasty, zębaty, ząbkowany, nakarbowany w ząbki.

Ząbek, zdr. od Ząb;dostawać z-ów = zaczynać ś. stawiać zuchwale; wycięcie, nacięcie, wryrznięcie w kształcie z-a: z. u koronki, u falbanki, kołnierzyk w z-i, z-i u piłki a. innego drobnego narzędzia; z-i na liściu u roślin; z. czosnku = cząstka, działka cebulki.

Ząbkować, wyrzynać, wycinać, wystrzygać w ząbki, w karby; o niemowlęciu: dostawać pierwszych zębów mlecznych.

Ząbkowanie, okres wyrzynania ś. zębów mlecznych u noworodków.

Ząbkowany, mający brzegi nacięte w kształcie ząbków: liść z.

Ząbkowało, przysł., w kształt ząbków.

Ząbkowatość, właściwość tego, co jest ząbkowane; ząbkowanie, karbowanie

Ząbkowaty, mający kształt ząbków, wycięty, skarbowany w ząbki — p. Ząbkowany.

Ząbkowy, dotyczący ząbków.

Ząbr, weter., chorobliwe obrośnięcie zębów i dziąseł końskich do połowy mięsistą skorupą chropowatą, okrywającą wszystkie zęby, zajedź.

Ząbsko, brzydki, wielki ząb.

Zbabić (się), przerobić (ś.) na babę, zniewieścić (ś.).

Zbabieć, stać ś. babą.

Zbaczać, dok. Zboczyć; schodzić na bok, wybaczać, schodzić z drogi; z. z drogi cnoty, honoru, obowiązku = wykraczać, grzeszyć przeciw czemu; z. mówiąc o igle magnesowej: odchylać ś. nieco od kierunku północnego; o ciałach niebiekich: oddalać ś. od równika, być odległym od niego.

Zbać się, powziąć bojaźń, zlęknąć ś., przestrasza ć ś.

Zbadać, badając dojść, dociec czego, wybadać, zgłębić, poznać dokładnie co, przekonać ś.

Zbadany, którego zbadano, badaniem docieczony, poznany dokładnie.

Zbajać się, zrobić a. powiedzieć głupstwo, skompromitować ś.

Zbałamucić, bałamucąc, durząc, sprowadzić z drogi obowiązku, cnoty: z. dziewczynę = uwieść ją; z. czas = stracić go niepotrzebnie, zmitrężyć.

Zbałwaniać, dok. Zbałwanió; wzburzać bałwany wody.

Zbałwanieć, stać ś. bałwanem, głupcem, jałopem, niedołęgą umysłowym.

Zbankrutować, zostać bankrutem, stracić majątek przez bankructwo;’ nie móc zapłacić swoich zobowiązań, wogóle stracić cały zasób pieniędzy w taki lub inny sposób.

Zbaranieć, stracić rozsądek, zastanowienie, nie zrozumieć jakiego pytania a. nie móc na nie odpowiedzieć, zgłupieć.

Zbarwić, zabarwić, pobarwić, pofarbować.

Zbasować, wyłajać, wybesztać.

Zbastować, zaprzestać, poprzestać.

Zbatogować, Zbatożkować, zbić batogami, mocno obić.

Zbawca, wybawca, zbawiciel; Pan nasz, z. = Jezus Chrystus.

Zbawczy, dotyczący zbawcy; odnoszący ś. do zbawienia, zbawiający, zbawienny; ochronny, ratowniczy.

Zbawczyni, wybawicielka, która wybawia, zbawia, ocala.

Zbawiać, dok. Zbawić; wyzwalać, ratować, ocalać, zachowywać kogo od czego, np. od niebezpieczeństwa; dawać żywot wieczny, wieczne szczęście w tamtym życiu; pozbawiać kogo czego, odejmować komu co; z. ś., zbawiać siebie samego; wybawiać ś., ocalać ś., być zbawianym; pozbawiać ś. czego.

Zbawiciel, człowiek, który ocala kogo, zbawia, zbawca, wybawca, wybawiciel; z. świata = Jezus Chrystus.

Zbawicielski, dotyczący zbawiciela.

Zbawićp. nied. Zbawiać.

Zbawienie, rzecz. od Zbawić;wybawienie od grzechów; żywot wieczny po śmierci, raj niebieski.

Zbawiennie, przysłsposobem zbawiennym, tak że można zbawić, skutecznie.

Zbawienność, właściwość tego, co jest zbawienne, co zbawia, co przynosi dobry skutek.

Zbawienny, zbawiający, przynoszący zbawienie, ocalający od niebezpieczeństwa, od zguby, od przykrości, zbawczy, skuteczny.

Zbawiony, którego zbawiono; rzecz., uczestnik zbawienia.wiecznego, po śmierci błogosławiony, wybawiony.

Zbazgrać, źle napisać, zabazgrać.

Zbąblać, dok. Zbąblić; zamieniać w bąble, sprawiać, że wyskoczą na czym bąble; z. czas = bąblując zmitrężyć go.

Zbebeszyć, pogmatwać, rozrzucić, zmieszać nieporządnie.

Zbeczeć się, zmęczyć ś. beczeniem; spłakać ś. rzewnemi łzami.

Zbełtać, zmieszać, zmącić płyn jaki, tak że ś. podniesie w nim osad i zawiesi.

Zbereżeństwo, figiel, psota.

Zbereżnik, figlarz, psotnik.

Zbestwiałość, zdziczałość, rozbestwienie, zezwierzęcenie.

Zbestwić (się), rozbestwić (ś.), zezwierzęcić (ś.).

Zbestwieó, stać ś. jakby bestją, zwierzęciem, zbestwić ś.

Zbesztać, złajać, sfukać, zwymyślać.

Zbezbożnić, uczynić bezbożnym.

Zbezbożnieć, stać ś. bezbożnym.

Zbezczeszczać, dok. Zbezcześcić; pozbawiać czci, obrażać na honorze czynem a. słowem, szkalować, oszczerstwa rzucać na kogo.

Zbezecnić, uczynić bezecnym, zbezcześcić.

Zbezpieczać (się), dok. Zbezpieczyć (ś.); ubezpieczać (ś.), zabezpieczać (ś.), robić ś. śmiałym, hardym, zuchwałym.

Zbezpiecznieć, stać ś. bezpiecznym; nabrać śmiałości, hardości, rozzuchwalić ś.

Zbezwladniać, dok. Zbezwładnić, czynić bezwładnym.

Zbezwładnieć, stać ś. bezwładnym, stracić siły.

Zbęblićp. Zbąblić.

Zbędnie, przysł., zbytecznie, niepotrzebnie, bezpożytecznie.

Zbędny, taki, którego można ś. pozbyć bez szkody, zbyteczny, niepotrzebny, bezpożyteczny.

Zbękarcieć, stać ś. jakby bękartem, złą istotą, wyrodzić ś.

Zbiczować, biczem zbić, biczując zranić.

Zbitp. nied. Zbijać; z. kogo = wybić go mocno, wytłuc.

Zbiec, Zbiedzp. nied. Zbiegać.

Zbiednieć, stać ś. biednym, zubożeć.

Zbiedzić, uczynić biednym, zubożyć, przyprawić o ubóstwo.

Zbieg, zbieganie ś., zbieżenie ś., ściek, spływ; z. dwuch rzek, dwuch dróg, dwuch ulic, dwuch żył kruszcowych i t. p.; z. okoliczności = zetknięcie ś. ich przypadkowe; z. wierzycieli — z Konkurs; człowiek, który zbiega a. zbiegł skąd a. uciekł, dezerter.

Zbiegać, dok. Zbiec; prędko schodzić z góry na dół: z. z pagórka, ze schodów; o czasie: upływać szybko, przemijać niepostrzeżenie; uciekać, dezerterować; szybko zwiedzać, przebiegać, obiegać; z. ulice, place, domy, muzea itp.; z. konia = zmęczyć go biegiem; z. kogo nagle = napadać znienacka, schodzić niepostrzeżenie na czym; mleko, śmietanka z-a = kipi; z. ś., zmęczyć ś. bieganiem; zziajać ś., rozpędzać ś. w biegu; schodzić, biegąc skupiać ś., zbierać ś. tłumnie ze wszystkich stron, gromadzić ś.; o suknie a. innej materji: kurczyć ś., zwężać ś., zsiadać ś.

Zbiegały, Zbieżały, który ś. zmordował biegiem.

Zbiegiwać, często zbiegać.

Zbieglec, Zbiegun — p. Zbieg.

Zbiegły, który zbiegł, uciekł; przeszły, dawny, upłyniony; rzecz., zbieg.

Zbiegnąćp. nied. Zbiegać.

Zbiegostwop. Zbiegowstwo.

Zbiegowisko, tłum, który ś. zgromadził, który ś. zbiegł z różnych stron.

Zbiegowski, właściwy zbiegowi.

Zbiegowstwo, Zbiegostwo, opuszczenie swoich szeregów, ucieczka, uciekanie, dezercja.

Zbieleć, stać ś. białym; zblednąć; osiwieć.

Zbielić, białym uczynić, ubielić.

Zbieractwo, zbieranie lada czego.

Zbierp. Zbir.

Zbieracz, człowiek, który coś zbiera, zgromadza; człowiek, który tworzy jakiś zbiór naukowy, kolekcjonista. Zbierać, dok. Zebrać; biorąc jedno po drugim, składać razem, zgromadzać po jednemu w większej ilości, skupiać; z. co z ziemi = brać i podnosić coś leżącego na ziemi; z. oka w pończosze = podnosić, przybierać; z. liczby = dodawać, sumować, zliczać; układać; fałdować, marszczyć; z. włosy = przycinać, przystrzygać; z. nogi = biec szybko, uciekać, zmykać, śpieszyć ś. idąc; z. lud, wojsko, senat, radę i t. p. = zgromadzać, zwoływać, zapraszać; z. co z czego, wyciągając, wybierając, zgromadzać; z. owoce = rwać, obrywać; z. z pola zboże = zżąwszy znosić do stodoły a. układać w stogi; z. wzorki = krytykować, nicować, oczerniać, ośmieszać; z. ze stołu = sprzątać z niego naczynia i sztućce; z. obóz = zwijać go; z. żagle = zdejmować je; zdejmując z jednego miejsca a. przenosząc na inno, wyrównywać, wygładzać całą przestrzeń; z. śmietankę, śmietanę = zdejmować ją z wierzchu mleka; chodząc po różnych miejscach, zwracając ś. do różnych osób, zgromadzać pewną ilość czego: z. kwestę, ofiarę, składkę; oszczędzać; składać, ciułać: z. kapitalik; zgromadzać rzeczy jednego gatunku, kolekcjonować: z. dzieła sztuki, zabytki przeszłości, książki, numizmaty, marki i t. d.; razem brać, łączyć w ręku: z. cztery rogi obrusa; z, kogo ze świata = zabierać, sprzątać ze świata; z. co z dzieł, z książek = wypisywaó; z. owoce swej pracy = korzystać ze swej pracy; z. ś., być zbieranym; zgromadzać ś., schodzić ś., zjeżdzać ś., ściągać ś.; z. ś. dokąd = wybierać ś., zabierać ś. w drogę; z. ś. na co, zapowiadać ś.: z-a ś. na deszcz, na śnieg, z-a mi ś. na płacz, na sen, na womity; z. ś. na co, zdobywać ś., odważać; z. ś. w siebie = skupiać ś.; o wrzodzie: ropić ś., zachodzić ropą.

Zbieraki (-ów), dzikie gęsi przylatujące do nas późną wiosną.

Zbieralnik, miejsce, naczynie, do którego co ś. zbiera.

Zbieranina, Żebranina, Zbieranka, zbiór ludzi a. przedmiotów różnego pochodzenia, różnej wartości, przeważnie pośledniej, pod każdym względem nie dobranych, tłum, tałałajstwo, hołota.

Zbieranka — Zbieranina; zgłoska.

Zbierka, Zbirka, zbieranie, zebranie.

Zbierostwop. Zbirostwo.

Zbiernwód, ocean.

Zbiesić się, Zbiesieć, wściec ś., rozbestwić ś., wpaść w gniew szalony.

Zbieżałyp. Zbiegły.

Zbieżećp. nied. Zbiegać.

Zbieżność, zetknięcie, stykanie ś., podobieństwo.

Zbieżny, zbiegający ś., krzyżujący ś., stykający ś., styczny.

Zbieżysty, stromy.

Zbijacz, ten, który zbija dowody, zarzuty, przeciwnik w dyspucie, w sporze.

Zbijać, dok. Zbić; bijąc, uderzając, zrzucać, strącać z czego; z. z toru, z kolei, z porządku = wybijać, wytrącać; zbić kogo z terminu = zmieszać, skoufundować;bić mocno, tłuc, walić, grzmocić; z. czyjść dowód, argument, zarzut = okazywać ich fałsz, dawać odpór słowami; z. beczkę obręczami = pobijać; z. co gwoźdźmi = spajać, zwierać, łączyć za pomocą gwoździ; z. w kupę = rzucać, składać bezładnie na kupę; z. grosze, pieniądze = sknerstwem, chciwie zbierać; tłuc, rozbijać np. jakiś przedmiot szklany a. porcelanowy; z. bruki = nic nie robiąc, włóczyć ś. po miaście; z. co młotem = łączyć co, uderzając młotem; z. co w stępie, w moździerzu = otłukiwać; z. wiersze = pisząc je, ściskać, ścieśniać, by jaknajmniej zabrały miejsca; z. nieprzyjaciela = zwyciężać na głowę; z. ś., być zbijanym, rozbijanym; zgromadzać ś. w jedno miejsce, kupić ś, skupiać ś., ściskać ś.; zabijać ś. nawzajem; u<Wzać ś., spotykać ś.; tłuc ś., rozbijać: ranić ś. od uderzenia ś., nabawiać ś. sińca; spierać ś., sprzeczać ś., dysputować gorąco.

Zbijalnia, miejsce, gdzie zbijają, zabijają.

Zbiorek, mały zbiór, niewielka kolekcja.

Zbiornia, skład, miejsce, gdzie jest zgromadzony zbiór czego.

Zbiornik, miejsce, zagłębienie, gdzie ś. zbiera woda deszczowa; przyrząd, urządzenie w kształcie wielkiego naczynia, w którym zbiera ś. jakiś produkt, basen, rezerwuar: z. gazu, z. w wodociągach itp. (2 fig.).

Zbiorowisko, gromada ludzi zebranych, tłum, motłoch, kupa; horda; pewna ilość przedmiotów, razem zebranych; pewna ilość istot jednego gatunku; fauna i flora pewnego typu miejscowości, jak np. ogród, pole, las, łąka, wody stojąco i bieżące, zbocze górskie, morze i t. p.

Zbiorowo, przyślą nie pojedyóczo, wszystko a. wszyscy razem.

Zbiorowy, odnoszący ś. do zbioru, zawierający wiele rzeczy a. osób; rzeczownik z. = oznaczający zbiór osób a. rzeczy, należących do jednego gatunku, np. gromada, wojsko, stado, las.

Zbiór, zbieranie, zebranie; coś zebranego: z. praw = = kodeks, z. wiadomości pożytecznych = dziełko w rodzaju encyklopedji; krótki z. jakiej nauki = kompendjum, streszczenie, skrót, treść, wyciąg; z. urodzajów, zboża = zbieranie z pola po zżęciu; zebrane plony, urodzaje: z. zboża, owoców, wina, jarzyn; z. i w Im. z-y, majątek zebrany, bogactwa, fortuna; kolekcja jednorodnych przedmiotów, mająca pewną wartość artystyczną a. naukową; z. obrazów, rzeźb, rycin, okazów przyrodniczych, zabytków przeszłości, numizmatów, medali i t. p.; kupa ludzi zebranych, tłok, ścisk; w aryt., suma.

Zbiórka, zbieranie (ś.), zebranie (ś.), zwołanie (ś.), pewna ilość czego zebrana, zbiór, przybycie tłumne; zbiórka zboża.

Zbir, Zbier, łapacz; sługa miejski do łapania zbrodniarzy, ceklarz, kat, tyran; okrutnik, zbój.

Zbirostwo, Zbirowstwo, Zbirstwo, Zbierostwo, stan, zawód, zajęcie zbira.

Zbisurmanić (się), Zbisurmanieć,

przemienić ś. na bisurmanina; stać ś. dzikim, okrutnym.

Zbitek, coś zbitego, skupionego, zlepionego, bydlę zmęczone, zmordowane, zbite.

Zbitować, rozdzielić.

Zbity, którego zbito; jestem jak z. = śmiertelnie znużony; drzewo z-e = mające liczne słoje, a mało bielu.

Zbladły, który zbladł,

Zbladnąć, Zblednąć, Zbiednieć, stać ś. bladym; zblakować, spełznąć, spłowieć.

Zbłądzić, Zbledzić, uczynić bladym.

Zblagować, skłamać zręcznie, zablagować.

Zblaknąć — f. Zblakować.

Zblakować, Zblaknąć, stracić barwę właściwą, spełznąć, spłowieć.

Zblamować, zawstydzić, skonfundować; z. ś., doznać wstydu publicznego, uczynić a. powiedzieć coś ośmieszającego, niezręcznego, zdradzić ś. ze swoją nieznajomością a. nieumiejętnością.

Zblazować, znudzić ś., zmęczyć ś., przesycić ś. wrażeniami; wyczerpać ś. wskutek hulaszczego życia.

Zblechować — Zblakować.

Zblednąć, Zbiednieć — Zbladnąć.

Zbleszeć, zgłupieć, rozum postradać.

Zblizka, przysł., blizko, niedaleko, tuż obok.

Zbliżać, dok. Zbliżyć; bliższym czynić, przybliżać, podchodzić, przysuwać bliżej; łączyć; poznawać, zapoznawać, zaprzyjaźniać, łączyć duchowo; z. ś., stawać ś. bliższym, przybliżać ś., przysuwać ś. bliżej; nadchodzić; wchodzić w bliższe stosunki z kim, zaprzyjaźniać ś.; być podobnym do kogo a. do czego, przypominać kogo a. co.

Zbliżony, którego zbliżono; blizki, niedaleki; podobny do kogo a. do czego.

Zbliższa, przysł., z bliższego punktu, bliżej.

Zbliżyćp. nied. Zbliżać.

Zblućp. nied. Zbluwać.

Zbluwać, dok. Zbluć; blując zrzucać, rzygać, zwracać, womitować.

Zbluzgać (się), zbryzgać (ś.), skropić (ś.), opryskać (ś.).

Zbluźnić, wyrzep bluźnierstwo.

Zbłagać, ubłagać, uprosić; z. ś., dać ś. ubłagać, dać ś. uprosić.

Zbłamować, pojedyńcze futra poszywać w błamy.

Zbłaźnić, na błazna wystrychnąć, ośmieszyć, na sztych wystawić; z. ś., stać ś. błaznem, postąpić jak błazen, wystrychnąć ś, na błazna, skompromitować ś.

Zbłądzić, popełnić błąd, grzech, pobłądzić; zabłąkać ś., stracić drogę, pójść drogą niewłaściwą; zawinić, zgrzeszyć.

Zbłąkać, wprowadzić w błąd, sprowadzić na manowce; z. ś., zejść na manowce, nie móc znaleźć drogi; stracić drogę; zejść z drogi obowiązku, honoru, cnoty, zbłądzić, zgrzeszyć.

Zbłękitnić (się), uczynić (ś.) błękitnym.

Zbłękitnieć, stać ś. błękitnym.

Zbłocić, w błoto zmienić; błotem powalać, ubłocić; z. ś., w błoto ś. zamienić; błotem ś. powalać, ubłocić ś.

Zbłotnieć, zamienić ś. w błoto.

Zbocze, stok góry, ubocz.

Zboczenie, rzecz. od Zboczyć; z. cieplikowe = różnica między średnią temperaturą jakiej miejscowości a średnią temperaturą równoleżnika, przechodzącego przez tę miejscowość; z. magnetyczne = przechylenie ś. igły magnetycznej od kierunku ku biegunom, skutkiem magnetyzmu ziemskiego; wogóle wszystko, co wykracza z ogólnej normy, z ogólnego porządku rzeczy: z. fizjologiczne = nienormalny rozwój organizmu a. zanik jakich jego organów, cecha właściwa potworom; z. umysłowe = choroba umysłowa, wrodzona a. nabyta; wykroczenie, błąd, wina, przewinienie, grzech; z. z drogi obowiązku, honoru i t. d.

Zbocznie, przysł., zbaczając, nie idąc właściwą drogą.

Zboczność, właściwość tego, co jest zboczne, zbaczanie.

Zboczny, zbaczający, wybaczający; uboczny, postronny.

Zboczyćp. nied. Zbaczać.

Zbogacać, dok. Zbogacić; czynić bogatym a. bogatszym; z. ś., stawać ś. bogatym.

Zbogacieć, Zbogatniec, stać ś. bogatym, dojść do majątku.

Zboisko, boisko, gumnisko.

Zbojować, osiągnąć za pomocą boju, wojując zbić, zwalczyć, podbić, zawojować.

Zbolałość, odczucie bólu, zwłaszcza moralnego, wielki ból, cierpienie.

Zbolały, przejęty bólem, cierpiący ból fizyczny a. moralny; zgryziony, zmartwiony; wyczerpany, osłabiony, chory; o drzewie: zbutwiały.

Zboleć, być przejętym bólem moralnym; doświadczyć bólu w całym ciele i wskutek tego osłabnąć, wychudnieć, schudnąć.

Zbombardować, zrujnować, zburzyć za pomocą bombardowania.

Zborgować, dać co komu na kredyt, pożyczyć; z. ś., zadłużyć ś., zabrnąć w długi.

Zborownik, członek zboru.

Zborowy, dotyczący zboru, zgromadzenia, gminy; należący do zboru t. j. kościoła ewangielickiego; odnoszący ś. do zboru, do koncyljum, t. j. soboru. Zborzyszcze, Zborzysko, zgromadzenie, koncyljum, synod, sobór jednego z wyznań ewangielickich.

Zbość, bodąc, uderzając rogami, zrzucić, strącić; bodąc zabić; zakłóć rogami; zepchnąć, zranić, wypędzit; wyparować, wyprzeć, wycisnąć, wypchnąć; zbić, dobić, zwalczyć, zwyciężyć; zburzyć, zniszczyć, zrujnować; wytrzymać, znieść, ścierpieć.

Zbożać, dok. Zbożyć; nakłaniać do pobożności, do stania ś. podobnym Bogu; z. ś., stawać ś. podobnym Bogu; z urąganiem: stawać ś. niby Bogiem.

Zbożany, dotyczący zboża, zrobiony ze zboża, zbożowy.

Zboże, ogólna nazwa jadalnych gatunków traw, jako to: pszenicy, żyta, jęczmienia i orkiszu.

Zbożnie, przysł., nabożnie, pobożnie, wedle Boga, z Bogiem.

Zbożność, pobożność, nabożność, życie z przykazaniami bożemi.

Zbożny, nabożny, pobożny, żyjący wedle przykazań Bożych; zbożowy, okryty zbożem.

Zbożoplawny, spławiający zboże.

Zbożorodny, rodzący, wydający zboże.

Zbożosicjny, służący do siania zboża.

Zbożowiec, mały żuczek z rodziny słoników, wołek zbożowy, b. szkodliwy dla ziarn zbożowych (fig.).

Zbożowy, odnoszący ś. do zboża, zrobiony ze zboża, będący, żyjący na zbożu.

Zbożówka, niewielki motyl z podrzędu sówek, z rodziny rolnic, niszczący wszelkie zasiewy (fig.).

Zbożyćp. nied. Zbożać.

Zbożysko, pole zbożowe; liche zboże.

Zbożysty, bogaty, obfity w zboże, okryty zbożem.

Zbój, Żbójca, Zbójnik, rozbójnik, opryszek, rozbijający po drogach; zabójca, morderca, grabieżca.

Zbójcokryty, w którym ukrywają ś. zbójcy.

Zbójcomorski, dotyczący zbójców morskich, piratów, korsarzy.

Zbójczy, zbójecki, rozbójniczyp. Zabójczy.

Zbójczyni, forma żeń. od Zbójca.

Zbójecki, wykonany przez zbójcę a. zbójców; należący do zbójcy, właściwy zbójcy a. zabójcy; zabójczy, zbójczy, rozbójniczy morderczy, skrytobójczy, grabieżczy.

Zbójecko, przysł., jak zbójca, po zbójecku.

Zbójectwo, Zbójeckość, zajęcie, stan, rzemiosło zbójcy, rozbójnika.

Zbójnik Zbójca.

Zbójować, być zbójem, trudnić ś. zbójeetwemp. Zbojować.

Zbór, zebranie, zgromadzenie, zbiór, rzesza, gmin, tłum; sobór, synod, koncyljum; członkowie gminy ewangieliekiej; zgromadzenie wiernych, zwłaszcza Kościołów ewangielickich, synod; sam Kościół luterski, kalwiński, socyniański i t. d.; budynek kościelny jednego z tych wyznań w dawnej Polsce (fig.).

Zbóstwić, ubóstwić, przemienić w bóstwo.

Zbracić (się), Zbratać (się), być komu jakby bratem, połączyć (ś.) węzłami miłości braterskiej, ścisłej, serdecznej przyjaźni, jakby braterskiej.

Zbraknąć f. Zabraknąć.

Zbrakować, odrzucić jako brak, jako coś nieodpowiedniego, mającego jakieś wady, niedokładności.

Zbraniać, dok. Zbronić; bronić, obraniać; zabraniać, nie pozwalać; z. ś., dawać odpór skuteczny; z.

czego, wzbraniać ś., ociągać ś. z przyzwoleniem, z wykonaniem czego, wzdragać ś.

Zhrantować, złoto lub srebro ogniem oczyścić.

Zbrataćp. Zbracić.

Zbredzić, powiedzieć głupstwo, brednię.

y^Zbroczeć, zostać zbroczonym, zbroczyć ś.

Zbroczyć (się), opryskać (ś.), oblać (ś.), ochlapać (ś.), poplamić (ś.); z. ś. krwią = zalać ś. krwią, popełnić zabójstwo.

Zbrodnia, wielkie przestępstwo, straszny występek, morderstwo; grzech śmiertelny.

Zbrodniarka, forma żeńska od [[M. Arcta Słownik ilustrowany języka polskiego/Zbrodniarz,

Zbrodniarz, Zbrodzień, człowiek, który popełnił zbrodnię, złoczyńca; człowiek, zdolny do zbrodni, łotr, nikczemnik.

Zbrodniczo, przysł., jak zbrodniarz, w sposób zbrodniczy.

Zbrodniczy, Zbrodniarski, mający cechy zbrodni, dotyczący zbrodni a. zbrodniarza, właściwy zbrodniarzowi, przestępczy, morderczy.

Zbrodzić, w bród przejść, przejść kawał kraju, przejść przez rzeki i bagniska; zgłębić, zgruntować; przen., poznać do gruntu, nawskroś.

Zbrodzieńp. Zbrodniarz.

Zbrodzony, przebyty wbród, dokładnie zbadany, poznany.

Zbroi ca — p. Zbroja.

Zbroiczka, zdr. od Zbroja.

Zbroić, ubierać w zbroję, opatrywać w broń, uzbrajać; z. co złego, uczynić coś złego, nabroić, spsocić, sfiglować coś; z. ś., brać na siebie zbroję, uzbrajać ś.

Zbroisko, licha, nędzna, szkaradna zbroja.

Zbroiwięź, ozdoba architektoniczna, przedstawiająca pęk różnej broni.

Zbroja, Zbroica, wszystko, co służy do uzbrojenia ciała i ochronienia go od ciosów nieprzyjacielskich, jako to: pancerz, szyszak, tarcza, przyłbica, naramienniki, nagolenniki, rękawice żelazne i t. p.; broń, oręż (fig.); przen., obrona, ochrona, ucieczka, osłona.

Zbrojeń, wielki skorupiak morski, strefy gorącej, okryty twardym pancerzem (fig.).

Zbrojnia, ryba koścista, skrzelowata, piersiopłetwa, zbrojnoskrzelna.

Zbrojnie, Zbrojno, przysł., z bronią, przy broni, z orężem.

Zbrojnikp. Zbrojownik.

Zbrojnobok, ryba koścista, skrzelowata, brzuchopłetwa, szczupakowata.

Zbrójnogrzbiet, ryba chrząstkowata, wieloszparowa, żarłoczna.

Zbrojnoleść, ryba koścista, skrzelowata, piersiopłetwa, listkowata.

Zbrojnoskrzel, zool., ryba koścista, skrzelowata,, piersi opłetwa, * zbrój noskrzelna (fi*.).

Zbrojnoskrzelny, mający skrzela, uzbrojone kolcami.

Zbrojny, odziany w zbroję, opatrzony w oręż, uzbrojony.

Zbrojonośny, niosący zbroję.

Zbrojownia, skład zbroi, broni i wszelkich przyborów wojennych, arsenał; zbiór, kolekcja broni wszelakiej, zwłaszcza rozwieszonej na ścianach

Zbrojownik, Zbrojnik, rycerz opatrzony w zbroję, wojownik; rzemieślnik, wyrabiający zbroje, płatnerz

Zbrojowny, dotyczący zbrojowni.

Zbrojowy, odnoszący ś. do zbroi, orężny.

Zbronnie. Zbronno, przysł., nie wolno, z zakazem, ze wzbronieniem; buntowniczo.

Zbronny, wzbroniony, zabroniony, zakazany; buntowniczy.

Zbronować, ściągnąć, wyrównać rolę broną.

Zbrój, Zbrójka, zbroja.

Zbróździć, pokryć brózdami, poorać w brózdy; pomarszczyć, pofałdować; wykroczyć, zbłądzić, zgrzeszyć, nie wykonać czego, zaszkodzić, przeszkodzić.

Zbruczyćp. Zbrudzić.

Zbrudzić, Z unikać, uczynić brudnym, zawalać, powalać, pobrudzić.

Zbrukać -z Zbrudzić.

Zbrunacić, Zbrunatnić, uczynić brunatnym.

Zbruździć -z Zbróździć.

Zbrykać, Zbryknąć, znarowić: z. konia; z. ś., znarowić ś., rozhukać ś.; przen., rozbestwić ś., rozpuścić ś.

Zbryzgać (się), pobryzgać (ś.), zabryzgać (ś.), pochlapać (ś.), opryskać (ś.).

Zbrzechać, skłamać bezczelnie, zełgać.

Zbrzeżny, położony z brzegu, pobrzeżny, nadbrzeżny, brzeżny, skrajny, zewnętrzny.

Zbrzydnąć, stać ś. brzydkim, stać ś. wstrętnym, obrzydliwym, godnym pogardy: życie mu z-dło; stać ś. niemiłym przez nadmierne użycie, przez ciągłe zawody; znudzić ś., obrzydnąć.

Zbrzydzić, uczynić obrzydłym, obmierzłym, zohydzić, obrzydzić.

Zbuchać, wybić kogo kijami, porządnie wybatożyć; chwycić co, ukraść.

Zhucić się, stać ś. butnym.

Zbudować, skończyć budowanie czego, postawić budynek; złożyć z poszczególnych części nadając przez to kształt pewien; przen. ugruntować, zasadzać; przen., poprawić kogo pod względem moralnym, ucząc go, upominając, dając dobry przykład; nic nie z-l = nie zrobił, nie wytworzył; nie odrazu Kraków z-ano = nie można wszystkiego zrobić odrazu; z. ś„ być zbudowanym;przen., podnieść ś. pod względem moralnym wskutek nauki, upominania, dobrego przykładu i t. p.

Zbudowany, którego zbudowano; człowiek dobrze z, = wysoki, tęgi, barczysty a. kształtny.

Zbudziciel, człowiek, który budzi a. zbudził.

Zbudzić (się), obudzić (ś.), przebudzić (ś.) ze snu; przen., wyrwać z nieczynności, z apatji, przestać marzyć, pobudzić do czynu, podniecić.

Zbujać się, rozbujać ś., rozhukać ś

Zbujaly, Zbujany, rozbujały; wybujały, rozhukany.

Zbuk, jajko zepsute, cuchnące.

Zbukły, o jajach: zepsuty, cuchnący.

Zbun, duży, arnorykański ptak błotny, z rzędu kaczkowatych, z rodziny tejże nazwy, z cienkim rogiem na głowie (fig.).

Zbuntować, pobudzić, podmówić do buntu, podburzyć; z. ś., podnieść bunt, wzburzyć ś., stać ś. nieposłusznym, nie słuchać kogo.

Zburczyć, zrobić wymówkę, sfukać, złajać, zwymyślać.

Zburkować, zabrukować.

Zburzka, burza; zaburzenie, bunt.

Zburzycie!, człowiek, który co zburzył, burzyciel, niszczyciel.

Zburzyć, wzburzyć, podburzyć, zbuntować; rozwalić, obalić, zniszczyć, zrujnować; z. czyjeś twierdzenie, zdanie, dowodzenie = wykazać jego bezzasadność; z. ś., być zburzonym; wzburzyć ś., rozwalić ś., pójść w ruinę; zbuntować ś.; o napojach wyskokowych: sfermentować.

Zbuteikować, Zbutlować, ściągnąć płyn z beczki do butelek.

Zbutwiały, który zbutwiał, zgnił.

Zbutwieć, zepsuć ś., zgnić, spróchnieć.

Zbutwień, owad skrzydlaty, dwuskrzydły, komor o waty.

Zbuzować, sfukać porządnie, złajać, wyłajać; wybić, wygrzmocić, wytuzować.

Zbyćp. nied. Zbywać.

Zbydlęcieć, stać ś. bydlęciem; nabrać obyczajów bydlęcia; zordynarnieć, zgłupieć.

Zbyt, przysłnazbyt, zbytecznie, nad miarę, nad potrzebę, zanadto, nadto, za wiele, za bardzo.

Zbyt, sprzedaż towaru, możność sprzedania towaru; ilość towaru, żądanego przez nabywców i sprzedawanego, popyt na towar.

Zbytecznie, Zbytnio, przysł., więcej niż trzeba, nad potrzebę, nad miarę, zanadto, za wiele, za bardzo.

Zbytecznik, Zbytnik, człowiek oddany zbytkowi, żyjący w zbytkach; figlarz, psotnik.

Zbyteczność, Zbytność, Zbytniość, właściwość tego, co jest zbyteczne.

Zbyteczny, Zbytny, Zbytni, będący nad miarę, nad potrzebę, zbywający, pozostały, niepotrzebny; wychodzący z miary, nadmierny, bezmierny, przesadny.

Zbytek, ilość zbywająca, niepotrzebna, nad miarę będąca, nadmiar, reszta, pozostałość czego po użyciu potrzebnej ilości; to, co wychodzi z miary, co jest przesadne, przesada; wielka obfitość; brak umiarkowania w czym, nadmierne nżywanie czego, przesadzanie miary, życie nad stan; przepych, rozrzutność; z. a. w Im. z-i, nadmierne i nieporządne wydatki; swawola, figiel, psota.

Zhytkować w czym, popełniać zbytki, przebierać miarę, przesadzać, nadużywać czego; wydawać na co nadmiernie, rozrzucać pieniądze bezpożyteeznie; być w obfitości, obfitować; z. nad kim, wydziwiać, dokazywać, pastwić ś., znęcać ś.

Zbytkowny, nieumiarkowany, będący ponad potrzebę, pełen zbytku, bogaty, wystawny, okazały; marnotrawny, hulaszczy, pyszny.

Zbytkowy, dotyczący zbytku, nacechowany zbytkiem, zbytkowny.

Zbytni — z Zbyteczny; z Zbytny.

Zbytnica, Zbytniczka, forma ż. od Zbytnik.

Zbytniep. Zbytecznie.

Zbytnik — z Zbytecznik; figlarz, psotnik.

Zbytny, Zbytni, oddany zbytkom, pędzący życie w zbytkach; rozpustny, wszeteczny, hulaszczy; swawolny, figlarny, psotny.

Zbywać, dok. Zbyć; pozbywać ś. czego, uwalniać ś. od czegoś przykrego; utracać, tracić, gubić co; odsyłać, odprawiać kogo z byle Czym, nie zaspokoiwszy jego prośby, jego życzenia, byle ś. go pozbyć; sprzedawać co za byle jaką cenę, za liche pieniądze; robić co byle jak, niestarannie, byle ś. pozbyć; z. kogo żartami, śmiechem = żartować, śmiać ś. z kogo dla pozbycia ś. go, dla wykręcenia ś. od niego; nieos., zbywa na czym = nie staje, braknie, brak czego, nie dostaje, brakuje; zbywa czego = jest nadto, nad miarę, nad potrzebę.

Zbzikować, dostać bzika, zwarjować.

Zbzikowany, który zbzikował, pomieszany na umyśle.

Zc-, Zch-, Zez — z Sc-, Sch-, Scz-, czasowniki bowiem, złożone z przyimka z i czasowników niezłożonych, zaczynających ś. od c, ć/*, cz, piszą ś. przez np. scałować, scukrzyć, schować, schrupać, sczesać, sczepiać.

Zci(Zć-) — z S’ci-, albowiem czasowniki, złożone z przyimka z i czasowników niezłożonych, zaczynających ś. od ci, piszą ś. przez ś, np. ściec, ścieśnić.

Zcu... — z Scu...

Zczepiać, łączyć razem, razem umocowywać.

Zdaćp. nied. Zdawać.

Zdajać, dok. Zdoić; wydajać, dojąc wyciskać, wydajać część.

Zdała, przysł., w dalekiej a. z dalekiej odległości od czego, daleko, zdała, w dali; wykrz., precz!

Zdalaświtny, zdaleka świecący.

Zdaleka, przysł.p. Zdała.

Zdanie, rzecz. od Zdać;oddanie komu czegoś; sąd, mniemanie, opinja: trzymać ś. czyjegoś z-a, nie mieć własnego z-a, mieć błędne o kimś a. o czymś z., według mego z-a, moim z-em; w gram., myśl, wyrażona słowami a. zamykająca sąd o jakiejś osobie a. rzeczy; sentencja, maksyma, wyjęta z jakiegoś autora.

Zdany, którego zdano, oddano.

Zdarcie, rzecz. od Zdzierać; zdzieranie; obdarcie, zniszczenie; skaleczenie.

Zdarny, sposobny, przydatny, zdatny do czego, zręczny, zwinny.

Zdarty, którego zdarto, zniszczony.

Zdarzać, dok. Zdarzyć; szczęścić, błogosławić; dozwalać komu czego, obdarzać kogo czym, zrządzać, sprawiać, dopuszczać; z. ś.7 szczęścić ś., powodzić ś., udawać ś., wieść ś.; trafiać ś., przytrafiać ś., zachodzić, wydarzać ś.

Zdarzenie, rzecz. od Zdarzyć;wydarzenie, przygoda, przypadek, traf; błogosławieństwo Boże, pomoc z nieba.

Zdarzyciel, ten, który zdarza.

Zdarzyćp. nied. Zdarzać.

Zdarzyga, owad dwuskrzydły, muchowaty.

Zdatnie, przysł., ze zdolnością, zdolnie, zręcznie, zwinnie.

Zdatnosć, przydatność, użyteczność do czego; zdolność, sposobność, talent, zręczność do czego.

Zdatny, zdolny, pojętny, zręczny do czego, utalentowany; z. do czego, przydatny, sposobny, właściwy, odpowiedni, stosowny do czego; mogący, umiejący popełnić coś (dobrego lub złego), zdolny do czego.

Zdawać, dok. Zdać; wydawać resztę z grubszego pieniądza; z. z czego rachunek, sprawę, sprawozdanie = składać rachunek, sprawozdanie z czego; oddawać, odstępować, składać co komu, jako swemu następcy, spadkobiercy; pornczać co komu z zaufaniem; z. kogo wyrokiem = skazywać go, potępiać; z. kogo w rekruty = oddawać; z. ś. na kogo, spuszczać ś. na kogo, polegać na kim, zaufawszy mu, oddawać mu ś.; z. ś. na czyjeś zdanie, na czyjąś wolę = postępować zgodnie z czyimś zdaniem, wolą, ufać mu; z. ś. na co, do czego, być przydatnym do czego, przydawać ś. na co; wydawar ś., pokazywać ś. oczom czyim w takiej lub innej postaci, dawać ś. widzieć, mieć taką lub inną powierzchowność; z. ś. kim, czym, wydawać ś. kim, czym, uchodzić z powierzchowności za kogo, za co; nieos., zdaje mi ś. = sądzę, mniemam, twierdzę, jestem tego zdania.

Zdawca, ten, co komu zdaje.

Zdawić (się), zadusić (ś.), zdusić (ś.), udławić (ś.).

Zdawiendawna, przysł., od bardzo dawnego czasu, oddawna.

Zdawka, reszta, która ś. wydaje drobni ejszemi pieniędzmi z. grubszej monety.

Zdawkowy, dotyczący zdawki; moueta z-a = drobna, bilon; przen., byle jaki, pierwszy lepszy, powszedni, pospolity: z. frazes, komplement i t. d.

Zdawna, przysł. od dawnego czasu, niegdyś.

Zdawniać, dok. Zdawnić; przez dawność zakorzeniać, ugruntowywać; zadawniać, przedawniać, dawnością osłabiać, czynić nieważnym.

Zdawnialy, staroświecki, przestarzały.

Zdawnieó, zdawnić ś.

Zdążać, dok. Zdążyć; iść tak prędko, jak ten, który idzie przodem, nie pozostawać za nim w tyle, nadążać za kim; przybywać pośpiesznie, śpieszyć ś. dokąd; przychodzić dokąd na czas, w przepisanym terminie; tak prędko robić, jak i ktoś inny a. jak ktoś tego wymaga, wydoływać, wystarczać, wytrzymywać, znosić.

Zdążyćp. nied. Zdążać.

Zdeb, amerykańskie zwierzę drapieżne z rodziny niedźwiedzi, ostronos (fig.).

Zdcch, wydanie tchu, odetchnięcie; wydanie ostatniego tchu, śmierć, zgon: śmiać ś. do z-u = do rozpuku ś. śmiać, pękać ze śmiechu, zdychać ze śmiechu; kochać ś., nienawidzieć, mścić ś. do z-u = na zabój; kradnie na z. = namiętnie, z upodobaniem; komu do śmiechu, komu do z-u = jeden ś. raduje, drugi rozpacza.

Zdechlak, zdechłe zwierzę; człowiek a. zwierzę, źle wyglądające, chude, chorowite.

Zdechlina, Zdechlizna, mięso zdechłych zwierząt, ścierw, padlina, padło; chuchrak, cherlak.

Zdechły, który zdechł, nieżywy.

Zdechnąćp. nied. Zdychać.

Zdecydować kogo do czego, nakłonić, namówić, zniewolić kogo do czego; z. co, dać zdanie o czym, postanowić co, zarządzić; wpływać na coś w sposób stanowczy, wywołując poważne skutki, rozstrzygnąć co; z. ś,, skłonić ś., nakłonić ś. do czego; powziąć jakie postanowienie; rozstrzygnąć.

Zdefekować, oczyścić, przejaśnić: z. ś., wypróżnić ś.

Zdefektować, wyjąć część potrzebną z całości, uszkodzić, zdekompletować; uznać za zepsute, uczynić defektowym.

Zdefigurować, zepsuć kształty, zeszpecić.

Zdeflnjować, określić ściśle.

Zdeformować (się), przekształcić (ś.), odkształcić (ś.).

Zdefraudować, sprzeniewierzyć, ukraść coś powierzonego sobie.

Zdegenerować, uczynić zwyrodniałym, wyrodzić; z. ś., wyrodzić ś.

Zdegenerowany, zwyrodniały.

Zdegradować, obniżyć w stopniu i godności.

Zdegustować kogo do czego, obrzydzić komu co.

Zdejmować, dok. Zdjąć; brać co, ściągać z powierzchni czego; z. ubranie = rozdziewaó; z. czapkę, kapelusz = odkrywać głowę; z. plan, kopję = robić plan, kopję; z. kogo strachem, podziwem = przejmować, przenikać, wzruszać; z. ś., być zdejmowanym.

Zdeklarować, oświadczyć, obwieścić, oznajmić co; z. obiecać, przyrzec komu co; z. ś., oświadczyć ś. z czym, ujawnić swoje zamiary, osobistość; oświadczyć ś. o rękę panny; zdecydować ś.  Zdeklarowany, który powziął stanowczy zamiar, zdecydowany; skończony, zupełny.

Zdeklasować, zmusić kogo do zejścia z wyższych klas społecznych do niższych.

Zdekompletować, nadwerężyć komplet czego, biorąc jakąś część jego.

Zdekoncertować, pozbawić nagle zwykłej przytomności umysłu, onieśmielić, zmieszać, zawstydzić; zbić kogo z pantałyku; z. ś., zmieszać ś., zawstydzić ś., siracić przytomność umysłu.

Zdekonfiturować (się), zawstydzić (ś.).

Zdemaskować, zerwać maskę; przen., odsłonić czyjeś skryte zamiary; zrzacić z siebie maskę; zdradzić ś., ukazać ś. w prawdziwym świetle.

Zdemobilizować, rozpuścić do domów armję zmobilizowaną.

Zdemokratyzować (się), uczynić (ś.) demokratycznym.

Zdemolować, zniszczyć do szczętu, zrujnować, zrównać z ziemią.

Zdemonstrować, ukazać naocznie, zrobić doświadczenie publiczne.

Zdemontować, rozebrać maszynę na części, czyniąc ją w ten sposób niezdatną do użytku; uszkodzić działo.

