Dyskusja indeksu:M. Arcta słownik ilustrowany języka polskiego - Tom 2.djvu

Z Wikiźródeł, wolnej biblioteki
Skocz do: nawigacja, szukaj

R[edytuj]

Reorganizator, łć., ton, który reorganizuje, reformator.

Reorganizować, łć., dokonywać reorganizacji, urządzać inaczej niż było, przekształcać, reformować (jakie urządzenie społeczne, biurowe).

Reostat, gr., przyrząd do zwiększania lub zmniejszania siły i napięcia prądu elektrycznego, do regulowania prądu, bez zamknięcia obwodu.

Reotom, gr., przyrząd do szybkiego przerywania prądu galwanicznego.

Reotropizm, gr., ruch rośliny, zbliżający ją a. jej część jaką do wody i wogóle do roztworów odżywczych.

Reparacja, Reperacja, łć., naprawa, poprawienie.

Reparować, Reperować, łć., naprawiać.

Repartycja, łc., rozdział, rozłożenie w odpowiednim stosunku podatków, opłat, wydatków, wpływów, zysków.

Repartycyjny, łć., odnoszący ś. do repartycji; podatek r. = wyznaczenie ogólnej ilości podatku, przypadającej na pewną prowincję, okrąg, gminę i t. p.

Repatrjować, łć.p. [[M. Arcta Słownik ilustrowany języka polskiego/Rapatrjować.

Repentyment, łć., żal, skrucha.

Reperacja, łć.p. [[M. Arcta Słownik ilustrowany języka polskiego/Reparacja.

Reperkusja, łć., w muz, odbijanie ś. tonów w fortepianie i nowszych melodykonach; skupienie powtórzeń tematu przy końcu fugi.

Reperować, łć.p. [[M. Arcta Słownik ilustrowany języka polskiego/Reparować.

Repertorjum, łć., skorowidz, wykaz; księga do wpisywania interesów i aktów, które mają być sporządzone.

Repertuar, fr., spis sztuk, przeznaczonych iio odegrania w teatrze; spis ról, do których odegrania lub odśpiewania artysta jest przygotowany.

Repetent, łć., pomocnik profesora, powtarzający z uczniami przedmioty wykładane; w Galicji uczeń, zostający na drugi rok w tej samej klasie.

Repetitorium, łć., lekcja, podczas której profesor każe słuchaczom powtarzać to, co im wyłożył; książka zawierająca w skróceniu wykłady szkolne.

Repetjer, nm., zegarek kieszonkowy, bijący za pociśnięeiem sprężyny.

Repetjerowa broń = nazwa gatunków ręcznej broni palnej, nabijanej jednocześnie pewną liczbą nabojów (do 16 sztuk), które w danej chwili mogą być w szybkim tempie kolejno wystrzelane; inaczej: magazynka, magazynówka, broń magazynowa.

Repetować, łć., powtarzać; żart., jeść z apetytem i obficie; w Galicji: pozostawać drugi rok w tej samej klasie szkoły.

Repetycja, łć., powtórzenie, próba sztuki teatralnej, koncertu, baletu i t. p.

Repetytor, łć., korepetytor.

Repik, fr., w grze w karty, zw. rumel-pikieta, wszystkie ośm kart jednego koloru w ręku jednego gracza.

Replantacja, łć., zębów = operaeja dentystyczna, polegająca na wstawieniu zęba świeżo wyrwanego w jamę zębową napowrót, praktykowana w niektórych cierpieniach zębów.

Replika, ić., odpowiedź powoda na obronę pozwanego; odpowiedź ustna a. piśmienna na zaczepkę, na zarzuty; w muz., powtórzenie melodji; w gwarze teatralnej: ostatnie słowa aktora, po których mówić ma aktor następujący.

Replikować, łć., podawać replikę; odpowiedzieć na skargę; odpowiadać ustnie albo piśmiennie na zarzuty.