Zdemoralizować, zepsuć czyjeś dobre obyczaje, podkopać czyjąś cnotę, zgorszyć, sprowadzić z drogi moralności; z. ś., zepsuć ś., zejść z drogi moralności, zgorszyć ś.

Zdenerwować, rozdrażnić, podniecić czyjeś nerwy; z. ś., dostać rozstroju nerwowego, rozdrażnić ś.

Zdepansować się, wydać na co dużo pieniędzy, zrobić duży wydatek.

Zdeplasować, przenieść w inne miejsce.

Zdeponować, złożyć komu coś kosztownego do przechowania.

Zdepopularyzować, uczynić kogo niepopularnym, pozbawić go

I wziętości; z. ś., stracić wziętość, stać ś. niepopularnym.

Zdeptać, depcąc zgnieść, zmiąć, podeptać; z. dużo ziemi = przejść.

Zderutować, sprowadzić z drogi, wprowadzić w błąd; zbić z terminu, popsuć komu szyki.

Zderzać, dok. Zderzyć; uderzając, zbijać w kupę, uderzać jedno o drugie; z. ś., zbijać ś. w kupę uderzeniem; uderzać ś. jedno o drugie.

Zderzak, przyrząd, wstrzymujący a. łagodzący zderzenie, bufor.

Zdesperować o kim, o czym, zwątpić o kim, o czym, stracić nadzieję co do czego, zrozpaczyć, oddać ś. rozpaczy, nie wiedzieć, jak postąpić z rozpaczy.

Zdesperowany, który zdesperował, stracił nadzieję, zwątpił, zgryziony, zmartwiony.

Zdestylować, przeprowadzić destylację, oczyścić.

Zdeszarżować, wystrzelić dla pozbycia ś. naboju.

Zdetonować, zepsuć instrument, że nie wydaje właściwego tonu; zmieszać, zbić z terminu; z. ś., zmieszać ś., stracić pewność siebie, panowanie nad sobą.

Zdetronizować, strącić kogo z tronu, pozbawić go tronu, odjąć mu władzę monarszą.

Zdewastować, spustoszyć, zniszczyć.

Zdezar mować (się), rozzbroić (ś.).

Zdezelować (się), uczynić (ś.) luźnym, zepsuć (ś.), zniszczyć (ś.).

Zdezorganizować, zmieszać, wprowadzić bezład; nieporządek, rozprzężenie; zepsuć coś zorganizowanego; z. ś., zostać zdezorganizowanym.

Zdezynfekować (się), oczyścić (ś.) ze szkodliwych wyziewów i materji zaraźliwych, odkazić, odwietrzyć.

Zdębić, uczynić mocnym, sztywnym, jak dąb.

Zdębieć, stać ś. twardym, jak dąb, zesztywnieć, przerazić ś., przestraszyć ś.; zadziwić ś. mocno.

Zdjąćp. nied. Zdejmować.

Zdjęcie, rzecz. od Zdjąć; z. fotograficzne, kinematograficzne = klisza fotograficzna a. kinematograficzna z odbiciem przedmiotu.

Zdjęty, którego zdjęto, sfotografowano, wyrysowano; jak z krzyża z. = osłabiony, zmęczony, znękany.

Zdłabić (się), Zdławić (się), dławiąc zadusić (ś.), zadławić (ś.).

Zdłubać, dłubiąc zrobić co, zepsuć, dłubiąc zrobić co niedołężnie.

Zdłużać, robić dłuższym, wydłuŻHĆ, przedłużać; wyciągać.

Zdmuchiwać, dok. Zdmuchnąć; dmuchnąwszy spędzić, zrzucić z ezego; dmuchnąwszy zgasić; porywać, kraść.

Zdoba, ozdoba.

Zdobicie!, ten, który zdobi; ozdobicie!, upiększy ciel; panegirysta.

Zdobić, czynić piękniejszym; ukraszać, upiększać, służyć ku przyozdobieniu czego; przen., upiększać pod względem moralnym, czynić zacniejszym, cenniejszym; przen., przedstawiać słowami piękniejszym, niż jest wistocie, ukraszać zmyśleniami, barwić; z. ś., być zdobionym, przyozdobionym, stroić ś., upiększać ś.

Zdobina, rodzaj owad u dwuskrzydłego.

Zdobnictwo, sztuka piękna w zastosowaniu do rzemiosła, jako to: ornamentyka, malowidła ścienne, wyrzynanie w deseń, inkrustacja, intarsja, malowanie na drzewie, szkle, porcelanie i t. p.; przyozdabianie.

Zdobniczy, odnoszący ś. do zdobnictwa a. zdobienia.

Zdobnie, przyślą ozdobnie, z piękną ozdobą, z wielu ozdobami.

Zdobnik, szlak a. gzyms przyozdabiający.

Zdobność, właściwość tego, co jest zdobne; ozdobność, przyozdobienie

Zdobny, pięknie ozdobiony, ozdobny, nadobny, piękny.

Zdobrzeć, udobruchać ś, ochłonąć z gniewu, ułagodzić ś., złagodnieć; mieć ś. lepiej.

Zdobycz, to, co zdobyto na kim, przedmioty, rzeczy zdobyte, łupież, łupy, kraj zdobyty.

Zdobyczny, dotyczący zdobyczy, który zdobyto, pochodzący ze zdobycia.

Zdobyćp. nied. Zdobywać.

Zdobytek — z Zdobycz*

Zdobyty, który zdobyto; kraj z. = zawojowany, zajęty przez nieprzyjaciela.

Zdobywać, dok. Zdobyć; zdobywszy zabierać; zajmować, ujarzmiać, podbijać; brać jako zdobycz, łupy, brać do niewoli; z. co skąd = otrzymywać, wydobywać, dostawać gwałtem; z. ś., brać ś. razem, by cć uzyskać, dokazać, wskórać; z. ś. na co, usiłowaniem, trudem dawać co a. dochodzić do czego, otrzymywać, osiągać, uzyskiwać.

Zdobywca, człowiek, który co zdobywa a. zdobył, zwycięzca.

Zdobywczy, służący do zdobyczy; zdobywający, ujarzmiający, podbijający co, usiłujący coś zdobyć.

Zdoić z nied. Żdajfeć.

Zdolnie, przysł., ze zdolnością wrodzoną, zdatnie, ze znajomością rzeczy; zręcznie, zwinnie.

Zdolność, przymiot cielesny lub (częściej) duchowy, dzięki któremu możemy, umiemy coś zrobić; łatwość pojęcia, łatwość wykonania, zdatność, talent, umiejętność, przydatność do czego.

Zdolny T posiadający zdatność do czogo, umiejący coś zrobić umiejętnie, dokładnie, zdatny; pojmujący szybko, rozumny.

Zdołać, móc coś zrobić, mieć

87

dość siły, umiejętności, by czegoś dokonać, zdążać, sprostać czemu, potrafić coś zrobić; wydoływać, podoływać czemu.

Zdołkować, uczynić dołkowatym.

Zdrada, zdradzanie, przejście do nieprzyjaciela, udzielanie mu wiadomości, szkodzących swemu krajowi; podstęp, oszukanie, oszustwo, podejście zdradliwe, sprzeniewierzenie ś. swemu słowu, swym zasadom, uczuciom, głoszonym hasłom i t. p.; przeniewierstwo małżeńskie; zasadzka.

Zdradliwie, Zdradnie, przysł., ze zdradą, za pomocą zdrady, w sposób zdradziecki.

Zdradliwy, Zdradny, Zdradziecki, odnoszący ś. do zdrady, właściwy zdrajcy, zdradzający, oszukujący, podstępny, sprzeniewierzający ś., przeniewierczy; niepewny, niebezpieczny.

Zdradnik z Zdrajca.

Zdradnyp. Zdradliwy.

Zdradzać, dok. Zdradzić; oszukiwać kogoś, kto zaufał, podchodzić zdradliwie, wydawać nieprzyjacielowi; przechodzić do nieprzyjaciela, działać na szkodę swego kraju; sprzeniewierzać ś. swoim zasadom, uczuciom, hasłom, ideałom, odstępować od nich; okazywać ś. inaczej, niż...; wydawać coś, co powinno było być ukryte: z. tajemnicę; z. męża, żonę = mieć stosunek miłosny z innym mężczyzną, z inną kobietą; z. ś., zdradzić siebie samego; być zdradzanym; dawać poznawać po sobie o czym ś. myśli a. zamierza, nie umieć ukryć czego.

Zdradziecki, Zdrajczy, właściwy zdrajcy, zdradny.

Zdradziecko, Zdrajczo, przysł., w sposób właściwy zdrajcy, podstępnie względem kogoś, kto afa, kto nic złego nie podejrzewa.

Zdradziectwo, podstęp zdradziecki, podejście zdradliwe.

Zdradzony, którego zdradzono.

Zdrajca. Zdradnik, człowiek, który zdradza a. zdradził, który przeszedł do nieprzyjaciela, który mu wydał jaką tajemnicę ważną, który go naprowadził na własny kraj; przeniewiorca, odstępca, renegat.

Zdrajczyp. Zdradziecki.

Zdrajczyni, Zdrajczyna, forma żeń. od Zdrajca.

Zdrapaćp. nied. Zdrapywać.

Zdrapywać, dok. Zdrapać;’ drapiąc zrywać, ściągać z wierzchu, obdrapywać, odszarpywać, rozrywać, wzruszać; orać po wierzchu, podorywać; z. ś., być zdrapywanym, kaleczyć ś.

Zdrasnąć, drasnąwszy zerwać, ściągnąć.

Zdrażać, dok. Zdrożyć; schodzić z drogi, zbaczać, błądzić; czynić co droższym, podnosić cenę czego; z. ś.f zbaczać z drogi, tracić drogę, błądzić; męczyć ś. drogą; bronić ś. od czego, nie chcieć robić czego, odmawiać ś. od czego, wzdragać ś., wzbraniać ś.

Zdrażnić, rozdrażnić.

Zdreptać, Zdrepcić, drepcąc zbiegać, schodzić wszystkie kąty.

Zdrewniały, który zdrewniał.

Zdrewnieć, stać ś. podobnym do drewna, przejść w drewno; zdrętwieć, zesztywnieć.

Zdręczyć, zmęczyć dręczeniem, udręczyć do ostatka.

Zdrętwiałość, właściwość tego, co jest strętwiałe.

Zdrętwiały, zesztywniały, zmartwiały, bezwładny, nieruchomy, otrętwiały, drętwy, niewrażliwy.

Zdrętwić, uczynić zmartwiałym, odrętwić.

Zdrętwieć, stać ś. odrętwiałym, zesztywniałym, bezwładn ym, zmartwiałym, odrętwieć, strętwieć.

Zdrobniałość, cecha tego, co jest zdrobniałe, drobne. Zdrobniały, który ś. stał drobnym, mniejszym; skarłowaciały, zwyrodniały, w gramrzeczowniki z-e = oznaczające osoby lub przedmioty małe, drobne, albo wyrażone pieszczotliwie;przymiotniki i przysłówki z-e = oznaczają słabe natężenie przymiotu, np. białawy, słodkawy i t. p.

Zdrobnić, uczynić drobnym, małym, zmniejszyć; z. ś., stać ś. drobnym, skarłowacieć, zmniejszyć ś., zmaleć, osłabnąć.

Zdrobnieć, stać ś. drobniejszym, zmniejszyć ś., zdrobnić ś.

Zdroić, skrapiać, zlewać zdrojem, zraszać.

Zdroisko, wielki zdrój, szpetny, nieczysty zdrój.

Zdroisty, pełen zdrojów, obfitujący w zdroje.

Zdrojek, zdr. od Zdrój;rodzaj mchu gałęzistego.

Zdrój owiec, rodzaj skorupiaka jawnodychawkowego.

Zdrojowisko, miejsce, obfitujące w zdroje, miejsce, gdzie wytryskają zdroje, źródła mineralne; miejsce lecznicze.

Zdrojowy, odnoszący ś. do zdroju, pochodzący ze zdroju.

Zdrowaśka, modlitwa Zdrowaś Marja; Pozdrowienie Anielskie; czas potrzebny na odmówienie tej modlitwy.

Zdrowić, uzdrawiać.

Zdrowie, dobry, normalny stan organizmu ludzkiego lub zwierzęcego, stan osoby a. zwierzęcia, które nie są choro, które dobrze ś. mają, którym nic nie dolega; stan zdrowotny, życie, bezpieczeństwo, istnienie; uzdrowienie, uleczenie; picie, spełnianie kielichów na czyjąś intencję, toast; na z.! sto lat z-a! = uświęcone starym zwyczajem życzenie, składane osobie, która kichnęła; z. duszy = błogi stan duszy; z. moralne = czystość moralna, zacność, prawość, bezgrzeszność.

Zdrowieć, stawać ś. zdrowym, przychodzić do zdrowia.

Zdrowieniec, człowiek przychodzący do zdrowia po długiej chorobie, ozdro wieniec, rekonwalescent.

Zdrowiodajny, dający zdrowie, uzdrawiający, leczniczy.

Zdrowiodawca, człowiek, dający zdrowie, uzdrawiający, lekarz.

Zdrowiodawczyni, forma żeńska od Zdrowiodawca.

Zdrowiuchny, Zdrowiusieńki, Zdrowiuteńki, Zdrowiutki, Zdrowiusieneczki, Zdrowiutenieczki, bardzo zdrowy, zupełnie zdrowy.

Zdrowo, przysł., w dobrych warunkach dla zdrowia, używając zdrowia, nie chorując; dając zdrowie, zbawiennie dla zdrowia.

Zdrowość, przymiot tego, co daje zdrowie; dobry stan zdrowia, zdrowie.

Zdrowotność, stan ogólny pod względem zdrowia.

Zdrowotny, dotyczący stanu zdrowia; służący zdrowiu, zdrowy; przywracający zdrowie.

Zdrowy, Zdrów, mający zdrowie, nie ulegający chorobie, będący w dobrym zdrowiu, dobrze ś. czujący; cały, nieuszkodzony, w dobrym stanie: z-i uszli = bezpieczni; dający zdrowie, służący zdrowiu, pomagający zdrowiu; słuszny, sprawiedliwy, właściwy; zbawienny, użyteczny; prawy, nieskażony, naturalny, prosty: z. rozum, z. rozsądek; zdrów, jak koń, jak byk, jak ryba = zupełnie zdrów; z. pień, z-a gałąź = nie spróchniała, nie uschła; bywaj zdrów! = do widzenia!, żegnam cię!; gadaj zdrów!, żebyś tak zdrów był, jeżeli to prawda! = nie wierzę ci!, kłamiesz!; żebym tak zdrów był! = zaklęcie; zdrowy idjota = prawdziwy idjota; Zdrowaś Marja = zam. bądź pozdrowiona.

Zdrożać, dok. Zdrożyć; czynić droższym, podrażać. | w drzewo, stać ś. twardym jak I drzewo; z. ś., zdrzewnieć.

Zdrzymać się, Zdrzymnąć sięp. [[M. Arcta Słownik ilustrowany języka polskiego/Zdrzemać ś.

Zdrzymałyp. [[M. Arcta Słownik ilustrowany języka polskiego/Zdrzemał>.

Zdublować (się), podwoić (ś.).

Zduchowić, ze stanu materjalnego, z cielesnego zmienić w duchowy, uduchowić, przeniknąć pierwiastkiem duchowym; z. ś.,. z materjalnego przetworzyć ś. w duchowy, uduchowić ś.

Zdudkować, zgłupieć ze strachu. z baranieć.

Zdudzić, strudzić, sturbować.

Zdumiałość, stan tego, kto ś. zdumiał, zadziwienie wielkie, podziw.

Zdumiały^ kto ś. zdumiał, stracił przytomność ze zdumienia, przejął ś. podziwem.

Zdumiećp. nied. Zdumiewać.

Zdumienie, wielkie zadziwieniep. Zdumiałość.

Zdumiewać, dok. Zdumieć; zadziwiać niezmiernie, zastanawiać wielce, przejmować podziwem; z. ś., dziwić ś. mocno, odchodzić od siebie z podziwu, przejmować ś. podziwem.

Zdumiony, którego zdumiono, który ś. zdumiał, zadziwił.

Zdumnieć, stać ś. dumnym, spysznieć, zhardzieć.

Zdun, rzemieślnik, wyrabiający z gliny naczynia, kafle, stawiający piece; garncarz.

Zdunek, rodzaj pająka południowo europejskiego (fi*.).

Zdunka, żona zduna.

Zdunowyp. Zduński.

Zduńczyk, chłopiec, czeladnik zduna; syn zduna-

Zduński, Zdunowy, właściwy zdunowi; garncarski,

Zdrożałość, zdrożenie, podniej sienie ś. eon, drożyzna.

Zdrożały, który podrożał, droższy.

Zdroże, droga zbaczająca, manowiec.

Zdrożeć, stać ś. droższym, podrożeć.

Zdrożnie, przysł., zbaczając z właściwej drogi, przen., nagannio, grzesznie.

Zdrożność, postępek zdrożny, błąd, grzech.

Zdrożny, zbaczający z drogi właściwej, * zbaczający z drogi cnoty, z drogi rozumnej, niedorzeczny; naganny, niemoralny, zły, grzeszny.

Zdrożony, zmęczony drogą.

Zdrożyćp. nied. [[M. Arcta Słownik ilustrowany języka polskiego/Zdrażać — / Zdrożać.

Zdrój, miejsce, gdzie z ziemi wytrysKuje woda, krynica, źródło; potok, strumień; przen., początek, zaczątek, miejsce, skąd co pochodzi.

Zdrówp. Zdrowy.

Zdrutować, pęknięte naczynie gliniane drutem wzmocnić, spoić.

Zdruzgotać, rozbić, zgruchotać, stłuc na drobne kawałki, skruszyć; z. ś., być zdruzgotanym; rozbić ś., stłuc ś. na kawałki.

Zdrużyć, złączyć w drużynę, stowarzyszyć.

Zdrygać się, dok. Zdrygnąć ś.; wzdrygać ś. na co, być przejętym wstrętem, przerażeniem z powodu czego.

Zdrygnąć się — pnied. Zdrygać ś.

Zdrzasnąć się, zląkłszy ś., zadrżeć, wzdrygnąć ś.

Zdrzemać się, Zdrzymać się, Zdrzemnąć się, Zdrzymnąć się, nieco zadrzemać, trochę i lekko zasnąć, zadrzema.ć.

Zdrzemały, który ś. zdrzemnął.

Zdrzeńp. [[M. Arcta Słownik ilustrowany języka polskiego/Rdzeń.

Zdrzewić, Zdrzewnić, zamienić

Zduństwo, wyrób naczyń glinianych, garncarstwo. Zduplikować, podwoić, zdublować.

Zdurniać, złajać, powtarzając wyraz „dureń“.

Zdumieć, zgłupieć, zbaranieć.

Zdurzać, dok. Zdurzyć; odurzać, otumaniać, pozbawiać przytomności; oszukiwać, łudzić.

Zdurzeć, stracić przytomność, stać ś. jakby odurzonym.

Zdurzyć p. nied. Zdurzać.

Zdusić, dusząc ścisnąć, udusić; wydusić; zdławić, nie dopuścić do wybuchu, stłumić; z. ś., być zduszonym; udusić ś.; zgasnąć.

Zdużać, być dosyć silnym, dość mocnym, aby podźwignąć co, aby wykonać co, dać radę czemu, sprostać czemu; zdołać, wydołać; pokonać, zwalczyć, zwyciężyć.

Zdwajać, dok. Zdwoić; czynić dwa razy większym, dwoić, podwajać; dzielić na dwoje, rozdwajać; z. ś., stawać ś. dwa razy większym, podwajać ś.; dzielić ś. na dwoje, rozdwajać ś.

Zdwoićp. nied. Zdwajać.

Zdworaczcć, Zdworzeć, stać ś. dworakiem, nabrać dworactwa, nabrać obyczajów dworskich, przejąć ś. dworactwem.

Zdybać, Zdybnąćp. nied. Zdybywać.

Zdybywać, dok. Zdybać, Zdybnąć; schodzić kogo znienacka, niespodzianie, przydybywać na ozyra; spotykać kogo niespodziewanie; znalazłszy co, chwytać, znajdywać co; z. ś. z kim, spotykać ś. z nim niespodzianie.

Zdychać, dok. Zdechnąć; o zwierzętach i pogardliwie o człowieku: kończyć życie, umierać; z. ze śmiechu = pękać ze śmiechu, zanosić ś. od śmiechu.

Zdychawiczeć, Zdychawicznieć, stać ś. dychawicznym.

Zdychtuwać, uczynić dychtownym, zgęścić.

Zdysgracjonować, Zdysgracjować, pozbawić kogo swojej łaski, wypuścić z łaski.

Zdysgustować, zniechęcić kogo do czego.

Zdyskontować, sprzedać weksel przed terminem z potrąceniem procentu.

Zdyskredytować, pozbawić wziętości, powagi, znaczenia; zepsut opinję, reputację; z. papiery procentowe = obniżyć ich kurs.

Zdyskwalifikować, nie uznać w kim, w czym dostatecznej kwalifikacji, zbrakować.

Zdystantować, prześcignąć.

Zdyszaly, Zdyszany, zadyszały, zasapany, zmęczony.

Zdyszeć się, zadyszeć ś., zasapać ś., zatchnąć ś.

Zdywidować, w druk., przedzielić w składaniu wyraz, którego część przechodzi na drugi wiersz, znakiem przenoszenia, kreską; podzielić.

Zdziaćp. nied. Zdziewać.

Zdziałać, zrobić, sprawić, dokonać, dokazać; uczynić, wykonać, doprowadzić do skutku.

Zdziarstwo, piasek gruboziarnisty, żwir.

Zdziczały, który zdziczał.

Zdziczeć, stać ś. dzikim, nieprzystępnym, nabrać dzikości.

Zdziczyć, uczynić dzikim; z. ś., stać ś. dzikim, zdziczeć.

Zdziebełko, Zdziebłop. [[M. Arcta Słownik ilustrowany języka polskiego/Źdźbło.

Zdziecinniały, który zdziecinniał.

Zdziecinnieć, stać ś. dziecinnym.

Zdzieracz — Zdzierca.

Zdzierać, dok. Zedrzeć; drąc zrywać, targnąwszy ściągać; wyciskać co z kogo, wyzyskiwać kogo, łupić co z kogo; brać od kogo więcej, niż ś. należy, ponad słuszną cenę; obdzierać: z. skórę ze zwierzęcia; drzeć, niszczyć: z. ubranie, obuwie; z. z kogo maskę^::; ujawniać jego właściwy cha-  rakter; z. ś., być zdzieranym; o buwiu, o odzieniu: niszczyć ś., ilrzeć ś.; tracić zdrowie, siły, wyniszczać wymawiać ś., wykręeać ś. od czego; wzbraniać ś., wzdragać ś.

Zdzierca, człowiek, który zdziera kogo, wydzieracz, wyzyskiwacz, łupieżca, grabicie].

Zdzierczy, Zdzierski, dotyczący zdzierstwa, właściwy zdziercy.

Zdziergać, Zdzierzgać, dok. Zdziergnąć, Zdzierzgnąć; ściągając sznurek, zaciągać, zamykać, zawierać; wykonać robotę dziergania.

Zdzierstwo, zdzieranie, łupiestwo, wydzierstwo, wyzysk.

Zdzierżećp. Zdzierżyć.

Zdzicrżyciel, człowiek, który co zdzierżył.

Zdzierżyć, Zdzierżeć, dotrzymać, dochować słowa; wytrzymać co, podołać czemu; z. ś., wstrzymać ś.

Zdziesiątkować, o dziesiątą część umniejszyć; ukarać co dziesiątego; z. ś., być zdziesiątkowanym.

Zdziewać, dok. Zdziać; zdejmować, ściągać z kogo a. z siebie odzienie, rozbierać, rozdziewać.

Zdziewosłębić, Zdziewosłąbić, zeswatać.

Zdziobać, skłóć dziobem; zażyć, nacieszyć ś.; bodaj cię kurek z-al! = niech cię licho porwie!

Zdziurawić(się), podziurawić(ś.).

Zdziurawieć, stać ś. dziurawym, dostać dziur.

Zdziwaczeć, stać ś. dziwacznym.

Zdziwaczyć, uczynić dziwacznym, wystrychnąć na dziwaka; z. ś., stać ś. dziwacznym, dziwakiem.

Zdziwić, wzbudzić podziw, zadziwić, zdumieć; z. ś., zadziwić ś., zdumieć ś.

Zdziwienie, rzecz. od Zdziwić;wrażenie osoby zdziwionej.

Zdziwiony, którego zdziwiono, przejęty podziwem.

Zdźwignąć, dźwignąć z miejsca, podźwignąć, z trudem poruszyć.

Zdżąćp. nied. Zdżymać.

Zdżdżewnica, Zdżewnica, dżdżownica.

Zdżymać, dok. Zdżąć; ściskać, zgniatać, zżymać.

Ze, przyim.p. Z;używa ś. przed wyrazami, zaczynającemi ś. od zbiegu spółgłosek, np. ze mną, ze wzniesienia i t. p.

Zebra, zwierzę ssące afrykańskie, z rzędu nieparzystokopy towych, spokrewnione z koniem, odznaczające ś. sierścią barwy jasno-żółtej w ciemne pręgi na całym ciele, nie wyłączając nóg (fig.)-

Zebraćp. nied. Zbierać.

Zebranie, rzecz. od Zebrać; zbiór, zebranie, zgi*omadzenie pewnej ilości rzeczy; zgromadzenie ludzi dla wspólnej narady a. zabawy: z. towarzyskie = zabawa towarzyska, z. ogólne jakiegoś stowarzyszenia, z. jakiejś rady, komisji, komitetu i t. p.; z. treści = spis rzeczy, pomieszczony na początku a. na końcu dzieła; z. cyfr = dodanie ich w jedną całość.

Zebu, zmierzę przeżuwające z, rodziny pochwo(Ku.-. rogich, spokrewJb 4 Jwy*^ ni one z bydłem JH/ domowym, z gar dwjfo^ bem na plecach

i krótkiemi rogami, pochodzi z Bengalu (fig.).

Zechret, nm., deska, na której zecer ustawia złożone kolumny.

Zecer, w druk., składacz, składający czcionki w wyrazy i układający je w wiersze i kolumny do druku.

Zecernia, nm., oddział, sala w drukarni, gdzie pracują zecerzy.

Zecerski, nm.9 należący do zecera, właściwy zecerowi, dotyczący zecera.

Zechcieć, powziąć chęć, zapragnąć; z-ej = bądź łaskaw.

Zechcyk, nm., gra w karty, t.  zw. sześćdziesiąt i sześć.

Zechweltar z, Zelwartarz, Zawa!tarz, Zawalitarz, nm.y stróż, dozorca w kopalni.

Zecknąć, Zecknić, zmierzić, obmierzić, obrzydzić sobie co; z. ś. komu, obmierznąć, uprzykrzyć ś. komu.

Zedel, Zydel, nm., stołek drewniany bez poręczy, prostej roboty, z wklęsłym siedzeniem (fig.).

Zedelek, Zydelek, nm., mały zedel.

Zedniem, przysł., gdy dzień zaświtał, równo ze świtem.

Zedrgnąć, wzdrygnąć ś., zadrżeć, zatrząść ś.

Zedrwieć, stracić głowę, przytomność ze strachu, z wrażenia.

Zedrzećp. nied. Zdzierać.

Zefir. gr.y w mitol.y syn Eola; łagodny wietrzyk zachodni lub południowy.

Zefir, wł., rodzaj cienkiej tkaniny bawełnianej

Zegar, przyrząd do mierzenia czasu, złożony z pudła a w nim z rozmaitych kółek zębatych, udzielających ruchu kółkom, osadzonym stale na osiach, u których są wskazówki, umieszczone zewnątrz i wskazujące godziny, mi„ nuty i sekundy; motor, stanowiący sprężyny i wagi: z. ścienny = wiszący na ścianie; z. stołowy = stojący na stole, szafie i t. p. (fig.); z. słoneczny = z przyrządem do mierzenia czasu zapomocą tyczki, zatkniętej w płaszczyznę poziomą, podzieloną na godziny, długość cienia tyczki wskazuje czas — z Gnomen, p. [[M. Arcta Słownik ilustrowany języka polskiego/Kompas (fig.); z. wodny -z Klepsydra; z. wieżowy = umieszczony na wieży jakiego gmachu do użytku publicznego (fig.).

Zegarek, mały zegar, któremu za motor służy sprężyna, nakręcająca ś. koło osi i powoli rozwijająca ś.; z. kieszonkowy = do noszenia w kieszonce przy ubraniu (fig.).

Zegarkowy, dotyczący zegarka; taki, jak w zegarku: z-a punktualność = ścisła.

Zegarmistrz, rzemieślnik, wyrabiający lub naprawiający zegary i zegarki.

Zegarmistrzowa, żona zegarmistrza.

Zegarmistrzowski, właściwy zegarmistrzowi, dotyczący zegarmistrzostwa.

Zegarmistrzowstwo, Zegarmistrzostwo, umiejętność robienia i naprawiania zegarów; fach zegarmistrzowski.

Zegarmistrzyk, czeladnik zegarmistrzowski.

Zegarmistrzyni, forma żeń. od Zegarmistrz.

Zegarowy, właściwy zegarowi, należący do zegaru; opatrzony zegarem: wieża z-a, mechanizm z.

Zegnaćp. nied. Zganiać.

Zegrać, zgrać wszystko — p. Zgrywać.

Zegzić (się), zacząć (ś.) gzić.

Zejmować, Zjimać, dok. Zjąć; wziąwszy co razem, ściskać, spajać, klamrować, sklejać, łączyć ściśle, zbierać w kupę; ściągać, zdejmować; jednoczyć, [Marzyć przenikać, obejmować, ogarniać; przejmować, chwytać, napadać; zawierać: z. z kim przyjaźń, małżeństwo; z. ś., łączyć ś. cieleśnie; ujmować ś., wstawiać ś., upominąć ś. za kim.

Zejrzeć, spojrzeć na dół. zejść i zobaczyć.

Zejście, rzecz. od Zejść;miejsce, którędy ś. schodzi, droga na dół; z. ze świata = śmierć, skon.

Zejść, Znijśćp. nied. [[M. Arcta Słownik ilustrowany języka polskiego/Schodzić; zstąpić, zejść na dół; z. ze świata = umrzeć; co do czasu: upłynąć; z. kogo na czym, zachwycić, zaskoczyć; z. ś., spotkać ś., idąc.

Zekpać. wykpać, zwymyślać, złajać, sfukać.

Ze kpić się, źle coś załatwić, pokpić sprawę, skompromitować ś.

Zekrwawić, skrwawić, zbroczyć, oblać krwią.

Zeksztalcać (się), dok. Zekształcić (ś.); układać (ś.) coś w jedną całość, bez należytego planu, nieumiejętnie, nieskładnie, byle jak, zniekształcać, psuć.

Zeksztalt, kształt wadliwy.

Zelant, gr., gorliwy stronnik kogo a. czego, zapaleniec, zagorzalec, gorliwiec, człowiek, żarliwie obstający przy kim a. przy czym; namiętny wyznawca jakiejś religji, teorji politycznej, społecznej, filozoficznej, naukowej i t. p.

Zelantka, gr., forma żeńs. od Zelant.

Zelator, gr.p. Zelant.

Zelektryzować kogo, co, przepuścić przez kogo, przez co prąd elektryczny;przen., wzruszyć, pobudzić, poruszyć do głębi, przejąć, wyrwać z apatji.

Zelgnąć (się), zlepić (ś.).

Zelota, gr.p. Zelant.

Zelotyzm, gr., gorliwość, żarliwość w rzeczach wiary, zagorzałość w wierze.

Zelować, grgorliwie obstawać przy czym; z. ś., gorącować ś.

Zelozja, gr., zazdrość w miłościp. Zelus.

Zelsnąć, olsnąć, oślepnąć, stracić wzrok.

Zelus, gr., gorliwość, żarliwość.

Zelżą, zelżenie, obelga.

Zelżeć, stać ś. lżejszym, stracić na wadze, na znaczeniu, na wpływie; z-ało, odelgło, nastąpiła odwilż.

Zelżenie, rzecz. od Zelżeć;rzecz. od Zelżyć;obelga, zniewaga.

Zelżyciel, ten, który zelżył, obelżyciel, znieważy ciel.

Zelżyć, zadać obelgę, zesromocić, znieważyć, zhańbić; ulżyć, uczynić lżejszym; zmiękczyć, złagodzić.

Zelżywie, Zelżywo przysł., z zelżywością, obelżywie.

Zelżywość, zelżenie, zelżą, obelga, zniewaga, obelżywość.

Zelżywy, obelżywy, hańbiący, pełen zelżywości, sromotny, znieważający.

Zełgać, skłamać.

Zetknąć, połknąć.

Zemdlały, który zemdlał, zemdlony.

Zemdleć, chwilowo, nagle silni© osłabnąć, tak że oddychanie i bicie serca prawie zupełnie ustaje (przyczyną nagły odpływ krwi od mózgu), stracić przytomność, odejść od siebie; przen., stracić siłę, osłabieć, osłabnąć.

Zemdlenie, rzecz. od Zemdleć;utrata przytomności, omdlenie, omdlałość.

Zemdlić, przyprawić o mdłości; przyprawić o utratę przytomności; uczyuić bezsilnym, osłabić.

Zemdliwość, osłabienie, niemoc, zemdlenie.

Zemdlonyp. [[M. Arcta Słownik ilustrowany języka polskiego/Zemdlały

Zemdty. zemdlały, osłabły.

Zemgnąć, zmierzyć, stulić.

Zemina, motyl z rodziny brudnic, o skrzydłach przednich bardzo szerokich. Zemknąć -z nied. Zmykać.

Zemleć, ukończyć mienie czego, pomieć wszystko, co było do zmielenia; pokruszyć, pogruchotać; kto pierwej do młyna przyniesie, temu pierwej zmielą = kto ś. pośpieszy, ten prędzej zyska; jemu ś. zmiele, a tobie ś. skrupi = niewinny ucierpi za winnego; z. ś., być zmielonym; nadpsuć ś.. zdyzelować ś.. zetrzeć ś. przez pracę przy mieleniu.

Zemła, Żemła, nm., bułka pszenna, strucla.

Zemłowy, Żemłowy, odnoszący ś. do zemły.

Zemrzeć, umrzeć.

Zemsta, chęć odwetu, oddania krzywdy za krzywdę, zła za zło, oddawanie zła za zło, pomsta.

Zemstowładny, władnący zemstą.

Zemszczony, za którego ś. zemszczono, pomszczony.

Zemszczyk, rodzaj małego ptaszka.

Zemszyć, omszyć, okryć mchem; okryć kutnerem, uczynić kosmatym.

Zemściciel, człowiek, który ś. mści, mściciel.

Zemścić się, wywrzeć na kim a. na czym zemstę, pomścić ś., oddać zło za zło, odwetować.

Zemulsjować, przerobić tłuszcz na emulsję.

Zemżyć, zmożyć kogo snem, zmusić do zaśnięcia.

Zendra, w/*., związek tlenu i tlenniku żelaza, tworzący ś. przez utlenienie ś. rozpalonego żelaza na powietrzu; resztki, pozostałe z wypalonego żelaza; opiłki żelazne, miedziane i t. p., odpadające przy kuciu.

Ze lid rowy, «/«., odnoszący ś. do zendry, składający ś. z zendry.

Zendrówka, cegła, mocno wypalona z domieszką żelaza, trudna do stopienia.

Zeniszek, roślina krwawnik; roślina wrotycz.

Zenit, arab., punkt sklepienia | niebieskiego wprost nad naszą j głową; przen., najwyższy stopień wzniesienia ś. czego: być u z-u sławy, szczęścia.

Zenitalny, arab.) odnoszący ś. do zenitu, będący w zenicie; z. deszcz = padający perjodycznie w pasie między zwrotnikowym, gdy słońce jest w zenicie lub w jego blizkości.

Zenkielp. Zankiel.

Zepchnąćp. nied. [[M. Arcta Słownik ilustrowany języka polskiego/Spychać.

Zeppelin, balon sterowy wynalazku hr. Zeppelina, sterowiec.

Zeprać — Sprać.

Zeprzały, który zeprzał.

Zeprzeć, odepchnąć, zepchnąć, odtrącić, strącić, odeprzeć; z, dowodami, argumentami = zbić; wyprzeć, wypędzić kogo skąd: z. kogo z jakiego mniemania = wywieść, wyprowadzić, skłonić do porzucenia; z. kogo z jakiego przedsięwzięcia = odwieść od niego; z. kogo z majątku = wyrugować, wypędzić.

Zeprzeć, zepsuć ś. od ciepła i wilgoci, zgnić.

Zepsieć, Zepsić się, stać ś. psem. zmienić ś. w psa; spodleć, wyrodzić ś., znikczemnieć.

Zepsnąć się, * ześliznąć ś., popsnąć ś., obsunąć ś.

Zepsowaćp. Zepsuć.

Zepsucie, rzecz. od Zepsuć;stas rzeczy zepsutej; stan człowieka zepsutego, demoralizacja, upadek obyczajów, rozpusta.

Zepsuć (się), Zepsować (się), zupełnie popsuć (ś.).

Zepsutość, stan rzeczy zepsutej a. człowieka zepsutego.

Zepsuty, którego zepsuto; który ś. popsuł; zdemoralizowany, rozpustny, rozwiązły.

Zerda, zwierzę ssące drapieżn? z rodziny psów, gatunek małego lisa stepowego o szerokiej głowi* i dużych uszach, fenek (fig.).

Zerdzawieć, Zerdzewieć, Zrdzewieć, za-

rdzawieć, pokryć ś. rdzą.

Zerklze^z., oznaczający nagłe, krótkie spojrzenie z ukosa, z ubocza: z. oczami = spojrzał, spojrzała z ukosa.

Zerkać, dok. Zerknąć; spoglądać z ubocza, z ukosa, zezem, ukradkiem.

Zerknąćp. nied. Zerkać.

Zerki (-ów); zwiady, przeszpiegi-

Zerlety, gr., skamieniałości źródeł wrzących.

Zero, /r., znak 0, ’oznaczający brak liczby lub cyfry; znak ten położony u góry przy cyfrze, znaczy stopień gieograficzny; punkt, od którego liczą ś. stopnie termometru, t. j. temperatura zamarzania wody przy ciśnienia normalnym; z. absolutne, bezwzględne = najniższa możliwa temperatura, równa 273° C. niżej zera; przen., człowiek bez znaczenia, nic nie znacząca osobistość, marne indywiduum.

Zerwa, roślina uprawna z rodziny dzwonkowatych, rzepka płonna, rapunkuł (fig.).

Zerwaćp. nied. Zrywać.

Zerwisko, kawałek oderwany, odłam, pęknięcie; gruzowisko.

Zerżnąćp. nied. Zrzynać.

Zeschły, który zesechł.

Zeschnąćp. nied. Zsychać.

Zesiniecp. Zsinieć.

Zeskakiwać, dok. Zeskoczyć; skokiem przenosić ś. z wyższego poziomu na niższy, skakać z góry na dół.

Zeskamotować, ukraść zręcznie.

Zeskoczyćp. nied. Zeskakiwać.

Zeskorupić (się), Zeskorupieć,

zmienić ś. w skorupę, dostać powierzchni twardej, jakby skorupy.

Zeskrobaćp. nied. Zeskrobywać.

Zeskrobywać, dok. Zeskrobać; skrobiąc zdejmować zewnętrzną powierzchnię czego; skrobiąc zbierać do kupy; z. ś., dać ś. zeskrobać, zetrzeć.

Zeskromnieć, stać ś. bardzo skromnym.

Zeskubać, Zeskubnąć, skubiąc zdjąć; skubiąc zebrać co razem.

Zeskwarzyć, skwarzeniem wysuszyć; poddać skwarzeniu; z. ś., wyschnąć od skwarzenia.

Zesłabieć, Zesłabnąć, stracić siłę, stać ś. słabym, mocno zasłabnąć, osłabnąć, wpaść w niemoc.

Zesłabły, który zesłabiał.

Zesłaćp. nied. [[M. Arcta Słownik ilustrowany języka polskiego/Zsyłaćp. nied. Ześciełać.

Zesłanie, rzecz. od Zesłać;to, co zesłano; z. Ducha Św. = Zielone Świątki; z. jako kara = wysłanie z kraju na Sybir.

Zesłaniec, ten, którego zesłano; człowiek deportowany; poseł.

Zesłanka, kobieta, którą zesłano, deportowana.

Zesławić, pozbawić dobrej sławy, zniesławić, osławić.

Zesłonąć, stać ś. słonym, nasłonieć.

Zesłowiańszczyć, uczynić słowiańskim; z. ś., stać ś. słowiańskim, stać ś. Słowianinem.

Zesmagać, obić, wysmagać, osmagać; z. ś., zmęczyć ś.

Zesmalać (się). Zesmolić (ś.); walać ze wszystkich stron węglem, kopciem a. smołą.

Zesmalać, dok. Zesmalić; smaląc, znieść co z powierzchni czego, przypiekać, przysmażać.

Zesmarknąć, wyrzucić smark, posmarknąć.

Zesmarować, posmarować, zdjąć to, czym było wysmarowane.

Zesmażyć, wysmażyć, zdjąć wierzchnie przysmażenie.

Zesmoktać, wysmoktać, wycałować; zlizać.

Ze smolić — A Zesmalać.

Zesmorgać, zjeść, wypić wszystko, co było do zjedzenia i wypicia.

Zesmuknąć, Żesmyknąć, smuknąwszy, smyknąwszy, oderwać co od czego; zemknąć, uciec.

Zesmużyć, usunąć smugi.

Zesnuwać, Zesnowywać, ^. Zesnuć; usuwać to, co usnute; przesuwać co na dół; snując, zbierać co razem, snuciem łączyć.

Zesplatać (się), splatać (ś.), splatając łączyć (ś.).

Zespoić (się), złączyć (ś.), spoić (ś).

Zespolić (się), połączyć (ś.) w jedno, połączyć (ś.) spoinie, zjednoczyć (ś.).

Zespól, działanie razem; zebranie; zespolenie, połączenie; harmonijne wykonanie jakiego dzieła sztuki: np. dzieła orkiestrowego a. dramatu na scenie społem przez wielu artystów; dobór artystów, wykonywających wspólnie jakie dzieło sztuki, ansambl.

Zesromocić, okryć sromotą, osromocić, zhańbić, zniesławić, zelżyć, zniesławić.

Zesrożyć, uczynić srogim; z. ś., stać ś. srogim; rozgniewać ś.

Zessać, ssąc, wyciągnąć część mleka z piersi a. jakiego płynu z czego.

Zestarzały, który ś. zestarzał.

Zestarzeć się, stać ś. starym, podejść w lata; stać ś. nieświeżym.

Zestawca, ten, który co zestawia, np. maszyny, monter.

Zestawiać, dok. Zestawić; zdjąwszy z poziomu wyższego, stawiać na niższym; układać, składać: z. maszynę = montować; porównywać, przyrównywać; z. I., być zestawianym.

Zestawienie, układ, ustawienie, złożenie, mordowanie; porównanie

Zestąpićp. Zstąpić.

Zestopniować, podnieść do wyższego stopnia, do większej potęgi, powiększyć; ułożyć podług stopni; obniżyć.

Zestosowywać, dok. Zestosować; składać co razem, dopasowywać.

Zestosunek, zestawienie, porównanie kilku osób a. przedmiotów.

Zeatosunkować, postawić obok siebie dla porównania, zestawić; z. ś. = wejść z kim w bliższe stosunki, zawrzeć znajomość.

Zestrachać (się), przelęknąć (ś.), przerazić (ś.), przestraszyć (ś.)

Zestrajać, dok. Zestroić; układać części w całość harmonijną.

Zestraszyć (się, ) przestraszyć (ś.), przerazić (ś.j, spłoszyć (ś.).

Zestrugać, strugając zerznąć, ostrugać, sheblować.

Zestrzelać (się), Zestrzelić (się), zwrócić (ś.), skierować (ś.) w jeden punkt, skupić (ś.).

Zestrzelić — z Zestrzelać; zbić, zrzucić zapomocą strzału.

Zestrzycp. nied. Zestrzygać.

Zestrzygać, dok. Zestrzyc; strzygąc zdejmować z wierzchu, zrzynać nożycami.

Zesućp. Zsuć.

Zesunąćp. nied. Zsuwać.

Zeswatać, poswatać, skojarzyć małżeństwo, podziewosłębić.

Zesworować, Zesforować, ściągnąć do swory, złączyć sworą; połączyć, zespolić, związać.

Zesychać się — z Zsychać się.

Zesyłaćp. Zsyłać.

Zesystematyzować, ułożyć w systemat.

Zesyzmatyczyćp. Zsyzmatyczyć.

Zeszarzaćp. Zszarzać.

Zeszastaćp. Zszastać.

Zeszczknąć -z nied. Zeszczykiwać.

Zeszczuplać, dok. Zeszczuplić; czynić szczuplejszym; z. ś., stawać ś szczuplejszym.

Zeszczupleć, stać ś. szczuplejszym, stracić na ciele.

Zcszczutkować, szczutkiem poczęstować.

Zeszczykiwać, dok. Zeszczyknąć, Zeszczknąć; szczykąjąc zbierać, zrywać, uszczykiwać.

Zeszkaradzić, uczynić szkaradnym, oszkaradzić, zeszpecić.

Zeszkleć, Zeszklić się, przemienić ś. w szkło, nabrać szklistości.

Zeszlamować, wybrać szlam, oczyścić od szlamu.

Zeszłoroczny, który ś. stał zeszłego roku, przeszłoroczny.

Zeszłość, utrata sił, słabość wskutek starości, starość.

Zeszły, który przeszedł, minął, upłynął; z. miesiąc, rok; który zszedł z tego świata, umarł; zesłabły, zniedołężniały; zgrzybiały, zestarzały, podeszły w latach.

Zcsznurowywać, dok. Zesznurować; sznurując ściągać, związywać; z. ś., być zesznurowywanym.

Zeszpecić, uczynić szpetnym, oszpecić, zeszkaradzić; z. ś., oszpecić siebie samego.

Zeszpetnieć, stać ś. szpetnym.

Zeszpotawić, uczynić koślawym, szpotawym; z. trzewiki = wykrzywić je przez chodzenie; z. ś., stać ś. koślawym, wykrzywić ś.

Zeszronieć, w szron ś. zamienić, ściąć ś. od szronu; osiwieć.

Zesztywnieć, stać ś. sztywnym.

Zeszyćp. nied. Zszywać.

Zeszyt, kilka arkuszy papieru do pisania, razem zszytych i oprawionych w okładkę, kajet, poszyt, sekstern; pewna ilość arkuszy drukowanego dzieła, tymczasowo zbroszarowranych dla puszczenia w obieg.

Zeszytowy, odnoszący ś. do zeszytu, wydawany zeszytami: wydawnictwo z-e.

Ześcielać, Ześciełać, dok. Zesłać; zdejmować coś zasłanego, rozesłanego, rozpostartego; zbierać, ściągać posłanie.

Ześlepić, uczynić ślepym, oślepić.

Ześlimaczyć, oślimaczyć; z. ś.. oślizgnąć.

Ześlinić, oślinić, poślinić; zdjąu ślinę.

Ześlizgiwać się, dok. Ześliznąć ś.; ślizgając ś. zsuwać ś.

Ześiizgły, który ś. ześlizgnął.

Ześlizgnąć się, Ześliznąć sięp. nied. [[M. Arcta Słownik ilustrowany języka polskiego/Ześlizgiwać ś.

Ześlubić, połączyć kogo ślubem.

Ześmiac się, uśmiać ś.

Ześniecić się, Zśniecić się, zarazić ś śniecią.

Ześniedzić, uczynić śniadym, ściemnić; pokryć śniedzią.

Ześniedzieć, stać ś. śniadym; pokryć ś. śniedzią.

Ześnieżyć, osypać śniegiem, zaśnieżyć; zdjąć śnieg.

Zespiewać, wyśpiewać, skończyć śpiewać, odśpiewać.

Ześrodkowaćp. nied. Ześrokowywać.

Ześrodkowość, własność tego, co ma wspólny środek, koncentryczność.

Ześrodkowywać, dok. Ześrodkować; skupiać do środka, koncentrować; skierowywać ku środkowi; przen., łączyć ku wspólcmu celowi: z, usiłowania wielu ludzi.

Ześwinić, zepsuć, sfuszerować; z. ś.f popełnić jaki czyn niemoralny.

Zctkać, razem powtykać, złączyć jedną rzecz z drugą; z. ś., spotkać ś.; zetrzeć ś. nieprzyjacielsko.

Zetknąćp. nied. [[M. Arcta Słownik ilustrowany języka polskiego/Stykać; zbliżyć dwie „zeczy tak, aby jedna, przystawała do drugiej; z. ś., zejść ś. z sobą aż do złączenia; z. ś., z kim, spotkać ś. z kim; zawiązać z kim znajomość, przyjaźń; spotkać ś. z kim po nieprzyjacielski!, zetrzeć ś.

Zetleć, stleć, tlejąc spalić ś.

Zctrwać, wytrwać, wytrzymać, wyczekać, doczekać się.

Zetrzećp. nied. [[M. Arcta Słownik ilustrowany języka polskiego/Ścierać.

Zew, wołanie, przywoływanie, przyzywanie, wzywanie.

Zewlec -z Zwlec.

Zewnątrz, przyim.oznaczający kierunek ze środka czego ku okręgowi; oznaczający położenie poza okręgiem, poza kresem czego; na z.- = na dwór, poza dom; z., przysł., na dworze, poza domem; lekarstwo na z. = do użytku zewnętrznego.

Zewnętrze, strona zewnętrzna, zewnętrzność.

Zewnętrznie, przysłze strony zewnętrznej, zewnątrz, poza przedmiotem, poza granicą czego.

Zewnętrzność, kierunek ze środka ku peryferji; znajdowanie ś. poza czym, na dworze, na wierzchu; powierzchowność, wygląd zewnętrzny.

Zewnętrzny, położony zewnątrz, poza granicą czego, nie środkowy; odnoszący ś. do zewnętrza: lekarstwo z-e.

Zewrzeć, dok. Zewreć; wrąc ugotować ś., uwrzeć.

Zewrzećp. nied. Zwierać.

Zewsząd, przysł., ze wszystkich stron, wokoło, dokoła.

ZewRzechmiar, przysłpod każdym względem.

Zez. wada wzroku, polegająca na słabszym rozwoju mięśni jednej strony oka, wskutek czego mięśnie przeciwnej strony oka biorą przewagę i nadają oku fałszywy kierunek ku nosowi a. ku uchu; człowiek, patrzący zezem; z-em na co patrzeć = niechętnie

Zez. Zys, Zyz, nm., sześć oczek na kostce do gry, szóstka.

Zeza, spód okrętu, dokąd ściekają nieczystości; matnia, sieć, sidła, pułapka; wpaść w z-y = w biedę, w sidła, w matnię; siedzieć, jak na z-ie goły = osiąśc na koszu.

Zezek, zdr. od Zez.

Zeznaćp. nied. Zeznawać.

Zeznanie, rzecz. od Zeznać;to, co kto zeznał a. zeznaje, wypowiedzenie, jak ś. rzecz miała, świadectwo, wyznanie.

Zeznawać, dok. Zeznać; czynić zeznanie jakie, wyznać co, np. w sądzie; przyznawać ś. do czego, uznawać za swoje.

Zezooki, Zezowaty, człowiek, patrzący zezem, zez.

Zezować, patrzeć zezem, być zezowatym.

Zezowatość, wada patrzenia zezem, skrzywienie osi oka.

Zezowatyp. Zezooki.

Zezutap. Zozuła.

Zez wać z nied. Zżywać.

Zezwalać, dok. Zezwolić; przyzwalać, zgadzać ś. na co, przystawać na co, nie mieć nic przeciw czemu, dopuszczać, żeby ś. coś stało; z. komu = pozwalać komu.

Zezwierzęcać, dok. Zezwierzęcić; czynić pudobnym do zwierza, okrutnym, dzikim, rozpasanym; z. ś., stawać ś. podobnym do zwierza, stawać ś. dzikim; nabierać obyczajówr zwierzęcych.

Zezwierzęcieć, stać ś. podobnym do zwierza.

Zezwoliciel, Zezwalacz, ten, kto na co zezwala.

Zezwolićp. nied. Zezwalać.

Zezżec z Zżec.

Zeżniwić, sprawić, aby co plon przyniosło, przemienić w żniwo.

Zeżreć, o zwierzęciu a. pogardliwie o człowieku: zjeść wszystko chciwie, łapczywie.

Zeżwaćp. nied. Zżuwać.

Zębacić, czynić zębatym.

Zębacieć, stawać ś. zębatym, dostawać zębów.

Zębacz, człowiek, mający wielkie zęby, człowiek zębaty; człowiek, kłócący ś. ząb za ząb, u

party, wyszczekany; ryba koścista, skrzelowata, bezpłetwobrzucka; wykałaczka do zębów.

Zębatek, rodzaj kolibra.

Zębaty, opatrzony zębami; usadzony zębami: koło z-e; śpiczasty, ostry; kłótliwy, uparty, wyszczekany; ostry, uszczypliwy.

Zębiarka, maszyna do wyrabiania kół zębatych.

Zębina, substancja zębowa, kość zębowa.

Zębiny (-in), rodzaj skamieniałości.

Zębiołek, zwierzę ssące z rzędu owadożernych, z rodziny sorków czyli ryjówek (fig.).

Zębisko, duży, niezgrabny ząb.

Zębny, Zębowy, odnoszący ś. do zębów, należący do zębów.

Zębociąg, narzędzie do wyciągania zębów, kleszcze do zębów.

Zębodłub, piórko do dłubania w zębach, wykałaczka do zębów.

Zębodół, zagłębienie w dziąśle, w którym osadzony jest ząb.

Zębodzioby, skupienie ptaków śpiewających, owadożernych, o dziobie szydłowatym, z ząbkiem wydatnym lub szczerbą na szczęce górnej.

Zębogadacz, człowiek, mówiący przez zęby.

Zębolom — Zęborwacz.

Zęborożec, zwierzę ssące z rzędu wielorybów, z rodz.narwali(f.).

Zęborwacz, rwie,

Zębolom,

wyłamuje zęby.

Zębotluk, to, czym zęby tłuką.

Zębować, dostawać zębów, ząbkować; chorować na zęby; wycinać, wyrabiać w ząbki.

ton, co

Zębowaniec, skorupiak krytodychawkowy, krótkoogoniasty, wiosłonogi.

Zęból, Zębolom, zagięcie papieru nakształt zęba w dawnych dokumentach, na którym wyciskano zwykle pieczęć, godło, znak; załamanie biletu wizytowego.

Zębówka, ryba koścista, skrzelowata, piersiopłetwa, bezbronna.

Zędra — f. Zendra.

Zgachować, wystrychnąć kogo na gacha.

Zgadać się o czym, zdarzać ś. mówić o czym: z-alo ś. o czym = zaczęto mówić; zmordować ś. gadając; z. ś. z kim, zetrzeć ś. z nim na słowa; zmówić ś.

Zgadnąćp. nied. Zgadywać.

Zgadula, osoba zgadująca, mająca pretensje do domyślności; zgaduj, z., w której ręce złota kula = przypowiastka ludowa, której ś. używa, gdy każemy komuś zgadywać, w której dłoni zaciśnięty jest jaki drobny przedmiot.

Zgadywacz, ten, który co zgaduje.

Zgadywaczka, forma ż. od Zgadywacz.

Zgadywać, dok. Zgadnąć; domyślać ś. rzeczy skrytych, odgadywać, trafiać; domyślając ś. dochodzić, poznawać; wróżyć, przepowiadać, prorokować; z. zagadkę, szaradę = rozwiązywać; z. ś., być zgadywanym; zmawiać ś.

Zgadzać, dok. Zgodzić; doprowadzać zwaśnionych do zgody, pojednywać, jednać; z. co z czym, porównywać, zestawiać; stalować, zamawiać, najmować za pewną umówioną cenę; łączyć w całość harmonijną; z. ś., godzić ś. po kłótni, jednać ś., pojednywać ś.; ugadzać ś., umawiać ś. o cenę najmu a. kupna i sprzedaży; pasować, przystawać, przypadać wzajemnie do siebie, stykać ś. całą powierzchnią; żyć z kim zgodnie, nie kłócić ś. z kim, zachowywać zgodę; przystawać, zezwalać na co, nic nie mieć przeciw  czemu, wyrażać swą zgodę na co; w gram., być położonym w tej samej formie gramatycznej, np. liczbie, rodzaju, przypadku, co i inny wyraz w tym samym a. sąsiednim zdaniu; z. ś. z kim, jak pies z kotem, jak ogień z wodą, jak szydło w worku = nie zgadzać ś, żyć w niezgodzie; z. ś, z ludźmi = stosować ś. do nich. w życiu; z. ś. z kim w jakiej sprawie = być tego samego zdania, co i on; nie z. ś. z kim w jakiej sprawie = być odmiennego zdania; wszyscy z-ają ś. na to = = jednomyślnie utrzymują, przystają.

Zgaga, niemiłe uczucie palenia, doznawane wzdłuż mostka, połączone z gnieceniem pod dołkiem i kwaśnym odbijaniem, pochodzące z nadmiernego rozwoju kwasów tłuszczowych w żołądku.

Zgajać, dok. Zgoić; doprowadzać do zagojenia, zagajać, goić: z. ranę; z. ś., goić ś., zagajać ś, zabliźniać ś.

Zgalać, dok. Zgolić; golić wszystko, golić zupełnie; ogołacać kogo, uderzać kogo silnie, walić, grzmocić.

Zgałganić (się), uczynić (ś.) gałganem, łachmanem.

Zgałganieć, stać ś. gałganem, wyjść na gałgana, na nicponia, znikczemnieć.

Zgamracić, stać ś. gamratem.

Zgangrenowacieć, zajść gangreną; przen., przejść zgnilizną moralną.

Zgangrenować, Zgangrenowacić,

przejąć gangreną; przenzepsuć pod względem moralnym, zdemoralizować.

Zganiać, dok. Zgonić, Zegnać; spędzać w jedno miejsce, spędzać razem; spędzać z góry na dół, gonić, pędzić z jednego miejsca na drugie, spłaszać, płoszyć; wywabiać; z. co na kogo, spędzać, zwalać, składać na niego winę;

zmęczyć gonieniem, pędzeniem: z. konia; z. ś., być zganianym; z. ś., zmęczyć ś. chodzeniem, bieganiem po różnych miejscach.

Zganić, wyrazić swoje niezadowolenie z czyjegoś postępku a. z jakiej rzeczy, naganić, naganę wyrazić, nie pochwalić, skrytykować.

Zganny, godny zganienia, naganny.

Zgańbić, zhańbić.

Zgapić się, nie dojrzeć czego, nie zrobić czego wczas przez gapiostwo, przez niedopatrzenie, przez niedołęstwo, zagapić ś.

Zgapieć, stać ś. gapiem; zdziwić ś. niezmiernie.

Zgarbacić, uczynić garbatym.

Zgarbacieć, stać śgarbatym, dostać garbu.

Zgarbiać, dok. Zgarbić; czynić garbatym, krzywym, garbacić; z. ś., stawać ś. garbatym, garbacieć, pochylać ś.

Zgarbienie, rzecz. od Zgarbić;garb, garbowatość.

Zgarbiony, którego zgarbiono; o człowieku: pochylony w taki sposób, że na plecach tworzy ś. garb.

Zgarbować, wyprawić skórę; z. komu skórę = obić go.

Zgarniać, dok. Zgarnąć; garnąc, ściągać, zbierać, razem zgrabiać; zgromadzać; ściągać co na siebie, np. winę; z. co skąd, z czego, garnąc, zdejmować, zmiatać, wyjmować; porywać, gładzić, zgładzać, sprz-ątać; z. co na kogo, zwalać, np. winę.

Zgarnąćp. nied. Zgarniać.

Zgarnywacz, ten, który co zgarnia.

Zgarnywać — Zgarniać.

Zgarować, robić dziurę w drzewie.

Zgarszać, Zgorszać, dok. Zgorszyć; psuć pod względem moralnym złym przykładem, mową, wi dokiem, kazić, demoralizować; budzić w kim niezadowolenie swemi postępkami; z. ś„ psuć ś. pod względom moralnym, demoralizować ś.; być niezadowolonym z kogo, z czego, być oburzonym na kogo, na co.

Zgartać, Zgartywać — p. Zgarniać.

Zgasić — ^. nied. Zgaszać.

Zgasiewka, roślina z rzędu paproci właściwych czyli równozarodnikowych(fig.).

Zgasły, który zgasł, wygasły; który umarł, nieżyjący.

Zgasnąć, przestać ś. palić, wygasnąć, zagasnąć; przen., zmniejszyć ś., zmaleć, ustać; umrzeć, skonać; z. przy kim, przy czym, przed kim, przed czym, stracić na wartości wobec kogo, czego, nie móc iść w porównanie z kim, z czym, być zaćmionym przez kogo, przez co.

Zgaszać, dok. Zgasić; czynić, by coś przestało ś. palić, wygaszać, ugaszać, gasić; przenuśmierzać, tłumić, uspokajać.

Zgaszony, którego zgaszono, zdmuchnięty; twarz z-a~na której nie maluje ś. wzruszenie, spokojna.

Zgatunkować, podzielić na gatunki, rozgatunkować, rozklasyfikować.

Zgąba, rodzaj zwierzokrzewu.

Zgderać, wygderać, wyłajać, wykrzyczyć.

Zgęsta, przysł.y często, dość często, nierzadko.

Zgęstnąć, Zgestnieć, przestać być płynnym, stać ś. gęstym.

Zgęstniały, który zgęstniał.

Zgęstnieć -z Zgęstnąć.

ZgęstwiaćZgęszczać.

Zgeszczać, Zgęstwiać, dok. Zgęścić, Ziręstwić; czynić gęstym a. gęściejszym, czynić gęściej zaro’ słym; w chem. i jizprzeprowadzać gazy w stan płynu przy pomocy ciśnienia i obniżania temperatury; z. ś., gęściejszym ś. stawać^

Zgęszczony, którego zgęszczono; który stał ś. gęściejszym.

Zgęścićp. nied. Zgęszczać.

Zgiąćp. nied. Zginać.

Zgibacz, ten, który zgina.

Zgibać -z Zginać.

Zgiełk, hałas, wrzawa, wydawana przez wiele osób, zwierząt a. przedmiotów.

Zgiełkliwie, przysł., ze zgiełkiem, hałaśliwie.

Zgiełkliwość. czynienie zgiełku, hałaśliwość.

Zgiełkliwy, wydający zgiełk, pełen zgiełku, hałasu, gwarny; tłumny, rojny.

Zgiermanizować, uczynić giermańskim, niemieckim, zniemczyć; z. ś.y stać ś. giermaóskim, niemieckim, zniemczeć.

Zgięcie, rzecz. od Zginać,od Zgiąć.

Zgiętka, owad skrzydlaty, dwuskrzydły, pszczółkowaty.

Zgiętodzioby, mający dziób, wygięty łukowato, przedłużony.

Zgiętowłos, owad dwuskrzydły, muchowaty.

Zgięty, którego zgięto; który ś. zgiął.

Zginacz, muskuł, służący do zginania członkow: z. dwugłowy, ramienia, z. kolana.

Zginać, dok. Zgiąć; gnąc schylać na dół a. nachylać na bok, naginać, uginać; z. kark przed kim = oddawac mu ś. w niewolę, w poddaństwo, upokarzać ś; z. przed kim koiano = klękać przed nim; z. dumę czyjąś = upokarzać go, zmuszać go do uległości; z. ś.r naginać ś., uginać ś., schylać ś., nachylać ś.; kłaniać ś. komu; z. ś. pod ciężarem czego = nie móc podźwignąó, nie móc przenieść czego.

Zginąć, gdzieś ś. zapodziać; za wieruszyć ś., przepaść, zginąć; zaginąć, zniknąć; popaść w nieszczęście bez nadziei ratunku; utracić życie, umrzeć, paść, polec na polu bitwy lub w pojedynku, skończyć życie na rusztowaniu.

Zginiony, który zginął, przepadł, którego zagubiono.

Zglijować, połączyć dwa kawałki żelaza przez rozgrzanie ich aż do stopnienia.

Zglinić (się), powalać (ś.) gliną, poglinić (ś.).

Zgliszcz, miejsce nizkie, zarosłe krzakami leszczyny a. tarniny.

Zgliszcze, Zgliszcza, miejsce, gdzie za czasów pogańskich palono umarłych na stosach pogrzebowych, stos pogrzebowy; miejsce, gdzie był pożar, miejsce po pożarze, pogorzelisko; rola po wypalonym lesie.

Zgliszczowy, odnoszący ś. do zgliszcza.

Zgiiszczyn, gatunek mchu.

Zgluzować, wymazać, wygładzić, wyniszczyć, wytępić.

Zgłada, zagłada, wyniszczenie, wytępienie.

Zgładzać, dok. Zgładzić; wyrównywać, równać, wygładzać, zacierać złe, poprawiać, wywabiać plamy; wyniszczać, wytępiać, wytracać; z. kogo ze świata = zabijać, zamordowywać.

Zgładziciel, ten, który zgładza.

Zgładzisty, dający ś. zgładzić, wygładzić.

Zgłaszać, dok. Zgłosić; ogłaszać, oznajmiać, głośnym czynić; przyrbywać z czym do kogo, proponować co; z. ś. do kogo, uwiadamiać kogo o czym; pisać do kogo, udawać ś., zwracać ś. do kogo, stawiać ś. do kogo na jego wezwanie, upominać ś.

Zgłębiacz, Zgłębiciel, ten, który co zgłębia; narzędzie rolnicze do zgłębiania czyli głębokiego poruszania roli.

Zgłębiać, dok. Zgłębić; dochodzić głębokości czego, np. wody, gruntować; w głąb zapuszczać, czynić głębszym; przen., przenikać co nawskroś, dochodzić czego, poznawać dokładnie: z. nauki = gruntownie z niemi ś. zapoznawać, studjować co.

Zgłębiciel, ten, który zgłębia.

Zgłębićp. nied. Zgłębiać.

Zgłębnik, narzędzie do badania głębokości rany.

Zgłębny, dający ś. zgłębić.

Zgłoba, przeszkoda, zawada; zajadłość, złość; nieprawość.

Zgłobić, spoić, sklamrować.

Zgłobliwy, złośliwy; nieprawy, niesprawiedliwy.

Zgłodać, głodając, gryząc zużyć, nadwątlić; stępić, zgryźć: z. zęby.

Zgłodniałość, stan tego, kto jest zgłodniały; łaknienie, głód.

Zgłodniały, łaknący, głodny, wygłodniały.

Zgłodnieć, uczuć głód, stać ś. głodnym, zacząć cierpieć głód.

Zgłosićp. nied. Zgłaszać.

Zgłoska, część wyrazu a. wyraz cały, dający ś. wymówić za jednorazowym wydaniem głosu, za jednym otworzeniem ust.

Zgłoskować, czytać, dzieląc na zgłoski, niewprawnie, nieumiejętnie, sylabizować.

Zgłoskowy, odnoszący ś. do zgłoski, właściwy zgłosce, sylabowy.

Zgłuchnąć, Zgłuszeć, stać ś. głuchym, ogłuchnąć.

Zgłumić (się), zmarnować (ś.), zniweczyć (ś.), zepsuć (ś.).

Zgłupieć, stracić rozsądek, stać ś. głupim; nie móc ś. zorjentować w czym, zdumieć ś. głupkowato, osłupieć ze zdumienia.

Zgłuszać, dok. Zgłuszyć; głuchym czynić, pozbawiać słuchu; czynić, że czegoś nie będzie słychać, tłumić jakiś dźwięk głoś-

38 niejszym hałasem; rozrastając ś., nie pozwalać rosnąć słabszej roślinie, zagłuszać, tłumić.

Zgłuszećp. Zgłuchnąć.

Zgmatwać, splątać, poplątać, pomieszać, zmieszać, pogmatwać, zmącić.

Zgmerać, gmerząc zdjąć, ująć.

Zgnajać, dok. Zgnoić; doprowadzać co do gnicia, dać czemu zgnić, sprawiać, aby co zgniło; nawozić, uprawiać gnojem, ugnajać.

Zgnębiać, dok. Zgnębić; uciskać, pognębiać, gnębić; gnębiąc jakby przytłaczać, przygniatać do ziemi, stłumiać; gnębiąc męczyć, wyczerpywać.

Zgniatać, dok. Zgnieść; gniotąc stłaczać, ściskać; ugniatać; przygniatać, przy tłaczać, uci skać, przytłumiać; upokarzać, zwyciężać.

Zgnić, wejść w okres fermentacji gnilnej; gnijąc rozłożyć ś., zepsuć ś.; przen., stracić żywotność, przejść zgnilizną; z. w więzi eniu = umrzeć, zginąć marnie.

Zgniecina, rana gnieciona.

Zgnieśćp. nied. Zgniatać.

Zgniewać (się), rozgniewać (ś.), nagniewać (ś.), nazłościć (ś.).

Zgnilec, choroba pszczół, powstająca z zepsucia zalążków.

Zgnilizna, substancja, dotknięta procesem gnicia, psucie ś.; przedmioty zgniłe a. gnijące, powietrze zepsute; z. moralna: zepsucie obyczajów, rozpusta.

Zgniłek, człowiek, strawiony chorobą, nędzny pod względem fizycznym; człowiek leniwy, gnuśny, śpioch, niedojda.

Zgniłka, gruszka zgniła, ulęgałka; w Im., z-i, rzeczy zgniłe.

Zgniłośćp. Zgnilizna.

Zgniły, który zgnił, który przeszedł okres gnicia, przeszły zgnilizną, nadpsuty; nadwątlony, zgnuśniały; leniwy, bojaźliwy; z-a gorączka = w której soki ciała psują ś. i gniją.

Zgnoićp. nied. Zgnajać.

Zgnuśnieć, stać ś. gnuśnym, rozlenić ś., rozleniwić ś.

Zgoda, zgadzanie ś., przystawanie jednomyślne wszystkich na jedno, zgadzanie ś. umysłów, jednomyślność; pogodzenie ś., pojednanie ś. ludzi po sporze, po nieporozumieniu; zgodne zezwolenie na co; z.! = zezwalam, przystaję, nie sprzeciwiam ś.; wgram., zależność form fleksyjnych, np. liczby, osoby, rodzaju, przypadku, jednych wyrazów w zdaniu od innych wyrazów; składnia z-y = część składni, traktująca właśnie o tej zależności.

Zgodfiwy, zgadzający ś., żyjący w zgodzie, zgodny, jednakowo myślący.

Zgodnie, przysł., przystając wzajem na jedno, bez rozterki, bez kłótni, ustępując jedno drugiemu.

Zgodność, właściwość tego, co jest zgodne, co ś. zgadza z drugim podobnym; ścisłe podobieństwo, tożsamość: z. kopji z oryginałem; harmonijność; charakter człowieka zgodnego, ustępliwego, nie lubiącego kłótni.

Zgodny, miłujący zgodę, ustępliwy, niekłótliwy, spokojny, nieuparty; zgadzający ś. z kim, ściśle podobny, jednobrzmiący, tożsamy: kopja z-a z oryginałem; harmonijny, przydatny, zdatny do czego.

Zgodziciel, ten, kto zgadza kogo a. co.

Zgodzićp. nied. Zgadzać.

Zgoitp. nied. Zgajać.

Zgoisty, Zgojny, odnoszący ś. do zgojenia; gojący.

Zgolićp. nied. Zgalać.

Zgoła, przysłze wszystkim, całkiem, zupełnie, nic nie zostawiając, nic nie wyjmując; wogóle, bezwzględnie; pod każdym względem, bezwarunkowo; jednym słowem, słowem.

Zgotacaó, dok. Zgołocić; ogołacać, gołym czynić; pozbawiać czego, obdzierać z czego; opuszczać, opróżniać.

Zgołocieć, stać ś. gołym, być ogołoconym, być obdartym, być hołyszem, golcem.

Zgon, śmierć, skon; upadek, zguba; zganianie, miejsce zganiania bydła; ostatnia toń, na którą niewód zaciągają.

Zgoniciel, Zganiacz, ten, który spędza, zgania.

Zgonićp. nied. Zganiać.

Igoniny (-in), cząstki słomy i kłosów, główki kąkolu, strączki groszku, zganiane miotłą przed wianiem zboża; wosk czarny, który zostaje w ulach po wybraniu miodu.

Zgonnik, handlarz trzody chlewnej.

Zgonny, odnoszący ś. do zgonienia, dający ś. zegnać; odnoszący ś. do zgonu; śmiertelny, zgubny, fatalny.

Zgorszenie, rzecz. od Zgorszyć;słowa gorszące, zły przykład; człowiek, którego zgorszono; niezadowolenie, oburzenie z powodu czyichś złych postępków a. bezwstydnych słów.

Zgorszony; którego zgorszono; który ś. zgorszył; oburzony.

Zgorszyciel, człowiek, który gorszy.

Zgorszyć — -z nied. Zgarszać.

Zgorzeć, spalić ś., spłonąć, pogorzeć.

Zgorzel, Zgorzelina, zniszczenie tkanki a. jakiego narządu wskutek ustania krążenia krwi w naczyniach włosko waty ch, gangrena.

Zgorzelina, Zgorzelizna, Zgorzelisko, zgliszcze, pogorzelisko; stos gorejący; smak czegoś spalonego, spalenizna; zapał, ogień, płomień; gangrena, zgorzel; strup, strupek po oparzeniu, miejsce opalone na ciele.

Zgorzelinowy, Zgorzeliznowy, odnoszący ś. do zgorzeliny.

Zgorzeliznap. Zgorzelina.

Zgorzeń, rana wielka gnijąca i cuchnąca, zjawiająca ś. najczęściej u dzieci na ’warzy.

Zgorzknąćp. Zgorzknieć.

Zgorzkniały, który zgorzkniał; przenpełen goryczy, rozgoryczony, zniechęcony do życia, nie mający wiary w nic.

Zgorzknieć, Zgorzknąć, stać ś. gorzkim, przejść goryczą; przen., utracić wiarę we wszystko, stać ś. tetrykiem, zniechęconym do życia.

Zgospodarować, zmarnować przez złą gospodarkę; gospodarując zarobić, zyskać.

Zgotować, zrobić, aby coś było gotowe, przysposobić, nagotować, przygotować; zamierzyć coś złego względem kogo; o potrawie: przyrządzić, ugotować, uwarzyć.

Zgrabiać, dok. Zgrabić; grabiami zgarniać, zsuwać na jedno miejsce; grabić, zagarniać, rabować ze wszystkich stron.

Zgrabiały, który zgrabiał, odrętwiały, zesztywniały.

Zgrahiciel, ten, który co zgrabia.

Zgrabićp. nied. Zgrabiać.

Zgrabieć, zdrętwieć, zesztywnieć.

Zgranki (-bek i — bków), cząstki słomy, kłosów i t. p., oddzielające ś. od ziarna podczas młócenia; resztki kłosów pozostałe na polu po zżęciu.

Zgrabnie, przysłze zgrabnością, zwińcie, zręcznie, układnie, z wdziękiem, wdzięcznie, szykownie.

Zgrabność, ruchy zgrabne, zręczność, zwinność, układność, wdzięk; piękna, umierna budowa ciała.

Zgrabny, łatwj do zgrabienia; zręczny, zwinny; układny, wdzięczny, elegancki, szykowny; pięknie, umiernie zbudowany, przystojny;

harmonijnie, udatnie, mile dla oka zrobiony, zbudowany, uszyty i t. p.

Zgracować, gracą zgarnąć do kupy; wygracować wszystko, wygładzić gracą.

Zgraćp. nied. Zgrywać.

Zgraja, gromada ludzi, tłum, tłuszcza, gawiedź, czereda, poczet, orszak; tałałajstwo, hołota, hałastra; sfora psów.

Zgraj nie, przysł., tłumnie, tłumem, gromadnie.

Zgrajny, dotyczący zgrai.

Zgramiać, dok. Zgromić; gromiąc bić, pogramiać, zwyciężać, pokonywać; upominać surowo, łajać, fukać kogo, wymyślać komu.

Zgramolić, podłubać po wierzchu; z. ś., gramoląc ś. zleźć a. wyleźć z czego.

Zgrany, którego zgrano, przegrano; który przegrał wszystko co miał; w Im., z-i, którzy ś. zgrali z sobą, t. j. dopasowali ś. do siebie w wykonywaniu wspólnym jakiegoś utworu muzycznego a. scenicznego, a. wogóle w wykonywaniu wspólnym jakiejś pracy zbiorowej.

Zgrązić /Zgrążyć.

Zgrążyć, Zgrązić, zanurzyć, pogrążyć, zatopić; dosięgnąć czego na znacznej głębokości; stłumić, ucisnąć.

Zgreczeć, przemienić ś. w Greka, stać ś. Grekiem, przyjąć obyczaje greckie, język grecki i t. p.

Zgreczyć, przemienić na Greka, skłonić kogo do przyjęcia języka greckiego, obyczajów greckich i t. p; z. ś., stać ś. Grekiem.

Zgręzy (-ów), nieczystość, zawieszona w jakim płynie, osad, gąszcz w płynie.

Zgrodzić (się), grodząc połączyć (ś.), złączyć (ś.).

Zgromadnie, Zgromadno, przysł., gromadnie, gromadą, kupą, kupami, tłumnie, rojnie.

Zgromadność, liczne zgromadzenie, wielka gromada.

Zgromadny, liczny, tłumny, gromadny, rojny.

Zgromadzać, dok. Zgromadzić; zbierać razem do kupy, skupiać, gromadzić; zwoływać na jedno miejsce; z. ś., zbierać razem do kupy, skupiać ś., gromadzić ś., zjeżdżać ś., schodzić ś. na zgromadzenie.

Zgromadzenie (ś.), rzecz. od Zgromadzić; zebranie (ś.) w większej ilości, skupienie, tłum, gromada ludzi, rzesza; ciało prawodawcze, złożone z przedstawicieli ludu, wybranych przez głosowanie, sejm, parlament.

Zgromadziciel, który zgromadza; miłujący gromadę.

Zgromadzić — zmW.Zgromadzać.

Zgromiciel, ten, który zgromił, pogromca, zwycięzca.

Zgromićp. nied. Zgramiać.

Zgromienie, zwalczenie, zwyciężenie; pobicie; sfukanie, złajanie, nagana.

Zgroza, postępek niecny, wzdryganie ś. na widok czegoś okropnego, groza, przerażenie, przestrach; oburzenie, gniew słuszny.

Zgrubiać, dok. Zgrubić; czynić grubszym, pogrubiać; z. ś., stawać ś. grubszym.

Zgrubiały, który zgrubiał; w gram., rzeczowniki z-e = oznaczające wielkie i szpetne, niezgrabne osoby lub przedmioty, np. chłopisko, domisko, wilczysko.

Zgrubićp. nied. Zgrubiać.

Zgrubieć, Zgrubnąć, stać ś. grubym, utyć, potłuścieć, zgrubić ś.

Zgrubienie, stanie ś. grubszym, nabranie grubości, pogrubienie; miejsce zgrubiałe.

Zgruchnąć, zgrzmotnąć, zbić* głośnym uderzeniem do kupy, rozbić; porwać gwałtem; z. ś., zbić ś. w kupę nagle, gwałtownie, zbiec ś. hurmem. Zgruchotać (się), z gruchotem rozbić (ś.), połamać, rozłamać (ś.) z trzaskiem, potrzaskać.

Zgruntować, będąc w głębokiej wodzie, dotknąć nogami gruntu t. j. dna; zmierzyć, znaleźć głębokość czego aż do dna; z. co, zbadać, zgłębić.

Zgrupiać, dok. Zgrupić; zbierać w grupę, ustawiać w grupę, grupować.

Zgrupować, zebrać w grupę, ułożyć w grupy, zebrać części rozproszone w całość, skupiać; ułożyć w grupy według systemu naukowego.

Zgrywać, dok. Zgrać; grać aż do końca; ogrywać w karty, przegrywać; z. jaką rolę = odgrywać obłudnio jaką rolę, udawać coś, czym ś. nie jest wistocie; z. ś., grając, tracić wszystkie pieniądze, przegrywać; o aktorze: źle grać swoją rolę; grając razem z innemi, dochodzić do równej gry.

Zgryzać, dok. Zgryźć; gryząc rozkruszać, gryząc niszczyć, niweczyć; rozgryzać: idzie, jak orzech zgryzł = bardzo łatwo; z. kogo, martwić, trapić, frasować, dręczyć; pomimowoli zjadać; zapoznawać ś. z czymś gruntownie, zgłębiać, przenikać kogo, co; z. ś., martwić ś., trapić ś., frasować ś. czym.

Zgryziony, którego zgryziono; zmartwiony, strapiony czym.

Zgryzota, wielka przykrość, zmartwienie, strapienie, frasunek; z. sumienia = niepokój sumienia, wyrzut sumienia, żal za popełnione winy; smutek.

Zgryźćp. nied. Zgryzać.

Zgryźliwie, przysł., ze zgryźliwością, złośliwie, dokuczliwie.

Zgryźliwość, skłonność do gryzienia ś., kłócenia ś. o byle co, swarliwość, kłótliwość; dowcip kolący, złośliwość, dokuczliwość.

Zgryźliwy, kłótliwy swarliwy;

złośliwy, dokuczliwy, kolący, kostyczny.

Zgrzaćp. nied. Zgrzewać.

Zgrzany, którego zgrzano, który ś. zgrzał.

Zgrzebacz, ten, który zgrzebuje.

Zgrzebaćp. nied. Zgrzebywać.

Zgrzebianyp. [[M. Arcta Słownik ilustrowany języka polskiego/Zgrzebny

Zgrzebie, przykrótsze włókna lnu a. konopi, pozostające przy ich pierwszym czesaniu na szczotkach; coś wiszącego, wlokącego ś., włóknistego.

Zgrzebiny (-in), kłosy, oddzielone od ziarna przy oczyszczaniu zboża za pomocą grabi,

Zgrzebłowy, odnoszący ś. do zgrzebi.

Zgrzeblisko, przyrząd przy młynie papierniczym czyli holendrze w postaci skrzynki z nożami, na którym rozwłókniają ś. szmaty (fig.).

Zgrzebło, narzędzie z żelaza w < kształcie szczotki do czyszczenia koni (fig.).

Zgrzebłowato, przysł., w kształcie zgrzebła.

Zgrzebłowaty, mający kształt zgrzebła.

Zgrzebnica, Zgrzebnina, płótno zgrzebne.

Zgrzebny, Zgrzebiany, zrobiony ze zgrzebi.

Zgrzebywać, dok. Zgrzebać, Zgrześć, Zgrzebnąć; grzebiąc zgarniać do kupy; grzebiąc wygarniać skąd; zdejmować, ściągać, sczesywać.

Zgrzecznieć, stać ś. grzecznym a. grzeczniejszym.

Zgrzeszyć, popełnić grzech.

Zgrześć — pnied. Zgrzebywać.

Zgrzewać, dok. Zgrzać; grzejąc rozpalać, nagrzewać; z. ś., psuć ś. wskutek wilgoci i ściśnięcia; pocić ś., oblewać ś. potem wsku tek zmęczenia, szybkiego ruchu; wpadać w chorobę przez nadmierne zmęczenie, spocenie ś.

Zgrzewek, miejsce, na którym w południe na słońcu topnieje śnieg w czasie tęgich mrozów.

Zgrzybialec, człowiek zgrzybiały, starzec.

Zgrzybiałość, wiek zgrzybiały, podeszły, starość późna, sędziwość.

Zgrzybiały, bardzo stary, podeszły wiatach, sędziwy, niedołężny.

Zgrzybieć, zestarzeć ś. wielce.

Zgrzypik, rodzaj chrząszcza z rodziny ryjkowców czyli słoników — z Żerdzianka (fig.).

Zgrzyt, przykry odgłos, rozlegający ś. przy ocieraniu ś..zębów jednych o drugie; odgłos przonikliwy, nieprzyjemny, rozlegający ś. przy ocieraniu ś. o siebie przedmiotów chropowatych, metalowych zwłaszcza, szczęk, skrzyp; zdarzenie nieprzyjemne, nieporozumienie, niezgoda, kłótnia, odgłos tej niezgody.

Zgrzytać, dok. Zgrzytnąć; wydawać zgrzyt zębami; z. na kogo ze złości = gniewać ś., złorzeczyć; o przedmiotach metalowych, o szkle: wydawać zgrzyt przy wzajemnym ocieraniu ś.

Zgrzytanie, zgrzyt; z. zębów = rozpacz bezsilna i wściekła.

Zgrzytliwie, przysł., ze zgrzytem.

Zgrzytliwy, wydający zgrzyt, pełen zgrzytu, rozlegający ś. zgrzytem.

Zgrzytnąćp. nied. Zgrzytać.

Zguba, zgubienie czego; to, co zgubiono, rzecz zgubiona; wielkie niebezpieczeństwo, zginienie bez ratunku, upadek bez powstania; przyczyna upadku, nieszczęścia; zatracenie: iść na z-ę, przywodzić kogo do z-y, zmawiać ś. na czyjąś z-ę.

Zgubcap. Zgubiciel.

Zgubiciel, Zgubca, ten, który kogo gubi a. zgubił, doprowadził do zguby; ten, który co zgubił.

Zgubić, stracić, utracić co, pozostawić co gdzie tak, że znaleźć nie można; pozbyć ś., pozbawić ś. czego: z. febrę; z. kogo, doprowadzić go do zguby, do upadku; z. ś., być zgubionym; zbłądzić, zbłąkać ś., stracić możność orjeńtowania ś. wobec nadmiernej ilości czego; dojść do zguby, narazić ś. na wielkie niebezpieczeństwo, upadek, popaść w nieszczęście; w bilardzie: wpędzić niechcący własną bilę do łuzy.

Zgubiony, którego zgubiono, którego narażono na zgubę, który sam ś. zgubił.

Zgiibliwyp. Zgubny.

Zgubnie, przysł., w sposób, sprowadzający zgubę, szkodliwie.

Zgubność, cecha tego, co jest zgubne, co jest szkodliwe, co może zgubić.

Zgubny, przynoszący zgubę, wielce szkodliwy, niebezpieczny; podległy zgubie, przeznaczony na zgubę.

Zqubogrozy, grożący zgubą.

Zgubonośny, przynoszący zgubę.

Zguborodny, rodzący zgubę.

Zgumować, spoić, zlepić, skleić gumą, zesztywnić posmarowaniem gumą.

Zguzowacić, uczynić guzowatym; wywołać guzy.

Zguzowacieć, stać ś. guzowatym; dostać guzów.

Zgwałcać, dok. Zgwałcić; zadawać gwałt komu, zmuszać kogo do czego gwałtem: z. niewiastę = hańbić ją przemocą, zniewalać gwałtem; naruszać, przekraczać: z. prawo, ustawę, przymierze; przestępywać co, nie stosować ś. do czego: z. post, święto; wdzierać ś. dokąd gwałtem, profanować: z. miejsce święte, kościół.

Zgwalciciel, ten, który gwałci a. zgwałcił kogo, co, gwałciciel, hańbiciel.

Zgwałcićp. nied. Zgwałcać.

Zgwalt, zgwałcenie, gwałt popełniony.

Zgwałtownik — f. Zgwałciciel.

Z haftować, zahaftować, wyhaftować, zeszyć; z. ś., być zhaftowanym, zszytym.

Zhajdamaczeć, stać ś. hajdamakiem, rozbójnikiem.

Zhajdamaczyć, uczynić hajdamakiem; z. ś., stać ś. hajdamakiem, rozbójnikiem.

Zhatasować, skrzyczeć, sfukać, zwymyślać kogo.

Zhandlować, handlując sprzedać, przehandlować.

Zhańbić, zadać hańbę, przynieść hańbę komu, pozbawić kogo czci, osromocić, zelżyć, znieważyć, zniesławić kogo; uwieść kobietę.

Zharcować się, zmęczyć ś. harcowaniem, stać ś. zuchwałym.

Zhardzieć, stać ś. hardym, nabrać hardości.

Zharmonizować (się), zgodzie, (ś.) w sposób harmonijny, utworzyć z czym całość harmonijną.

Zharować (się), zmęczyć (ś.) pracą, wysilić (ś.) pracując.

Zhartować, zrobić hartownym, wytrzymałym.

Zhasać, zmęczyć biegiem, zmęczyć, zmordować hasaniem; przen., skrytykować złośliwie, złajać; z. ś., hasaniem zmordować ś, zmęczyć ś. biegiem, tańcem i t. p.

Zheblować. zestrugać heblem.

Zheretyczeć, stać ś. heretykiem, przejść na luteranizm.

Zheretyczyć (się), zrobić (ś.) heretykiem.

Zhipochondrzeć, stać ś. hipochondrykiem.

Zhodować, wyhodować, wypielęgnować.

Zhojnieć, stać ś. hojnym.

Zholować, holując ściągnąć sta tek do brzegu.

Zhołdować, zmusić do hołdu, uczynić hołdowniczym, podbić, zawojować.

Zhukać, odurzyć hukaniem, krzykiem, zahukać; rozbestwić; rozpuścić, rozhukać: z. konia; z. ś., być zhukanym; rozhukać ś., rozhałasować ś., rozzuchwalić ś., rozswywolić ś.; rozbestwić ś.; o koniu: rozbiegać ś., ponieść.

Zhulać, przehulać.

Zhusycić (się), uczynić (ś.) husytą, stronnikiem nauki Husa.

Zhusycieć, stać ś. husytą, stronnikiem nauki Husa.

Zhychć się, stać ś. hyclem, łajdakiem, łotrem, hultajem.

Zhydzić, zohydzić, obrzydzić.

Ziać, Zionąć, otworzywszy usta, pysk, ciężko dyszeć, dychać, chwytać z trudem powietrze; oddychać; z. czym, wyziewać co, wydychać co; przen., stać otworem; przen., wysuwać, wytykać co.

Ziarenko, Ziarnko, zdr.od Ziarnko.

Ziarnczak, Ziarniak, owoc, powstający ze słupka, suchy; nie pękający, jednonasienny, o owocni cienkiej, całkiem zrosłej z nasieniem, np. ziarna zbóż i traw.

Ziarnia, ryba chrząstkowata, dwuszparowa, stałożuchwa.

Ziarniakp. Ziarnczak.

Ziarniastyp. Ziarnisty.

Ziarnićp. Ziarnować.

Ziarnik, miejsco w lesie, gdzie posypują ziarno dla przynęcenia czarnej zwierzyny.