Reponenda, łć., akta odłożone, oddane dla przechowania do regiestratury, do archiwum.

Reponować, łć., odkładać do przechowania; w chirurgji złamane członki doprowadzać do pierwotnego ułożenia.

Repopulacja, łć., zaludnienie ponowne; zwiększenie ś. liczby mieszkańców, szczególnie skutkiem zwiększenia ś. liczby urodzeń.

Reporta, fr., w rachunkowości: przeniesienie sumy z jednej stronicy na drugą; bonifikacja za różnicę kursu i za procent przy zastawianiu u bankiera papierów wartościowych w oczekiwaniu na ich zwyżkę; sprawozdanie dziennikarskie.

Reporter, ang., dziennikarz, zbierający wiadomości bieżące dla czasopisma.

Reporterja, Reporterstwo, ang., zajęcie reportera; reporterzy.

Repost, fr., w fechtunku; odcięcie.

Repozycja, łć., składanie, deponowanie.

Repozytorjum, łć., półki, szafa bez drzwi na księgi, na akta.

Repozytura, łć., miejsce przechowania.

Repozyty, łć., rzeczy, złożone do przechowania.

Reprehensja, łć., nagana.

Represalja, łć., przeciwdziałanie środkami gwałtownemi; środki gwałtowne, mające na celu odwet lub stłumienie, odparcie jakiego ruchu.

Represja, łć., ucisk, bezwzględne stosowanie surowych środków odwetu, odpór, odparcie. t Represyjny, Represywny, łć., odporny, obronny, przeszkadzający, hamujący, powściągający, odpierający, tłumiący, uciskający, r-a cenzura = cenzura, rozpatrująca utwory literackie przed ich wydaniem; r-e środki policyjno-administracyjne przymusowe, uciskające.

Reprezentacja, łć., przedstawicielstwo, zastępstwo osoby prawnej lub zbiorowej; ogół przedstawicieli, występujących w imieniu jakiego stanu, jednym zawodem związanych osób, stowarzyszenia lub instytucji, której interesy reprezentują; wystawność, okazałość, wspaniałość, powierzchowność, imponujące wystawienie sztuki w teatrze.

Reprezentacyjny, łć., odnoszący ś. do reprezentacji; r. rząd, system = rząd konstytucyjny, ustrój państwowy, dopuszczający naród i przez jego przedstawicieli do udziału w prawodawstwie i w rządzie; r-e koszty = wydatki, ponoszone dla okazałości, dla reprezentacji.

Reprezentant, łć., przedstawiciel, zastępujący kogo.

Reprezentować, łć., zastępować kogo, występować w zastępstwie czyim, działać w czyim imieniu; wystawiać sztukę teatralną.

Reprobacja, łć., nie godzenie ś. na co, nieuznawanie, odrzucanie; nagana.

Reprobować, łć, ganić, nie uznawać za dobre, potępiać, odrzucać.

Reprobowany, łć., odrzucony przy egzaminie, nieprzyjęty.

Reprodukcja, łć., odtwarzanie oryginału w licznych kopjach sposobem mechanicznym, zwłaszcza za pomocą prasy, także odbitka pisma, ryciny, obrazu; wznowienie sprawy; odtworzenie przedmiotu już nie istniejącego za pomocą rysunku; wznowienie sprawy; rozmnożenie, rozrodzenie.

Reprodukować, łć., odtwarzać, robić reprodukcję; dostarczać nowych świadków lub dowody zbijające.

Reproduktor, ^’., rozpłodnik, stadnik. Repromisja, łć., wzajemne przyrzeczenie.

Reprotestacja, łć., wzajemna protestacja.

Reprymanda, fr., Reprymenda, łć., nagana, wymówka, bura.

Reprymować, łćtamować, hamować; powściągać, ukrócać; karcić.

Repryza, />., odebranie, zdobycie napowrót (okrętu); potrącenie na rachunek zaległości; wznowienie sprawy; podnoszenie ś. nizkiego kursu na giełdzie; w muz., powtórzenie jakiej części.