Ziarnina, miód, złożony z ziarnek, znajdujący ś. między komórkami na skład miodu w ulach, pokrycie ś. rany powierzchnią ziarnowatą; wysypka w kształcie ziaren.

Ziarnistość, charakter tego, co jest ziarniste.

Ziarnisty, Ziarniasty, pełen ziarn, podobny do ziarna a. ziarn.  Ziarnko, Ziarenko, zdr. od Ziarno;w bot., z, pyłkowe = jedna z komórek, otoczonych podwójnemi błonkami, z których składa ś. pyłek kwiatowy.

Ziarnkowaty, podobny do ziarnka a. do ziarnek, nierówny, niegładki, chropowaty.

Ziarnkowy, odnoszący ś. do ziarnka a. do ziarnek.

Ziarno, owoc jednonasienny, nie pękający, powstający ze słupka; wytwór owocu, z którego powstaje nowa roślina; zbiórwielka ilość ziaren, zwłaszcza zbożowych, zboże; przen., zaród, zawiązek, początek, zarodek: z. niezgody, nienawiści; waga, gran; trafiło ś. ślepej kurze z. = udało ś. przypadkowo.

Ziarnojaif, ptak wróblowaty z rodziny łuszczaków z grubym dziobem, szerokim u nasady.

Ziarnojady, karmiące ś. ziarnem.

Ziarnonośny, wydający ziarno; zbierający ziarna, noszący ziarna.

Ziarnoplon, roślina zielna z rodziny jaskrowatych, pszonka.

Ziarnorodnyp. Ziarnonośny.

Ziarnować, Ziarnic, dzielić na ziarna, wyrabiać w kształcie ziarna, nadawać kształt ziarna; w ckem.y dzielić metal na drobne cząstki w kształcie ziarna, lejąc go po roztopieniu na wodę.

Ziarnowato, przysł., nakształt ziarna a. ziarn, chropowato.

Ziarnowaty, mający kształt ziarna, podobny do ziarna.

Ziarnowiec, owad z rzędu tęgopokrywych.

Ziarnowłos, rodzaj grzybka włóknistego.

Ziarnowy, odnoszący ś. do ziarna, właściwy ziarnom.

Ziarnożer, zwierzę, żywiące ś. ziarnem.

Ziarnówka, drzewko a. krzew, wyrosłe w szkółce z nasienia, z ziarna.

Ziąb, uczucie zimna, nocny chłód, mróz; dreszcz, poprzedzający gorączkę w chorobach.

Ziąbnąć p. Ziębnąć.

Zidealizować, przedstawić idealnie, wyidealizować.

Zidjocieć, stać ś. idjotą, zgłupieć, stracić rozum.

Ziejka, rodzaj małża.

Ziele, w Im. Zioła, nazwa niewielkich roślin, o łodygach zielnych, niedrzewiastych, zielonych, usychających po roku a. dwuch; angielskie z. = owoce drzewa, zwanego mirtem korzennym, używane do przypraw kuchennych i na lekarstwo; jaskółcze z.p. [[M. Arcta Słownik ilustrowany języka polskiego/Glistewnik; świętojańskie z.p. [[M. Arcta Słownik ilustrowany języka polskiego/Dziurawiec; tatarskie z.p. [[M. Arcta Słownik ilustrowany języka polskiego/Tatarak; nasienie, plemię; przen., to, co jeszcze zielone, niedojrzałe, co jest w zawiązku, w zarodku; złe z. = zły człowiek, złośliwiec, niegodziwiec; zbiór., zbiór roślin zielnych, np. chwastów; zbiór przypraw kuchennych, składających ś. z części roślinnych, np.: pieprz, angielskie ziele, bobkowe liście i t. p.; części roślin, używano jako lekarstwo; lekarstwo roślinne.

Zieleniak, gatunek starego wina; choroba oka, polegająca na tym, że soczewka przybiera kolor zielony a. błękitny.

Zieleniarka, kobieta, sprzedająca warzywa i jarzyny.

Zielenica, roślina z gromady wodorostów, z klasy zielenicowatych (fi*.).

Zielenicowate, klasa roślin z gromady wodorostów.

Zielenić, malować na zielono, czynić zielonym, walać czymś zielonym; okrywać zielonością; z. ś., barwić ś. na zielono, zielonym ś. stawać; zielonym ś. wydawać, pokrywać ś. zielonością.

Zieleniec, miejsce, pokryte zie lenią, kwietnik, skwer, wirydarz — Dzwoniec.

Zielenieć, zielenić ś., przybierać barwę zieloną, stawać ś. zielonym.

Zielenina, Zielenizna, coś zielonego, ogrodowizny, warzywa, jarzyny; owoce zielone, niedojrzałe.

Zieleninka, zdr. od Zielenina.

Zieleninowy, dotyczący zieleniny.

Zielentafy — Zielisty.

Zieleniuchny, Zieleniuteńki, Zieleniuczki, bardzo zielony, zupełnie zielony,

Zieleniuszka, rodzaj owada dwuskrzydłego.

Zieleń, zieloność, barwa zielona; rośliny zielone; z. roślinna = ciało, nadające barwę zieloną większej części roślin, chlorofil; z. chińska: farba przezroczysta łąkową, używana do barwienia jedwabiu na zielono; w chem., z. szwajnfurcka = piękna barwa zielona, utworzona z pomieszania octanu miedziowego z arsenianem miedziowym; z. werońska = barwnik, utworzony z mieszaniny rozmaitych minerałów, zwłaszcza krzemianu żelazowego i gliny; z. górska = sproszkowany malachit, używany jako barwnik; z. Scheelego = arsenian miedziany, barwnik zielony; z. brunświcka = mieszanina arsenianu miedzianego z wodzianem miedzi i wapna; z. chromowa = mieszanina błękitu paryskiego z chromianem ołowiu, jako bromnik; z. Guineta = tlenek chromu, jako barwnik zielony; z. Wiktorja = mieszanina zieleni Guineta z ciężkim szpatem a. bielą trwałą lub żółtą cynkową; z. Rinmana = mieszaniua tlenków cynku i kobaltu; z. jedwabna = mieszanina zielonego cynobru z siarczanem ołowiu.

Zieleńcowy, odnoszący ś do zieleńca, właściwy zieleńcowi.

Zieleńczyk, gatunek dzwońca.

Zielina, roślina zielna, trawka, ziółko.

Zielisto, z wielką ilością ziela.

Zielistość, właściwość tego, co jest zieliste.

Zielisty, Zielenisty, pełny ziół, okryty ziołami, obfitujący w zioła; podobny do ziela, zielny.

Zichszka, owad dwuskrzydły, muchowaty.

Zielnictwo, nauka o ziołach, botanika; hodowla ziół, ogrodownictwo.

Zielniczek, zdr. od Zielnik.

Zielniczka, kobieta, chodząca koło ziół, znająca ś. na ziołach a. sprzedająca zioła.

Zielniczy, odnoszący ś. do zielni ctwa, dotyczący zielnika.

Zielnik, zbiór roślin zasuszonych, przechowywanych i ułożonych systematycznie i z napisami dla badań naukowych i w celu nauczania, herbarjum; książka

0 ziołach, podręcznik botaniki; ogród, gdzie hodują zioła; człowiek, zbierający zioła, leczący za pomocą ziół, hodujący zioła a. sprzedający je.

Zielny, odnoszący ś. do ziela, dotyczący ziół; roślina z a = roślina jedno a. dwuletnia o łodydze niedrzewiastej, zielonej, ziele; łodyga z-a = niedrzewiasta, zielona, usychająca po roku a. dwuch; Matka Boska Z-a = święto Wniebowzięcia N. M. P., stąd tak zwane, że w dniu tym wieśniacy przynoszą do kościoła ziela do święcenia, przypada 15 sierpnia.

Zielonawo, /*^z, nieco zielono.

Zielonawość, cecha tego, co jest zielonawe.

Zielonawy, nieco zielony, zakrawający na zieloność.

Zieloniuchny — Zieleniuchny. ♦

Zielonka, rodzaj porostu zielonego, pospolitego na korze drzew

1 wilgotnej ziemi.

Zielonkowaty, odrobinę zielony, mający pewien odcień zieloności.

Zielono, przysl., koloru zielonego; mieć z. w głowie = bvć naiwnym, głupim, niedowarzonym, niedoświadczonym.

Zielonobiały, biały, wpadający w zieleń.

Zielonokrusz — Malachit.

Zielonomodry, niebieski, wpadający w zieleń.

Zielonosiwawy, nieco siwy z zielonym.

Zielonosiwy, siwy z zielonym.

Zielonosrebrzysty, zielony, wpadający w srebro.

Zielonoszary, szary z zielonym.

Zieloność, barwa zielona, zieleń; zielone części roślin i uałe rośliny; niedojrzałość, niedoświadczenie.

Zielononośnyp. Ziołonośny.

Zielonożółty, żółty z zielonym.

Zielony, takiego koloru, jak ziele, jak liść żywy na wiosnę; nie suchy, nie uschły, świeży; młody, niedojrzały: z-c lata = młodość; z-a starość = czerstwa; niedojrzały, surowy: z-e owoce; z-e Świątki = święto zesłania Ducha św. na apostołów, przypadające na 50-ty dzień po Wielkiej Nocy; z. las = las iglasty; z-e proszki = lekarstwo, dawane niemowlętom na przeczyszczenie; grać w z-e = umówić ś. z kimś, że przegra ten, kto, zapytany, nie będzie miał przy sobie świeżego listka zieleni; z. wilk — z Zaraza (roślina).

Zielorodny — Ziołorodny.

Zielowonnyp. [[M. Arcta Słownik ilustrowany języka polskiego/Zioło wonny.

Zielsko, złe ziele, roślina nieużyteczna, chwast.

Ziemak -z Ziemek.

Ziembla, oranie na zimę gruntu pod jarzynę.

Ziemek, Ziemak, rodak, ziomek.

fi.ptn

Ziemia, ogromna bryła, zbliżona do kuli, spłaszczonej w dwuch miejscach, naprzeciw siebie leżących, obracająca ś. około siebie, krążąca jako planeta około słońca i oświetlana przez to słońce, otoczona powietrzem, zamieszkała przez ludzi, zwierzęta i rośliny (fig.); część powierzchni tej kuli, nie pokryta wodą, ląd stały, kontynent, w przeciwstawieniu do oceanu, do morza; taż planeta w przeciwstawieniu do nieba, do sfery niebieskiej; taż planeta, jako doczesne mieszkanie ludzi, w przeciwstawieniu do życia pozagrobowego, doczesność, ziemskość: na z-i = w życiu doczesnym; to, co mamy pod nogami, gleba, dno, podłoga: siąść, upaść, runąć, skoczyć na z-ę = na miejsce na ziemi, na podłogę; w z-i, pod z-mią = w głębi ziemi; gryźć z-ę a. świętą z-ę = umrzeć, nie żyć; kraj ojczysty, ojczyzna: z-a rodzinna, ojczysta; część powierzchni ziemi, zamieszkana przez jaki naród, kraj, państwo: z. polska, niemiecka; z. święta, z. obiecana = Palestyna; część kraju, prowincja: z. kujawska, pruska i t. p.; administracyjny podział województwa w dawnej Polsce; uprawiona powierzchnia ziemi, rola, gleba; powierzchnia ziemi, rodząca różne rośliny; większy lub mniejszy obszar powierzchni ziemi, należący do jednego właściciela i przez niego uprawiany; różnego rodzaju tlenki metalów, pokrywające powierzchnię kuli ziemskiej i powstająco z wietrzenia skał: z. lekka, ciężka, tłusta, chuda, gliniasta, piaszczysta, wapienna, torfowa, darniowa, wrzosowa, ogrodowa, inspektowa, alkaliczna, nie alkaliczna i t. p.; podobne, jak niebo do z-i = wcale niepodobne; nie wart, że go święta z. nosi — nie godzien tego, żeby żyć; trzymać ś. z-i = nie wyzbywać ś. gruntu, roli; zapaść ś. pod z-ę, zginąć z powierzchni z-i = zniknąć bez śladu.

Ziemiak, ziemniak, kartofel.

Ziemianin, mieszkaniec ziemi, człowiek, śmiertelnik; człowiek, uprawiający rolę, rolnik; właściciel większej własności ziemskiej, obywatel, dziedzic, szlachcic, urodzony na swej ziemi, a nie należący do senatu.

Ziemianka, mieszkanka ziemi, kobieta; właścicielka majątku ziemskiego, dziedziczka; żona ziemianina, szlachcianka; piwnica, wykopana w ziemi.

Ziemiański, dotyczący ziemianina a. ziemiaństwa; rolniczy, rolny, szlachecki; ziemski, doczesny.

Ziemiaństwo, uprawa roli, gospodarstwo wiejskie, rolnictwo, agronomja; zbiór -ziemianie, szlachta, osiadła na roli; poemat o uprawie roli, georgika.

Ziemica, kraina, prowincja, część kraju, powiat.

Ziemi nek, owad bezskrzydły, licznonogi, ostrorogi.

Ziemiokrąg, kula ziemska, ziemia jako planeta.

Ziemiokres, horyzont, widnokrąg.

Ziemiokresny, widnokrężny, dotyczący horyzontu.

Ziemiomiar, Ziemiomiernik, Ziemiomierca, robiący pomiary ziemi, gieometra.

Ziemiomiernictwo, Ziemiomierstwo, gieometrja.

Ziemiopis, gieograf; mapa gieograficzna; opis gieograficzny, podręcznik gieograf ji.

Ziemiopiski, gieograficzny.

Ziemiopismo, Ziemiopistwo, opis ziemi, gieografja.

Ziemioplaz, płaz, gad.

Ziemiopłazny, pełzający po ziemi.

Ziemiopłód, płód ziemny, produkt rolny.

Ziemorodca — Ziemioród.

Ziemiorodny, zrodzony z ziemi.

Ziemiorodztwo, nauka o pokładach ziemi, gieologja, gieognozja.

Ziemioród, Ziemiorodca, istota, zrodzona z ziemi.

Ziemiotwórstwo — Gieogienja.

Ziemio wać, przykrywać ziemią, przysypywać ziemią.

Ziemiowładca, władca ziemi.

Ziemiowładczyni, władająca ziemią, pani ziemi.

Ziemiowiadnie, przysł., z władzą nad ziemią, władając ziemią.

Ziemiowładny, władający ziemią, panujący nad ziemią.

Ziemiowładztwo, panowanie nad ziemią.

Ziemiowody, Ziemiowodny — p.

Ziemnowodny.

Ziemiowód, zwierzę, żyjące na ziemi i w wodzie.

Ziemioznawca, uczony, znający ziemię, gieognosta, gieograf.

Ziemioznawstwo — p* Gieografja.

Ziemiozwrotność, wrażliwość rośliny na działanie przyciągania ziemi i przyjmowania pod jego wpływem pewnego wygięcia, gieotropizm.

Ziemiórka, owad dwuskrzydły, komorowaty.

Ziemisto, przysł., z obfitością ziemi.

Ziemisty, obfitujący w ziemię, pełen ziemi, podobny do ziemi, mający kolor a. kształt ziemi.

Ziemlak, ros., rodak.

Ziemianka, ros., mieszkanie, wykopane w ziemi, ziemianka.

Ziemniaczany, dotyczący ziemniaka, zrobiony z ziemniaków, kartoflany. Ziemniaczarka, maszyna rolnicza do kopania kartofli (fig.).  Ziemniak — z Kartofel,

Ziemniakowiec olbrzymi, gatunek gąbczaka morskiego barwy siarkawo-żółtej, należącego do jamochłonnych, okrytego powłoką iglic (fig.).

Ziemniarka, amerykańska roślina jadalna z rodziny baldachowych, z której otrzymuje ś. mączka arrow-root; maszyna do kopania ziemi.

Ziemnisko, zapas ziemi, przygotowany dla użycia pod rośliny.

Ziemnowodny, żyjący na ziemi i w wodzie; z-e, gromada zwierząt kręgowych, przeobrażających ś., oddychających za młodu skrzelami, a później płucami, tu należą: żaby, ropuchy, salamandry, trytony, inaczej płazy a. skrzeki.

Ziemny, dotyczący ziemi, ziemski; mieszkający w ziemi a. na ziemi; zrobiony, usypany z ziemi a. zrobiony w ziemi: wał z., nora z-a.

Ziemski, dotyczący ziemi, mieszkający, odbywający ś. na ziemi, nie niebiański, doczesny, nie pozagrobowy; dotyczący ziemi, jako gruntu, rolny, rolniczy, gruntowy, ziemiański: dobra z-e, własność z-a; dotyczący ziemi, jako terytorjum politycznego, oraz szlachty, terytorjum to zamieszkującej; szlachecki: prawo z-e, sąd z., urząd z., poseł z. i t. p.

Ziemsko, przyślą jak na ziemi, nie unosząc ducha w niebo, po ziemsku, realnie.

Ziemskość, właściwość tego, co jest ziemskie.

Ziemstwo. w dawnej Polsce: sąd ziemski, trybunał prowincjonalny, składający ś. z sędziego ziemskiego, podsędka i pisarza; ziemianie, szlachta jakiej ziemi, powiatu; ros., samorząd gminny w dzisiejszej Rosji.

Ziew, ziewanie, ziewnięcie; otwór, który tworzy ś. przy rozwarciu obu szczęk; wianie powietrza.

Ziewacz, człowiek, cierpiący na ziewaczkę, który ciągle poziewa.

Ziewaczka, chęć ziewania; chorobliwe ustawiczne poziewanie; kobieta, która wciąż poziewa.

Ziewać, dok. Ziewnąć; przy szeroko rozwartych ustach długo i powolnie oddychać, a potem powolnie wydychać, przyczym towarzyszy temu przeciąganie ś. mięśni szczęki; z. czym, oddychać czym, wyziewać co; z. duszę = wyziewać duszę, umierać.

Ziewnąćp. nied. Ziewać;ani z-ął = ani pisnął, ani zipnął.

Ziewny, dotyczący ziewania, ziewający.

Ziewoduchy, wyziewający dech, ziejący.

Zięba, ptak śpiewający, stożkodzioby, z rodziny łuszczaków (fig.).

Ziębi, odnoszący ś. do zięby, < właściwy ziębie.

Ziębiączka, uczucie wewnętrznego zimna, dreszcz, przechodzący przez ciało.

Ziębić, ochładzać, ostudzać, oziębiać; przejmować zimnem, przenikać mrozem; z. ś., wystawiać ś. na zimno.

Ziębnąć, chłodnąć, stygnąć, przechodzić zimnem, drętwieć, krzepnąć od zimna.

Ziębolowiec, ptasznik, chwytający i hodujący zięby.

Zięcin, Zięciówski, Żięciowy, dotyczący zięcia, odnoszący ś. do zięcia, właściwy zięciowi.

Zięciostwo, stosunek zięcia do rodziców żony.

Zięć, mąż córki.

Ziętaszek, Zięciarzek, zdr. od zięć.

Zima, jeden z czterech kwartałów czyli czterech pór roku, ciągnący ś. według kalendarza od zimowego przesilenia nocy, t. j. od 21 grudnia, do wiosennego porównania dnia z nocą, t. j. do 21 marca; mróz, chłód dotkliwy, zimno przenikliwe; z. życia = starość.

Zimień, owad dwuskrzydły, komorowaty.

Zimisko, dokuczliwa zima, przykre zimno.

Zimnawo, przysł., nieco zimno.

Zimnawy, nieco zimny.

Zimnica, choroba niszcząca, charakteryzująca ś. silnemi dreszczami, potym gorączką i potami, występująca napadowo i powtarza ś., febra.

Zimniczny, dotyczący zimnicy, febryczny.

Zimnieć, stawać ś. zimnym, stygnąc, chłodnąć.

Zimniuchny, Zimniutki, Zimniuteńki, Zimniusieriki, bardzo zimny, zupełnie zimny.

Zimno, uczucie chłodu, jakiego doznajemy, tracąc cieplik; przysł., odczuwając uczucie chłodu; jest z. = jest chłodna temperatura; jest mi z. = odczuwam chłód; na z. = w stanie zimnym, ochłodzone; mówić z. a. na z. = obojętnie; przyjmować kogo z. = nie serdecznie; traktować kogo z. = bez uprzejmości, bez serdeczności.

Zimnokrusz, gatunek żelaza, dający ś. kuć młotem, póki jest rozpalony, lecz na zimno ś. kruszy.

Zimnokrwisty, mający zimną krew.

Zimnorosty, rośliny nikłe, jak glony, porosty, mchy, sosny karłowate, kosodrzewina i t. p., właściwe strefie zimnej, podbiegunowej i wysokim szczytom górskim.

Zimność, właściwość tego, co jest zimne.

Zimny, posiadający nizką temperaturę, nie mający ciepła; odnoszący ś. do zimna, zimowy; przen., niegorący, nieczuły, nietkliwy, obojętny, nie poddający ś. uczuciom nie rozczulający ś. łatwo, mało serdeczny, mało uprzejmy, bez zapału; z-a febrap. Zimnica.

Zimochówka, roślina, potrzebująca przechowania przez zimę.

Zimokwitp. Zimowit.

Zimoląg, człowiek zbyt czuły na zimno, piecuch, zmarźlak.

Zimolężny, pozostający w odrętwiałości podczas zimy.

Zimorodek, niewielki ptak kraskowaty z rodziny tejże nazwy, o świetnym upierzeniu, z długim, prostym, czworograniastym dziobem, dużą głową i krótkim żywi ś. rybami (fig.).

Zimorodny, rodzący zimę a. zimno, wywołujący chłód.

Zimostradny, późno dojrzewający-

Zimotrwaly, trwający przez zimę, trwały na zimę; rośliny z-e = zimujące w gruncie i odradzające ś. na wiosnę.

Zimować, przepędzać gdzie zimę, trwać przez zimę; chować, utrzymywać podczas zimy, hodować zimą.

Zimowek ogolotniak, rodzaj motyla z rodziny drzewiniaków, z podrzędu miernikowców.

Zimowisko, Zimówka, spędzanie gdzie #zimy, zimowanie, miejsce zimowania, leża zimowa; chowanie, hodowanie przez zimę bydła.

ogonem,

Zimowit jesienny, roślina z rodziny liljowatych, podrodziny zimowitowatych, o cebuli, zawierającej truciznę (f.).  Zimowitowate, podrodzina roślin jednoliścieniowych, z rzędu liljówych, z rodziny liljowatych.

Zimowy, dotyczący zimy, tyczący ś. zimy, ciągnący ś., trwający przez zimę.

Zimoziół, niewielki krzew krajowy, z rodziny prze wiertniowatyc.li, zawsze zielony (fig.).

Z i mówka, owoc późno dojrzewający — p. Zimowisko.

Zimsterla bukówka, rodzaj motyla z rodziny prościnek, z podrzędu nocnicówek.

Zinaczeć, stać ś. innym, zmienić ś., przemienić ś., przeobrazić ś., przeinaczyć ś.

Zinaczyć, uczynić innym, przemienić, przeobrazić, przerobić, przekształcić, przeinaczyć; z. ś.p. Zinaczeć.

Zinąd, przysł., z przeciwnej, z innej, z tamtej strony.

Zingareska. hiszp., śpiewka cy-

Zingiber, roślina, rosnąca w Indjach „Wschodnich, z której korzenia otrzymuje ś. imbir.

Zinnia, roślina ozdobna ogrodowa, zielna, z rodziny złożonych, cynja (fig.).

Ziołap. Ziele.

Zioło] adacz, jedzący zioła, trawożerny.

Ziołokwitły, kwitnący ziołami.

Ziołonośny, Ziołorodny, Zielorodny, rodzący zioła, wydający zioła.

Ziołopis, znawca ziół, botanik.

Ziołopisarstwo, nauka o ziołach, botanika.

Ziolosz, skorupiak jawnodychawkowy, podbrzuszny, ściśnio-

ny.

Ziołowonny, Zielowonny, woniejący ziołami.

Ziołoznawca, znający zioła.

Ziomak, mieszkaniec ziemi, ziemianin.

Ziomek, człowiek, pochodzący z tego samego kraju, rodak, współziomek.

Ziomka, forma żeń. od Ziomek.

Ziomkostwo, pochodzenie z jednego kraju, rodactwo.

Zionąćp. Ziać.

Ziółko, zdr. od Zioło;to z.! = człowiek zły, złośliwy, niegodziwy, nieznośny.

Zipać, oddychać.

Zipnąć, wydać głos, ziewnąć; ani z-ł = nic nie powiedział, ani pisnął!

Zironizować, ironicznym uczynić, obrócić w ironję.

Zistaczać (się), dok. Zistoczyć (ś.); wcielać (ś.) w istotę.

Zistoczyćp. nied. Zistaczać.

Ziszczać, dok. Ziścić; sprawdzać w rzeczywistości, spełniać obietnicę, sprawdzać pokładane na sobie nadzieje; z. ś., sprawdzać ś., spełniać ś.

Ziścićp. nied. Ziszczać.

Zjadacz, ten, który zjada a. zjadł, który co pochłania w wielkiej ilości.

Zjadać, dok. Zjeść; jedząc spożywać, jeść, co było do zjedzenia; wyjadać, wyżerać; przeżerać, psuć przez reakcję chemiczną: rdza z-a żelazo; trawić, marnować, niszczyć, wniwecz obracać, pochłaniać; przyprawiać o bankructwo, zubożać; kosztować wiele; doprowadzać do choroby, odbierać zdrowie, wyniszczać; takiś ładny, że zjadłbym cię! = ogromnie mi ś. podobasz; zjesz sto katowi, zjesz djabła! = próżne twoje nadzieje!, niedoczekanie twoje!; portmonetka śledzia z-dła = zginęła; czyś to z-dł? = gdzieżeś to zapodział?; nie zjem ci tego! = nie zabiorę, nie połknę, nie stracisz tego, nie zginie ci!

Zjadki (-ów), resztki zjedzonych potraw, niedojadki.

Zjadlica, owad bezskrzydły, licznonogi, ostrorogi.

Zjadliwie, przysł., ze zjadliwością, złośliwie, kostycznie; zajadle, zawzięcie, nienawistnie.

Zjadliwość, zajadłość, zawziętość; dowcip gryzący, kostyczność.

Zjadliwy, zajadły, zawzięty; bardzo złośliwy, uszczypliwy, kostyczny.

Zjadły, dający ś. zjeść, jadalny, spożywczy; zaciekły, rozciekły, zajadły.

Zjadowić, Zjadowiczyć, jadem zaprawić, jadem przepoić, jadowitym uczynić; jadem zarazić.

Zjastrzębieć, Zjastrzębić (się), zmienić ś. w jastrzębia, stać ś. podobnym do jastrzębia, zbystrzeć; spysznieć, zdumnieć.

Zjaśniać (się), dok. Zjaśnić (ś.); wyjaśniać (ś.).

Zjaśnieć, stać ś. jasnym a. jaśniejszym, wyjaśnieć.

Zjaw, zjawienie (ś.), zjawisko.

Zjawiać, dok. Zjawić; jawnie okazywać, ukazywać, objawiać; z. ś., jawnie ś. okazywać, ukazywać ś., pojawiać ś.; nadchodzić, przybywać dokąd nagle i niespodzianie.

Zjawiciel, ten, który zjawia, objawia, który ś. zjawia.

Zjawi ip. nied. Zjawiać.

Zjawienie, rzecz. od Zjawić;to, co ś. zjawia, zjawisko; scena, jako część aktu w dramacie.

Zjawiennictwop. [[M. Arcta Słownik ilustrowany języka polskiego/Wizjonerstwo.

Zjawień ni kp. [[M. Arcta Słownik ilustrowany języka polskiego/Wizjoner.

Zjawienny, dotyczący zjawienia, wizjonerski.

Zjawi ny (-in), to, co ś. zjawia, zjawisko.

Zjawisko, to, eo ś. zjawia, przejaw jakiej siły przyrodzonej, rzecz nadzwyczajna, fenomen: z. chemiczne, fizyczne, biologiczne, psychologiczne, socjologiczne i t. p.;

z. powietrzne = co ś. ukazuje w powietrzu, meteor; z. choroby = symptomat, oznaka; z. nie z tego świata = upiór, duch.

Zjawiskowy, dotyczący zjawiska.

Zjawka, ptaszek pleszka.

Zjazd, miejsce, którędy ś. zjeżdża; zjeżdżanie ś., zjechanie ś. jednoczesne w jedno miejsce wielu osób, zgromadzenie ś.; z. ziemski, z. sejmowy = sejm; z. sądowy = przybycie na miejsce dla oględzin, dla przeprowadzenia śledztwa pierwiastkowego a. sprawdzenia faktów, podanych przez to śledztwo, kondesceneja.

Zjazdowy, dotyczący zjazdu; sąd z. = zjeżdżający na miejsce, na grunt dla oględzin.

Z jąć — A nied. Zejmować.

Zjątrzać, dok. Z jątrzyć; rozjątrzać.

Zjechaćp. nied. Zjeżdżać; z. kogo = sfukać go, zwymyślać.

Zjeanacz, człowiek, który pojednał zwaśnionych, pogodziciel, pośrednik, medjator.

Zjednaczać, Zjednoczać, dok. Zjednoczyć; łączyć w jedno, zespalać.

Zjednaćp. nied. Zjednywać.

Zjednoczenie, rzecz. od Zjednoczyć;to, co zjednoczono, rzecz zjednoczona, połączenie, spólnictwo, solidarność, pogodzenie.

Zjednoczyciel, człowiek, który jednoczy a. zjednoczył.

Zjednostajniać, dok. Zjednostajnić; czynić równym jednostajnie, czynić jednostajnym, ujednostajniać.

Zjednota, zjednoczenie.

Zjednywać, dok. Zjednać; jednać, godzić, doprowadzać do ugody, do jedności, łączyć; z. sobie kogo, pozyskiwać, ujmować kogo, skarbić sobie łaski, przychylność czyją; z. sobie co, uzyskiwać coś pożądanego, osiągać coś upragnionego; z. sobie kogo za umówioną cenę = zamawiać, godzić, najmować; z. pokój = układać warunki pokojowe; z. ś.7 jednać ś., godzić z kim, łączyć ś.

Zjełczały, który zjełczał.

Zjełczeć, o tłuszczach: nabrać smaku łojowatego.

Zjeśćp. nied. Zjadać.

Zjezuicać, dok. Zjezuicić; czynić jezuitą; wpajać zasady jezuickie; z. s.y stawać ś. jezuitą, przejmować ś. zasadami jezuickiemi.

Zjezuicieć, stać ś. jezuitą, przejąć ś. zasadami jezuickiemi.

Zjeżać, dok. Zjeżyć; najeżać, wzjeżać.

Zjeżdżać, dok. Zjechać; jadąc z wyższego miejsca, przedostawać ś. na niższe; z. skąd = umykać, uciekać, uchodzić; z. dokąd = nadjeżdżać, przyjeżdżać, jadąc przybywać do pewnego miejsca; przybywać w znacznej ilości z różnych stron, ściągać jadąc; z. kogo = najeżdżać, nagłym przyjazdem znajdywać kogo; przen., z. do czego, zbaczać w rozmowie do innego przedmiotu; z. z drogi = ustępować konno a. wozem z drogi, dając wolny przejazd komu innemu, porzucać drogę, gościniec, jadąc w bok; przen., schodzić z drogi obowiązku, sumienia, honoru i t. p.; z. ś., jadąc z różnych stron, zgromadzać ś., zbierać ś. jazdą, przybywać gromadnie; jadąc spotykać ś., zawadzać ś. wzajemnie przy jeździe.

Zjeżdżać, dok. Zjeździć; zużywać, psuć, nadwerężać jazdą: z. pojazd, konia; łajać, fukać kogo, wymyślać komu; jeżdżąc zwiedzać: z. kraje, miasta; z. ś., męczyć ś., mordować ś. przy jeździe, fatygować ś. przy jeździe, zwłaszcza konnej; zużywać ś., psuć ś., nadwerężać ś. przy jeździe; o obuwiu: zdzierać ś. z jednej strony więcej, niż z drugiej.

Zjeżyćp. nied. Zjeżać.

Zjeździćp. nied. Zjeżdżać.

Zjeźdź, odpadki od potraw, niedojadki, niedogryzki, ogryzki.

Zjędrnić, zrobić jędrnym.

Zjędrnieć, stać ś. jędrnym, krzepkim.

Zjęty, którego zjęto; z. żalem, rozpaczą, litością = tknięty, przejęty: z. chorobą = napadnięty.

Zjudzić, zmęczyć, zmordować, znudzić.

Zjuszać (się), dok. Zjuszyć (ś.); walać (ś.) juchą, krwawić (ś.), broczyć (ś.) krwią.

Zjutra, przysł., nazajutrz, jutro.

Zlabować, dogodzić, pozwolić, użyć sobie.

Zlaćp. Zlewać.

Zlagować, obić lagą, kijem.

Zlakierować, pociągnąć lakierem, polakierować, wylakierować.

Ziarnować, skończyć lamowanie czego, oblamować.

Zlaskować, powydrążać żłobkowate na powierzchni, porobić laskowanie na czym.

Zlaszeć, stać ś. Polakiem, spolaczeć, spolonizować.

Zlaszyć, uczynić Polakiem, spolonizować; z. ś., stać ś. Polakiem, spolonizować ś.

Zlatać, lecąc przebyć co w różnych kierunkach, przebiec lotem; z. ś., zmęczyć ś. lecąc, biegając zmordować ś., wycieńczyć siły — p. Zlatywać.

Zlatywać, Zlatać, dok. Zlecieć; lecąc spuszczać ś. z wyższego poziomu na niższy; spadać z wysoka, walić ś. na dół; zbiegać z góry na dół; przen., przybywać nagle, niespodzianie; z. ś., lecąc, zbierać ś. razem; zbiegać ś. szybko w jedno miejsce.

Zląc, Zlęgnąćp. nied. Zlęgać.

Zlącp. nied. Zlęknąć.

Zląkwa, niewielka ryba, mieszkająca w morzu Śródziemnem i oceanie Atlantyckim, o dużej gło-  wie, brunatna^ bokach ciemno nak r a p i anych (f.).

Zlecp. Zlegać.

Zlecać, dok. Zlecić; poruczać, polecać co komu; polecać kogo na urząd, protegować kogo.

Zlecenie, rzecz. od Zlecić;rzecz. od Zlecieć;rzecz, od Zlecać;to, Co zlecono, polecenie, poruczenie, komis.

Zlecić p. nied. Zlecać.

Zlecić, uczynić letnim, ogrzać nieco; z. ś., ogrzać ś. nieco, letnim ś. stać.

Zleciećp. nied. Zlatywać.

Zleczać, dok. Zleczyć; lecząc łączyć coś rozciętego; leczyć, uleczać, kurować kogo, przywracać komu zdrowie.

Zleczny, leczący, uleczający, pomocny na co, kuracyjny.

Zleczyćp. nied. Zleczać.

Zlegać, Zlęgać, dok. Zlegnąć, Zlec, Zląc; wydawać dziecię na świat, rodzić; z. ś., ulegać ś., ubijać ś. w kupę; leżąc przychodzić do należytej pory; leżąc psuć ś.; pokładać ś., trząść ś., drżeć: z. ś. od śmiechu.

Zlegać, dok. Zelgnąć; zlepiać ś., sklejać ś.

Zlegować, ująć sobie kogo, przymilając ś. do niego; ustąpić, przekazać drogą legatu.

Zlekczeć, stać ś. lżejszym, stracić na wadze.

Zlekczyć, uczynić lżejszym; z. ś., stać ś. lżejszym.

Zleniałość, lenistwo zakorzenione.

Zlenialy, Zleniwiaiy, który zleniwiał.

Zlenieć. Zleniwieć, stać ś. leniwym, oddać ś. lenistwu, rozpróżniaczyć ś.

Zleniwiać, dok. Zleniwić; czy-

Slownik języka p-tlskiego. — T. 111.

nić leniwym, ospałym; z. ś., stawać ś. leniwym, zleniwieć.

Zleniwiaiy — /Zleniały.

Zleniwieć z Zlenieć.

Zlep, coś zlepionego; wadliwie z sobą spojone komórki lub włókna w ciele — z Zlepek; z Zlepieniec.

Zlepek, coś zlepionego, coś powstałego ze zlepienia drobnych cząstek; śmiertelny z. = człowiek, z gliny zlepiony, śmiertelnik; z. zbrodni, występków, wad, ułomności = łotr, wszetecznik, niegodziwiec, nikczemnik;rodzaj grzybka mikroskopijnego.

Zlepiać, dok. Zlepić; łączyć czymś lepkim, lepem, klejem, woskiem, lakiem i t. p.; sklejać; lepiąc tworzyć, formować, ulepiać; przen., robić byle jak, naprędce, klecić, sklecać; sen mu oczy z-ia = na sen mu ś. zbiera; z. ś., łączyć ś. z sobą za pomocą czegoś lepkiego, sklejać; oczy mu ś. z-ają = zasypia, zaczyna drzemać.

Zlepićp. nied. Zlepiać.

Zlepieniec, mieszanina różnych gruzów, resztek minerałów, muszli, powstałych wskutek zwietrzenia skał pod działaniem wody, śniegu, lodu i zlepionych razem, konglomerat.

Zlepiszcze, materjał, służący do zlepiania, materjał naturalny, zlepiający cząstki ciał mineralnych.

Zlcpkowy — z Aglutynacyjny.

Zlepnąć, przylgnąć jedno do drugiego, zlepić ś.

Zlepszać, dok. Zlepszyć; lepszym uczynić, ulepszać, polepszać; z. ś., stawać ś. lepszym, ulepszać ś., polepszać ś.

Zlepszyćp. nied. Zlepszać.

Zleśnieć, zarosnąć lasem; o drzewach: zdziczeć.

Zletnić, uczynić letnim; z. ś., stać ś. letnim.

Zletnieć, stać ś. letnim.

Zlew, zlewanie, zlanie; urzą-

39

dzenie kanalizacyjne w budyń-1 kach, w mieszkaniach, służące do zlewania nieczystości — p. Zlewisko.

Zlewa, zlewanie, zlanie, ulewa.

Zlewacz, człowiek, który co zlewa, np. metale, giser; pijak, opój.

Zlewać, dok. Z’ać; z wierzchu odlewać, ulewać; z większego naczynia lać do mniejszego, przelewać, wlewać, przetaczać; lejąc z różnych naczyń w jedno, łączyć; polewać, oblewać, moczyć obficie; doprowadziwszy do stanu płynnego, mieszać, łączyć; przen., z. komu co, przenosić, przelewać, ustępować, cedować komu co: z. na kogo władzę, prawo; udzielać komu czego, obdarzać, uposażać kogo czym: z. błogosławieństwo; z. ś., rozlewając ś,, łączyć ś.; płynąc obok siebie, mieszać ś., łączyć ś., spływać ś.; przenmoczyć ś. pod siebie w łóżku.

Zlewarnia, oddział w fabryce, gdzie leją metale, gisernia.

Zlewek, mieszanina; kruszec, zlany w bryłę, bryła kruszcowa; z. czego na kogo, przeniesienie, przelanie czego na kogo, ustąpienie czego komu, cesja: z. wła dzy, prawa, wrłasności, należytości; w Im., resztki czego zlane, np. jakiegoś pokarmu płynnego.

Zlewisko, kraj, po którym płynie rzeka wraz ze wszystkiemi swemi dopływami; miejsce, w które spływają wody rzek.

Zlewnik, naczynie, służące do zlewania czego.

Zlewny, mogący być zlanym, dający ś. zlać.

Zleźaly, zepsuty a. ulepszony przez długie leżenie.

Zleżeć I., zepsuć ś. przez długie leżenie.

Zleźć z nied. Złazić.

Zlęgać, wydawać na świat żywy płód — p. Zlegać.

Zlęknąć, Zląc, przerazić, przestraszyć kogo; z. ś., przerazić ś., przestraszyć ś.; z. ś. o kogo, o co, powziąć obawę o kogo, o co, zacząć bać ś. o czyje bezpieczeństwo.

Zlęźenie, wydanie na świat płodu, powicie dziecka, poród.

Zlichocić, uczynić lichym a. lichszym.

Zlichtować, ująć ładunku ze statku.

Zlichwić, wziąć lichwę od pieniędzy, zebrać lichwiarskim sposobem.

Zlicina, zlewek, przedmiot ulany.

Zliczać, dok. Zliczyć; wszystko do końca liczyć, obliczać, dodawać, wyprowadzać sumę; rachować, zrachowywać; z. ś., być zliczanym, obraehowywać ś.

Zliczny, dający ś. zliczyć.

Zliczyćp. nied. Zliczać.

Zlikwidować, zakończyć prowadzenie interesu handlowego a. przemysłowego, zamykając rachunki i zaspokajając częściowo lub w całości wierzycieli; z. ś., być zlikwidowanym.

Zlim, tyka złamana, wbita w niebezpiecznym miejscu rzeki dla ostrzeżenia flisów.

Zlimitować, zamiesić, odroczyć, zalimitować.

Zlinić, sprawić, aby co wyliniało; z. ś., wylinieć.

Zlinieć, Zlenieć, zmienić skórę, stracić sierść, wylinieć.

Zliply, który ś. zlepił.

Zlipnąć się, zlepić ś.

Zlisialy, który zlisiał, który ś. zepsuł, znędzniał.

Zlisić, uczynić lichszym, lichym, nędznym, marnym; zepsuć, pogorszyć; z. ś., lichszym ś. stać, znędznieć.

Zlisieć — z Zlisić ś.

Zlisieć, Zliszeć, zlisić ś., schytrzyć ś., schytrzeć.

Zlisieć, Zlisowacieć, stać ś. lisów atym, t. j. ryżym.

Zliszyć się, stać ś. lichszym.

Zlitować się, być przejętym współczuciem, powziąć litość, zmiłować ś.

Zlizać, Zliznąć — nied. Zlizywać.

Zlizywać, dok. Zlizać, Zliznąć; liżąc zdejmować, zbierać, zgarniać językiem.

Zlodowacieć, zamienić ś. w lód, stać ś. podobnym do lodu.

Zlodziećp. Zlodowacieć.

Zlot, zbieranie ś. w jesieni kaczek dzikich a. innych ptaków przelotnych; zjazd uczestników towarzystw sokolskich, strzeleckich, sportowych, gimnastycznych.

Zlotnić, uczynić lotnym, przemienić w ciało lotne, w gaz.

Zluźnićp. Zluzować.

Zluba, upodobanie.

Zlubić, polubić, pokochać, umiłować kogo, co, upodobać sobie w kim, w czym; z. ś., spodobać ś. komu, przypaść komu do gustu.

Zlunąć, wylać co gwałtownie z góry; zlać.

Zlustrować, odbyć lustrację, zrewidować; obejrzeć starannie.

Zlutować, lutując połączyć, spoić; z. ś., Lutowaniem połączyć ś.

Zlutrzać, dok. Zlutrzyć; przemieniać na lutra, zaszczepiać zasady luteranizmu; z. ś., stawać ś. luteraninem, przechodzić na wyznanie luterskie.

Zlutrzeć, przechodzić na wyznanie luterskie, przejąć ś. zasadami luterańskiemi.

Zlutrzyćp. nied. Zlutrzać.

Zluzować, wyprzeć, wybić z jakiego miejsca; z. żołnierza, wartę = zastąpić innym, postawionym na tym samym miejscu; z. ś,, wystąpić ze swego miejsca; być zluzowanym, być zluźnionym.

Zluźnić, zrobić mniej ścisłym, zrobić wolniejszym, obszerniejszym, popuścić coś krępującego.

Złabudać, podołać czemu, dać sobie radę, osiągnąć, dostać co z trudem, wykończyć co po długiej robocie.

Złaciniać, dok. Złacinić; przerabiać na łacińskie, przerabiać na łacinę, nadawać jakiemu wyrazowi zakończenie łacińskie.

Zlacinniać, dok. Złacinnić; skłaniać do przyjęcia obrządku łacińskiego, t. j. rzymsko-katolickiego, katoliczyć.

Zlacinnieć, przejść na wyznanie łacińskie, t. j. rzymsko-katolickie.

Zlacnieć, stać ś. łaknącym, poczuć głód.

Zladnieć, wyładnieć.

Zładowaćp. nied. Zładowywać.

Zładowywać, dok. Zładować; zdejmować ładunek z czego; ładować, gromadzić do kupy; przygotować co.

Złagodnieć, stać ś. łagodniejszym; nabrać charakteru łagodniejszego; stać ś. mniej gwałtownym, mniej dokuczliwym.

Złagodzić, uczynić łagodnym a. łagodniejszym; uczynić mniej surowym, mniej ostrym: z. karę = zmniejszyć ją, zniżyć.

Złaja, gromada psów a. wilków szczekających.

Złajać, zganić, wyłajać, sfukać, zwymyśląć, skrzyczyć.

Złajnik, pies ze złai; pies mieszaniec.

Złaknąćp. Złacnieć.

Zlakocić, Złakotać, zwabić łakociami.

Złakomić, wzbudzić łakomstwo Łu czemu, rozłakomić, zwabić czymś łakomym; z. ś., połakomić ś., ułakomić ś. na co.

Złakomieć, łakomym ś. stać, rozłakomić ś.

Złam, złamanie, coś złamanego. pęknięcie.

Ziamacz, człowiek, który co łamie a. złamał, złamiciel. Złamać, zgiąć coś sztywnego tak. al y p<, kło; przełamawszy, rozłamawszy, podzielić na dwie a. więcej części; załamywać, zaginać: z. ręce — załamać; przen., przestąpić, zgwałcić, nie dotrzymać, przekroczyć: z. prawo, ustawę, umowę, przymierze, ślub, wiarę; przen., skruszyć, zrzucić, zniweczyć, zdruzgotać: z. jarzmo niewoli; z. Czyją wolę = zmusić do posłuszeństwa; rozgromić, porazić, zwalczyć, zwyciężyć; z. ś., być złamanym, rozpaść ś., skruszyć ś., pęknąć.

Złamany, którego złamano; dotknięty nieszczęściem; nie mający swej woli; nie warte z-ego szeląga = nic nie warte.

Ziarnek, Ziomek, złamanie, coś złamanego, ułamek, ułomek.

Złamnikp. Złajnik.

Złapać, złowić, schwycić, uchwyeić, ułowić; z. ś., dać ś. na czym uchwycić; pomimo ukrywania zamiarów, być ujawnionym; coś niechcący wypowiedzieć.

Złapany, którego złapano, pochwycony; z. na gorącym uczynku = w chwili spełniania przestępstwa; wygląda, jak z. = jest zmieszany, stracił kontenans, panowanie nad sobą.

Złasić się, złakomić się.

Złasować, wziąć co i zjeść ukradkiem.

Złatać, łatając zeszyć, połatać, wyłatać, byle jak zeszyć; przen., byle jak co zrobić, z trudem doprowadzić co do skutku; z. komu skórę, grzbiet = wybić, wytłuc, wytuzować, wytatarować.

Zławiać, dok. Złowić; łowić, chwytać, łapać; z. ś., zaczynać gonić głosem.

ZŁAM

Złazić, dok. Zleźć; leząc, idąc powoli i ciężko, przenosić ś. z wyższego poziomu na niższy, spuszczać ś. zwolna z góry na dół; obłazić: skóra z-i z palców, farba z-i z muru; leząc, obejść co dokoła, we wszystkich kie-1 runkach: z. kraj, miasto; z. ś., schodzić ś. zwolna w jedno miejsce z różnych stron; zmęczyć ś. łażąc.

Złączać (się), dok. Złączyć (ś.); łączyć (ś.), jednoczyć (ś.).

Złączenie, połączenie, spojenie, zespolenie; w astrontakie położenie dwu ciał niebieskich, że oba one znajdują ś. na tym samym stopniu długości i szerokości, a wtedy następuje zaćmienie.

Złącznie, przysł., w połączeniu jednego z drugim, łącznie, razem, wspólnie.

Złącznik, coś łączącego, spajającego; znak łączący: = ; spójnik.

Złączny, dający ś. złączyć, mogący być złączonym.

Złączyciel, człowiek, który złącza jedno z drugim.

Złe, Zło, wszystko, co jest dla nas przykre, szkodliwe, każda rzecz zła, klęska, krzywda, strata, szkoda, nieszczęście, choroba, śmierć, zguba; z. moralne = zły uczynek, występek, grzech, wina, postępek niemoralny, zepsucie moralne, rozpusta; zły duch, djabeł, kaduk, szatan, czart, licho.

Złechtać, łechcąc wzbudzić, łechcąc skusić.

Zło, sama istota złego, treść złego — p. Złe.

Złocianka, jedna z najmniejszych ryb morskich, barwy rudawej, z ciemną pręgą z boków (fig.).

Złociciel, człowiek, który złoci, pozłociciel, złotnik.

złóg

— 612 —

Złocić, przedmioty metalowe, drewniane, papierowe pokrywać pewną warstwą złota; powlekać barwą złotą, ozłacać, czynić złocistym; z. komu pigułkę = udzielać przykrą wiadomość w uprzejmej formie; z. ś., połyskiwać, jak złotó, mieć barwę złotą.

£ Złociec, motyl z podrzędu sówek, z rodz. literówek, błyszczka jarzynówka (fig.).

Złocieć, połyskiwać, jak złoto.

Złocień, roślina ozdobna z rodziny złożonych, jastruń, złotokwiat, chryzantema (fig.). ’ VL\|i

Złocik, pieniądz złoty. If

Złocisto, przysł., z połysv kiem złota.

Złocistość, połysk złoty.

Złocisty, zawierający złoto, pełen złota, szczerozłoty; wyzłacany, pozłacany; połyskujący, jak złoto, lśniący złotem.

Złociuchny, miłej barwy złotej; mój z.! = mój kochany!, mój dro-

gi!, mój miły!

złotem,

Złocony, powleczony wyzłacany.

Złoczyiinica, kobieta, zło czyniąca, zbrodniarka.

Złoczynność, skłonność do czynienia złego.

Złoczynny, czyniący zło.

Złoczyńca, człowiek, czyniący zło; zbrodniarz, łotr, nikczemnik.

Złoczyńczy, Złoczyński, odnoszący ś. do złoczyńcy, właściwy złoczyńcy.

Złoczyństwo, zły uczynek grzech, zbrodnia, występek; zbiór., złoczyńcy, zbrodniarze.

Złoć, roślinka z rodziny liljowatych, pospolita na suchych łąkach i miejscach skalistych, śniedek (fig.).

Złodziej, człowiek, zajmujący ś. kradzieżą, który kradnie cudze mienie; złoczyńca, łotr, nikczemnik, szubienicznik, wisielec; z. u świecy łojowej = u palona część knota; na z-u czapka gore = winowajca boi ś. ujawnienia i kary; lepszy mądry z., niż głupi włodarz = mniejszą szkodę czyni; przyjaciele z-e czasu = kradną go, zabierają niepotrzebnie; dzień Pański przyjdzie, jako z. = nagle, niespodzianie.

Złodziejczyk, mały, młody złodziej.

Złodziejka, kobieta, trudniąca ś. kradzieżą; nikczemnica, łajdaczka.

Złodziejski, odnoszący ś. do złodzieja, właściwy złodziejowi.

Złodziejsko, przysł., w sposób właściwy złodziejom, tak jak czynią złodzieje, po złodziejsku.

Złodziejstwo, kradzież, rzemiosło złodziejskie; łajdactwo, postępek nikczemny, podłość.

Złoić, powalać łojem; obić kogo kijem, wytuzować go, wytatarować mu skórę.

Złom, duży kawał odłamany czego, odłam, blok; kawał skały; legowisko niedźwiedzia.

Złomać, Złomie, złamać.

Ziomekp. Złamek.

Zło mi gnat — z Kastet.

Złomikamień — z Łomikamień.

Złomisty, Złomny, ulegający złamaniu, mogący być złamanym, kruchy.

Złomiślub, ten, kto łamie ślub, wiarołomca, krzywoprzysięzca; złamanie ślubu, wiarołomstwo, krzywoprzysięstwo.

Złomotać (się), złamać (ś.), połamać (ś.) z hałasem, z łomotem.

Złomówca, człowiek, źle mówiący o innych, potwarca, oszczerca.

Złomyślny, myślący źle, mający złe zamysły.

Złopłodny, płodzący złe rzeczy, pociągający za sobą klęski, nieprzyjemności.

Złorzeczenie, rzecz. od Złorzeczyć;wyrażenie życzenia czego złego, przekleństwo, wymysł.

Złorzeczeństwo, przekleństwo, złorzeczenie.

Zlorzeczliwie, przysł., złorzecząc, rzucając przekleństwa.

Złorzeczliwość, skłonność do złorzeczenia.

Złorzeczliwy, Zlorzeczny, skłonny do złorzeczenia, złorzeczący.

Zlorzecznik, człowiek złorzeczliwy, złorzeczący.

Zlorzeczny, źle życzący, przeklinający; szkalujący, potwarczy, oszczerczy.

Złorzeczyć komu, życzyć komu czego złego, rzucać na kogo przekleństwa, lżyć kogo, przeklinać kogo.

Zloskubka, rodzaj zwierzokrzewu.

Złostka. mała złość, uszczypliwość, ironja, zgryźliwość.

Złościć, doprowadzać do złości, pobudzać do gniewu; z. ś., gniewać ś., unosić ś. złością.

Złość, złe serce, zły charakter, złośliwość; gniew, uniesienie, wściekłość, pasja: wpaść w z. = rozgniewać ś bardzo; zły uczynek, występek, grzech, wina; na z., przysłnaprzekór, dla dokuczenia komu, dla rozgniewania kogo, umyślnie.

Złośliwie, przysł., w sposób złośliwy, dogryzając komu, ironicznie.

Złośliwiec, człowiek złośliwy; człowiek, skory do gniewu, pasjonat.

Złośliwość, złe serce, zły charakter, skłonność do dokuczania innym, do robienia na przekór, zgryźliwość, przekąs.

Złośliwy, skłonny do złości, pełen złości, dokuczliwy, zgryźliwy, ironiczny.

Złośnica, forma ż. od Złośnik.

Złośnik, człowiek złośliwy, gniewliwy, wpadający w gniew przy lada sposobności, za lada powodem, pasjonat, fur jat; przen., djabeł, kaduk, czart.

Złotan, chem., związek chemiczny solny, w którego skład wchodzi złoto i jakaś zasada, sól złota.

Złotarkap. Złotniczka.

Złotarnia, warsztat złotniczy.

Złotarzp. Złotnik.

Złotawiec, owad krajowy z rzędu tęgopokry wych, barwy złoto -zielonej.mniejszy od chrabąszcza, kwiaciarka (f.); motyl z rodziny oboczakówT, czerwończyk.

Złotawo, przysł., mając kolor podobny do złota, lśniąc ś., jak złoto.

Złotawy, mający kolor złota, podobny do złota.

Złoteczkop. Złotko.

Złotka kolorado, mały chrząszczyk z rodziny złotek, barwy czerwono-żółtej z podłużnemi linjami na pokrywach, bardzo szkodliwy, chrząszcz kartoflany (fig.); w lm.y z-i, rodzina małych owadów z rzędu chrząszczów; rodzina ptaków łażących amerykańskich, o długim dziobie i długim ogonie.

Złotko, Złoteczko, kochana, luba, miła istota.

Złotnica kuprówka, motyl z rodziny brudnic, z podrzędu prządkówek.

Złotnicki, odnoszący ś. do złotnika.

Złotnictwo, rzemiosło złotnika, sztuka złotnicza, kunszt złotniczy.

Złotniczek, czeladnik u złotnika; owad z rzędu tęgopokrywych, złota szczypica (fig.).

Złotniczka, żona złotnika; kobieta, zajmująca ś. złotnictwem.  Złotniczy, odnoszący ś. do złotnika a. złotnictwa, należący do złotnika, właściwy złotnikowi.

Złotnik, rzemieślnik, trudniący ś. wyrobem przedmiotów ze złota. zajmujący ś. pozłacaniem różnych przedmiotów.

Złotny, odnoszący ś. do złota.

Złoto, pierwiastek, metal, występujący w naturze prawie wszędzie, lecz w małych ilościach, w stanie wolnym a. jako przymieszka w innych metalach; z. piorunujące = związek tlenku złota z amonjakiem, w ogniu pękający z hukiem; z. malarskie = cieniutkie blaszki złota, używane do pozłacania różnych przedmiotów; z. żydowskie = proszek, używany do bron zowania różnych przedmiotów; z. dukatowe = złoto 94-ej próby, używane niegdyś do wybijania monet złotych; z. nitkowe = wyciągnięte na cienkie nitki; wyrób złoty, przedmiot, wyrobiony ze złota, sprzęt złoty, naczynie złote, pieniądz złoty; zbiór., naczynia. sprzęty złote, pieniądze złote: jadać na złocie, płacić złotem; z. obrączkowe = dukaty obrączkowe; przen., wszystko, co ma dużą wartość, wysoką cenę: ten człowiek to istne z. = człowiek wielkiej wartości moralnej, człowiek nieoceniony; moje z.! = droga, luba, kochana istoto!

Złotobarwy, Złotofarby, złotawy, kolor złota: żółty i błyszczący.

Złotobłękitny, złoty z błękitnym.

Złotobrew, rodzaj ryby morskiej, pstrąg morski.

Złotobrewka, kobieta o złotawych brwiach.

Złotobrzmiący, wydający odgłos metalicznyj’złota; przen., mówiący słowa, zdania, myśli cenne, jak złoto.

Złotobrzuch, owaddwuskrzydły, pszczółkowaty.

Złotocha, wierzba złota.

Złotochrońca, stróż złota.

Złotociekły, ciekący złotem, złotopłynny.

Złotocisawy, koloru bronzowego, gniado-kasztanowaty.

Złotodajny, wydający złoto.

Złotodaszy, mający złoty dach.

Złotodziej.. człowiek, wyrabiający złoto, alchemik.

Złotogłowieć, roślina złotogłów.

Złotogłownik, tkacz, wyrabiający materje, przetykane złotą nitką.

Złotogłowy, zrobiony ze złotogłowu; mający złotą a. koloru złota głowę.

Złotogłów, materja, przetykana złotemi nitkami, lama złota; rodzaj roślin ozdobnych, z rodziny liljowatych, asfodela (fig ).

Złotogłownyp. Złotogłowy.

Złotogorący, jaskrawo żółty, barwy płomiennej.

Złotogorz, pragnienie złota, chciwość złota, gorączka złota.

Złotogrzywy, mający złotą a. koloru złota grzywę.

Złotojasny, świecący, jasny, jak złoto.

Zlotojeść, niewielka roślina dwuliścieniowa, z rodziny czystkowatych, o kwiatach kształtu małych różyczek, posłonek (fig.).

Złotojęki, wydający dźwięk ze złotych strun.

Złotokamieńp. [[M. Arcta Słownik ilustrowany języka polskiego/Chryzolit.

Złotoklej, gatunek minerału.

7łotokopacz, człowiek, pracujący w kopalniach złota, kopacz złota.

Złotokost, rodzaj złotawej farby, rodzaj żółtego arszeniku, aury pigment.

Złotokradca, człowiek, kradną> cy złoto, złodziej złota.

Złotokres, ryba koścista skrzelowata, piersiopłetwa, bezbronna.

Złotokształty, mający kształt złota, podobny z pozoru do złota.

Złotokuty, okuty złotem, mający złote podkowy.

Złotokwiat, rodzaj trawy, złota bylica — Złocień.

Złotokwity, kwitnący żółto, jak złoto.

Złotolazurować, lazurować ze złotem.

Złotolewny, lejący złoto, sypiący złotem.

Złotolitka, owad błonkoskrzydły z rodziny tejże nazwy, o rożkach zakręconych nitkowatych (fig.); w Im., rodzina owadów błonkoskrzydłych.

Złotolitny, mający ubarwienie koloru złota; owady z-e = gromada owadów błonkoskrzydłych.

Złotolity, ulany ze złota.

Złotolśniący, lśniący, jak złoto.

Złotolub, człowiek, lubiący złoto, chciwiec.

Złotolubnie, przysł., lubiąc złoto, chciwie na złoto, na pieniądze.

Złotolubny, lubiący złoto, chciwy złota.

Złotolnbość, chciwość złota.

Złotołuczny, mający złote łuki.

Złotołuki, uzbrojony złotym łukiem.

Złotołusk, ryba koścista, skrzelowata, piersiopłetwa, wstęgo wata.

Złotomieczy, uzbrojony złotym mieczem.

Złotomieniacz, człowiek, rozmieniający złoto.

Złotomówny, obdarzony piękną, dźwięczną wymową; wydający melodyjne dźwięki.

Złotonitny, Złotonity, utkany ze złotych nici, przetykany złotemi nićmi, złototkany, złotogłówny, złotogłów; mający złote struny, złotostrunny.

Złotonogi, mający złote nogi.

Złotonośny, przynoszący złoto, złotorodny, złotodajny.

Złotonury, o rzekach: niosący złoto, zawierający złoto.

Złotonuty, nucący dźwięcznym głosem.

Złotook, owad siatkoskrzydły o ciele cienkim i rożkach długich, pożyteczny.

Złotooki, mający złote oczy

Złotopasy, ubrany w złoty pas.

Złotopiaszczysty, obfitujący w złoty piasek.

Złotopiór, gatunek pliszki.

Złotopióry, mający złote a. koloru złota pióra.

Złotopławny — Złotopłynny.

Złotopłodny, złoto płodzący, wydający złoto, złotonośny, złotorodny.

Złotopłynny, płynący złotem, złotopławny, złotociekły, złototoczny.

Złotopromienny, promieniejący złotem.

Złotoprządka, kobieta, przędąca złote nici.

Złotoprzędca, mężczyzna, przędący złote nici.

Złotopstrągp. Złotobrew.

Złotorodny, Złotorodzący, rodzący złoto, dający złoto, złotopłodny, złotonośny, złotodajny.

Złotorogi, mający złote a. wyzłacane rogi, mający rogi koloru złota.

Złotorób, człowiek, gromadzący bogactwo, wzbogacający ś.

Złotoróżany, Złotoróżowy, złoty i różany, złoty i różowy zarazem.

Złotoruchy, połyskujący w ruchu, jak złoto.

Złotorunka, piękny robak łuskowaty, z gromady pierścienic, z rzędu sutoszczetów, z rodziny błędków, żyjący na wybrzeżach

morz europejskich afrodyta, bisiornica, kosmatnica (fig.)-

Złotoruny, mający złote runo.

Złoto ryty, wyryty w złocie.

Złotoskrzydły, opatrzony skrzydłami złotemi a. koloru złota.

Złotosłowy, Złotosłowny, mówiący złote słowa, t. j. bardzo mądre; mający piękną wymowę, złotousty.

Złotostrefiasty, Zlotostrefisty, Złotostrefy, mający po sobie złote strefy, t. j. pasy.

Złotostrojny, strojący ś. w złoto — p. Złotostrunny.

Złotostrun, narzędzie muzyczne ze złotemi strunami, t. j. wydające melodyjne dźwięki.

Złotostrunny, mający złote struny, wydający melodyjne dźwięki.

Złotoszaty, ubrany w złotą szatę.

ZłotoszczyŁny, mający szczyt lśniącv. iak złoto.

Zło-

Łośledź

gatunekśle-

dzia, żyjący w morzu Niemieckim, aloza, koza (fig.).

Złototkany, przetykany złotem; utkany z nitek złota.

Złototoczny, toczący złoto, złotopłynny, złotopławny, złotocieki.

Złototworny, wytwarzający, wyrabiający złoto.

Złotousty Złotosłowy.

ZJotouzdny, zaprzężony w złotą uzdę.

Złotoważny, cenny na wagę złota.

Złotowieńczy, mający złoty wieniec.

Złotowierzba, Złotowierzb, gatunek wierzby, krzew, rosnący w miejscach wilgotnych, służący do wyrobów koszykarskich.

Złotowierzbowy, Złotowierzby, odnoszący ś. do złotowierzby, zrobiony ze złotowierzby.

Złotowierzchni, mający złoty wierzch.

Złotowłos, roślina z klasy paproci, rosnąca w miejscach cienistych i wilgotnych, włoski murowe.

Złotowłosy, mający złote włosy a. włosy koloru złota.

Złotowy, odnoszący ś. do złota.

Złotowzory, złototkany, złotogłówny.

Złotożyły, obfitujący w żyły złota.

Złotówka, dawna moneta polska, w różnych czasach mająca różną wartość, ostatnio = 15 kop., złoty polski.

Złotrzeć, Złotrzyć się, Złotrować się, stać ś. łotrem, zhultaić ś.

Złotucha, gatunek wierzby.

Złotwa, rodzaj zwierzokrzewu. Złoty, zrobiony ze złota; zawierający złoto, złotodajny: z-a góra, z-a mina, z-a żyła; cenny, drogi, szacowny, nieoceniony, kosztowny; przen., doskonały, wyborny, znakomity: z-e słowa = mądre; przetykany złotem, złotogłowy; mający kolor złota, jaskrawożółty, wpadający w pomarańczowy; pieszczkochany, luby, miły, drogi; z. orzeł wszędzie doleci, z. klucz wszystkie drzwi otwiera, z-a szwajca mury przebija = przekupstwem wszystkiego dopiąć można; z. most zgody = najlepsza droga do zgody; z. oielec = pieniądz, mamona; gorączka z-a = chciwość łatwego zysku, karjerowiczostwo; palec z. = serdeczny, pierścionkowy; obiecywać komu z-e góry = czynić mu wielkie nadzieje; z. rycerz = pasowany przy koronacji królów i cesarzów w Europie Zach.; z-e czasy = szczęśliwe; z. wiek = według mitologji Greków i Rzymian: bajeczne czasy powszechnej szczęśliwości; z-a wolność = wolność szlachecka w dawnej Polsce; reguła z-a, prawidło z-e = reguła trzech; z-a liczba = średnia arytmetyczna; cykl księżycowy w astronomji, t. j. przeciąg lat 19\przen., z. środek = umiejętność wybierania czegoś pośredniego między krańcowościami; z-a żyła = hemoroidalna; z. wiek w literaturze polskiej = wiek XVI, jako epoka największego rozkwitu literatury niepodległej Polski; z-a orfa = rodzaj karasia, o pięknymza-

barwieniu pomarańczowożółtym

z metalowym połyskiem (fig.); rybka = ryba z rodziny karpiowatych, o wspaniałym zabarw i e n i u czerwonożółtym, z metalicznym połyskiem, często hodowana w akwarjach (fig.); z. deszcz — z Szczodrzeniec; z. kwiatp. Złocień; z. wierzba — z Złotowierzba; z-a bylica — z Złotokwiat; rzecz., czerwony złoty, dukat; dawrna srebrna moneta polska, złotówka, ostatnio = 15 kop.; z. reński = moneta austryjacka, gulden, reński = 80 kop.

Zlowiarek, heretyk, niedowiarek.

Złowićp. nied. [[M. Arcta Słownik ilustrowany języka polskiego/Z la wiać.

Złowierny, źle wierzący, heretycki, kacerski, odszczepieńczy.

Złowieszczo, przysł., ze złą wieszczbą, wróżąc coś złego.

Złowieszczy, wieszczący zło, wTróżący nieszczęście, złowrogi.

Złowonka, zwierzę drapieżne z rodziny łasic.

Złowrogi, źle wróżący, źle wieszczący, złowróżbny; ponury, posępny, okropny, straszny, przerażający.

Złowrogo, przysł., w sposób złowrogi, przepowiadając nieszczęście, okropnie, przerażająco.

Złowróżbnyp. Złowrogi.

Złoże, żyła kruszcowa, pokład kruszcu.

Złożność, właściwość łączenia ś., składność.

Złożny, nadający ś do złożenia, skladalny, składny.

Złożony, którego złożono; składający ś. z kilku części: ciało z-e = składające ś. z dwu lub więcej pierwiastków; zdanie z-e = składające ś. z dwu lub więcej zdań pojedyńczych; z-a reguła trzech = sposób wynajdywania liczby proporcjonalnej do pięciu, siedmiu, dziewięciu i t. d. liczb danych; przen., nieprosty, skomplikowany, zagmatwany; z-e rośliny = nazwa rodziny roślin dwuliścieniowych, zrosłopłatkowych, o znacznej liczbie kwiatów, zgromadzonych na wspólnym osadniku; z. liść = składający ś. z kilku blaszek, osadzonych na jednym wspólnym ogonku (fig.); liść podwójnie z. = gdy na miejscu każdej blaszki wyrasta liść złożony.

Złożyciel, ten, który co złożył.

Złożyćp. nied. [[M. Arcta Słownik ilustrowany języka polskiego/Składać.

Złożysko, pokłady kruszców w ziemi; pokładanie ś. zboża.

Złożysty, składany, złożny.

Złóg, to, co zostało złożone, co osiadło, osad; w fizjol., osad stały, tworzący ś. wewnątrz żyjącego organizmu; powodujący choroby.

Złów, złowienie.

Złuda, to, co ś. komu zdaje, ułuda, złudzenie, omamienie zmysłów, łudzący pozór.

Złudliwyp. Złudny.

Złudnie, przysł., w sposób łudzący, ułudnie.

Złudny, Złudliwy, mamiący, łudzący, nieistotny, ułudny.

Złudzać, dok. Złudzić; łudzić, mamić, oszukiwać, omamiać zmysły tym, co nie istnieje.

Złudzenie, rzecz. od [[M. Arcta Słownik ilustrowany języka polskiego/Złudzić — p. Złuda.

Złudzićp. nied. Złudzać.

Złudzony, którego złudzono; który uległ złudzeniu.

Złupać, Złupnąć, łupaniem zbić, porąbać.

Złupiać, dok. Złupić; zdzierać łupiąc, obdzierać: z. skórę ze zwierzęcia; brać łup, rabować, grabić, ograbiać, okradać; wyzuwać z czego.

Złupićp. nied. Złupiać.

Złuskać z Złuszczyć.

Złuszczać, dok. Złuszczyć, Złuskać; łuszcząc zdzierać, zdejmować; z. ś., o łupinie: spadać, opadać, pękać; łuszczyć ś.

Złuszczyćp. nied. Złuszczać.

Zły, niedobry, złośliwy, pełen złości, niecnotliwy, bez sumienia; rozgniewany, gniewający ś. na kogo, obrażony na kogo, wściekły, podniecony gniewnie; nie taki, jak być powinien, niewłaściwy, nieużyteczny, lichy, nędzny, ladajaki, zepsuty, zniszczony; nieszczęśliwy, nieszczęsny, niepomyślny, fatalny, źle wróżący, złowróżbny; z-e słowo = wymysł, łajanie, strofowanie; z-e oko = zazdrosne, zawistne, urzekające; z. humor = nie ukontentowanie; z-a wróżba = przepowiadająca nieszczęście; z. omen, z. znak = wróżący nieszczęście; z. czas = słota, niepogoda; z. koń, z. pies = nie dający do siebie dostępu; rzecz., z. a. z. duch = djabeł, szatan, djasek, czart; człowiek zły, złośliwy.

Złykać, nied. Zełknąć; łykać, połykać wszystko chciwie. H Ztykowacieć, stać ś. łykowatym

Złysić, łysym uczynić; z. ś., łysym ś. stać.

Zlysieć, stracić włosy, zarost, stać ś. łysym.

Złzawiać (się), dok. Złzawić (ś.); dostać łzotoku, zapłakać.

Zmacać, pomacać, obmacać w różnych miejscach; namacać, wymacać; z. kogo, wybić go, wyłoić; trafić, dosięgnąć, ugodzić; przeniknąć, przejąć nawskroś, objąć ze wszystkich stron; przetrząsnąć, przeszukać, zrewidować; splondrować, zrabować; zwąchać, przewąchać, odkryć, odgadnąć, zwiedzieć ś.

Zmacerować, ukończyć macerowanie czego; z. ś., być zmacerowanym.

Zmachać, machając zmordować, wycieńczyć; z. konie = zmordować je zbyt długim biegiem a. zbyt długą jazdą; z. ś., zmordować ś. długim biegiem a. długim chodem a. pracą fizyczną, umysłową.

Zmacniać, dok. Zmocnić; dodawać mocy, mocniejszym czynić, wzmacniać, umacniać, utwierdzać; mocniejszym ś. stawać, nabierać mocy, odwagi, wytrwałości.

Zmaczać, Zmoczyć, uczynić mokrym przez oblanie cieczą a. pogrążenie w niej; przen., skalać, zbrudzić, splamić; z. w czymś palce = brać udział w jakiejś nieczystej sprawie; z. palce w jakichś pieniądzach = przywłaszczyć sobie, ukraść ich część; z. ś., mokrym ś. stać przez pogrążenie ś. w cieczy, zamoknąć, przemoknąć, pomoczyć ś.; trzeba ś. z., kto chce ryby łowić = aby otrzymać jaką korzyść, trzeba dołożyć starania.

Zmagać, dok. Zmóc; móc coś zrobić, mieć do czego dostateczne siły, umiejętność, być zdolnym do czego; z. komu, dorównywać mu w czym; dawać radę, podoły wać komu, przemagać, zwyciężać, przezwyciężać, zwalczać kogo; wycieńczać, wysilać, ubezwładniać; 7. $., wysilać ś., wycieńczać ś., tracić siły; mordować ś., męczyć ś.; z. 8. z kim, walczyć z nim do upadłego.

Zmaglować, wymaglować wszystko, co było do maglowania.

Zmagnetyzować, namagnetyzować; przen., pobudzić.

Zmaić, umaić.

Zmajętnić, uczynić majętnym, zbogacić, uposażyć.

Zmajętnieć, stać ś. majętnym, zamożnym, zbogacić ś.

Zmakać. dok. Zmoknąć; przechodzić wilgocią, moknąć, przemakać; być moczonym na deszczu.

Zmalały, który zmalał.

Zmaleć, stać ś. małym a. mniejszym; schudnąć; osłabieć, osłabnąć

Zmamić, omamić, mamiąc przywabić, przynęcić.

Zmanić, oszukać, odrwić.

Zmarlina, coś umarłego, trup, zwłoki, ścierwo.

Zmarły, który zmarł, umarły, nieżywy; rzecz., nieboszczyk.

Zmamić, zmarnować, przemarnować, stracić lekkomyślnie.

Zmarnieć, stać ś. marnym, przyjść do stanu upadku, w niwecz ś. obrócić, nie przynieść żadnego pożytku, pójść na marne.

Zmarnować, przemarnować, marnie stracić bez celu i pożytku, roztrwonić; z. ś., pójść na marne, nie przynieść spodziewanego pożytku.

Zmarszczać, dok. Zmarszczyć; układać w zmarszczki, fałdować, karbować; z. ś., układać ś. w zmarszczki, fałdować ś., karbować ś.; o osobie: ściągać skórę na czole, przez co tworzą ś. zmarszczki, jako oznaka gniewu, starości.

Zmarszczek, Zmarszczka, fałda, składka; fałda na czole, na twarzy a. wogóle na skórze; szrama, blizna po ranie; wada, skaza, plama, przywara.

Zmarszczkopysk, ryba koścista, skrzelowata, piersiopłetwa, listkowata.

Zmarszczkowaty, mający po sobie zmarszczki.

Zmarszczony, którego zmarszczono; który ś. zmarszczył.

Zmarszczyciel, ten, który co zmarszczył.

Zmarszczyćp. nied. Zmarszczać.

Zmartek, spuścizna po nieboszczyku.

Zmartwiałość, zupełne obumarcie, zdrętwiałość jakiej części ciała; bezwładność duchowa, obojętność, apatja.

Zmartwiały, który zmartwiał; zdrętwiały, obumarły

Zmartwić, nabawić zmartwienia, zasmucić; zdrętwiałym uczynić, zdrętwić; z. ś., zasmucić ś. bardzo, zasępić ś., zgryźć ś.

Zmartwieć, zdrętwieć, obumrzeć, utracić władzę. gjijg

Zmartwienie, rzecz. od Zmartwić;smutek, kłopot, troska, zgryzota; żałość.

Zmartwinap. Zmartwiałość.

Zmartwiony, którego zmartwiono; który ś zmartwił a. martwi.

Zmartwychpowstaniep. Zmartwychwstanie.

Zmartwychpowstawaćp. Zmartwychwstawać.

Zmartwychwstać — p.nied. Zmartwychwstawrać.

Zmartwychwstały, który zmartwychwstał.

Zmartwychwstanie, rzecz. od Zmartwychwstać; zm. Pańskie = święto chrześcijańskie na cześć zmartwychwstania Chrystusa, Wielkanoc.

Zmartwychwstaniec, zakonnik reguły Zmartwychwst. Pańskiego. Zmartwychwstanka, niewielka roślina zielna z rodziny krzyżowych, rosnąca w Afryce północnej i Azji zachodniej, może po wyschnięciu, gdy zostania zwilżoną, rosnąć na nowo, róża jerychońska, jerychonka (fig.); zakonnica zakonu Zmartwychwstań ek & Zmartwychwstawać, dok. Zmartwychwstać; powstawać z martwych, powracać do życia, być wskrzeszonym.

Zmartwychwzbudzać, dok. Zmartwychwzbudzić; powracać do życia, wskrzeszać.

Zmarzlak, człowiek wrażliwy na mróz, nie znoszący zimna, piecuch.

Zmarzlina, grunt zmarzły; w gieolz. wieczna = grunt wiecznie zmarzły.

Zmarzluchp. Zmarzlak.

Zmarzłość, własność a. stan tego, co jest zmarzłe; mróz, zamróz.

Zmarzły, który zmarzł, skrzepły od mrozu; przejęty nawskroś mrozem, przemarzły.

Zmarznąć, skrzepnąć od mrozu, ściąć ś. lodem, zamarznąć; być przejętym mrozem, przemarznąć.

Zmastykować, zżuć, zgryźć, przeżuć; przemacerować; przen., rozważyć, obmyślić, przetrawić w duszy.

Zmaścić, pomaścić, namazać czymś tłustym: maścią, oliwą, olejkiem i t. p.

Zmatać, pomatać, powikłać, poplątać; przen., skłamać, zełgać; z. ś., splątać ś., poplątać ś., powikłać ś.; wdać ś., związać ś. z kim a. z czym.

Zmatczyć, pozbawić matki. ^Zmaterjalizować, przybrać formę materjalną, uczynić dostępnym zmysłom; uczynić zbyt materialnym, dbającym tylko o korzyści materjalne; wyłożyć wedle zasad materjalizmu, pojąć zmysłowo; z. ś., w spirytyzmie: stać ś. dostępnym zmysłom, przybrać kształty cielesne, ulec materjalizacji.

Zmatcrjalizowany, którego zmaterializowano a. który ś. zmaterjalizował; nie dbający o dobra duchowe, natomiast zajęty dążeniami materjaloemi.

Zmawiać, dok. Zmówić; kończyć co mówić, odmawiać; wymawiać, powiadać, wyrzekać; z. co, godzić ś., umawiać ś. o co; z, kogo, najmować kogo, godzić go do roboty, umawiać ś. z kim co do wynagrodzenia za pracę, zamawiać do roboty; z. pannę a. kobietę = zaręczać ś, odbywać z nią zrękowiny; z. za kogo pannę = przyobiecywać mu ją w małżeństwo; zwalać, składać na kogo winę; z. ś., umawiać ś., porozumiewać ś. z kim co do czego; z. ś. z kim. łączyć ś., sprzymierzać ś. z kim; z. ś. z kim na kogo, porozumiewać ś, umawiać ś. z kim przeciw komu, na czyją szkodę.

Zmaza, plama, skaza; przen., coś, co przynosi hańbę, zakała, plama na honorze; człowiek bez z-y = niepokalany, bez zarzutu; z. nocna = polucja.

Zmazać-p. nied. Zmazywać.

Zmazka, zdr. od Zmaza.

Zmazywacz, ten, który co zmazuje.

Zmazywać, dok. Zmazać; mażąc, wyniszczać, wykreślać, wymazywać, kasować coś nakreślonego, napisanego; powalać, zwalać, zbrukać, zanieczyścić; z. ś., być zaraszanym, wymazanym, wykreślanym; walać ś., brudzić ś., brukać ś.

Zmącić, pomącić, uczynić mętnym.

Zmączyć, powalać mąką, po-

mączyć.

Zmądrzeć, Zmędrzeć, stać ś. mądrym a. mądrzejszym, nabrać rozumu.

Zmechanizować, urządzić co według praw mechaniki; uczynić coś mechanicznym, automatycznym, bezdusznym, bezmyślnym; z. ś., stać ś. machiną, urządzić ś. wedle praw mechaniki; stać ś. mechanicznym, bezmyślnym, bezdusznym; poruszyć ś.

Zmęczyć (się), zmordować (ś.), wysilić (ś.).

Zmędrować, dokazać mniemaną mądrością, sfiglować, skręcić

Zmędrzeć — Zmądrzeć.

Zmęt, zmącenie, zamęt, chaos.

Zmętlić, zmącić, zmieszać, splą tać, zgmatwać.

Zmężnieć, dorość do wieku męskiego, stać ś. mężniejszym, na brać męstwa; nabrać wzrostu i tuszy.

Zmialczeć, stać ś. miałkim, mielszym.

Zmiana, odmiana, zastąpienie jednego drugim: z. warty ^zastąpienie jednego wartownika drugim; jedna z dwu a. więcej partji robotników, pracujących kolejno; na z-ę = zastępując kolejno jeden drugiego; w gospodarstwie rolnym: jedna z trzech części w gospodarstwie trójpolowym.

Zmianka — Wzmianka.

Zmiarkować, umiarkować, pomiarkować, pohamować; domyślić ś., dojść czego po pewnym zastanowieniu, zrobić wniosek; z. ś., umiarkować ś., pomiarkować ś., pohamować ś.; zorjentow?ć ś., zrozumieć, połapać ś.

Zmiatacz, ten, który co zmiata.

Zmiataczka, szczoteczka do zmiatania, maszyna do zamiatania, szufelka na śmiecie.

Zmiatać, dok. Zmieść; miotając zrzucać, zwalać, strząsać; odrzucać precz, odtrącać; spychać, spędzać; zgarniając szczotką, miotełką, zsuwać w jedno miejsce, zgromadzać na kupkę; zrzucać z góry na dół; z. zęby = ronić; z. strzały = ciskać je, strzelać; z. dane słowo = zrzucać ś. zo słowa, nie dotrzymywać go; z. z siebie jaki zarzut = usprawiedliwiać ś., uniewinniać ś, wymawiać ś.; z. pył przed kim = by ć czołobitny m względem kogo, upokarzać ś. przed kim; przen., strącać: z. gło^y z karków; żart., uciekać szybko.

Zmiażdżyć, zgnieść na miazgę, zgruchotać; przen., zniszczyć; z. kogo spojrzeniem = spojrzeć na kogo z gniewem a. z pogardą.

Zmiąć, mnąc pomiąć, pognieść.

Zmiąższeć, stać ś. mniszym, ściślejszym, zgrubieć.

Zmiecie, Zmieciny, kłosy i słoma, zmiecione przy pejsow&niu jęczmienia czyli oczyszczaniu z pozostałych przy ziarnku wąsów.

Zmiedzieć, pokryć ś. miedzią, przejąć ś. miedzią.

Zmielać, dok. Zemleć; mleć wszystko, co było do zmielenia, mieląc kruszyć; gruchotać, druzgotać, rozdrabniać, rozkruszać; z. ś., być zmielonym; zużywać ś. przez mielenie; jednemu ś. z-le, na drugim ś. skrupi = jednemu ś. irda, a drugi ucierpi.

Zmielony, którego zmielono.

Zmieniacz, ten, który zmienia, odmienia, wymienia, zamienia.

Zmieniać, dok. Zmienić; nadawać czemu inną postać, inne cechy, odmieniać, przemieniać; przewdziewać co, zmieniać na sobie ubranie, obuwie; z. pieniądze = brać pewną sumę w jednej walucie, a Wypłacać w innej: z. banknoty na złoto, grubszą monetę na drobne i t. p.; z. ś., przybierać inną postać, nabierać innych cech, odmieniać ś., przemieniać ś.; być zmienianym.

Zmienićp. nied. Zmieniać.

Zmienicielp. Zmieniacz.

Zmieniony, k órego zmieniono, który ś. zmienił, który wskutek jakiego działania uległ odmianie;

z. na twarzy = wykazujący na twarzy pomieszanie wewnętrzne, przerażenie, ból, chorobę; blady.

Zmiennica, zdrajczyni.

Zmiennictwo, zdrada, zdradziectwo,

Zmienniczy, zdradziecki, przeniewierczy.

Zmiennie, przysł., podlegając zmianom, wiarołomnie, zdradziecko, przeniewierczo.

Zmiennik, zdrajca, przeniewierca, wiarołomca.

Zmienność, właściwość ulegania ciągłym zmianom, niestałość, nieperjodyczność; niestałość charakteru, uczuć, upodobań, skłonność do zdrady, do wiarołomstwa.

Zmienny, ulegający zmianom, niestały, nieperjodyczny; z. prąd elektryczny = którego bieguny zmieniają ś. ustawicznie z wielką szybkością; niestały pod względem charakteru, uczuć, upodobań, skłonny do wiarołomstwa, niepewny, zdradziecki; zmieniony, przemieniony, przeciwny; łatwy do zmienienia, mogący być wymienionym, np. pieniądz większej wartości na pieniądze drobniejsze.

Zmierać, dok. Zemrzeć, umierać, konać, schodzić ze świata: drętwieć, sztywnieć, obumierać; truchleć z przerażenia, ze zgrozy, z podziwu; z-ra §. = umierają; zmarło mu ś. = umarł, skończył życie.

Zmierzać, dok. Zmierzyć; określać rozmiary czego za pomocą miary, mierzyć, przemierzać, brać pod miarę; przykładać co do czego, kłaść co na co dla przekonania ś., czyr pasuje: z. ubranie, obuwie; mierzyć, godzić, celować, przykładać ś., żeby trafić; z. do czego a. ku czemu, iść w kierunku czego, kierować ś., dążyć, śpieszyć; przen., z. ku czemu, mieć co na celu, na widoku, dążyć ku czemu; mieć co na myśli, godzić myślą w co, zawierać w sobie jakiś sens: do czego z-ają twoje słowa?; z. kogo oczyma = patrzeć na niego przenikliwie, wpatrywać ś. w kogo uważnie, mierzyć go wzrokiem; z. ś. do czego, np. do celu = celować, mierzyć, aby trafić; z. ś. z kim, mocować ś. z nim, próbować z nim swroich sił; stawać obok kogoś, by przekonać ś., kto jest wyższy; chcieć dorównać komu pod jakimkolwiek względem.

Zmierzch, pora dnia po zachodzie słotfca, gdy ś. ściemnia, zmrok; przen., chwila, poprzedzająca zanik, upadek czego; z. życia = starość.

Zmierzchać, dok. Zmierzchnąć; z. ś., mierzchać ś., zachodzić mrokiem; nieos., mrok pada; przen., zanikać, zamierać, gasnąć.

Zmierzchliwy, zachodzący zmrokiem, okrywający ś. ciemnością.

Zmierzchnąćp. nied. Zmierzchać.

Zmierzchnica, n ajwiększy motjl krajowy z rodziny kordziuków cz. sfinksów,

z rysunkiem trupiej głowy na grzbiecie, zmora, trupia główka (fi*)-

Zmierzchnik — Zawisak.

Zmierzchnikowce, podrząd motyli inorogich, latających głównie o zmierzchu lub w nocy, o ciele przeważnie grubym, trąbce długiej i zwiniętej ślimakowato.

Zmierzchowy, dotyczący zmierzchu; ślepota z-a = niewidzenie przy zmierzchu.

Zmierzchówka, nieduży motyl z rodziny prościnków, podrzędu sówek.

Zmierzić, obrzydzić, obmierzić zohydzić, uczynić wstrętnym.  Zmierzicć. Zmierznąć, omierznąć, obmierznąć, stać ś. wstrętnym, ohydnym.

Zmierzly, obmierzły, ohydny, wstrętny.

Zmierznąćp. nied. Zmierzieć.

Zmierzony, którego zmierzono, oznaczony, określony.

Zmierzwiciel, ten, który co zmierzwią a. zmierzwił.

Zmierzwić, zgnieść, zmiąć, pomiąć, pomieszać, powichrzyć, potargać; namierzwić, pomierzwić, mierzwą zapełnić, mierzwą powalać; z. ś., być zmierzwionym.

Zmierzwisty, mogący być zmierzwionym.

Zmierzyćp. nied. Zmierzać.

Zmieszać, pomieszać, mieszając złączyć dwa a. więcej ciał płynnych lab sypkich; wprawić w nieporządek, doprowadzić do nieładu coś, przedtym porządnie ułożonego; przen., z. kogo, pozbawić go przytomności umysłu, wprawić w kłopot, pomieszać, przestrwożyć, zaniepokoić; z. ś., połączyć ś. z czym przez mieszanie ś.; wejść w tłum, w gromadę; przen., stracić przytomność umysłu, zaniepokoić ś., zatrwożyć ś., zawstydzić ś.

Zmieszczać, dok. Zmieścić; wchodzić w co, mieścić ś. w czym, pomieszczać, umieszczać, znajdować miejsce dla czego w czym; z. ś., mieć miejsce, pomieszczać ś., umieszczać ś., mieścić ś., móc ś. ułożyć, ustawić w czym, wewnątrz czego.

Zmieszkaćp. nied. Zmieszkiwać.

Zmieszkiwać, dok. Zmieszkać; ociągać ś., zwlekać, nie śpieszyć ś., bałamucić, wolno co robić; zatrzymywać ś., zostawać gdzie, zabawiać ś.; trwać, pozostawać przy czym wytrwale; przeżywać, przebywać; z. co, ociągając ś., zaniedbywać Czego.

Zmieścićp. nied. Zmieszczać.

Zmieśćp. nied. Zmiatać.

Zmiędlić, Zmiądlić, o lnie lub konopiach: w międlicy wytrzeć.

Zmiękczeć, dok. Zmiękczyć; czynić miękkim a. miększym, pozbawiać twardości, miękczyć; czynić zniewieściałym; przen., wzruszać, poruszać, rozczulać; z. ś., stawać ś. miękkim; przen., rozczulać ś., wzruszać ś.

Zmiękczeć, stać ś. miękkim a. miększym, stracić twardość, zmiękczyć ś., zmięknąć.

Zmiękczenie, rzecz. od Zmiękczyć;w gratn., zjawisko językowe, polegające na zmianie spółgłosek t.  zw. twardych (np. s, z, n) na t.  zw. miękkie (J, źf ń), czyli, ściśle biorąc, przedniojęzykowych na podniebienne, palatalizacja; znak z-a = znak dyjakrytyczny nad ś, i, ń i t. p.

Zmiękczyciel, ten, który co zmiękcza.

Zmiękczyćp. nied. Zmiękczać.

Zmiękczystość, własność tego, co jest zmiękczyste, skłonność do zmiękczania ś.