Reptucha, worek z obrokiem, zawieszany koniowi u łba, worek z przeciągniętemi drążkami, zawieszany u dyszla i zawierający obrok.

Reptylje, łc., płazy.

Republika, łć., rzeczpospolita, państwo, rządzone przez przedstawicieli narodu.

Republikanin, łć., obywatel republiki; zwolennik republikańskiej formy rządu.

Republikanizm, łć., zasady i przekonania zgodne z formami rządu, właściwemi republikom.

Republikański, Republikancki, ^., należący do republiki, właściwy republice, sprzyjający formie rządu, istniejącej w republikach.

Repudium, łć., zniesienie, odmowa; odepchnięcie od siebie żony, aby z nią nie mieszkać.

Repugnancja, łć., niechęć, odraza, wstręt.

Repulsja, łć., odrzucenie, odbicie, odpychanie, wstręt.

Reputacja, łć., dobre imię, dobra sława, opinja, poważanie.

Reputowany, łć., mający reputację, rozgłośny, słynny.

Resekcja, łć., wycięcie, wypiłowanie części chorej kości.

Resekować, łc., wycinać, wypiłowywać.

Resentyment, />., uraza, niechęć, dąsy.

Reskontować, wł., potrącać z rachunku.

Reskrybować, łć., wydawać rozporządzenie; odpisać, odpowiedzieć.

Reskrypt, łć., rozporządzenie wyższej władzy.

Reskryptorjum, łć., księga z kopiami korespondencji, kopjarz, kopjał.

Resor, fr., sprężyna, podpierająca pudło powozu, bryczki, wagonu i t. p. w

celu zmniejszenia trzęsienia (fig.); poruszać ś., jak na r-ach = siedzieć niespokojnie, podskakiwać.

Resorbcja, łć., wsysanie, pochłanianie,

Resorowy, fr., odnoszący ś. do resorów, będący na resorach.

Resort, łć., zakres władzy, działalności jakiego urzędu, instytucji.

Respekt, łć., poszanowanie; poważanie, szacunek, wzgląd; nie zapełniony brzeg ilustracji, rycin, pism; być na r-cie, siedzieć na r-cie = stale bawić w czyim domu, mając tam utrzymanie bezpłatne ze względu na dawne zasługi własne a. swojej rodziny.

Respektować, łć., być z respektem, mieć respekt, czcić, szanować; r. weksel = zapłacić weksel.

Respektowy, łć., odnoszący ś. do respektu; r-wy dzień = dzicń ulgi, w którym weksel nie może być protestowanym; r-wa panna = panna, siedząca u kogo na respekcie.

Respektywe, łć., odnośnie, względnie.

Bespicjent, łć., w Austrji najniższy stopień w służbie straży skarbowej państwowej, strażnik skarbowy.

Respiracja, łć., oddychanie.

Respiracyjny, łć., oddechowy.

Respirator, łć., przyrząd w kształcie czółenka z czarnej gazy lub siatki jedwabnej, nakłada ny na usta, aby ochronić płuca od wdychania kurzu, złych wyziewów i mroźnego powietrza

(%.).

Respiro, wł., w kupiectwie zezwolenie na zwłokę w wypłacie, przedłużenie terminu.

Respondować, Responsować, łć., od])owiadaó, odpisywać.

Respons, odpowiedź, odpis.

Responsorja, łć., w kościele: śpiewane odpowiedzi ludu lub chóru na śpiew kapłana. f* Respublika, łć., —p. [[M. Arcta Słownik ilustrowany języka polskiego/Republika. £ Ressentyment, fr., uraza, żal.

Restabilicja, łć., przywrócenie czci.

Restancja, łć., zaległość, pozostałość dłużna.

Restanty, łć., należności, o które ś. nie upominano; papiery publiczne wylosowane, a nie zrealizowane.

Restauracja, łć., odbudowanie, odnowienie, naprawa, przywrócenie do poprzedniego stanu; w polityce: przywrócenie na tron wyrugowanej przez rewolucję dynastji, zwłaszcza powrót Burbonów na tron francuski po upadku Napoleona I i czas ich panowania; zakład jadłodajny, jadłodajnia.

Restauracyjny, łć., odnoszący ś. do restauracji.

Restaurator, łć., artysta, zajmujący ś. odnawianiem dzieł sztuki; właściciel jadłodajni.

Restauratorka, łć., kobieta, restaurująca co, odnowicielka; właścicielka restauracji; żona restauratora.

Restaurować; łć., odnawiać, naprawiać, odświeżać, wzmacniać, ulepszać.



Restrykcja, łć., ograniczenie, zastrzeżenie; myśl wsteczna; chwilowe zawieszenie zobowiązań; wykręty, wybiegi.

Restytucja, łć., oddanie, przywrócenie, zwrot rzeczy posiadanej nieprawnie; przywrócenie do poprzedniego stanu; odtworzenie, odrysowanie według pozostałych szczątków i opisu; w prawie: uzyskanie pozwolenia sądowego na przedsięwzięcie zaniedbanej w swoim czasie czynności procesowej.

Restytuować, łć., przywracać do pierwotnego stanu, zwracać; oddawać prawemu właścicielowi.

Restytutor, łć., ten, co restytuuje, przywraca.

Resurs, fr., sposób ratowania ś., środek ratunku, ucieczka; środek pomocniczy materjalny, zasób.

Resursa, fr., stowarzyszenie, mające na celu zabawę i posiadające własny lokal zwany także r-są.

Resuscytować, łć., ponawiać, wznawiać, wzbudzać nanowo.

Resygnować, ^., rozpieczętować.

Reszka, strona monety, na któi rej jest wybity wizerunek panującego i napis, lub sam tylko napis; orzeł, czy r., gra, polegająca na zgadywaniu, jak upadnie wy| rzucona w górę moneta, czy reszka, czy też orłem, t. j. stroną herbu, do góry.

Reszta, nm., pozostałość, ostatek, szczęt; remanent; w arytm., wypadek, otrzymany z odejmowaI nia, inaczej: różnica; pieniądze I drobniejsze, zwrócone z grubszej I monety, po potrąceniu należności; do r-y = do ostatka, zupełnie, i całkiem; z r-ą = w końcu, ostatecznie, wreszcie, niechąj.

Resztka, pozostała część, pozo’ stały kawałek czego.

Resztować, nmpozostawać ia; ko reszta.

Retaljacja, łć., odwet.

Retaljacyjny, łć., odnoszący ś.! do retaljacji; r-e cła p. [[M. Arcta Słownik ilustrowany języka polskiego/Cła re| torsyjne.  Retardacja, łć., opóźnienienie, zwlekanie, ociąganie ś.

Retenta, łć., niedobór, reszta długu, zaległość.

Retentor, łć., przetrzymujący cudzą należność, dłużnik.

Retiarius, łć., w starożytnym Rzymie gladjator walczący trójzębem przy pomocy sieci, którą starał ś. omotać przeciwnika, sieciarz (fig.).

Ret i na, łć., siatkówka, splot nerwów na dnie oka, wrażliwych na działanie światła.

Retirada, fr., ustęp, klozet.

Retman, nm., sternik, starszy flisak, prowadzący statek, locman, wataga.

Retmanić, nm., być retmanem, prowadzić statek.

Retmanka, nm., zajęcie retmana; mała łódka dla retmana.

Retmańczyk, Rotmańczyk, nm., pomocnik retmana, podmajstrzy flisacki.

Retor, łć., mówca, krasomówca.