Zmiękczysty, dający ś. zmiękczyć.

Zmięknąć, stać ś. miękkim a. miększym, zmiękczeć; złagodnieć, stać ś. ustępliwym, mniej surowym.

Zmiękowate, rodzina chrząszczy, do której należy robaczek świętojański czyli świetlik.

Zmięllić (się), Zmętlić (się), zmącić (ś.), zmieszać (ś.), zaniepokoić (ś.), zawichrzyć (ś.).

Zmiętosić, zgnieść, pomiąć, zmiąć.

Zmiętoszony, którego zmiętoszono; twarz z-a = zmęczona przeżytemi trudami a. rozpustą.

Zmięty, którego zmięto, pomięty, pognieciony.

Zmijać, dok. Zminąć; nie spotykać osoby, której ś. szuka, po nieważ poszła inną drogą; z. kogo, chybiać, nie trafiać; pomijać, opuszczać; z. ś. z kim, rozmijać ś. z kim, nie spotykać ś. z kim, kogo ś. szuka, przejeżdżać mimo.

Zmik, owad dwuskrzydły, pszczó!> kowaty.

Zmilczeć, nie przemówić, zamilczeć, milczeniem pokryć, zataić, nie wyjawić czego; z. komu, wysłuchać w milczeniu, nie odpowiadać, gdy gani, strofuje; milcząc, wysłuchać czegoś nieprzyjemnego; z. ś., umilknąć.

Zmilkły, który przestał mówić, który zamilkł, zmartwiały, obumarły, zdrętwiały.

Zmilknąć, umilknąć, zdrętwieć, zmartwieć, obumrzeć — p. Zmilczeć.

Zmiłować się, ulitować ś., zlitować ś., mieć litość, miłosierdzie nad kim, nad czym; zmiłuj się = zlituj ś., miej litość, bądź tak łaskaw, bądź tak dobry.

Zmiłowanie, rzecz. od Zmiłować;litość, miłosierdzie, łaska.

Zminąć sięp. nied. [[M. Arcta Słownik ilustrowany języka polskiego/Zmijać ś.

Zmiotaćp. Zmiatać.

Zmirzyć się, sprzymierzyć ś.

Zmitrężyć, mitrężąc spóźnić ś. z czym, nie zrobić czego na czas; mitrężąc, nic nie robiąc, zmarnować czas.

Zmizernić, Zmizerować, uczynić mizernym; z. ś., stać ś. mizernym, wychudnąć, stracić cerę.

Zmizernieć, stać ś. mizernym, szczuplejszym, chudszym, bledszym.

Zmizerować, doprowadzić do nędzyp. Zmizernić;z. ś., dojść do uędzy, stracić zdrowie, majątek.

Zmłodnieć, odmłodnieć.

Zmłócić, ukończyć młócenie, wymłócić wszystko, co było do młócenia.

Zmnażać, dok. Zmnożyć; powiększać w ilości, pomnażać.

Zmniejszać, dok. Zmniejszyć; czynić mniejszym, mniej licznym;

pomniejszać, umniejszać, zrobić mniej obejmującym, mniej dawać, mniej wypłacać: z. pensję, żołd; z. ś., stawać ś. mniejszym, pomniejszać ś., obniżać ś. w liczebności: dochód ś. z-a.

Zmniejszyćp. nied. Zmniejszać.

Zmnozyćp. nied. Zmnażać.

Zmocnićp. nied. Zmacniać.

Zmocnieć, stać ś. silniejszym, nabrać mocy, wzmocnić ś.

Zmocować, mocując zwalczyć, zmóc, przemóc, przezwyciężyć; pokonać; uczynić silniejszym; z. ś., mocując ś. zmordować ś., zmęczyć ś., wysilić ś.

Zmoczyćp. nied. Zmaczać.

Zmoderować, określić, ograniczyć, zmiarkować, umiarkować.

Zmodrzeć, nabrać barwy modrej, stać ś. modrym.

Zmodrzyć, uczynić modrym.

Zmodyfikować, zmienić, odmienić, inną postać nadać, złagodzić.

Zmoga, możność, zmożenie, zwyciężenie.

Zmogły, który ś. zmógł, zmordował, zmęczył.

Zmokły, który zmoknął, przemokły; wyglądać, jak z-a kura = mizernie, nędznie.

Zmoknąćp. nied. Zmakać.

Zmonetyzować, zamienić na monetę.

Zmora, duch, duszący ludzi w nocy, ciężki sen z przywidzeniami i bardzo przykremi marzeniami sennemi oraz uczuciem duszności i gniecenia na piersiach, mrowie, dreszcz; chodzi, jak z. = jak duch, wygląda, jak straszydło.

Zmordować (się), strudzić (ś.), zmęczyć (ś), sfatygować (ś.); z. co, dać czemu radę, wykończyć co z trudem.

Zmordowany, którego zmordowano; strudzony, spracowany, zmęczony.

40

Zmorowaty, podobny do zmory.

Zmorsznik, rodzaj chrząszcza z grupy ryjkowców, z rzędu kózek (fi*.).

Zmorzyć, zadusić, zdusić, zmęczyć, zmordować; pokonać morząc, pozbawić sił, wycieńczyć, wyniszczyć, osłabić: z. snem, głodem, winem; z. ś., zmordować ś., zmęczyć ś.; być zmorzonym.

Zmotać, motaniem zdjąć co z czego, zwinąć co na co; pomotać, powikłać.

Zmowa, umowa, układ, ugoda; zaręczyny, zrękowiny; tajemne porozumiewanie ś. z kim na czyjąś szkodę; z. robotnicza = strajk, bezrobocie.

Zmożnieć, stać ś. możnym a. możniejszym, zbogacić ś., przyjść do znacznego majątku, stanowiska, władzy i t. p.

Zmócp. nied. Zmagać.

Zmówca, ten, który zmawia, doprowadza do zawarcia umowy, ugody.

Zmówićp. nied. Zmawiać; z. pacierz, modlitwę = powiedzieć je głośno lub cicho, pomodlić ś.

Zmówiny. zrękowiny, zaręczyny.

Zmówiony, który zmówiono, wypowiedziany; umówiony.

Zmównie, przysł., podług zmowy, zgodnie ze zmową.

Zmówny, zgodny ze zmową, z umową, zmówiony, o który ś. umowiono; który zmówił ś. z kim przeciw komu.

Zniraczać, dok. Zmroczyć; mroczyć (ś.), okrywać (ś.) mrokiem.

Zmrażać, dok. Zmrozić; mrozem przejmować, mrozić, przemrażać, zamrażać; przen., przejmować przerażeniem, trwogą okrutną.

ZMOR

Zmrocznik, rodzaj motyla z rodz. sfinksów, z podrzędu zmierzchnikowców (fig.).

Zmrokp. Zmierzch.

Zmrozićp. nied. Zmrażać.

Zmróżka, owad z rzędu tęgopokrywych (f.).

Zmrugiwać się, dok. Zmrugnąć ś.; mrugając na kogo, porozumiewać ś. z nim, zmawiać ś. z kim oczami

Zmrużać, dok. Zmrużyć oczy; przymykać je ze zmęczenia, z senności, chcieć dać ruchem oczu jaki znak, przymykać oczy powiekami; całą noc nie z-yłem oka = ani chwili nie zasnąłem.

Zmrużek, rodzaj niedużej barwnej muchy, przebywającej nad wodą (f.).

Zmrużek, zabawa dziecinna w ciuciu-babkę.

Zmrużony, w wyraź na co nie z-ym okiem = nieulękle, gniewnie, znacząco.

Zmuda, Żmuda, strata czasu nad czymś nudnym i drobiazgowym; mozolne ślęczenie nad czymś, powTolna, nudna robota; zmudhy człowiek, maruda, nuda, ciemięga, mantyka, nudziarz.

Zmudnie, Żmudnie, przysł., ze żmudą, zmudnością, w sposób żmudny; pracowicie.

Zmudność, Żmudność, właściwość tego, co jest żmudne, nudne, ślęczenie nad czym.

Zmudny, Żmudny, nudny, zajmujący czas niepotrzebnemi drobiazgami, mozolny, wymagający wiele czasu, trudu i uwragi.

Zmudzić, Żmudzić, tracić czas na nudną robotę, mitrężyć czas, marudzić, zwlekać.!

Zmuleć, zapełnić ś., zapchać ś. mu lem.

patrzeć śmiało,

ZMUL

— 626 —

Zmulić (się), zapełnić (ś.) mułem, zwalać (ś.) mułem, kurzem.  Zmulisko, miejsce, zapełnione mułem.

Zmurować, wznieść murując, wymurować, wybudować robotą mularską.

Zmurszały, który zmurszał, zepsuty.

Zmurszeć, stać ś. wiotkim, sypkim, niespójnym wskutek oddziaływania czasu, powietrza i wilgoci; zepsuć ś.

Zmurzać (się), zamurzać (ś.), umurzać (ś.), powalać (ś.), pobrudzić (fi.).

Zmurzyć, uczernić, poczernić.

Zmusićp. nied. Zmuszać.

Zmuskać, Zmusnąć, muskając zetrzeć.

Zmuszać, dok. Zmusić kogo do czego; zniewalać, znaglać, przymuszać, “ by coś uczynił wbrew swojej woli; z. ś., zniewalać siebie samego do zrobienia czegoś nieprzyjemnego, odrażającego.

Zmycić, przemycić, przeszwarcować.

Zmyćp. nied. Zmywać.

Zmydlać, dok. Zmydlić; nacierać mydłem, mydlić; zużywać na mydlenie; zmieniać w masę, podobną do mydła, przez łączenie chemiczne tłuszczu z tlenkami metalicznemi; z. ś., być zmydlanym; zmieniać ś. w mydło przez reakcję chemiczną.

Zmykać, dok. Zemknąć; pomykając ściągać, spuszczać: z. pierścień z palca, charty ze smyczy; chwytać, porywać; pchać, posyłać kogo dokąd ukradkiem: z. pocichu; umykać, uciekać; przemijać, mijać, przechodzić, upływać, ulatać; z. ś., uwijać ś., kręcić ś.; czołgać ś., pełzać; rozpadać ś., rozlatywać ś.

Zmykły, który uciekł, umknął.

Zmylać, dok. Zmylić; mylić, w błąd wprowadzać, pomylać; z. komu szyki = mieszać szyki, przeszkadzać w wykonaniu czego; z.

drogę = schodzić z właściwej drogi na mylną, mylić ś. w jej obiorze, tracić ślad, trop: psy z-iły zająca; nie trafiać, pudłować.

Zmylić p. nied. Zmylać.

Zmysł, narząd czucia i odbierania wrażeń u człowieka i zwierząt, droga, którą wrażenia od przedmiotów zewnętrznych przechodzą do świadomości, czucie, powzięte przez zmysły, świadomość: stracić z-y, dostać pomieszania z-ów = zwarjować; odejść od z-ów = stracić przytomność; przyjść do z-ów = odzyskać przytomność; chodzę, jak bez z-ów = nieprzytomnie; mam wszystkie pięć z-ów w porządku, jestem przy zdrowych z-ach = jestem przytomny, nie mam gorączki, nie jestem warjat, wiem, co robię.

Zmysłowo, przysłdrogą zmysłów, za pomocą zmysłówT; cieleśnie, nie idealnie, nie platonicznie, pożądliwie: kochać z.

Zmysłowość, własność tego, co uderza zmysły, co ś. stosuje do zmysłów; chuć, żądza cielesna, nieskromność, pożądanie zmysłowe, nieidealność.

Zmysłowy, odnoszący ś. do zmysłów, zależny od zmysłów, podległy zmysłom, podpadający pod zmysły, dający ś. uchwycić zmysłami, cielesny, materjalny, nie duchowy; dogadzający żądzom cielesnym, odnoszący ś. do cielesnego pożądania; ulegający żądzom, chuciom, rozpustny.

Zmyślacz, Z myślnik, ten, który co wymyśla, udaje, zmyśla fałszywie.

Zmyślaczka, forma ż. od Zmyślacz.

Zmyślać, dok. Zmyślić; mówić nieprawdę, kłamać, łgać, udawać fałszywie coś, czego niema wistocie, wymyślać, przedrzeźniać, naśladować: z. czyjąś postać, głos chód, ruchy i t. p.; wymyślać wynajdywać, wytwarzać; tworzyć coś z własnej wyobraźni, wymyślać, komponować.

Zmyślenie, rzecz. od Zmyślić;to, co zamyślono, zmyślono, fałsz, kłamstwo, udanie.

Zmyślićp. nied. Zmyślać.

Zmyślnie, przysł., dowcipnie, sprytnie, chytrze.

Zmyślność, bystrość zmysłów, instynkt, spryt, dowcip, pojętność.

Zmyślny, posiadający wiele zmyślności, dowcipny, sprytny, pojętny, chytry, mający wiele instynktu, zdolny.

Zmyślony, którego zmyślono, nieprawdziwy, udany, pozorny.

Zmyty, którego zmyto; poszedł, jak z. = z kwitkiem, z niczem, ze wstydem a. złajany, zwymyślany.

Zmywać, dok. Zmyć; myjąc wywabiać, wymywać, myć, zwłaszcza coś z powierzchni przedmiotów; myjąc spłókiwać, znosić (o wodzie a. innym płynie); przen., gładzić, zgładzać: z. grzech, hańbę, winę; z. komu głowę = wycinać mu reprymandę, łajać go, buzować, czynić mu surowe wymówki; z. kogo suchą wodą = odprawiać z kwitkiem, z niczem; uciekać, umykać.

Znachodzićp. Znajdować.

Znachor, wróżbiarz i lekarz wiejski, leczący zabobonuemi praktykami, bez znajomości medycyny.

Znachorski, odnoszący ś. do znachorstwa, właściwy znachorowi.

Znachorstwo, wróżenie i leczenie chorób u ludu za pomocą praktyk zabobonnych.

Znaczący, który znaczy; posiadający pewne znaczenie, znamienny, pełen znaczenia: z. ruch, z. objaw; wiele z. = znakomity, wybitny, wpływowy.

Znaczek, mafiy znak; kartka, dana komuś na znak, że mu ś. coś należy; papierek, wstążeczka a. inny przedmiot drobny, używany, jako znak symboliczny czego, a także jako zakładka, dla zaznaczenia miejsca w książce, gdzie kto przestał czytać; w bot., w nasieniu miejsce wgłębione, z którego wyrasta korzonek, blizna w nasieniu, którą wychodzi kiełek.

Znaczenie, rzecz. od Znaczyć;robienie znaków; wziętość, powaga, autorytet, wpływy, wybitne stanowisko, jakie ktoś zajmuje; treść ideowa wyrazu, to, co wyraz znaczy.

Znacznie, Znaczno, przysł., dając ś. poznać, dostrzec, wydatnie, wybitnie, w znacznym stopniu, bardzo, nader, obficie, niezmiernie, ogromnie, znakomicie.

Znacznik, narzędzie do.znaczenia, narzędzie, używane przy rzędowej uprawie dla oznaczania kierunku prostego.

Znaczność, właściwość tego, co jest znaczne, wydatne, łatwo dostrzegalne.

Znaczny, dający ś. łatwo poznać, dostrzec; dostrzegalny, wydatny, wybitny, niezmierny, ogromny, niemały, liczny, wiele znaczący; posiadający wielkie znaczenie, wpływy, wysokie stanowisko, wielki majątek i t. p.

Znaczony, którego znaczono; mający na sobie znak, znaczny.

Znaczyciel, ten, który coś znaczy, zaznacza, naznacza.

Znaczyć, kłaść znak na czym, malować, kreślić, wycinać, wyrzynać, haftować, wyszywać jakieś znaki na pewnym przedmiocie dla odróżnienia go od innych, cechować, piętnować; wyrażać, wystawiać, wyobrażać; okazywać, wykazywać, dawać poznać, objawiać; notować, zapisywać; wymierzać, wyznaczać, naznaczać; mieć jakiś sens, znaczenie, oznaczać, zawierać w sobie jakąś treść wyobrażeniową, pewną myśl; mieć jakąś powagę, wpływy, autorytet, znaczenie, poważanie, ważyć; z. 3., być znaczonym; wyrażać ś., objawiać ś., okazywać ś., manifestować ś.: co ś. to z-y? = jaka myśl, jaki sens w tym ś. zawiera?

Znać, mieć znajomość kogo, czego; poznawać, odgadywać; z. co do siebie = mieć znajomość swojej własnej natury, mieć świadomość samego siebie; mieć kogo za co, czym, uznawać; dowiadywać ś., przekonywać ś. o czym; z. co a. czego, doświadczać, doznawać; z. co na kim, pokazywać po sobie, dawać postrzec po sobie, zdradzać ś. z czym; dawać z. = uwiadamiać, powiadamiać, oznajmiać, dawać wieść, obwieszczać, ostrzegać; dawać ś. zadawać ś. we znaki, dokuczać, doskwierać komu; nieos., można poznać, daje ś. poznać, widać, pokazuje ś., występuje jawnie, odznacza ś.: z. pana po cholewach, wilka po głosie; ani z. = nie pozostało znaku, ani znaku po czym; przysł., zapewne, może, prawdopodobnie, snadź, niezawodnie; z. ś. z kim, mieć z kim znajomość, być sobie wzajemnie znanym; z. śr na czym, rozumieć ś. na czym, mieć znajomość czego, umieć co; z. ś. do kogo, do czego, ku komu, ku czemu, przyznawać ś. do czego, nie zapierać ś. czego; z. ś. do czego, poczuwać ś. do czego, uważać co za swój obowiązek.

Z nad — z Z ponad.

Znadworny, będący od strony podwórza, zewnętrzny.

Znadworze, przysł., z dworu, z dziedzińca, z zewnątrz, zewnątrz budynku.

Znaglać, dok. Zuaglić; zmuszać, przymuszać, naglić, zniewalać, przynaglać do czego, przyśpieszać.

Znaglenie, rzecz. od Znaglić.

Z naglić — -z nied. Znaglać.

Znagła, przysł., nagle, niespodzianie; raptem, wtym, naraz.

Znajda — z Znaj dek.

Znajdek, Znajda, dziecko znalezione, podrzutek.

Znajdować, Znajdywać, dok. Znaleźć; odszukiwać, natrafiać po poszukiwaniach na rzecz zgubioną; natrafiać na co przypadkiem; napotykać, natrafiać, zastawać; wynajdywać, odkrywać coś nieznanego; napotykać, spotykać; uzyskiwać, zyskiwać: z. wstęp do czego, z. uznanie, szacunek; z. co źle a. dobrze = mieć złe a. dobre mniemanie o czym, sądzić źle a. dobrze; z. ś., być znajdowanym, odnajdywać ś., być w pewnym miejscu, być obecnym przy czym; spotykać ś. z kim; przytrafiać ś., zdarzać ś.; dobrze a. źle ś. znaleźć = dobrze a. źle postępować, wychodzić z ludźmi, obchodzić ś. z niemi w taki a. inny sposób; umieć ś. znaleźć = znać zwyczaje towarzyskie, być ugrzecznionym.

Znajdywaćp. Znajdować.

Znajdziciel, ten, który co znalazł.

Znajoma, kobieta, którą ś. zna.

Znajomca, Znajomiec, znawca, znający ś. na czym, znawca, koneser; biegły, ekspert.

Znajomek, człowiek, znajomy komu, znajomy czyj, przyjaciel.

Znajomić, zaznajamiać, zapoznawać kogo z kim, z czym.

Znajomka, kobieta, znajoma komu, znajoma czyja, przyjaciółka.

Znajomo, przysł., po znajomemu, jako wypada znajomemu.

Znajomostka, znajomość, z którą nie warto ś. chwalić, uboczna, przelotna znajomość. Znajomość, znanie czego, znanie ś. na czym, świadomość czego, wiadomość o czym, umiejętność posiadania czego umysłem: z. języka francuskiego, z. muzyki i t. p.; z. z kim: znanie kogo, stosunek towarzyski z kim, zapoznanie ś. z kim, zaznajomienie ś. z kim: zabrać z kim znajomość; osoba znajoma, osoba, z którą ś. ma stosunek towarzyski: mieć dużo z-i.

Znajomy, znany, wiadomy; rzecz., mężczyzna, znany komu, z którym ma ś. stosunek towarzyski.

Znak, to, co służy do znaczenia czego, do odróżniania czego od innych podobnych przedmiotów, po czym co poznajemy, domyślamy ś. czego, cecha, piętno: kłaść, malować, kreślić, wycinać, wyrzynać, wypalać, haftować, wyszywać znak na czym; z. na bieliźnie = litery, monogram a. herb; z. nad sklepem, zakładem przemysłowym, instytucją i t. p. = szyld, napis, podający nazwisko właściciela a. wymieniający towary, zawarte w sklepie; z. krzyża świętego = krzyż wyobrażony, przeżegnanie ś.; zajazd pod z-iem Murzyna = pod godłem, wymalowanym na szyldzie; okazanie zewnętrzne, co ś. myśli, czuje, czego ś. pragnie i t. p., dowód: na z. przyjaźni, zgody; oznaka zewnętrzna: nie dawać z-u życia = być jak umarły, przen., nie dawać wiadomości o sobie; sposób porozumiewania ś. jakimś giestem, skinieniem i t. p.; chorągiew, sztandar: walczyć pod z-iem orła i pogoni; pułk, oddział wojska: służyć pod z-iem hetmana wielkiego koronnego = pod jego dowództwem; towarzystwo z-u husarskiego, pancernego; godło, pod którym ś. walczy, cel ideowy walki, pracy: walczyć pod z-iem krzyża, pod tym z-iem zwyciężysz; hasło wojenne: wodzowie dali z. do boju; z. rodzimy na ciele = plaraka, znamię, znajdujące ś. na ciele ludzkim od urodzenia; cud; zapowiedź, wróżba, przepowiednia: to dobry, zły z.; kopiec graniczny; cecha, piętno;

mieć na czole z. potępienia, hańby; z. zodjakalny = jeden z 12-tu gwiazdozbiorów zodjaku: z. Barana, Lwa, Byka, urodzić ś. pod z-iem Wodnika i t. p.; w gram., z. pisarski, z. przestankowTy = znak, używany w ortografji dla oznaczenia stosunków między wyrazami w zdaniu oraz zdaniami (kropka, dwukropek, średnik, przecinek, myślnik i t. p.); ani z-u = ani znać, ani śladu, nic nie pozostało po czym; do z-u = do szczętu, ze wszystkim; dla z-u = napozór, niby to; dać ś. komu we z-i = dokuczyć mu, dopiec mu, dać mu ś. poznać w sposób przykry.

Znakologja, żart., zabawne, np. wskutek nieprzestrzegania prawideł ortograficznych, napisy a. potworne rysunki na szyldach.^

Znakomicie, przysł., bardzo znacznie, znakomitym sposobem, wyśmienicie, świetnie, wybornie.

Znakomitość, cecha tego, co jest znakomite; osoba znakomita.

Znakomity, znaczący, znaczny; sławny, słynny, znany, znamienity; wyborny, wyśmienity, przedni, świetny.

Znakować, kłaść znaki na czym, znaczyć, cechować, piętnować co; używać znaków do wyrażania jakich zjawisk a. czynności, np. w naukach matematycznych lub przyrodniczych; wyrażać, oznaczać co; zostawiać ślad, znak po sobie; z. ś., być znakowanym; z. ś. jakim herbem = używać go, pieczętować ś. nim.

Znakowanie, rzecz. od Znakować;w rozmaitych działach nauk używTanie pewnych umówionych lub wprowadzanych znaków: pierwszych liter a skróceń, zamiast całych nazw.

Znakowy, wyrażający jakąś myśl, symboliczny, figuralny: pismo z-e.

Znakówka, młot z literami do wybijania znaków na balach drzewnych; narzędzie do wypalania liter na naczyniach.

Znalazca, Znaleźca, ten, co znalazł coś, co ktoś inny zgubił.

Znalazek, to, co ś. znalazło, przedmiot znaleziony.

Znalczicielp. Znalazca.

Znaleźcap. Znalazca.

Znaleźćp. nied. Znajdować.

Znaleźne, nagroda za znalezienie zguby, dana temu, kto oddaje przedmiot znaleziony.

Znaleźny, dający ś. znaleźć, możliwy do znalezienia.

Znałogować, nałogami zarazić, zepsuć nałogami kogo; z. ś., dostać nałogów, przejąć ś. nałogami.

Znamienicie, przysł.p. Znakomicie.

Znamienićp. Znamionować.

Znamlenitość z Znakomitość.

Znamienity z Znakomity.

Znamiennictwo, w med., nauka o oznakach zewnętrznych choroby, djagnostyka.

Znamiennik, zwiastun.

Znamienowaćp. Znamionować.

Znamię, znak, cecha, piętno; godło, hasło; znak, zapowiedź; ślad, trop; chorągiew, sztandar; z. przyrodzone = plama, brodawka na ciele od urodzenia; w bot., zakończenie szyjki słupka kwiatu, przeznaczone dla przyjęcia pyłku z pylników (fig.).

Znamiętnić, pobudzić namiętność czyją, spowodować wybuch namiętności; z. ś., stać ś. namiętnym; przejść, przerodzić ś. w namiętność.

Znamiętnieć, stać ś. namiętnym.

Znamionop. Znamię.

Znamionować, Znamienować, znaczyć znamieniem, cechować, kłaść znak na czym; znaczyć kreską; oznajmiać, przepowiadać, zapowiadać, wieścić; wyrażać, znaczyć, wyobrażać; stanowić czego cechę zasadniczą, charakteryzować; z. ś., być znamionowanym; z. s. po czym, orjentować ś. według czego, kierować ś. czym; z. ś. czym, pieczętować ś. czym, mieć co w herbie.

Znamionówka, mały motyl z rodziny brudnic, z podrzędu prządkówek.

Znanie, znajomość czego, wiedza, umiejętność.

Znany, którego ktoś zna; znajomy, wiadomy, niekryjomy; którego wszyscy znają, sławny, słynny, znamienity.

Znarodowiać, dok. Znarodowić; czynić narodowym; z. 8., stawać ś. narodowym.

Znarowić, narowiąc zepsuć, uczynić narowistym; z. ś., stać ś. narowistym, nabrać narowu.

Znaszać -z Znosić; z. ubranie, obuwie = niszczyć je przez noszenie.

Znawca, człowiek, znający ś. dobrze na czym, znajomca, koneser, biegły, ekspert.

Znawczyni, forma ż. od Znawca.

Znawiać (się), dok. Znowić (ś.); odnawiać (ś.), ponawiać (ś.).

Znawstwo, znanie ś. na czym, koneserstwo, biegłość w czym.

Znęcać, dok. Znęcić; nęcąc przyciągać, przynęcać, zanęcać, zwabiać, wabić, przywabiać; z. ś., być znęcanym, dać ś. przywabiać; z. ś. nad kim, pastwić ś. nad nim, okrutnie z nim postępować, dokuczać mu.

Znęcićp. nied. Znęcać.

Znędzać, dok. Znędzić; czynić nędznym, doprowadzać do nędzy; z. ś., dochodzić do nędzy.

Znędzieć, Znędznieć, stać ś. nędznym, dojść do nędzy; stać ś. nędznikiem, znikczemnieć.

Znękać, zmęczyć, zmordować, dokuczyć, storturować.

Znicestwiać (się), dok. Znic«stwić (ś.); unicestwiać (ś.), obracać (ś.) w niwecz.

Znicestwieć, obrócić ś. w niwecz, dojść do zniknięcia, do ostatniej nędzy, przestać istnieć.

Znicować, przenicować, obrócić na nice; zlekceważyć, skrytykować ostro, wykazać, że coś jest nic warte.

Znicz, litew.y ogień święty u pogańskich Litwinów; przen., ognisko domowe (i forma wyrazu i znaczenie — owoc nieporozumienia: takiego niema u Litwinów)

Zniczek, maleńki ptaszek krajowy z rodziny pokrzewek, mysikrólik (fig.).

Znieboz stąpić, zejść z nieba na ziemię.

Zniebozstąpienie, zstąpienie z nieba na ziemię.

Zniebożnieć, stać ś. bezbożnym.

Zniechęcać, dok. Zniechęcić; pozbawiać ochoty do czego, odejmować chęć, zapał do czego, czynić niechętnym, wrogim komu a. czemu; z. ś., tracić ochotę, zapał do czego; stawać ś. niechętnym, wrogim komu a. czemu.

Zniechęcony, którego zniechęcono, który stał ś. niechętnym komu a. czemu, stracił chęć, zapał do czego.

Zniecierpliwiać, dok. Zniecierpliwić; czynić niecierpliwym, wyprowadzać z cierpliwości, gniewać, irytować; z. ś., stawać ś. niecierpliwym, tracić cierpliwość, równowagę wewnętrzną, wpadać w gniew.

Zniecierpliwienie, rzecz. od Zniecierpliwić;stan osoby zniecierpliwionej.

Znieczulać, dok. Znieczulić; czynić nieczułym, obojętnym na co; w med.y czynić dane miejsce nieczułym, wywoływać utratę czucia, znieczulenie miejscowe lub | ogólne za pomocą odpowiednich I środków i manipulacji lekarskich.

Znieczulenie, rzecz. od Znieczulić;doprowadzenie do utraty czucia w jakiej części ciała; stan osoby znieczulonej; stan części ciała, znieczulonej środkami lekarskiemi.

Zniedołężniać, dok. Zniedołężnić; czynić niedołężnym; z. ś., stawać ś. niedołężnym.

Zniedolężnieć, stać ś. niedołężnym.

Zniekształcać, dok. Zniekształcić; czynić co niekształtnym, przyprawiać o utratę w łaściwego kształtu, kaleczyć; z. ś., stawać ś. niekształtnym, tracić właściwe kształty, doznawać zboczeń form narządów ciała: kości, czaszki, miednicy i i p.

Zniekształcenie, rzecz. od Zniekształcać;stan, wygląd organu, części ciała zniekształconej; utrata właściwych kształtów.

Zniemczać, Zniemczyć; czynić Niemcem a. niemieckim, niemczyć, giermanizować; z, ś., stawać ś. Niemcem a. niemieckim, nabierać cech niemieckich.

Zniemczały, który zniemczał.

Zniemczeć, stać ś. Niemcem a. niemieckim, przyjąć język i kulturę niemiecką.

Zniemczyć — ^nied. Znierhczać.

Zniemożony, bezsilny, wyczerpany z sił, opanowany.

Znienacka, przysł., niespodzianie, gwałtownie, nagle, wtym.

Znienawidzieć, Znienawidzić, powziąć nienawiść względem kogo a. czego; z. ś., powziąć nawzajem względem siebie nienawiść.

Znienawidzony, którego znienawidzono, wywołujący nienawiść, nienawistny.

Zniepokajać, dok. Zniepokoić; niepokoić, nabawiać niepokoju, zaniepokajać; z. ś., doznawać niepokoju, niepokoić ś.  Zniepożytecznić, uczynić niepożytecznym, zepsuć; z. ś., stać ś. bezpożytecznym.

Zniepożytecznieć, stać ś. niepożytecznym.

Znieprawiać, dok. Znieprawić; robić kogo nieprawym, kazić czyją prawość, psuć pod względem moralnym, demoralizować; z. ś., tracić prawość charakteru, obyczajów, demoralizować ś.

Znieprawieć, znieprawić ś., zdemoralizować ś., psuć ś.

Znieprzyjaźniać, dok. Znieprzy jaźnić; czynić nieprzyjaznym komu; z. ś., stawać ś. nieprzyjaznym komu.

Znieruchomiać, dok. Znieruchomić; czynić nieruchomym, unieruchomiać; z. ś., stawać ś. nieruchomym, tracić swobodę ruchów.

Znieruchomieć, znieruchomić ś.

Zniespokoić — Zniepokoić.

Znieśćp. nied. Znosie.

Znieudolniać, dok. Znieudolnić; czynić nieudolnym, niezdolnym do czego; z. ś., stawa ś. niezdolnym do cztgo

Zniewaga, znieważeni, zelżenie, hańba, obelga, obraca.

Zniewalać, dok. Zniewolić; pozbawiać swobody, podbijać, ujarzmiać, zmuszać, znaglać, przymuszać; z. kobietę = gwałcić, uwodzić; z. sobie = je(hiać, zjednywać, pozyskiwać, skłaniać ku sobie; z. ś., oddawać ś. komu zupełnie, pozbywając ś. własnej woli.

Znieważać, dok. Znieważyć; lżyć, hańbić, obrażać, dawać komu policzek; za nic ważyć, profanować; z. ś., być znieważanym.

Znieważniać, dok. Znieważnić; czynić nieważnym, unieważniać, wniwecz obracać, niweczyć; z. ś,, być znieważniauym; tracić wagę, ważność, znaczenie, w niwecz ś. obracać.

Znieważyciel, ten, który znieważa a. znieważył.

Zniewczasować, strudzić, zmęczyć niewczasem, sfatygować.

Zniewidzić, uczynić niewidzialnym, z. ś., stać ś. niewidzialnym.

Zniewierzyć się, sprzeniewierzyć ś. komu a. czemu, stać ś. wiarołomnym.

Zniewieściać, dok. Zniewieścić; z mężnego czynić niewieścim, miękkim, tchórzliwym, papinkowatym, delikatnym; z. ś., stawać ś. niewieścim, zniewieściałym.

Zniewieściałość, stan tego, kto jest zniewieściały, miękkość charakteru, kobiecość, gnuśność.

Zniewieściały, który zniewieściał, stał ś. niewieściuchem, papinkowaty, delikatny, miękki.

Zniewieścićp. nied. Zniewieściać.

Zniewieścieć, stać ś. podobnym do niewiasty, delikatnym, miękkim, ustępliwym, tchórzliwym.

Zniewolićp. nied. Zniewalać.

Zniezbożnieć, stać ś. bezbożnikiem.

Znieżywotnieć, stać ś. nieżywotnym, stracić żywotność, życie.

Znijaczać, dok. Znijaczyć; czynić nijakim, niweczyć, w niwecz obracać.

Znik, zniknięcie.

Znikać, dok. Zniknąć; przestać być widocznym, ginąć z oczu, gubić ś. z oczu, umykać z oczu; niewiadomo gdzie ś. podziewać, przepadać, ginąć, gubić ś.; ubiegać, upływać, mijać, przemijać; z. czego, unikać, chronić ś., uchodzić czego; z. przed czym, uchodzić, umykać, uciekać; z. komu, uchodzić, umykać; z. skąd, dokąd a. od jednego do drugiego = przemykać ś., przenikać, prześlizgiwać ś.

Znikądp. Zniskąd.

Znikczemniać, dok. Znikczemnić; czynić nikczemnym, nikczemnikiem; z. ś., stawać ś. nikczemnym.

Znikczemnieć, stać ś. nikczemnym, stać ś. nikczemnikiem.

Znikliwie, przysł., nietrwale, niestatecznie, niestale.

Znikliwość, Znikłość, właściwość tego, co jest nikłe.

Znikliwy, nikły, nietrwały, niestateczny, niestały, przemijający, lotny.

Znikły, który znikł.

Zniknąćp. nied. Znikać.

Znikomie, Znikomo, przysł., nietrwale, niestale, przemijająco, bez wartości.

Znikomolć, właściwość tego, co jest znikome, przemijające, nietrwałość, marność.

Znikomy, przemijający, nietrwały, niestały, krótkotrwały, marny, nędzny, bez znaczenia.

Zniskąd, Znikąd, przysł., z żadnego miejsca, z żadnej strony.

Zniszczeć, w niwecz ś. obrócić, zniknąć, zginąć, wyginąć, wyniszczyć ś.

Zniszczenie, rzecz. od Zniszczyć;własność, stan, wygląd tego, co jest zniszczone, ruina.

Zniszczyciel, ten, który co zniszczył, grabieżca.

Zniszczyć, w niwecz obrócić, wyniszczyć, wygubić, wygładzić, zrujnować, spustoszyć, w gruzy obrócić.

Znitować, złączyć, spoić za pomocą nitów.

Zniweczenie, rzecz. od Zniweczyć;stan, wygląd tego, co jest zniweczone, zniszczenie, spustoszenie, ruina.

Zniweczyć, zniszczyć, wyniszczyć, wygładzić, spustoszyć, w niwecz obrócić.

Zniżać, dok. Zniżyć; czynić niższym, poniżać, obniżać; przen., nikczemniejszym czynić; poniżać, hańbić; z. cenę = naznaczać mniejszą; z. głos = -zacząć mówić ciszej; z. ś., stawać ś. niższym; przen., uniżać ś., upokarzać ś.

Znoić, oblewać potem; doskwierać, dopiekać, męczyć, trudzić; z. ś., pocić ś. od skwaru; pracować w pocie czoła, trudzić ś., mordować ś.

Znojnie, przysł., z wielkim znojem, z wielkim trudem.

Znojny, pełen znoju, znój sprawiający, trudny do zrobienia, męczący, wyczerpujący.

Znosacieć, dostać nosacizny.

Znosiciel, ten, który co znosi.

Znosić, dok. Znieść; niosąc z różnych stron, z różnych miejsc, składać, zbierać co razem; nieść z góry na dół; niszczyć, gładzić, zgładzać, niweczyć, obracać wniwecz, sprowadzać do zera, unieważniać, kasować; z. wyrok, zakon, instytucję jaką, niewolę, poddaństwo, wyrok śmierci itp.; bić, razić na głowę, rozbijać w puch, zwyciężać: z. wojsko nieprzyjacielskie; unosić, udźwigać; wytrzymywać cierpliwie, cierpieć spokojnie co, nie sprzeciwiać ś. czemu, poddawać ś. czemu z pokorą, z rezygnacją; porównywać co z czym; o samicach ptasich: składać jaja, wydawać jo z siebie; przez noszenie zniszczyć, podniszczyć: z. ubranie, obuwie; z, ś., być znoszonym; porozumiewać ś., łączyć ś., kupić ś., zbierać ś., ściągać w jedno miejsce; być niweczonym, wniwecz obracanym i t. p.; sprowadzać ś. nawzajem do zera: dwie wielkości równe, z których jedna jest dodatnia, a druga ujemna, nawzajem ś. znoszą; być cierpianym: nie znoszą ś. nawzajem = niecierpią ś., nienawidzą ś; z. ś. z kim, porozumiewać ś. z nim, wchodzić z nim w konszachty, korespondować; z. ś., być zniszczonym, podniszczonym przez noszenie.

Znośnie, przysł., tak, że można znieść, wytrzymać, ścierpieć, możliwie, jako tako.

Znośność, charakter tego. co jest znośne, dostateczne, zadowalające.

Znośny, mogący być zniesionym, ścierpianym, dający ś. wytrzymać, możliwy, jaki taki.

Znotować, ponotować, zanotować.

f^Znowu, Znów, przysł., na nowo, powtórnie, jeszcze raz, ponownie; przechodząc do nowej myśli dla powiązania zdań: czyż można z. tego od niego żądać?; wyrażenie zadziwienia: cóż z.?

Znój, gorąco, upał, skwar; trud, praca ciężka, wywołująca pot, mordęga, umęczenie.

Znówp. Znowu.

Znudnieć, stać ś. nudnym.

Znudzenie, rzecz. od Znudzić;stan osoby, którą znudzono a. która ś. znudziła, nuda.

Znudzić, utrudzić, zmęczyć nudą, nudzeniem, przepełnić nudą; sprawić nudności po zjedzeniu czego; z. ś., poczuć ś. znudzonym skutkiem braku przyjemności, zajęcia i t. p.

Znurtować, sięgnąć gruntu, dna, szczególnie w głębokiej wodzie; przen., przeniknąć nawskroś, poznać dokładnie, zgłębić; z. ś., być z nurtowanym.

Znurzyć (się), zanurzyć (ś.), wynurzyć (ś.), wywnętrzyć (ś.).

Znużenie, rzecz. od Znużyć;stan osoby znużonej.

Znużyć (się), zmordować (ś.), wycieńczyć czyje (swoje) siły, zmęczyć (ś ), sfatygować (ś).

Zoanfropja, gr., obłęd umysłowjr, którym dotknięty człowiek wyobraża sobie, że jest zwierzęciem.

Zob, Zobia, ziarno na pokarm dla ptaków.

Zobaczenie, rzecz. od Zobaczyć;do z-a! = do widzenia! (formuła uprzejmości towarzyskiej, używana przy żegnaniu ś. z kimś).

Zobaczyć, obaczyć, ujrzeć, zoczyć, wzrokiem objąć; przen., rozważyć, zmiarkować, namyślić ś.; z. ś., samego siebie zobaczyć, np. w zwierciedle; pomiarkować ś., upamiętać ś.; z. ś. z kim, ujrzeć go znowu, znowu widzieć ś., spotkać ś. z nim.

Zobaczysko, tylko w wyrażeniu: do z-a! = do widzenia!, do zobaczenia!

Zobać, zbierać dziobem, dziobać; trapić, prześladować.

Zobia -z Zob.

Zobludnieć, stać ś. obłudnym, nieszczerym.

Zobojętniać, dok. Zobojętnić; czynić obojętnym; w chem., wykonywać zmianę reakcji kwaśnej lub zasadowej na neutralną, zneutralizować.

Zobojętnieć na co, przestać ś. czym interesować, stać ś. obojętnym względem czego; z. w czem, z. ku komu, dla kogo, stracić skłonność, upodobanie, sympatję do kogo, do czego.

Zobojętnienie, rzecz. od Zobojętnić;stan osoby, która zobojętniała do kogo, czego, obojętność.

Zobopólnie, /^^., razem, wraz, wspólnie, łącznie, wzajemnie, nawzajem.

Zobopółność, wspólność, społeczność, wzajemność.

Zobopólny, społeczny, wspólny, obopólny, obu stronom właściwy, obowiązujący obie strony.

Zobowiązaćp. nied. Zobowiązywać.

Zobowiązanie, rzecz. od Zobowiązać;to, do czego ś. kto zobowiązał, przyrzeczenie, obowiązek wzięty na siebie.

Zobowiązany, którego zobowiązano; który ś. do czego zobowiązał, który poczuwa ś. do jakiegoś obowiązku. Zobowiązywać, dok. Zobowiązać; skłaniać kogo do wzięcia na siebie jakiego obowiązku, zniewalać, przymuszać; z. kogo sobie, zyskiwać czyjąś przychylność; z. ś. do czego, przyrzekać co, brać na siebie jaki obowiązek.

Zobrazować, przedstawić co w obrazie, wyrazić co sposobom obrazowym, stylem obrazowym, opisać a. opowiedzieć; z. ś., być zobrazowanym.

Zobrębować, Zobrębać, poobrąbywać.

„Zochocić, zachęcić; rozochocić; z. ś., nabrać chęci.

Zocznie^rzjj^tak, że można zoczyć, widocznie, widomie, jawnie.

Zoczny, dający ś. widzieć, widocznjr, jawny; bystrooki.

Zoczyć, spostrzec, zobaczyć, ujrzeć; z. ś. komu, nawinąć ś. komu pod oczy; usunąć ś. koma z oczu.

Zodjak, grzwierzyniec niebieski, gromada gwiazd, znajdująca ś. po obu stronach ekliptyki, a zawierająca 12 konstelacji czyli t.  zw. znaków zodjakalnych.

Zodjakalny, łć., y odnoszący ś. do zodjaku; z-e światło = zorza zwierzyńcowa, blade światło, dające ś. widzieć w marcu na zachodzie, a w jesieni na wschodzie, przed wschodem i po zachodzie słońca.

ZognieĆ, być przejętym ogniem.

Zogromić, Zogromnieć, stać ś. ogromnym.

Zoil, gr., przen., krytyk zawistny, uszczypliwy, złośliwy.

Zoizm, grżycie zwierzęce i jego objawy.

Zokrągleć, stać ś. okrągłym, r Zokrąglić, okrągłym uczynić, zaokrąglić; z. ś., stać ś. okrągłym, zaokrąglić ś.

Zokrutnić, uczynić okrutnym; z. ś., stać ś. okrutnym.

Zokrutnieć, stać ś. okrutnym.

Zolbrzymiać, dok. Zolbrzymić; czynić olbrzymim; z. ś., stawać ś. olbrzymim, wielkim, potężnym.

Zolbrzymieć, stać ś. olbrzymem.

Zolić (się), nm.y gotować (ś.), moczyć (ś.) w ługu.

Zolnik, nm.y naczynie z klepek drewnianych, na trzech nóżkach, w którym bielizna ś. zoli.

Zola, nm., ług i popiół, z niego pozostały.

Zolnica, Zolnik, nm., naczynie do zoły, do zolenia, zolnik.

Zolowaty, nm., pełen zoły.

Zolowie, przetworzyć w ołów.

Zolowina, nm., ziemia zołowata, sucha, jak popiół.

Zoltak, rodzaj huby.

Zoltarz. psałterz; instrument podobny do lutni; fundacja śpiewania psalmów; z. Panny Marji = różaniec.

Zolwica, siostra mężowska w stosunku do jego żony.

Zołza, częściej w Im.y z-y, w weter.y choroba końska, cieczenie z nozdrzy z obrzękłością między szczękami, częstokroć zamieniająca ś. w nosaciznę; z-y u ludzi = choroba, objawiająca ś. chronicznym katarem, zapaleniem powiek, wypływem ropnym, ropieniem gruczołów, zapaleniem stawów i kości i t. p., skrofuły.

Zolzować, chorować na zołzy.

Zolzowaty, chory na zołzy.

Zolzowiny, choroba weneryczna skóry.

Zona, gr.y pas ziemi, strefa.