Retorsja, łć., odwet prawny państwowy, gdy mocarstwo, ujmując ś. za swemi poddanemi, nękanemi przez inne mocarstwo, wydające dokuczliwe dla nich prawa i rozporządzenia, stosuje takież środki względem poddanych owego mocarstwa, żeby je skłonić do zmiany postępowania; r. celna a. cła retorsyjne = wysokie cła odwetowe, nakładane na produkty, sprowadzane z innego państwa, jako odwet za wysokie cła, nakładane przez owo państwo na produkty, wprowadzane do owego państwa, inaczej: retorsja celna = wojna celna.



Retorta, fr., naczynie ze szkła trudno topliwego lub metalowe, w kształcie bani z długą zagiętą szyją, używane do dystylowania

| płynów i re| akcji chemiczI nych, związanych z dystylacją (fig.).

Retoryczny, łć., krasomówczy, | stylowo pięknie ułożony, ozdobny, kwiecisty; zwrot r. = zwrot mowy, niezwykły sposób wyrażania ś.,; służący do ozdoby stylu.

Retoryka, łć., nauka pięknego wypowiadania myśli; teorja wymowy; piękna wymowa, krasomówstwo; dawniej: wyższa klasa w! szkole, obejmująca w programie swoim wykład krasomówstwa.

Retradować, łć., zwracać urzęI downie rzeczy stradowane, wydawać zbiega w ręce władzy.

Retradycja, łć., oddanie napowrót, zwrócenie.

Retrakcja, łć., ściągnięcie się, skurczenie się.

Retraktacja, łć., cofnięcie, odwołanie.

Retraktować, łć., odwoływać, cofać.

Retretowy żołd, r-a pensja = emerytura, płacona uwolnionemu ze służby wojskowej, w uznaniu jego zasług a. lat pracy służbowej.

Retroakcja, łć., działanie wstecz.

Retrocedować, łć., zwracać; ustępować coś z powrotem poprzed| niemu właścicielowi.

Retrocesja, łć., ustąpienie nabytej rzeczy. poprzedniemu właścicielowi, który skutkiem tego wchodzi napowrót w jej posiadanie.

Retrodatować, łć., wstecz datować, położyć datę wcześniejszą.

Retrofleksja, łć., pochylenie w tył, zgięcie ku tyłowi.

Retrogradacja, łć., pozornie wsteczny ruch planety, cofanie ś.

Retrospekcja, /V., rzut oka wstecz, w przeszłość. Retrospektywny, łć., spoglądający za siebie, wstecz; odnoszący ś. do przeszłości, rozważający omawiane poprzednio rzeczy, historyczny; r-a wystawa = wystawa okazów, pochodzących z różnych czasów, chronologicznie ułożonych, dająca obraz rozwoju sztuki a. przemysłu w kraju.

Retrowersja, łć., przekład z przekładu na język oryginału (zwłaszcza dla wprawy przy nauce języków obcych).

Returprowizja, łć., zwrot całkowity a. częściowy pobranej przez ajenta prowizji w razie zerwania umowy, zawartej za jego pośrednictwem.

Retusz, fr., poprawka, zrobiona pędzlem a. ołówkiem na kliszy fotograficznej a. na odbitce; poprawka w obrazie tego, co ś. wytarło; poprawka rylcem na kliszy rytowniczej; poprawka rękopisu, zwłaszcza jego stylizacji.

Retuszer, fr., wykończający i poprawiający nie dość wyraźne szczegóły na kliszy fotograficznej i odbitce.

Retuszować, fr., wykończać, cieniować ręcznie fotograficzne zdjęcia tuszem lub farbami, przyciemniając miejsca zbyt jasne, uwydatniając szczegóły niedość wyraźnie odbite; odświeżać stare malowidła, zużyte klisze miedziorytnicze, drzeworytnicze i t. p., ostatecznie wykończać obraz; zlekka poprawiać rękopis, zwłaszcza pod względem stylizacji.

Rety! Raty!, wykrz., wyrażający trwogę, przywoływanie na pomoc; gwałtu! dla Boga!