Zonąd, przysł., z owego miejsca, stamtąd.

Zonolog, gr.y uczony, zajmujący ś. badaniem stref.

Zonologja, ^r., nauka o strefach.

Zoo-, gr.y jako początkowa część wyrazów złożonych: zwierzo-.

Zoochemiczny, gr.y odnoszący ś. do zoochemji.

Zoochemja, gr.y chemiczne badanie składowych części ciała zwierzęcego.

Zoodynamika, gr.> siła życia zwierzęcego.

Zywienie ś. mięsem.

Zoofenomenologja, gr., nauka

0 objawach życiowych zwierząt w stanie zdrowia i choroby.

Zoofity, gr., zwierzokrzewy, dawna nazwa grupy zwierząt niższych, wodnych, przeważnie osiadłych (np. korale), które przez długi czas brano za rośliny; grupa ta obejmowała głównie zwierzęta jamochłonne, niekiedy zaliczano do niej także szkarłupnie

1 pierwotniaki.

Zoofizyczny, gr., odnoszący ś. do zoofizyki.

Zoofizyka, gr., badanie przyrodniczych własności materji zwierzęcych.

Zoofor, gr., fryz joóski, obrazowy.

Zoogieniczny, gr., odnoszący ś. do zoogienji.

Zoogienja, gr., nauka o powstawaniu zwierząt.

Zoogieografja, gr., nauka o rozmieszczeniu zwierząt na ziemi, gieografja zoologiczna.

zoologja opisowa.

Zoolatrja, gr., cześć boska, oddawana zwierzętom.

Zoolity, gr., skamieniałości królestwa zwierzęcego.

Zoolog, gr., uczony, zajmujący ś. nauką o zwierzętach.

Zoologiczny, gr., odnoszący ś. do zoologji a. zoologa; gabinet z. = zbiór zwierząt i ptaków wypchanych; stacja z-a = in stytut naukowy do badania zwierząt i żynauki o zwierzętach.

Zoomagnetyczny, gr., odnoszący ś. do zoomagnetyzmu.

Zoomagnetyzm, gr., magnetyzm zwierzęcy.

Zoomorfity, gr., odciski w kamieniach zaginionych dawnych zwierząt.

Zoonomja, gr., fizjologja zwierząt.

Zoon politikon, gr., zwierzę towarzyskie (określenie, stosowane do człowieka).

Zoopaleontologiczny, gr., odnoszący ś. do zoopaleontoiogji.

Zoopaleontologja, gr., nauka o zwierzętach zaginionych, przedpotopowych.

Zoopatologiczny, gr., odnoszący ś. do zoopatologji.

Zoopatologja, gr., nauka o chorobach zwierząt.

Zoophyta, gr.p. Zoofity.

Zooplasta, gr., rzeźbiarz, modelujący zwierzęta.

Zoogonja, gr., wydawanie n;\ Zoopsycholog, gr., uczony, zaj-

świat żywych młodych. mujący zoopsychologją.

Zoograflczny, gr., odnoszący ś. Żoopsychologiczny, gr., odno-

do zoografji. szący ś. do zoopsychologji.

Zoografja, gr., nauka, opisują- Zoopsychologją, gr., psycholo-

ca pojedyńcze gatunki zwierząt gja zwierząt; nauka o objawach

i układająca je w pewien syste- życia umysłowego zwierząt,

mat, według stopnia podobieństwa, Zoospermje, ^’. — zSpermatozoa.

Zooplastyka, gr., naśladowanie kształtów zwierząt w rzeźbie.

Zooterapja, gr., nauka leczenia zwierząt.

Zootom, gr., uczony, zajmujący ś. zootomją.

Zootomiczny, gr., odnoszący ś. do zootomji.

Zootomją, gr., dysekcja zwierząt w celu naukowym.

Zoofag, gr., jadacz mięsa zwie-1 cia zwierzęcego, szczególnie zwierzęcego; zwierzę drapieżne. | rząt morskich.

Zoofagja, gr., jadanie mięsa, j Zoologja, gr., ogólna nazwa

Zootrop, gr., zabawka optyczna, podobna do stroboskopu, przedstawiająca ruchome figury na białej płaszczyźnie.

Zootropizm, gr., właściwość ogółu zwierząt zwracania ś. ku światłu.

Zopaczny, opaczny.

Zopaczyć, przewrócić na opak.

Zorać, poorać, zaorać; pobróździć, pomarszczyć.

Zoreńka, zdr. i pieszcz. od Zorza.

Zorganizować, uorganizować, urządzić, uporządkować.

Zorleć, stać ś. orłem.

Zoroaster, gr.p. Zarathustra; założyciel religji starożytnych Jraóczyków (Persów), według którego rządzą światem dwa duchy, dobry i zły, ciągle walczące z sobą — z Ormuzd.

Zorza, chwila przejścia od nocy do dnia, chwila przed ukazaniem ś. słońca; różnobarwne światło na niebie od słońca, świecącego jeszcze z pod widnokręgu; świt, przedświt, brzask, zaranie, zaranek; wogóle światło, jasność; z.biegunowa = wspaniałe zjawisko świetlne różnobarwne, o różnych ruchach i kształtach, pojawiające ś. w okolicach podbiegunowych (fig.); z. zwierzyńcowa — z Zodjakalne światło; pieszcz., moja ty z-o! = moje słonko!, moje życie!, moje serce!

Zorzak, skorupiak kry todychawkowy, krótkoogoniasty, wiosłonogi.

Zorzan, lis, wychodzący zwykle o świcie.

Zorze z Zorza.

Zorzynek, rzeżuchowiec, motyl dzienny o pięknych barwach z podrzędu dniowców, z rodziny bielinków (fig.).

Zorzystość, kolor czerw ony, jak zorza.

Zorzysty, świecący czerwonoogniście, jak zorza.

Zosobna, przysł., osobno, poosobnie, oddzielnie, poszczególnie, nie razem.

Zostać p. nied. Zostawać. Zostawać, dok. Zostać; przebywać przez czas dłuższy w pewnym miejscu, nie ruszać ś. z miejsca; bawić gdzie, być w jakim miejscu, pozostawać, znajdować ś.; zatrzymywać ś., zabawiać gdzie; z. u kogo w służbie, w obowiązku = służyć, pełnić obowiązek; nie przestawać być: z. w dobrym zdrowiu, w dobrym stanie interesów; z-aję pańskim uniżonym sługą i t. p.; z-ań z Bogiem!, z-ań zdrów! = formuły pożegnania; z. przy czym, obstawać, trwać przy czym, trzymać ś. czego wytrwale, nie odstępować od czego, twierdzić wciąż to samo, utrzymywać wciąż jedno; z. przy czym, utrzymywać ś. przy czym, nie tracić czego, nie ustępować skąd: z, przy życiu = nie umierać; z. przy majątku = nie tracić go; z. pozad, przyzostawać z tyłu, zatrzymywać ś. z tyłu, nie móc za kim a. za czym nadążyć; z. po kim, być spuścizną po nim, pozostawać w spadku; z. na placu = ginąć, padać, umierać; pozostawać, jako reszta, zbywać, resztować: zostało mu jeszcze sto złotych; z obiadu nic nie zostało; pozostawać do zrobienia: nic mu nie zostało, jak powiesić ś.; z. na koszu, na lodzie = być wystrychniętym na dudka, wszystko stracić, doznać zawodu; z, w słowie, na słowie = nie dotrzymywać słowa; z, czym, stawać ś., zaczynać być, pozostawać, być mianowanym, obranym na kogo: z. księdzem, hetmanem, królem, posłem; w stanie biernym czasowników używa ś. zamiast czasownika posiłkowego: być, np.: z. pochwałonym, zabitym i t. p; z. ś., pozostawać, nie ruszać ś. z miejsca; pozostawać, jako reszta; pozostawać z tyłu; być zatrzymywanym przez kogo; z. ś. przy czym, utrzymywać ś. przy czym.

Zostawiać, dok. Zostawić; nie brać czego z sobą, nie ruszać czego, tak iż zostaje na miejscu; pozostawiać po sobie, jako spuściznę, jako testament: z. po sobie majątek, dobre imię, sławę; z. co u siebie = zachowywać co u siebie, nie puszczać w świat, przen., nie rozgłaszać, nie rozgadywać, nie wyjawiać; z. co komu, ustępować, oddawać, pozostawiać do czyjego rozporządzenia; z. co czyjemu sądowi, rozsądkowi = zdawać co na czyj sąd, rozsądek; z. co czyjemu uznaniu = pozwalać ko mu coś określić, postanowić dowolnie, bez żadnych przeszkód; z. kogo gdzie = porzucać, nie brać z sobą, opuszczać; z. kogo samego = pozostawiać kogo w samotności; z. co, dawać czemu pokój, porzucać co, przestawać czym ś. zajmować, zaprzestawać czego, czynić z czym rozbrat: zostaw to! = nie rób tego!; z. co z czego, pozostawiać, jako resztę; nie wszystko spotrzebowywać odrazu, pozostawiać do dalszego użytku: z. na płód, na nasienie; nie z. nic na nasienie = wszystkich pozabijać, wszystko zniszczyć.

Zostawicie!, ten, który co zostawia a. zostawił.

Z ostrożna, przysł., ostrożnie, oględnie.

Zostrzałość, zaostrzenie, ostrość; z. w gardle = zgaga.

Zostrzeć, stać ś. ostrym, nabrać ostrości, zaostrzyć ś.

Zostrzyć, uczynić ostrym, zaostrzyć; z. ś., stać ś. ostrym.

Zowąd, przysł., z owego, z tamtego miejsca, stamtąd, z owej strony.

Zozula, Zuzula, kukułka.

Zozulicz, dziecko, opuszczone od rodziców i wychowane przez kogo innego.

Zób, Zobia, ziarna, przeznaczone na pokarm dla ptaków; ponęta, przynęta.

Z pod, Z popod, przyim., rządzi 2 przyp.; z miejsca, leżącego pod czymś: z pod podłogi, z pod ziemi: z miejsca, leżącego w blizkości czego: z pod domu, z pod lasu.

Z pomiędzy, przyim., rządzi przypadkiem 2-im; z miejsca, leżącego między czym: z pomiędzy drzew, z pomiędzy domów; z liczby czego, z pośród: z pomiędzy ludzi, z pomiędzy zwierząt.

Z ponad, Z nad, przyim., rządzi przyp. 2-im; z miejsca, leżącego nad czymś: z ponad chmur.

Z popod, przyim.p. [[M. Arcta Słownik ilustrowany języka polskiego/Z pod.

Z poza, przyim., rządzi przyp. 2-im; z miejsca, leżącego za czymś, z tyłu czego: z poza domn, z poza pleców.

Z prędka, przysł., pośpiesznie, prędko, bystrze, szybko, nagle, wnet; wtem, odrazu.

Z przed, przyim., rządzi przyp. 2-gim; z miejsca, leżącego przed czym: z przed oczu, z przed domu; w okresie czasu, poprzedzającym co: z przed lat.

Zrabować, pozabierać cudze mienie przemocą, złu pić, ograbić.

Zrachować, porachować, zliczyć, dodać.

Zradować się, uradować ś.

Zradzać, dok. Zrodzić; rodzić, płodzić, wydawać na świat, powoływać do życia; wydawać plon obfity, obradzać; przen., pociągać za sobą, wywoływać, być przyczyną czego, stawać ś. powodem czego, wzniecać, wzbudzać co; z. ś., rodzić ś., przychodzić na świat; powstawać, tworzyć ś., być wywoływanym, wzniecać ś.  Zradzić, uradzić, dać radę, podołać.

Zraić, naraić.

Zrakowacieó, w med., przeobrazić ś. w tkankę rakowatą.

Zrana, przysł., rano, wcześnie.

Zraniać, dok. Zranić; zadawać ranę, ranić; z. ś., zadawać sobie ranę, skaleczyć ś.

Zraniać, dok. Zronić; ronić, upuszczać, gubić.

Zranićp. nied. Zraniać.

Zrastać się, dok. Zrosnąć ś., Zróść ś.; rosnąc łączyć ś., spajać ś. przez rośnięcie; z. czym, porastać czym.

Zraszać, dok. Zrosić; pokrywać rosą, rosić, moczyć, wilżyć; z. ś., pokrywać ś. rosą, zwilżać ś.

Zraszczać, dok. Zrościć; sprawiać, że coś zrośnie.

Zraszplować, dokonać raszplowania.

Zraz, kawałek, plasterek czego odciętego, płat; potrawa z kawałków mięsa wołowego, duszonego w sosie: z-y bite, z-y zawijane = takież kawałki wołowiny, zwinięte i nadziane farszem; z. siekane = potrawa z siekanego mięsa wołowego, zrobionego w kształcie kulek a. wałeczków; w ogr., kawałek kory, zdjętej wraz z pączkiem z drzewa o owocach szlachetnych, wszczepiony w nacięcie, zrobione w dziczce, dla zrośnięcia ś. i wydania następnie owoców szlachetnych (f.); płatek mózgu, zwrój mózgowy.

Zrazićp. nied. Zrażać.

Zrazik, zdr. od Zraz;w Im., z-ki, małe, cienkie plasterki mięsa duszonego.

Zrazowaty, podobny do zraza, do płata.

Zrazowy, dotyczący zraza; z-e mięso, z-a pieczeń — p. Zrazówka.

Zrazówka, część mięsa wołowego z uda, na pieczeń i zrazy.

Zrazu, przysł., z początku, pierwej.

Zrażać, dok. Zrazić; odstręczać, zniechęcać, odbierać ochotę do czego, wstręt wywoływać ku czemu; odwodzić, odstraszać, odciągać; z. ś., odstręczać ś., zniechęcać ś. do czego, tracić ochotę do czego wskutek napotkanych trudności, zawodów i t p.; z. ś. do kogo = tracić zaufanie, nie wierzyć mu.

Zrąb, zrąbanie, ścięcie drzewa; to, co zrąbano, drzewa zrąbane, ścięte; część lasu zrąbanego a. którą rąbią, porąb, poręba, wycinka, karczowisko; ściany drewnianego domu, jeszcze nie pokrytego dachem; budynek z bierwion drzewnych, z gruba ociosanych i związanych z sobą naprędce; dach, strych; wiązanie daehowe, zwłaszcza w dzwonnicy kościelnej; główna część czego, korpus: z. okrętowy = = szkielet okrętu, bez masztów; z. karety = pudło; z. w studni = cembrowanie; z. jakiego dzieła, jakiej pracy = najważuiejsza, zasadnicza jego część, z pominięciem szczegółów i dodatków drugorzędnych.

Zrąbać z nied. Zrąbywać; z. kogo, zarąbać, zabić szablą, ciężko zranić ostrym narzędziem.

Zrąbisko, miejsce wyrąbane w lesie, poręba, wycinka, zrąb.

Zrąbisty, Zrębisty, Zrębny, zbudowany grubą robotą ciesielską; szczelny, spójny.

Zrąbywać, dok. Zrąbać; rąbiąc, ścinać, rąbać; łączyć, wiązać co robotą ciesielską.

Zrdzcwieć, zajść rdzą, zardzewieć.

Zrealizować, uczynić realnym, urzeczywistnić, ziścić; spieniężyć, sprzedać za gotówkę; z, ś., stać ś. realnym, urzeczywistnić ś.

Zreasumować, zebrać w jedną całość, powtórzyć w krótkości.

Zrecenzować, napisać recenzję czego, ułożyć sprawozdanie z czego.

Zrecesować, odstąpić, zrzec ś. czego.

Zredagować, wyrazić myśli piśmiennie, ułożyć artykuł, pismo, utwór i t. p.; ułożyć jakieś pismo zbiorowe, numer czasopisma perjodycznego i t. p.

Zredublować, podwoić.

Zredukować, ograniczyć, umniejszyć, uprościć.

Zreduplikować, podwoić.

Zreferować, ułożyć, sporządzić referat o czym, zdać sprawę, ułożyć sprawozdanie, wniosek z czego.

Zreflektować, przywieść do opamiętania, do równowagi, do zastanowienia; z. ś., opamiętać ś., przyjść do równowagi, do zastanowienia, pohamować ś.

Zreformować, uczynić w czym reformę, naprawić, poprawić, przekształcić, ulepszyć.

Zrefutować, zwalczyć dowodzeniem.

Zregiestrować, Zrejestrować,

spisać wszystko, spisać w rejestr.

Zregulować, uczynić regularnym, uporządkować: z. rachunek = zapłacić go; z. stosunki = doprowadzić je do należytego stanu; z. interesy = skończyć jo, załatwić; z. zegarek = nastawić go, by wskazywał właściwą godzinę.

Zrehahilitować, przywrócić komu dobrą cześć i*prawa, uniewinnić, uwolnić od zarzutów; z. ś., postarać ś. o przywrócenie sobie dobrej opinji, poprawić ś. z wad, które spowodowały utratę dobrej opinji.

Zrejestrowaćp. Zregiestrować. [ Zrejterować, uciec, cofnąć ś. » Zrekapitulować, treściwie powtórzyć główne punkty rzeczy, poprzednio wypowiedzianej, streścić.

Zrekognoskować, rozpoznać, zbadać, wyśledzić, zwłaszcza w celach wojskowych.

Zrekonfrontować, przywrócić siły, pokrzepić.

Zrekonstruować, zbudować na nowo, odbudować.

Zrekonstytuować, urządzić na nowo, odnowić.

Zrekrutować, zaciągnąć do służby wojskowej; zebrać zwolenników, uczestników czego.

Zrektyfikować, sprostować, wyjaśnić; oczyścić wódkę, spirytus od nieczystości i przymieszek.

Zrekuzować, dać odmowę, nie przychylić ś. do czyjego życzenia; nie przystać na propozycję żenienia ś. a. wyjścia za mąż.

Zrelegować, wydalić, usunąć ucznia ze szkoły, studenta z uniwersytetu.

Zremitować, odsyłać z powrotem, zwracać.

Zrenonsować, wyrzec ś., zrzec ś. czego; z. ś., w grze w karty: zrobić sobie renons w którym kolorze, Ł j. pozbyć ś. wszystkich kart tego koloru.

Zrenuncjować, zrzec ś. czego, puścić co w niepamięć.

Zreorganizować, zorganizować inaczej, przekształcić, zreformować.

Zrepetować, powtórzyć; żart., zjeść co z apetytom, spałaszować.

Zreplikować, odpowiedzieć na skargę, odpowiedzieć na zarzuty.

Zreponować, odłożyć do przechowania; w chirurgji: złamane członki doprowadzić do poprzedniego stanu.

Zreprodukować, zrobić reprodukcję, odtworzyć.

Zreprymować, zahamować, zatamować, ukrócić, powściągnąć.

Zrcstaurować, naprawić, odświeżyć, odnowić.

Zrestytuować, przywrócić do poprzedniego stanu; zwracać, oddawać prawemu właścicielowi.

41

Zresztą, przysł., wreszcie, wkońcu, ostatecznie.

Zretuszować, zrobić retusz fotografji, drzeworytu, miedziorytu, ostatecznie obraz wykończyć; poprawić rękopis pod względem stylu.

^Zrewidować, odbyć rewizję.

Zrewindykować, odzyskać napowrót swoją własność.

Zrewizytować, oddać komu nawzajem wizytę.

Zrewokować, odwołać dawniej wygłoszone zdanie; odwołać posła, delegata, wysłane wojsko itp.

Zrewoltować, podburzyć, zbuntować; wywołać oburzenie, oburzyć.

Zrewolucjonizować, wywołać rewolucję, podburzyć, zbuntować, wzniecić rokosz.

Zrezygnować, wyrzec ś. czego, odstąpić od czego.

Zrębowy, dotyczący zrębu.

Zręcznie, przysł., ze zręcznością, zgrabnie, zwinnie, gracko.

Zręczność, przymiot tego, co jest zręczne, zgrabność, zwinność; okazja, sposobność: przy tej z-ci = przy tej okazji.

Zręczny, zgrabny, zwinny, grac ki; mający wprawę do szybkiego i dokładnego wykonywania czego.

Zręczynyp. Zrękowiny.

Zrękować, dok. Zręczyć; zaręczać, odbywać zrękowiny.

Zrękowiny (-in), zaręczyny, zmówiny.

Zrękowinny, odnoszący ś. do zrębiwin.

Zrobaczeć, Zrobacznieć, Zrobaczywieć, stać ś. robaczywym, napełnić ś. zalęgłym robactwem.

Zrobaczywić, zapełnić robactwem, uczynić robaczywym; z. ś., zrobaczywieć.

Zrobaczywieć p. Zrobaczeć.

Zrobić, ukończyć robotę czego, wykonać co, dokonać jakiego dzieła, pracy, robiąc stworzyć, wyrobić; z. s., być zrobionym, skończonym, ukończonym.

Zrobiony, którego zrobiono, nieprawdziwy, nienaturalny, sztuczny.

Zrodek, potomek.

Zrodzićp. nied. Zradzać.

Zrogacieć, dostać rogów, stać ś. rogatym; przen., zliardzieć, stać ś. pysznym.

Zrogowacieć, stać ś. rogowatym, podobnym do rogu.

Zronićp. nied. Zraniać.

Zronka, owad pszczołowaty, mrówko waty.

Zroń, koń, który wyronił zęby, wyroń.

Zropić (się), przepełnić (ś.) ropą.

Zropieć, zajść ropą, zaropieć.

Zrosićp. nied. Zraszać.

Zrosłodziałkowy, o rośl.: mający działki kielicha kwiatowego zrośnięte, tworzące jednolitą całość.

ZrosYogłówkowy, o roślinie: mający pręciki kwiatowe zrośnięte główkami.

Zrosłopalczasty, o ptakach: mający palce zewnętrzne w połowie zrosłe.

Zrosłopłatkowy, o roślinie: mający płatki korony kwiatowej zrośnięte w jedną całość.

Zrosłopręcikowy, o roślinie: mający pręciki kwiatowe zrośnięte nitkami a. główkami, bądź też zrośnięte ze słupkiem.

Zrosloszczęki, mający szczęki zrosłe; ryby z-e.

Zrosłouszek, rodzaj nietoperza gładkonosego, o uszach zrośniętych u nasady.

Zrosły, który zrósł ś. rosnąc, spoił ś. z czym.

Zrosnąćp. nied. Zrastać.

Zrostnica, rodzaj wodorostu, tworzącego darnie na ziemi wilgotnej, woszerja (fig.).

Zrosztować, przepalić rudę z drzewem.  Zrościćp. nied. Zraszczać.

Zrośl, w med., rodzaj nowotworu chorobowego w organizmie ludzkim.

Zrośniętyp. Zrosły.

Zrozmaicać, dok. Zrozmaieić; czynić rozmaitym, urozmaicać; z, ś., stawać ś. rozmaitym.

Zrozpaczony, oddany rozpaczy, rozpaczający, który zwątpił, stracił nadzieję, zmartwiony, zgryziony.

Zrozpaczyć, oddać ś. rozpaczy, zwątpić, stracić nadzieję.

Zrozumiale, przysł., tak, że łatwo rozumieć, jasno, dostępnie, przystępnie, wyraźnie.

Zrozumiałość, łatwość zrozumienia, pojęcie, pojętność; przymiot tego, co jest zrozumiałe, jasność.

Zrozumiały, łatwy do zrozumienia, jasny, przystępny, dostępny, popularny.

Zrozumieć, pojąć, poznać, ogarnąć rozumem; pomiarkować, dowiedzieć ś., domyślić ś., odgadnąć, wyrozumieć co z kogo; z. kogo, pojąć go, przeniknąć go, zbadać gruntownie.

Zrozumiewać — z^.Zrozumieć.

Zrozumnieć, stać ś. rozumnym a. rozumniejszym, przyjść do rozumu.

Zrób (-obu), w kopalni chodnik zasypany.

Zrównaćp. nied. Zrównywać.

Zrównanie, wyrównanie, zrobienie równym, gładkim; zrobienie równym co do rozmiarów, wielkości, znaczenia; w algiebrze — z Równanie.

Zrównoważony, którego zrównoważono, posiadający równowagę wewnętrzną, nie unoszący ś. namiętnością.

Zrównoważyć, doprowadzić do równości z kim a. z czym, zrównać; doprowadzić do równowagi; z. ś., dojść do równości z kim a. z czym; dojść do równowagi; nabrać równowagi wewnętrznej, opanować swe namiętności.

Zrównywać, dok. Zrównać; robić równym, gładkim, wyrównywać; czynić równym, jednakowym; porównywać jedno z drugim, prostować, sprawdzać; z. ś. z kim, stawać ś. równym komu, takim jak on, dorównywać komu.

Zróżniać, dok. Zróżnić; czynić różnym, niejednostajnym, rozlicznym.

Zróżniczkować, w mat., obliczyć, określić za pomocą rachunku różniczkowego; rozczłonkować na poszczególne działy przez wzmożenie ich różnic; z. ś., rozpaść ś. na poszczególne działy przez wzmożenie ś. ich różnic.

Zróżnićp. nied. Zróżniać.

Zróżowić, uczynić różowym, zaróżowić; z. ś., zróżowieć.

Zróżowieć, stać ś. różowym, zarumienić ś.

Zrubasznieć, stać ś. rubasznym, nabrać rubaszności.

Zruchomić, puścić w ruch, zamienić majątek nieruchomy na ruchomy.

Zrugować, wyrugować, wyrzucić z miejsca zajmowanego.

Zrujnować, doprowadzić do ruiny; z. ś., dojść do ruiny, stracić majątek.

Zrumieniać, dok. Zrumienić; czynić rumianym, zarumieniać; z. sos, z. bułkę, ciasto, potrawę = tak długo trzymać na ogniu, póki nie nabierze koloru mniej lub więcej rumianego; z. ś., stawać ś. rumianym, nabierać barwy rumianej

Zrumienićp. nied. [[M. Arcta Słownik ilustrowany języka polskiego/Żrumieniać.

Zrusieć, stać ś. Rusinem.

Zrusowacieć, stać ś. rusowatym.

Zruszać, dok. Zruszyć; ruszać co z miejsca, poruszać; z. kogo, poruszać, pobudzać, podniecać, podburzać, naruszać, nadwerężać; z. ś., poruszać ś. z miejsca, przenosić ś. z miejsca na miejsce; wzruszać ś., poruszać ś., wzburzać ś.; buntować ś., powstawać.

Zruszczać, dok. Zruszczyć; robić ruskim, rosyjskim, nadać cechy ruskie, rosyjskie, przerobić na Rusina, Rosjanina.

Zniszczeć, stać ś. Rusinem, Rosjaninem, nabrać cech rusińskich, rosyjskich.

Zruszczyćp. nied. Zruszczać.

Zruszyciel, ten, który co zrusza a. zruszył.

Zrutenizowaćp. Zruszczyć.

Zryć, pokopać, skopać ryjem; skopać czymś ostrym, np. rogiem, kopytem i t. p.; przen,. obalić, zburzyć, zniszczyć, zwalić, zepsuć.

Zrymować, związać rymem dwa wyrazy a. dwa wiersze; przen.y przystosować jedno do drugiego.

Z rysować, rysy na czym porobić, porysować, podrapać, zdrapać.

Zryty, poryty, porysowany.

Zryw, zerwanie ś.; zguba, pastwa, ofiara.

Zrywać, dok. Zerwać; rwąc ściągać, zwlekać, zdzierać; rwać, obrywać: z. kwiaty, owoce; z, co, ukradkiem dostawać, otrzymywać tajnie, urywkiem; wzrywać, przerywać, przełamywać; wniwecz obracać, unicestwiać, udaremniać: z. przyjaźó = czynić rozbrat; z. z kim = przestawać z nim ś. przyjaźnić, zadawać; z. przymierze, traktat = zaczynać uważać je za nie istniejące; z. małżeństwo = nie pozwalać mu dojść do skutku: z. sejm = powiedziawszy „vetou albo „nie pozwalam41, sprawiać, że przerwą ś. obrady; z. ś., być zrywanym; porywać ś., brać ś. w kupę; gwałtownie poruszać ś. z miejsca, nagle powstawać; z. boki ze śmiechu = śmiać ś. gwałtownie; porywać ś., wzlatać, puszczać ś. biegiem; z. ś. ze snu = nagle ś. budzić; kuropatwy z-ają ś. = wzlatują z ziemi; rozrywać ś., pękać.

Zrzadka, przysłrzadko, niekiedy, nie często; nie gęsto, tu i owdzie.

Zrządzać, dok. Zrządzić; sporządzać, przyrządzać, przygotowywać, przysposabiać, szykować; wywroływTać, sprawiać, prowadzić za sobą, stawać ś. przyczyną czego; z. komu męża, żonę = swatać go z nim; z. kogo z kim, kojax*zyć związkiem, żenić.

Zrządzenie, rzecz. od Zrządzić;to, co zrządzono, skutek, owoc jakiej czynności, wypadek: z. Boże = rezultat woli Bożej.

Zrządziciel, człowiek, który coś zrządza.

Zrzecp. nied. Zrzekać.

Zrzeczenie (się), rzecz. od [[M. Arcta Słownik ilustrowany języka polskiego/Zrzec (ś.); wyrzeczenie ś. czego, odstąpienie od czego, zrezygnowanie z czego.

Zrzeczywistnić, urzeczywistnić.

Zrzednieć, Zrzedzieć, stać ś. mniej gęstym, stać ś. rzadkim a. rzadszym; mina mu z-dła = stracił na minie, na pewności siebie.

Zrzedzieć, rzadkim uczynić.

Zrzekać się, dok. Zrzec ś.; wyrzekać ś. czego, zrezygnować z czego; odrzekać ś. czego, brać rozbrat z czym; z. ś. jakiego urzędu, stanowiska = ustępować z niego, opuszczać je.

Zrzenicówka, motyl z rodziny prościnek, z podrzędu sówek.

Zrzeszać się, dok. Zrzeszyć ś.; łączyć ś. w jedną rzeszę, organizować ś. w jakieś stowarzyszenie, stronnictwo, wogóle grupę ludzi, zw iązanych w spólnością interesów.

Zrzeszenie, rzecz. od Zrzeszyć; zorganizowana grupa ludzi, stronnictwo, stowarzyszenie, związek.

Zrzęda, zrzędzenie, dziwaczenie, nudzenie; osoba zrzędna, sprzeka, gdera, nuda, nudnik, tetryk, śledziennik.

Zrzędnie, przysł2e zrzędnością, w sposób właściwy zrzędzi®. Zrzędność, skłonność do zrzędzenia, do dziwacznego gderania; gderliwość, nudziarstwo, śledziennictwo.

Zrzęd ny, lubiący zrzędzić, nudny, dziwaczny, gderliwy, ciągle utyskujący, wciąż krytykujący wszystko.

Zrzędzicki, Zrzędzirtski, Zrzędzicka, Zrzędzińska, zrzęda.

Zrzędzić, ciągle utyskiwać, krytykować wszystko w sposób nudny i małostkowy, gderać, dziwaczyć, tetryczyć, nudzić.

Zrzędzioch, zrzęda.

Zrzucać, dok. Zrzucić; strącać na dół, spychać, rzucać z góry na dół; zsadzać, zwalać z siebie, rzucać na ziemię: koń z-il jeźdźca; zdejmować z siebie prędko, zwlekać odzienie jakie: z. suknię duchowną = przestawać być księdzem; z. sierść, zęby, rogi = ronić; z. pokarm spożyty = zwracać go z powrotem ustami, rzygać, wymiotować; z. most = przerywać, znosić, rozbierać; o kobiecie, o samicy: ronić płód niedonoszony; z. kogo z godności, z urzędu, z tronu = pozbawiać go ich, składać, usuwać; z. co w kupę = rzucając skupiać, zwalać; z. kontrakt, umowę = łamać je, wyłamywać ś. z nich, nie dotrzymywać ich; z. ś., być zrzucanym; z. ś. z czego, uwalniać ś. z czego; z. ś. z kontraktu = nie dotrzymywać go; z. ś. na co, na kogo, składać ś., dawać składkę.

Zrzucićp. nied. Zrzucać.

Zrzut, zrzucenie, zrzucanie.

Zrzygać się, dostać wymiotów, zwomitować ś., zrzucić pokarm.

Zrzynać, dok. Zerżnąć; ścinać, obrzynać z wierzchu, górną część czego.

(^Zrzynek, część czego, oderznięta od całości, zwłaszcza wązka a długa.

Zsadzać, dok. Zsadzić; wziąć kogo z jakiego siedzenia i umieścić gdzieindziej; zrzucać, ściągać siedzącego, wysadzać z miejsca; z. kogo z urzędu, z dostojności = składać, usuwać, zrzucać.

Zsapać się, zasapać ś. bardzo, zmęczyć ś.

Zsarkać, sfukać, złajać, zbuzować kogo, nawymyślać komu.

Zsączać, dok. Zsączyć; sącząc spuszczać jaki płyn.

Zsepp. Zsyp.

Zsetkować, podzielić na setki, ułożyć setkami.

Zsiadać, dok. Zsiąść; zstępować, ruszać ś.; schodzić ze swego siedzenia: z. z konia; z cudzego wozu i śród błota z-aj = od cudzego odstępować trzeba bez szemrania; z. ś., krzepnąć, gęstnieć, osiadać, ścinać ś.: mleko ś. z-a.

Zsiadłość, właściwość zsiadania ś., zgęstnienia; osadzanie ś., osad, opad.

Zsiadły, który ś. zsiadł, zgęstniały, skrzepły, ścięty: mleko z-e; krępy, przysadkowaty.

Zsiąkać, dok. Zsiąknąć; pozbywać płynu przez siąknięcie; spływać z czego powoli.

Zsiąknąć- -z nied. Zsiąkać.

Zsiecp. Zsiekać.

Zsiekać, dok. Zsiec; posiekać wszystko; siekąc, chłoszcząc poranić; zranić szablą, usiec.

Zsierocieć, stać ś. sierotą.

Zsinić, Zesinić, sinym uczynić.

Zsinieć, Zesinieć, stać ś. sinym, nabrać sinej barwy.

Zsiwić, siwym uczynić.

Zsiwieć, stać ś. siwym, osiwieć.

Zskoczyćp. Zeskoczyć.

Zskrobaćp. Zeskrobać.

Zsłowiańszczeć, przerobić ś. na Słowianina.

Zsłowiańszczyć, uczynić słowiańskim; z. ś., stać ś. Słowianinem.

Zsobna, przysł., zosobna.

ZsonUować, zgłębić sondą.

Z starodawna, przysł., za dawnych czasów, po staroświecku.

Zstarzeć się — z Zestarzeć ś.

Zstatecznić (się), uczynić (ś.) statecznym a. stateczniejszym.

Zstatecznieć, stać ś. statecznym a. stateczniejszym.

Zstaw, staw spojony, spojenie stawów, członek.

Zstawiać, coś razem łączyć, zestawiać; coś z wyższego miejsca stawić na niższe, znosić w jedno miejsce.

Zstąpićp. nied. Zstępować.

Zstęp, zstępowanie, schodzenie na dół, miejsce, którędy ś. zstępuje; to, po czym zstępujemy na dół, schód, schodek.

Zstępnie, przysł., zstępując, w kierunku z góry na dół.

Zstępny, odnoszący ś. do zstępu, zstępujący; linja z-a pokrewieństwa = idąca od przodków do potomków, syn, wnuk, prawnuk itd.

Zstępować, dok. Zstąpić; schodzić, spuszczać ś. z góry na dół; z. ze świata = umierać; z. z drogi = schodzić z niej, porzucać ją, odstępować od niej; z. komu z drogi = schodząc z drogi na bok, ustępować mu miejsca, by mógł przejść swobodnie; znikać, zanikać, ginąć; z. ś., zbiegać ś., kurczyć ś. od zmoczenia ś.

Zstrychować, strychując zrównać.

Zsuć, zsypać, posypać.

Zsumowaćp. nied. Zsumowywać.

Zsumowywać, dok. Zsumować; w aryłm., dodając dwie lub więcej liczb lub ilości, otrzymywać sumę.

Zsunąćp. nied. Zsuwać.

Zsuwać, dok. Zsunąć; suwając spuszczać; posuwać na dół, suwając zdejmować, ściągać; suwając gromadzić w jedno miejsce; z. ś., być zsuwanym; z. ś., suwając ś. spuszczać ś. na dół.

Zsychać się, dok. Zeschnąć ś.; wysychać, stawać ś. suchym, schnąc, kurczyć ś., zbiegać ś., schnąc zlepiać ś., twardnieć.

Zsyłać, dok. Zesłać; posyłać z góry na dół; wysyłać, wyprawiać; sprawiać, wywoływać co, wyznaczać; Bóg z-a nieszczęścia na ludzi; z.ś.na co, powoływać ś. n a co, nakogo.

Zsyłka, zesłanie do miejscowości odległej jako kara, deportacja, zesłanie.

Zsyp, Zsypka, Zsep, zsypanie; to, co zsypują, kupa zsypanyeh rzeczy; danina w ziarnie w Polsce piastowskiej; sep, osep.

Zsypaćp. nied. Zsypywać.

Zsypowisko, to, co zsypane, góra, pokryta kamienistym rumowiskiem, żleb, rumowisko.

Zsypywać z dok. Zsypać; sypiąc zgromadzać razem, usypywać trochę z wierzchu; z. ś., być zsypywanym; rozsypywać ś., osypywać ś., psuć ś. przez usuwanie ś. części sypkich.

Zszachrować, szachrując zatracić dla własnej korzyści, oszukać.

Zszalbierować, stracić, postąpić po szalbiersku.

Zszamotać, mocno poszamotać, wyszamotać, pomieszać, powikłać, pokudłać.

Zszargać, szargając zepsuć, poszargać, obszargać.

Zszarpać, poszarpać, podrzeć.

Zszarzać (się), zniszczyć (ś.), podniszczyć (ś.) przez używanie.

Zszarzały, który ś. zszarzał, podniszczony, wytarty.

Zszarzeć, stać ś. szarym, ściemnieć.

Zszatkować, wszystko poszatkować.

Zszczypać, szczypiąc, zerwać.

Zszeptać, szepcąc zmówić, odmówić, wyszeptać; z. ś., szeptem zmówić ś., porozumieć ś. tajnie na czyją szkodę.

Zszlakować, wyśledzić, wytropić.

Zszorować, szorując zetrzeć, oczyścić.

Zszumować, zdjąć szumowiny z wierzchu, odszumować.

Zszyćp. nied. Zszywać.

Zszywać, dok. Zszyć; szyjąc spajać, łączyć co.

Zścignąć, doścignąć, dogonić.

Zślinićp. Ześlinić.

Zśliznąć się, Ześliznąć się, zsunąć ś., obsunąć ś. na czymś ślizkim.

Zślubić, poślubić, zaślubić.

Zśmiecićp. Ześmiecić.

Zśniedzieć, pokryć ś. śniedzią, zaśniedzieć.

Zubożać, dok. Zubożyć; doprowadzać do ubóstwa, ubożyć.

Zubożałość, stan człowieka zubożałego, stan tego, co jest zubożałe, ubóstwo, bieda.

Zubożały, który ś. stał ubogim, podupadły na majątku.

Zubożeć, przyjść do ubóstwa, stać ś. ubogim, podupaść na majątku.

Zubożyćp. nied. Zubożać.

Zubr — z Żubr.

Zubrować, o mące: pytlować; o zbożu: wiać, młynkować.

Zuch, człowiek odważny, śmiały, junak, chwat; rezolut.

Zuchać się, stawić ś. zuchem.

Zuchostwo, zachowanie ś. śmiałe, odważne.

Zuchowato, przysł., z zuchowatością, odważnie, śmiało.

Zuchowatość, właściwość, przymiot ua zucha; odwaga, śmiałość.

Zuchowaty, zakrawający na zucha, podobny do zucha, odważny.

Zuchter, zuchwalec, junak, chwat.

Zuchterstwo, zuchwalstwo, zuchowatość.

Zuchwalczy, właściwy zuchwalcowi.

Zuchwale, Zuchwało, przysł., z zuchwałością, zbyt śmiele, bezczelnie, hardo.

Zuchwalec, człowiek zuchwały, zbytni śmiałek, stawiający ś. hardo innym.

Zuchwaleć, stawać ś. zuchwałym, nabierać zuchwałości.

Zuchwalić, czynić zuchwałym, doprowadzać do zuchwalstwa; z. ś., stawać ś. zuchwałym, nabierać zuchwałości; z. ś. na co, odważać ś. na co.

Zuchwalstwop. Zuchwałość.

Zuchwała, osoba zuchwała; zuchwałość

ZuChwałkap. Zuchwała.

Zuchwałość, Zuchwalstwo, właściwość osoby zuchwałej, hardość, bezczelność, zbytnia śmiałość, postępek zuchwały.

Zuchwały, zbyt śmiały, hardo stawiający ś. innym, z ujmą dla ich stanowiska, wieku i t. p.

Zuja, miękka gąbczasta masa, zrobiona z włosów i błon, oddzielających ś. od skór przy garbowaniu, ze starych rozkręconych powrozów i t. p., służąca do zatykania dziur i szpar w promach, Okrętach i t. p.

Zulus, członek szczepu Zulu; w języku wioślarzy: wioślarz amator, nie należący do stowarzyszenia wioślarskiego.

Zupa, m, polewka, potrawa płynna; to ci z.!, zrobiła ś. z.! = to nieprzyjemna, powikłana sprawa!

Zupełnie, przysł., z zupełnością, względem wszystkich części bez wyjątku, całkowicie, całkiem, fcj.

Zupełność, właściwość tego, co jest zupełne.

Zupełnowładnie, przysłz władzą nieograniczoną.

Zupełnowładny, posiadający władzę nieograniczoną, autokratyczny.

Zupełny, we wszystkich swych częściach cały, wszystek, któremu nic nie braknie, nienaruszony, kompletny, całkowity, bezwzględny, nieograniczony.  Zupka, fr.y zdr. od Zupa.

Zupny, fr., odnoszący ś. do zupy

Zuzeł, Żużel — z Żużel.

Zuzula, owad z rzędu tęgopokrywych

Zużyćp. Zużywać.

Zużyteczni ać, dok.

Zużytecznić; czynić użytecznym a. użyteczniejszym; z. ś., stawać ś. użyteczniejszym.

Zużytecznićp. nied. Zużyteczniać.

Zużytkowywać, dok. Zużytkować; używać czego na swój a. cudzy użytek, używać pożytecznie, wyciągać pożytek z czego.

Zużytkowaćp. nied. Zużytkowywać.

Zużywać, dok. Zużyć; używając niszczyć, wypotrzebowywać, konsumować; wyczerpywać; niszczyć, osłabiać, nadwerężać, korzystać z czego aż do końca; z. ś., niszczyć ś., psuć ś. od używania.

Zwab, zwabianie, przywabianie, powab, ułuda, wdzięk, ponęta.

Zwabiać, dok. Zwabić; wabić, przywabiać, przynęcać: u myśliwców: wydawać głos jakiego ptaka dla przywabienia go.

Zwabićp. nied. Zwabiać.

Zwabnik, koń kształtny.

Zwać, głosem podniesionym przyzywać, przywoływać, wzywać; nadawać imię, nazywać, przezywać, mianować; jak cię tam zwą! = pogardliwe zwracanie ś. do kogoś, udając, że ś. nie pamięta jego nazwiska; jak ś. zwał, tak ś. zwał, byleby ś. dobrze miał = mniejsza o to, co mówią inni o człowieku, byleby mu ś. powodziło; z. I., mieć jakieś imię, nazywać ś.; co ś. zowie! = jak ś, należy, porządnie, przyzwoicie, w całym tego słowa znaczeniu.

Zwada, kłótnia, swar, spór, waśń, niezgoda, bójka; ani do rady, ani do z-y = do niczego nie zdolny, niedołęga.

Zwadca, Zwadnik, Zwadziciel, człowiek zwadliwy, kłótnik, sprzeka, awanturnik.

Zwadka, mała zwada, niewielka kłótnia

Zwadliwie, Zwadnie, przysł., ze zwadliwością, kłótliwie.

Zwadliwość, skłonność do wadzenia ś., kłótliwość, awanturniczość.

Zwadliwy, Zwadny, skłonny do zwady, kłótliwy, swarliwy, niespokojny, awanturniczy, warcholski.

Zwadniczka, Zwadzicielka, forma żeńska od Zwadnik.

Zwadnikp. Zwadca.

Zwadzać, dok. Zwadzić; waśnić, kłócić kogo z kim; z. ś., rozpoczynać zwadę, zaczynać kłócić ś. z kim.

Zwalać, dok. Zwalić; staczać z góry na dół; przewracać, obalać coś ciężkiego, zbijać, strącać; wywracać: z. kogo z nóg; choroba z nóg go z-liła = pozbawiła sił, wycieńczyła; dwa kieliszki z-lily go z nóg = upił ś. niemi zupełnie; z. drzewo = ścinać; z. kogo szablą, toporem = zabijać; z. kogoś kijem = uderzać mocno, walić; z. do kupy = walić, zrzucać w kupę, bezładnie, waląc, zgromadzać w jednym miejscu; przen., z. co na kogo, składać, zrzucać co na niego, np. winę, odpowiedzialność, obowiązek; przen., pozbawiać kogoś godności, urzędu i t. p.; z. ś., obalać ś., przewracać ś., rozwalać ś.; padać, toczyć ś. z góry na dół; spadać do kupy, na jedno miejsce, waląc ś., gromadzić ś.; spadać na kogo w znaczeniu moralnym, gromadzić ś.: z-ają ś. na niego troski, nieszczęścia i t. p.

Zwalać (się), powalać (ś.), pobrudzić (ś.), zbrukać (ś.).

Zwalczać, dok. Zwalczyć; walcząc porażać, zwyciężać, poko nywać; z. przeszkody, przeciwności = przezwyciężać.

Zwalczyciel, ten, który zwalczył kogo, co, zwycięzca. Zwalczyć -z nied. Zwalczać.

Zwalićp. nied. Zwalać.

1 Zwalina — p. Zwalisko.

Zwalisko, Zwalina, Zwaliny Mn), gmach rozwalony, ruiny, rudera, rozwaliny, gruzy; zwalone w kupę odłamki skał.

Zwal i sto, przysł., ze zwalistością.

Zwalisty, dający ś. łatwo zwalić, wywrotny; obwisły, zwisający.

Zwalniać, dok. Zwolnić; czynić wolniejszym, mniej szybkim: z. biegu, kroku; uwalniać, czynić wolnym, swobodnym; czynić łagodniejszym, miękczyć, łagodzić; rozwalniać: z. żołądek; z. ś., stawać ś. wolniejszym, słabszym, łagodniejszym.

Zwal, mnóstwo czego, jakich przedmiotów, bezładnie zwalonych w kupę: z. lodu, śniegu, pni zwalonych, okruchów skał i t. p.; z. górski = obrywanie ś. olbrzymiej masy skalnej, walącej ś. w dół.

Zwalkować, powałkować wszystko, co było do wałkowania.

Zwany, którego zwą, któremu nadano jakieś imię, przezwisko; tak z. (w skróceniu: t.  zw.) = mający jakąś szczególną nazwę.

Zwapniać (się), dok. Zwapnić (ś.); zmieniać (ś.) w wapno.

Zwapnieć, zmienić ś. w wapno.

Zwapnienie, rzecz. od Zwapnieć; z. żył — z Skleroza.

Zwarci ca, część składowa tkanki roślinnej,

g

Zwarcie, rzecz. od Zewrzeć.

Zwarcie, przysł., sposobem zwartym, gęsto, ściśle, jedno obok drugiego.

Zwarjować, dosta’ por;e«zania zmysłć stać ś. w»r;atem.

Zwartogłowleć, sue ś. wartogłowem.

Zwartość, właściwość tego, co zwarte.

Zwartować, przewartować, przewertować, przejrzeć uważnie, spostrzec.

Zwarty, ściśnięty, ścisły, gęsty, tłumny.

Zwarzać, dok. Zwarzyć; gotować na ogniu, warzyć; niszczyć mrozem, upałem, suszą i t. p.; z. żelazo = spajać je przy silnym ogrzaniu; z. ś., być zwarzanym; o mleku: ściąć ś. w kłaczki twarogowe.

Zwarzyćp. nied. Zwarzać.

Zwaśniać (się), dok. Zwaśnić (ś.); kłócić (ś.), waśnić (ś.), różnić (ś.), wadzić (ś.).

Zwaśń, spór, sprzeczka, kłótnia, waśń.

Zwaśnienie, rzecz. od Zwaśnić;waśń, sprzeczka, kłótnia, niezgoda.

Zwaśniony, którego zwaśniono; który zwaśnił ś. z kim.

Zważać, dok. Zważyć; wagą dochodzić ciężaru czego, ważyć; podnosić coś ciężkiego; wyprowadzać z równowagi, przeważać, przechylać co; zwracać uwagę na co, mieć baczenie, wzgląd na co, brać co pod uwagę, baczyć na co; nie z-ając na to, że... = pomimo, że...; nie z-ając, nie z-ywszy na co = pomimo, mimo co; z-ywszy na to, że.,. = ponieważ, ze względu na to, że...; z. ś., być zważanym; tracić równowagę, przeważać ś., przechylać ś.

Zwąchać, Zwąchnąć, Zwęchnąć, dojść węchem, domyślić ś. czego, zmiarkować co, prze wąchać ś.; z. ś., być zwąchanym; żart., porozumieć ś., zmówić ś.

Zwątlać, dok. Zwątlić; czynić wątłym a. wątlejszym, osłabić, nadwerężyć, nadwątlić, wysilać, wyczerpywać.

Zwątleć, wątłym ś. stać, stracić siły, zdrowie, osłabnąć, osłabieć.

Zwątlićp. nied. Zwątlać.

Zwątpiały, który zwątpił, stracił nadzieję.

Zwątpicie!, ten, który zwątpił.

Zwątpić, stracić nadzieję co do czego, przestać liczyć na co, nie spodziewać ś. czego.

Zwątpienie, rzecz. od Zwątpić;stan duchowy człowieka, który zwątpił, stracił nadzieję; desperacja, apatja.

Zwątpiony, o którym zwątpiono, który zwątpił.

Zwątrobienie, w?ned.y przemienienie ś. płuca w masę podobną do wątroby wskutek zapalenia, hepatyzacja.

Zwełnieć, zmienić ś. w wełnę, stać ś. wełniastym, podobnym do wełny.

Zwerbować, zaciągnąć do wojska; przen., przyciągnąć sobie kogo, jako swego zwolennika, stronnika, adherenta i t. p.

Zweryfikować, sprawdzić, porównać z czym.

Zwędzać, dok. Zwędzić; wędzić; żart., sprzątać cichaczem, kraść.

Zwędzić p. nied. Zwędzać.

Zwęglać (się), dok. Zwęglić (ś.); obracać (ś.) w węgiel.

Zwęgleć, obrócić ś. w węgiel, zwęglić ś.

Zwęszyć, poczuć, jako pies, węchem, zwąchać; żart., domyślić ś. czego, zmiarkować co.

Zwężać, dok. Zwężyć, Zwęzić; czynić węższym; z. ś., stawać ś. węższym.

Zwężeć, Zwęzieć, stać ś. węższym.

Zwężony, którego zwężono; który zwęził ś., wązki.

Zwiaćp. nied. Zwiewać;żart., uciec, umknąć, drapnąć.

Zwiadkip. Zwiady.fgfZwiady, Zwiadki, wzwiady, wywiady, wywiadki. W Zwiastować, oznajmiać, obwieszczać, zapowiadać naprzód, wieścić, wróżyć, przepowiadać, prorokować.

Zwiastowanie, rzecz. od Zwiastować; z. N. p. [[M. Arcta Słownik ilustrowany języka polskiego/Marji = święto kościoła katolickiego, przypadające na 25 marca, a ustanowione na pamiątkę oznajmienia Jej przez anioła, że będzie matką Chrystusa.

Zwiastun, ten, który zwiastuje co, poseł, herold; ten, który zawiadamia, przepowiada co, prorok.

Zwiastunka, forma żeńska od Zwiastun.

Związaćp. nied. Związywać.

Związek, to, co służy do związania czego, węzeł; to, co wiąże, łączy ludzi pomiędzy sobą, taki lub inny stosunek między ludźmi: z. przyjaźni, pokrewieństwa, miłości; z. małżeński = małżeństwo; z. krwi = pokrewieństwo; mieć z kim z-i = mieć z nim stosunki; spójność, łączność, skojarzenie jednej myśli z drugą: z. logiczny myśli; mówić bez z-u = bezładnie; pewna grupa ludzi, krajów, państw, miast, łączących ś. z sobą jakąś umową dla wspólnego celu, towarzystwo, często tajemne, stowarzyszenie, organizacja; sprzysiężenie, konfederacja, zwłaszcza konfederacja wojskowa w dawnej Polsce, zawiązana w celu dopominania ś. zaległego żołdu; z-ki zawodowe = mające na celu obronę interesów robotników, należących do tej samej gałęzi przemysłu, w ich walce z przedsiębiorcami; z. chemiczny = połączenie ś. ciał z sobą w ten sposób, że tracą prawią zupełnie swoje własności, dając nowe ciało o zupełnie nowych własnościach. ^^

Związkowy, dotyczący związku, należący do związku; rzecz., uczestnik związku, sprzymierzeniec, sprzymierzony, sprzysiężony. Związywać, dok. Związać; łączyć, spajać za pomocą związania; zawiązywać, obwiązywać; krępowac sznurami lub czymś podobnym; przen., układać, tworzyć coś, zwłaszcza tajemnie: z. spisek, konfederację i t. p.; z. komu grzechy = nie odpuszczać ich; obowiązywać, obligować, zniewalać kogo do czego przez wymuszenie na nim słowa, przyrzeczenia, przysięgi i t. p.: z. kogo słowem, przyrzeczeniem, przysięgą, ślubem; z. ślubem małżeńskim, zakonnym itp.; z. ś., być związywanym; knuć spisek, sprzysiężenie między sobą; łączyć ś. w związek; łączyć ś. między sobą.

Zwichnąć, przekręcić, wykręcić, zgiąć, wywichnąć: z. rękę, nogę = wykręcić je ze stawów; z. sobie karjerę = zepsuć sobie swoje dotychczasowe stanowisko, dążenie do lepszego stanowiska; z. ś., wywichnąć ś., złamać ś., przekręcić ś.

Zwichnięcie, rzecz. od Zwichnąć; zakłócenie w ruchu ciał niebieskich, spowodowane zbliżeniem ś. do nich innych ciał niebieskich.

Zwichnięty, którego zwichnięto, który ś. zwichnął; uszkodzony, wywichnięty, sprowadzony z właściwej drogi.

Zwichrzyć, doprowadzić do nieładu, powichrzyć, potargać: z. komu włosy; wywołać niepokój, nieporządek, zaburzenie: z. cały kraj; z. ś., dojść do nieładu, potargać ś., powichrzyć ś.

Zwićp. nied. Zwijać.

Zwidlina, rodzaj zwierzokrzewu.

Zwidzieć się, przywidzieć ś., wydać ś.

Zwiedliwość, zwyczaj zwodzenia drugich, wprowadzanie w błąd, łudzenie.

Zwiedliwy, łudzący, zwodzący, zwodniczy, oszukańczy.

Zwiedzać, dok. Zwiedzić; iść dokąd, do wielu miejsc, aby coś zobaczyć, ażeby mieć wiadomość o czym, odwiedzać, nawiedzać.

Zwiedziciel, Zwiedca, ten, który zwiedza, ogląda, wizytator; dochodzący Czego, wybadujący; z. krajów = podróżnik, wojażer.

Zwiedzićp. nied. Zwiedzać.

Zwiedzieć się, dowiedzieć ś.

Zwiedziony, którego zwiedziono, oszukano.

Z wiekować, spędzić, przetrwać cały wiek, przewiekować.

Zwielmożnieć, stać ś. wielmożnym, stać ś. wielkim panem.

Zwielmożyć, Zwielmożnić, uczynić wielmożnym, bogatym, spanoszyć; z. ś., stać ś. wielmożnym, spanoszyć ś., zbogacieć, zhardzieć.

Zwieioraczać, dok. Zwieloraczyć; czynić wielorakim, rozdzielać na wiele gatunków.

Zwieńczać, dok. Zwieńczyć; obdarzać wieńcem, uwieńczać, koronować; błogosławić kogo; z. kogo z kim: zaręczać, łączyć kogo z kim węzłem małżeńskim.

Zwieracz, mięsień w ciele ludzkim lub zwierzęcym, otaczający okrężnie jakiś otwór ciała i służący do zamykania tego otworu, czyli zwierania.

Zwierać, dok. Zewrzeć; ściskając spajać, ściskać szczelnie, zamykać mocno, zbijać razem, np. gwoździami; przen., łączyć, kojarzyć, jednoczyć pod względem moralnym; z. konia ostrogami = spinać, ściskać go ostrogami; z. psy = brać je na smyczę; z. ś., zamykać ś. szczelnie; z. ś. z kim, ścierać ś. w boju, zaczynać walczyć z kim; ścinać ś., zgęstniać ś. w masę: mleko z-a ś. w twaróg.

Zwiercać, dok. Zwiercieć, Zwiercić; wiercić, przewiercać co świdrem, gwoździem i t. p.; zwierać, spajać, zbijać; z. co, ucierać, wiercić’ z. mak.

Zwierciadelnikp. Zwierciadlnik.

Zwierciadełko, zdr. od Zwierciadło.

Zwierciadlany, odnoszący ś. do zwierciadła, podobny do zwierciadła; przyozdobiony zwierciadłami, zawieszony zwierciadłami.

Zwierciadlarzp. Zwierciadlnik.

Zwierciadlnica, Zwierciedlniczka, forma ż. od Zwierciadlnik.

Zwierciadlnictwo, wyrób zwierciadeł.

Zwierciadlniczy, odnoszący ś. do zwierciadlnika a. zwierciadlnictwa.

Zwierciadlnik, Zwierciedlnik, Zwierciadelnik, Zwierciadiarz, rzemieślnik, wyrabiający zwierciadła, właściciel fabryki zwierciadeł; kupiec, sprzedający zwierciadła.

Zwierciadło, gładka powierzchnia, mogąca odbijać padające na nie promienie świetlne i dawać obrazy, znajdujące ś. przed niemi, wierne co do kształtów i barw: z. wody, lodu i t. p; gładko wypolerowana powierzchnia metalu a. szkła, podlanego mieszaniną cyny i rtęci, odbijająca przedmioty, lustro; przen., wierne odbicie, odzwierciedlenie czego, o braz, konterfekt czego: oko jest z-em duszy; przen., wzór, wizerunek, przykład; jak po z-ed!e = jak po szkle, jak po stole, równo, gładko.

Zwierciadlowy, dotyczący zwierciadła, przedstawiony za pomocą zwierciadła: pismo z-e = odwrotne.

Zwiernik, dozorca zwierząt w zwierzyńcup. Zwieracz,p Zwierz, wielkie dzikie zwierzę; zbiór., zwierzęta; człowiek dzikich, surowych, zwierzęcych obyczajów; człowiek, nie hamujący ś. w gniewie, wściekły; człowiek wyuzdany zmysłowo; iść na z-a = na polowanie na dzikie zwierzęta; polować na grubego z-a = na niedźwiedzia, dzika i t. p.; przen., ścierać ś. z potężnym wrogiem.

Zwierzać, dok. Zwierzyć; powierzać komu co, ufać; z. ś. komu z czym, z czego; powierzać komu co; wyjawiać mu jaką tajemnicę, odkrywać mu coś tajnego, ufając jego wierności, polegając na jego wierze.

Zwierzątko, małe, drobne zwierzę

Zwierzchał, owad z rzędu półpokrywych (fig.).

Zwierzchni, odnoszący ś. do wierzchu, będący na wierzchu, na powierzchni czego, zewnętrzny, górny; wyższy, przedniejszy, celniejszy, mocniejszy, lepszy, znakomitszy; mający zwierzchność, władzę nad innerai, zwierzchniczy, przełożony; powierzchowny, zewnętrzny, uiegruntowny, nieistotny, nie dotyczący treści czego.

Zwierzchnica, zwierzchnia, górna część czego, powierzchnia.

Zwierzchnictwo, stanowisko zwierzchnika względem podwładnych; zwierzchność, przełożeństwo, naczelnictwo, władza wyższa, naczelna.

Zwierzchniczka, forma żeń. od Zwierzchnik.

Zwierzchniczy, zwierzchnika dotyczący, zwierzchni.

Zwierzchnie, przysł., z wierzchu, po wierzchu, powierzchownie, zewnętrznie.

Zwierzchnik, człowiek, mający zwierzchuość nad innemi; przełożony, pryncypał, naczelnik.

Zwierzchność, stosunek zwierzchnika do podwładnego, przełożeństwo, nacze!nictwo; zfoW\, zwierzchnicy, przełożeni; władza zwierzchnia, rząd, urząd, sprawujący władzę prawomocną

Zwierzenie, rzecz. od Zwierzyć;to, co ś. komu zwierza, tajemnica zwierzona; z. ś., poufne powiedzenie komu czego.

Zwierzę, ciało organizowane, o patrzone narządami zewnętrznemu i wewnętrznemi, służącemi mu do ruchu, do czucia, widzenia, słyszenia i t. p., oraz do przyjmowania pokarmów zwierzęcych i roślinnych, w celu odżywiania ś. i trawienia ich, w przeciwstawieniu do roślin, jako istot organicznych, nie opatrzonych czuciem ani swobodą ruchów: z. kręgowe = kręgowiec, z. ssące = ssak, z. domowe = bydlę; przen., człowiek, odznaczający ś. instynktami zwierzęcemi, dziki, krwawy okrutnik a. gwałtownik lub rozpustnik, nie umiejący zapanować nad swemi namiętnościami.

Zwierzęcieć, stawać ś. zwierzęciem, stawać ś. podobnym do zwierzęcia, zatracać cechy ludzkie.

Zwierzęcość, Zwierzęctwo, natura zwierzęca, oechy zwierzęce w charakterze ludzkim, jak np. okrucieństwo, dzikość, gwałtowność, rozpusta niepohamowana.

Zwierzęcy, odnoszący ś. do zwierzęcia, właściwy zwierzętom: instynkt z. = taki, jak u zwierząt, dziki, jak zwierzęta, bydlęcy, rozbestwiony, bestjalski.

Zwierzętopis, Zwierzętopismo, opis zwierząt, zoologja opisowa, zoografja.

Zwierzobójca, myśliwy zwierząt.

Zwierzogromiec, pogromca zwierząt.

Zwierzojadacz, człowiek, karmiący ś. mięsem zwierząt,

Zwierzojedz, Zwierzojedztwo, jadanie mięsa zwierząt, karmienie ś. nim; zagryzienie przez zwierza.

Zwierzokarmiciel, człowiek, karmiący, chowający zwierzęta, hodowca zwierząt.

Zwierzokrzew, dawna nazwa grupy niższych zwierząt wodnych, przeważnie osiadłych, do której obecnie należą głównie zwierzęta jamochłonne.

Zwierzokwit, rodzaj zwierzokrzewu z gromady promienistych.

Zwierzolowny, łowiący zwierzęta.

Zwierzolowstwo, łowienie zwierząt, polowanie na zwierzęta.

Zwierzostan, rodzaj i ilość zwierząt w pewnej okolicy.

Zwierzyćp. nied. Zwierzać.

Zwierzyna, wogóle zwierzęta nie hodowane, lecz żyjące dziko w lesie lub w polu, zwłaszcza dziki, sarny, jelenie, zające i wiele ptaków dzikich; mięso tych zwierząt upolowanych; potrawy z tego mięsa; przen., gruba z. = znaczna zdobycz.

Zwierzyniec, duży park a. część lasu, ogrodzona wysokim parkanem, przeznaczona dla hodowli zwierząt, zwłaszcza zwierzyny (jeleni, danieli, sarn, łosi, żubrów i t. p.); ogród zoologiczny; z. niebieski — p. Zodjak.

Zwierzynka, zdr. od Zwierzyna.

Zwierzynny, odnoszący ś. do zwierzjmy, obfitujący w zwierzynę.

Zwierzyńcowy, odnoszący ś. do zwierzyńca, odnoszący ś. do zwierzyńca niebieskiego, zodjakalny.

Zwiesićp. nied. Zwieszać.

Zwiesistość, własność tego, co jest zwiesiste, obwisłość.

Zwiesisty, zwisły, obwisły; stromy, spadzisty.

Zwieszać, dok. Zwiesić; spuszczać co z góry na dół, tak, że wisi, uwieszać, przywieszać; schylać, pochylać, opuszczać ku dołowi: z. nos = tracić na minie, tracić fantazję, spuszczać z tonu, doznać w czym zawodu; z. ś., być zwieszanym; zwisać, wisieć na dół.

Zwieszczać, dok. Zwieścić; obwieszczać, oznajmiać, zwiastować.

Zwieścićp. nied. Zwieszczać.

Zwieść z nied. Zwodzić.

Zwietrzać, dok. Zwietrzyć; wystawiać na wiatr, przewietrzać, wywietrzać; doprowadzać do sta nu zwietrzałości; poczuwać węchem, węszyć; przen., przeczuwać co, odgadywać, domyślać ś. czego; z. ś., zarażać ś. powietrzem, morem.

Zwietrzałość, stan tego, co jest wywietrzało.

Zwietrzały, który zwietrzał; który rozkruszył ś. od działania powietrza.

Zwietrzeć, wywietrzeć, stać ś. wy wietrzały m, zwietrzałym, stracić cenne części lotne; o skałach; rozkruszyć ś. od działania powietrza i wilgoci.

Zwietrznik, otwór do przewietrzania, wentylator.

Zwietrzyćp. nied. Zwietrzać,z Zwiotszyć.

Zwiewać, dok. Zwiać; unosić z czego co powiewem, zdmuchiwać co z czego; podmuchem spędzać razem.

Zwieźćp. nied. Zwozić.

Zwiędłość, Zwiędniałość, stan tego, co zwiędło.

Zwiędły, Zwiędniały, któryzwiądł.

Zwiędnąć, Żwiędnieć, o rośli nach a. ich częściach: stracić świeżość przez ulotnienie ś. wody, uwiędnąć; przen., utracić siły żywotne, młodość, zdrowie, zestarzeć ś.

Zwiędnić, uczynić zwiędłym.

Zwiędnieć — p. Zwiędnąć.

Zwiększać, dok. Zwiększyć; czynić większym, powiększać, pomnażać; z. ś., stawać ś. większym, powiększać ś., pomnażać ś.

Zwiększeć, stać ś. większym.

Zwiększyć z Zwiększać.

Zwięzłość, właściwość tego, co jest zwięzłe; z. stylu = zaleta stylu, polegająca na tym, że zamykamy wiele treści w niewielkiej ilości wyrazów.

Zwięzły, krępy, grubopłaski; zamykający wiele treści w niewielkiej ilości wyrazów: styl z., wykład z. = treściwy.

Zwięzywaćp. Związywać.

Zwięźle, przysł., zamykając wiele treści w niewielkiej ilości wyrazów; treściwie, krótko a dobitnie, lakonicznie.

Zwijacz, ten, co zwija; owad z rzędu tęgopokrywych, z rodziny słoników, zwijający liście, które więdną, bardzo szkodliwy (fig ).

Zwijać, dok. Zwinąć, Zwić; wijąc skręcać razem, motać w kłębek, nawijać: z. nici, sznurek; wijąc skręcać w trąbkę, w wałek: z. papier, płótno; zbierać razem coś rozwiniętego, rozpiętego: z. chorągiew, żagiel, namiot: z, namioty = ruszać obozem; z. wojsko = rozpuszczać; z. chorągiewkę = spuszczać z tonu, uchylać ś. od jakiegoś rozpoczętego dzieła; zginać, uginać; z. ś., wić ś., kręcić ś., skręcać ś., zawijać ś. w loki, w kędziory, w trąbkę i t. p.; z. ś. w kłębek = kurczyć ś.; zginać ś., uginać ś.: szabla ś. zwinęła = ześlizgnęła ś., obsnęła ś.; umykać, uciekać, uchodzić pośpiesznie; o koniu: plątać ś, związywać ś.; śpieszyć ś. z jaką robotą, uwijać ś.

Zwijadełko, zdr. od Zwijadło.

Zwijadło, narzędzie do zwijania, motowidło, kołowrotek.

Zwijalny, dający ś. zwijać; spiralny.

Zwikłać (się), powikłać (ś.), splątać (ś.), zgmatwać (ś.).

Zwilgnąć, przejść wilgocią, stać ś. wilgotnym.

Zwi Igły, który zwilgnął.

Zwilgocić, uczynić wilgotnym.

Zwilgotnieć, stać ś. wilgotnym, zwilgnąć.

Zwilżać, dok. Zwilżyć; nasycać wilgocią, wilżyć, czynić wilgotnym, przykładać coś mokrego.

Zwinąćp. nied. Zwijać.  Zwindować, ściągnąć za pomocą windy.

Zwingljanizm, nauka szwajcarskiego reformatora religijnego, Huldreicha Zwingljusza, odrzucająca obecność Ciała i Krwi Chrystusa w konsekrowanym chlebie i winie.

Zwinglista, Zwingljanin, wyznawca nauki Zwingljusza.

Zwiniątko, to, co zwinięte, zawinięte, mały pakunek, paczka.

Zwinić, obwinie, oskarżyć.

Zwinięcie, rzecz. od Zwinąć;coś zwiniętego, zawiniątko, kłębek.

Zwinięty, którego zwinięto; który sam ś. -zwinął.

Zwinnie, przysł., ze zwinnością, sprawnie, zręcznie.

Zwinność, zręczność, sprawność.

Zwinny, szybko co robiący, zręczny, sprawny.

Zwionąć -z nied. Zwiewać.

Zwiotczeć, osłabnąć — p. Zwiotszeć.

Zwiotszaly, który zwiotszał, który stracił swe własności, zapach.

Zwiotszeć, stać ś. wiotchym, zedrzeć ś., zniszczyć ś., stać ś! słabym, bezsilnym, chudym.

Zwiotszyć, uczynić wiotchym, zedrzeć, zniszczyć; uczynić słabym.

Zwisać, dok. Zwisnąć; wisieć z góry na dół, opuszczać ś., zwieszać ś.

Zwisko, przezwisko, przydomek, imionisko.

Zwisloróg, owad dwuskrzydły, much o waty

Zwisłoszka, owad dwuskrzydły, muchowaty.

Zwisłość, cecha tego, co jest zwisłe, wiszące, spuszczone.

Zwisły, który zwisnął, zwieszający ś., wiszący z góry na dół.

Zwisnąćp. nied. Zwisać.

Zwiślik, rodzaj mchu gałęzistego.

Zwitek, coś zwiniętego, skrętek, kłębek, trąbka, fałd, coś zawiniętego, zmarszczka, marszczka; z. papieru = zwój; z. ksiąg = pismo, rękopis, np. pergaminowy u starożytnych, owinięty około walca.

Zwlecp. nied. Zwlekać.

Zwlekać, Zwlóczyó, dok. Zwlec; wlokąc ściągać co z kogo a. z siebie; zdzierać: z. kogo z czego; z. do kupy = wlokąc przynosić, ściągać razem; odkładać, odwlekać co, ociągać ś. z wykonaniem czego; nie zrobić odrazu, robić powoli; z. ś. z czego, rozbierać ś. z czego, zdejmować co z siebie; wlokąc ś., poruszając ś. z trudnością, schodzić z czego: z. ś. z łóżka; odchodzić, oddalać ś.; wlokąc ś. schodzić ś., zgromadzać ś. powoli, zjeżdżać ś. ociężale; być odkładanym, ulegać zwłoce, przeciągać ś., odwlekać ś.

Zwłaczaćp. Zwłóczyć.

Zwładać, opanowywać.

Zwłaszcza, przysłszczególnie, osobliwie, głównie, mianowicie, tym bardziej, tym więcej.

Zwłocznyp. Zwłókliwy.

Zwłoka, odłożenie, odkładanie czego, odwłoka, zwlekanie, zyskanie na czasie; to, co zwleczono z kogo, łupież, zdobycz: z. lwia = skóra, ściągnięta z lwra.

Zwłoki, ciało umarłego, trup.

Zwłokliwie, przysł., ze zwłokliwością, z ociąganiem ś.

Zwłoki i wość, zwyczaj odkładania, powolność.

Zwłókliwy, Zwłoczny, odwlekający, odkładający na później; którego odłożono; dający ś. odłożyć, odwlec.

Z włoska, po włosku, jak we Włoszech.

Zwłoszeć, stać ś. Włochem, nabrać cech, obyczajów włoskich.

Zwłoszyć, przerobić na Włocha.

Zwłóczyciel, ten, który zwleka, ściąga, odkłada co, dojutrek.

Zwłóczyć, ściągać na dół; zdejmować co z siebie, rozbierać ś. z czego; z. co do kupy = ściągać w jedno miejsce; z. ziemię = zbronować; z. kogo, włócząc go, prowadząc go po różnych miejscach, zmęczyć, zmordować, nie robić zaraz, odkładać, opaźniać.

Zwłókiiwość, skłonność, przyzwyczajenie do zwłóezenia.

Zwłóknieć, zmienić ś. we włókno.

Zwodcap. Zwodnik.

Zwodek, wezbranie wody w rzece, powódź.

Zwodnica, Zwodniczka, Zwodzicielka, forma żeńs. od Zwodnik.

Zwodnictwo, zwodzenie, oszukiwanie kogo; obłudność, nieszczerość.

Zwodniczy, Zwodzicielski, zwodzący, mamiący, łudzący, oszukujący, ułudny, nie sprawdzający ś., nieprawdziwy.

Zwodnić, uczynić wodnistym, rozwodnić.

Zwodnieć, stać ś. wodnistym.

Zwodnik, Zwodziciel, człowiek, który kogoś zwodzi, omamia, oszukuje; oszust, szalbierz; mężczyzna, uwodzący kobietę, uwodziciel.

Zwodnyp. Zwodniczy.

Zwodzicielp. Zwodnik.

Zwodzicielka z Zwodnica.

Zwodzić, dok. Zwieść; sprowadzać w jedno miejsce, zgromadzać do kupy; sprowadzać z góry na dół; z. kogo od czego, odciągać, odprowadzać: z. z drogi = sprowadzać na manowce; z. z drogi obowiązku, powinności, cnoty = skłaniać namowami, pokusami do wyrzeczenia ś. obowiązku, powinności, cnoty; z. do złego = kusić do grzechu i t. p.; z. kogo, oszukiwać, podchodzić kogo; z. bitwę = staczać ją; z. tratwę = sprowadzać ją do lądu; z. most zwodzony = spuszczać.

Zwodzidziewka, uwodziciel, bałamut.

Zwodzik, owad dwuskrzydły, kosmaty.

Zwodzony, ten, którego zwodzono, oszukano; z. most = przerzucony przez fosę i podnoszony i opuszczany na łańcuchach (w dawnych fortecach i zamkach); taniec w z-ego = rodzaj tańca, w którym tancerka zaczyna tańczyć z jednym tancerzem i nagle go rzuca, biorąc innego.

Zwójek, rodzaj mchu gałęzistego; rodzaj łapki na kuny, tchórze i t. p.

Zwójkap. Zwójka.

Zwojnik, część kołowTotka.

Zwojować, zawojować, podbić; wojując zdobyć; żart., zrobić coś złego, zbroić co.

Zwojówki, rodzaj muszli skamieniałych.

Zwolennictwo, stanowisko zwolennika; zbiór, zwolennicy.

Zwolenniczka, forma żeńs. od Zwolennik.

Zwolennik, uczeń, wyznawTca, stronnik czyj; wielbiciel, miłośnik kogo a. czego.

Zwoleństwo, pozwolenie, zezwolenie; przywilej.

Zwolna, przysł., wolno, powoli, pomału, niepośpiesznie, ostrożnie.

Zwolniały, który zwolniał.

Zwolnićp. nied. Zwalniać.

Zwolnieć, stać ś. wolnym a bo wolniejszym, stać ś. mniej ścisłym, mniej twrardym, bardziej płynnym; stać ś mniej surowym, muiej dokuczliwym, zelżeć: mróz z-ał.

Zwołaćp. nied. Zwoływać.

Zwołowacieć, stać ś. podobnym do wołu, ciężkim, niezgrabnym.

Zwoływacz, ten, który zwoływa.

Zwoływać — /, dok. Zwołać; wołając zgromadzać, wzywając zbierać w jedno miejsce: z. posiedzenie, sejm i t. p.; z. ś., być zwoływanym, wzywanym; zwoływać siebie nawzajem.  Zwomitować się, wyrzucić z siebie zawartość żołądka, dostać wymiotów, zwymiotować ś.

Zwono, dzwono koła, ryby itp.

Zwora, przyrząd, służący do zwierania, spajania czego, np. ankra, szpąga; w myśl., smycz; psy na smyczy.

Zwornik, w arch., kamień, zamykający sklepienie, klucz sklepienia w rodzaju medaljonu; kamień wapienny, służący do zasklepienia pieca wapiennego ponad ogniskiem.

Zworować, łączyć, spajać, wiązać zworą.

Zwoziciel, ten, który co zwozi.

Zwozić, dok. Zwieźć; wozić w jedno miejsce, wozić do kupy, wożąc, zgromadzać na kupę; wozić z góry na dół; z. ś., być zwożonym, zjeżdżać ś.

Zwoźba — Zwóz.

Zwoźny, dający ś. zwieźć, mogący być zwiezionym; zgnojony nawozem.

Zwód, most zwodzony; wywód niewinności swojej przed sądem w dawnym prawodawstwie polskim.

Zwój, fałda, składka, zmarszczka; coś zwiniętego, zwitek: z. pergaminu = rękopis pergaminowy, zwinięty nakształt wałka; z. nerwowy = węzeł nerwowy czyli część jego grubsza, ganglja, gangljon.

Zwójka, rodzaj ślimaka grzebykoskrzelriego, wązkojęzycznego (fi^).

Zwójkówka, mały motyl nocny, z podrzędu tejże nazwy, którego liszki żyją pomiędzy liśćmi, zwiniętemi za pomocą oprzędu.

Zwóz, Zwoźba, Zwózka, zwożenie, zwiezienie.

Zwracać, dok. Zwrócić; obracać w tył, zawracać, wracać z po-

wrotem: z. kogo z drogi = przywoływać z powrotem; obracać, ściągać co na co: z. na co oczy, uwagę; kierować: z. konia; z. co komu, oddawać mu to, co ś. od niego wzięło, co stanowi jego własność, powracać, oddawać; z. do czego, ku czemu, obracać w pewnym kierunku; z. z żołądka = oddawać, zrzucać, co ś. zjadło, womitować; z. ś., być zwracanym; obracać ś., odwracać ś.; z. ś. dokąd = skierowywać ś., udawać ś., przemawiać do kogo.

Zwrot, zwracanie, zwrócenie, powrót; oddawanie, oddanie komu jego własności; obrót: z. oczu, głowy i t. p.; miejsce, gdzie ś. coś zwraca, zakręt: z. ulicy, drogi, rzeki; obrót, odmiana: z. losu; obrócenie ś. (w prawo, w lewo); zmiana przekonań, odstępstwo; w stylisty z. mowy, z. retoryczny = ozdoba stylowa, która polega na zestawieniu i szyku wyrazów, bez zmiany ich znaczenia, trop.

Zwrotka, grupa wierszy, stanowiąca pewną całość rytmiczną i syntaktyczną, zamkniętą w sobie, jednostajnie powtarzająca ś. w pewnym układzie w całym utworze, strofa.

Zwrotkowy, odnoszący ś. do zwrotki; ułożony zwrotkami.

Zwrotnica, przyrząd, służący do obrotu i skierowywania z jednych szyn na drugie parowoy^L zów i wagonów kolejo^ wych i tramwajowych, jp^ weksel (fig.). ~f yj^

Zwrotniczy, urzędnik kolejowy, zwrotnicy pil^T^ nujący.

Zwrotnie, przysł., obrotnie, zwinnie, zręcznie.

Zwrotnik, na globusach i mapach jedno z dwu kół między strefami umiarkowanemi a rów-

42

nikiem, jednak w znacznym oddaleniu od niego, na półkuli północnej: z. raka, na półkuli południowej: z. koziorożca (lig.).

Zwrotnikowy, właściwy zwrotnikom; leżący pod zwrotnikiem a. między zwrotnikami a równikiem: kraje z-e.

Zwrotnonogi, mający zwrotne nogi, czyli w górę końcami obrócone.

Zwrotnooki, „mający dwoje oczu zwrotnych, t. j. ruchomych.

Zwrotnopaiczaste, Zwrótnopalczaste, mające tylny skrajny palec zwrotny: ptak z. t Zwrotność, zdolność do zwracania ś., obracania ś. na osi; obrotność, zręczność, zwinność.

Zwrotny, zdolny do zwracania ś., obracania ś., ruchomy; który może być zwróconym, oddanym, powetowanym; służący do zwracania, obracania czego: muskuł z., kręg z.; do góry końcami obrócony: noga z. u ptaka, palec z.; obrotny, zwinny, zręczny, zgrabny.

Zwrotowy, dotyczący zwrotu, zwracania, obrotu; ulegający zwrotowi.

Zwrócićp. nied. Zwracać.

Zwrzodowieć, Zwrzodowacieć, Zwrzodzieć, pokryć ś. wrzodami, zamienić ś. we wrzody.

Zwszetecznieć, stać ś. wszetecznym, wszetecznikiem, oddać ś. wszeteczeństwu. * Zwycięski, który zwycięża, pokonywa, zwyciężający, odnoszący ś. do zwycięstwa, właściwy zwycięzcy.

Zwycięsko, przysł., zwyciężając, odnosząc zwycięstwo.

Zwycięstwo, zwyciężenie, pokonanie, pobicie nieprzyjaciela,

wzięcie nad nim góry, przezwyciężenie jakiej trudności.

Zwycięzca, Zwyciężca, człowiek, który zwyciężył, odniósł zwycięstwo, tryumfator.

Zwycięźać, ^. Zwyciężyć; zwycięstwo odnosić, być zwycięzcą, przewyższać, przechodzić, przenosić kogo w czym; przezwyciężać, pokonywać: z. przeszkody, trudności; z. samego siebie = pokonywać swoje żądze, namiętności, pokusy i t. p.

Zwyciężnyp. Zwycięski.

Zwyciężycielp. Zwycięzca.

Zwyciężyćp. nied. Zwyciężać.

Zwyczaić, przyzwyczajać kogo do czego; z. ś. w co, przyzwyczajać ś., przywykać do czego, wkładać ś. w co.

Zwyczaj, to, do czego kto ś. przyzwyczaił, nawyk, nawyknienie, przyzwyczajenie: mieć jaki z., mieć co we z-u, wprowadzić co w z.; wprawa, nabyta ćwiczeniem, przez nawyknienie, biegłość; sposób postępowania, powszechnie przyjęty i wszystkich obowiązujący, obyczaj: według z-u = pospolicie, zwykle, za z. a. zazwyczaj = jak zwyczajnie bywa.

Zwyczajnie, przysł., pospolicie, wedle zwyczaju, zgodnie ze zwyczajem, zwykle, najczęściej, w większości wypadków.

Zwyczajność, Zwykłość, bycie we zwyczaju.

Zwyczajny, będący we zwyczaju, zwykły, pospolity, nieosobliwy, nie nadzwyczajny; z. do czego, mający co w zwyczaju, przyzwyczajony, przywykły do czego.

Zwyczajowiec, człowiek, trzymający ś. dawnych zwyczajów.

Zwyczajowy, będący w zwyczaju, pochodzący ze zwyczaju, oparty na zwyczaju, mający w nim swe źródło: prawo z-e.

Zwydrzeć, stać ś. dzikim, znarowić ś., rozpuścić ś., rozwydrzyć ś., rozchciwieć ś.

Zwykle, przysł., zwyczajnie, pospolicie, najczęściej.

Zwykłonogi, mający palce u nóg naprzeciwległe.

Zwykłość, cecha tego, co jest zwykłe, co jest we zwyczaju.

Zwykły, będący we zwyczaju, zwyczajny, nie osobliwy, nie nadzwyczajny, często ś. powtarzający, codzienuy; mający co we zwyczaju, nawykły, przyzwyczajony do czego.

Zwyknąć, nawyknąwszy, mieć co we zwyczaju, przywyknąć, zwykle coś robić, mówić: zwykł był to mówić = miał zwyczaj to mówić.

Zwyrodniały, który zwyrodniał, który ś. wyrodził.

Zwyrodnieć, wyrodzić ś., odrodzić ś. od swoich przodków, być wyrodkiem, stać ś. niższym fizycznie a. moralnie od swoich przodków, stać ś. potworem pod względem cielesnym a. duchowym.

Zwyrodnienie, rzecz. od Zwyrodnieć;stan istoty zwyrodniałej; w fizjol.y zmiana chorobliwa pewnego narządu a. tkanki ciała ludzkiego, zmieniająca jego naturę i prawidłowe czynności, stopniowy upadek zdrowia a. rozwoju fizycznego, umysłowego i moralnego, degeneracja.

Z wyż, przysł.y wzwyż, na wysokość, pod względem wysokości; wyżej, poprzednio, w poprzednim miejscu.

Zwyżka, podwyższenie, podniesienie cen; nadpłata, nadmiar, ażjo.

Zwyższyć, Zwyżsić, przewyższyć. przezwyciężyć, przemóc.

Zybet, tłuszcz woni aromatycznej, wydzielany z gruczołów wiwery. służy do wyrobu pomad i pachnideł; piżmo zybetowe.

Zybeta, azjatycki gatunek wiwery.

Zybetowy, odnoszący ś. do zybety.

Zydelp. Zedel.

Zygnema, gr., wodorost nitkowaty, o ciałkach zieleni gwiazdkowatych, zrostnica (fig.).

Zygota, gr., rodzaj zarodnika, otoczonego grubą błoną u wodoro^^M^^z stów (fig.).

Zygzak, nm., linja kręta, łamana; podpis niewyraźny.

Zygzakowaty, ^., mający kształt zygzaku.

Zymologja, gr., nauka o fermentacji.

Zymotechnika, gr., nauka o przemyśle, posługującym ś. w swych wyrobach fermentacją.

Zymoza, gr., substancja, otrzymywana z drożdży, zdolna rozkładać cukier na alkohol i dwutlenek węgla.

Zynkować, nm., zasadzać w ziemi odnóżki, ablegry.

Zys, odmiana orła (fi*-).

Zysk, to,

co kto zyskuje, pieniądze zyskane, zarobione, korzyść, wygrana; chciwość zysku.

Zyska, gatunek owada dwuskrzydłego.

Zyskaćp. nied. Zyskiwać.

Zyskiwać, dok. Zyskać; mieć z czego zysk, mieć co w zysku, wyciągać z czego korzyść; zjednywać, pozyskiwać sobie co, osiągać: z. sobie czyjeś względy, miłość, zaufanie; z. sławę, renomę i t. p.

Zyskolubność, chciwość zysku.

Zyskolubny, lubiący zysk, chciwy.  Zyskownie, przysł., przynosząc zysk, korzystnie.

Zyskownik, człek chciwy zysku, mający na czym zysk.

Zyskowność, zasada zysku, wzgląd na zyski, rentowność, zyskiwanie, korzystne warunki handlu.

Zyskowny, dający duży zysk, korzystny.

Zyszczek, mały zysk.

Zyzp. Zez.

Zyza, sztuka drzewa zdatna na koryto do statku wodnego, do którego ścieka sącząca ś. woda.

Zyzowaty — Zezowaty.

Zza, przyimrządzący 2-im przyp.; oznacza: z miejsca, będącego za czym: z za płotu, z za rzeki.

Zzacniać, dok. Zzacnić; zacnym czynić, uzacniać, uszlachetniać.

Zząbkować, porobić, pociąć w ząbki

Zziajać (się), zmordować (ś.), zmęczyć (ś.) aż do stracenia tchu.

Zziarnkowacenie, w med., przemienienie ś. tkanek ciała w masę ziarnistą.

Zziarnkowacieć, zmienić ś. w materję ziarnistą.

Zzierać, dok. Zejrzeć; patrzeć z góry na co; szpiegować, podpatrywać, śledzić kogo.

Zziębiać, dok. Zziębić, Zziąbić; przeziębiać wskroś, przechodzić zimnem, mrozem; przen., czynić oziębłym.

Zziębły, który zziąbł, przeziąbł.

» Zziębnąć, być przejętym zimnem, przeziębnąć nawskroś.

Zzuchwaleć, stać ś. zuchwałym, rozzuchwalić ś.

Zzuchwalić, uczynić zuchwałym. rozzuchwalić; z. ś., stać ś. zuchwałym.

Zzućp. nied. Zzuwrać.

Zzuwacz, ten, który co zzuwa; przyrząd do zzuwania.

Zzuwać, dok. Zzuć; wyzuwać,

zwlekać; zdejmować komu z nóg obuwie; z. ś., zdejmować z siebie obuwie, rozzuwać ś.

Zzuwadło, narzędzie do zzuwania butów, chłopak do butów.

Zzuwalnia, pomieszczenie, w którym idący do łaźni rozbierają ś., rozzuwalnia.

Zżywać, dok. Zezwać; zwoływać, przywoływać w jedno miejsce.

Zżąćp. nied. Zżynać, p. nied. Zżymać.

Zżecp. nied. Zżegać.

Zżegać, dok. Zżec; palić, spalać wszystko; z. ś., spalać ś., parzyć ś. czymś rozpalonym.

Zżerać, dok. Zeżreć, Zezrzeć; pożerać, zjadać wszystko; wyżerać, wygryzać; przen., frasować, martwić, trapić; z. ś., żrąc ś. niszczyć ś.; przen., frasować ś., martwić ś., kłócić ś.

Zżeradło, w med., środek chemiczny, służący do przypalania.

Zżeżoga, gangrena.

Zżęcie, zetnięcie zboża, skoszenie, żniwo.

Zżęty, którego zżęto.

Zżonąć, odpędzić; spędzić razem.

Zżółknąć, Zżółknieć, stać ś. żółtym, nabrać żółtej barwy.

Zżucholić, zupełnie pożuć, zźuć.

Zżućp. nied. Zżuwać.

Zżuwać, dok. Zżuć, Zeżwać; żując zgryzać.

Zżuźlić, za pomocą topników, dodawanych w czasie czyszczenia, fryszowania, wypławiania jakiego metalu, zamienić w żużle obce domieszane doń substancje.

Zżyćp. nied. Zżywać.

Zżymać, dok. Zżąć; kurczyć, marszczyć, ściągać; gnieść, miąć, ugniatać; ściskać, zsuwać ku sobie: z. ramionami, z. na co ramionami = śeiągnięciem ramion okazywać niezadowolenie, podziw; z. ś., być zżymanym; z. ś. na co, wstrząsać ś., wzdrygać ś.,