Retycencja, łć., zatajenie, przemilczenie.

Rety kulamy, łćsiatkowy.

Retyna, łć., siatkówka oka.

Retynit, łć., rodzaj żywicy kopalnej, znajdującej ś. w pokładach węgla brunatnego, minerał topliwy, palny; nazwa smołowca.

Reumatyczny, gr., dotyczący reumatyzmu, gośćcowy.

Reumatyk, gr., człowiek chory na reumatyzm.

Reumatyzm, gr., zapalenie stawów i mięśni, objawiające ś. obrzmieniem i bólem miejsc dotkniętych, gościec.

Reumometr, gr., narzędzie do mierzenia szybkości płynącej wo-

dy-

Reunjon, fr., p. [[M. Arcta Słownik ilustrowany języka polskiego/Kejunjon.

Rewakcynacja, łć., powtórne szczepienie ospy.

Rewaluacja, łć., oszacowanie prawne.

Rewanż, fr., odwet, odwzajemnienie, odpłata pięknym za nadobne; w grze w karty: druga partja, którą rozpoczynamy w celu powetowania przegranej lub dania przeciwnikowi sposobności odegrania ś.

Rewanżować się, łć., odpłacać pięknym za nadobne, wywzajemniać ś., odpłacać ś.

Rewelacja, łć., wykrycie, wyjawienie, objawienie.

Rewelator, łć., objawiający, odkrywający (tajemnicę).

Rewelować, łć., objawiać, wyznawać, zwierzać ś.

Rewerber, fr., błyszcząca blacha metalowa przy lampie, wzmacniająca światło; latarnia uliczna z %JM takiemiż blachami (fig.).

Rewerencja, łć., usza^ nowanie, poważanie; okazanie czci.

Rewerenda, łć., długa suknia księży, sutanna.

Rewers, łć., dowód piśmienny na wypłaconą sumę, kwit.

Rewersalja, łć., piśmienne zobowiązania książęce, zapewniające prawa i wolność poddanym.

Rewersał, łć., książka, w której osoby, odbierające posyłki, zaświadczają piśmiennie, że je otrzymały.

Rewersja, łć., odwrotnia; w retoryce: wyszukiwanie podobieństwa. Rewersyjny, łć., odnoszący ś. do Rewizytować, fr., oddawać narewersji; r-e prawo = ])rawo do | wzajem wizytę,

uzyskania zwrotu spadku. Rewja, frprzegląd wojska, po-

Rewident, łć., urzędnik przeglą- łączony z ćwiczeniami; parada

dający, sprawdzający, rewidujący; wojskowa.

tytuł wyższych urzędników ra- Rewokacja, łć., odwołanie, cof-

chunkowych; robiący rewizję ar- nięcie (słowa),

kuszy przed wydrukowaniem ich. Rewokować, łć., odwoływać zda-

Rewidować, łćprzeglądać, prze- nia, które ś. dawniej wyrzekło,

rzucać, poszukując kogo a. czego; uznając je za błędne; odwoływać

sprawdzać: robić rewizję. posła, delegata, wysłane wojsko.

Rewindykacja, łć., odzyskanie Rewolta, fr., bunt, rokosz, roz-

napowrót; odebranie; domaganie ruchy.

ś. zwrotu własności. Rewoltować, fr., podburzać, bun-

Rewindykować, ^., odbierać swo- tować, wzniecać rokosz; wywoły-

ją własność, używając przynagla- wać oburzenie, oburzać,

nia, przymusu. Rewolucja, łć., gwałtowny prze-

Rewir, nm., okrąg, obwód, dziel- wrót w świecie fizycznym a w ży-

nica, cyrkuł; dział; r. leśny = ob- ciu narodu; gwałtowna zmiana sy-

szar, lasu należący do jednego wła- stemu państwowego; powstanie;

ściciela i zostający pod nadzorem r. pałacowa = gwałtowne pozba-

jednego leśniczego. wienie panującego rządów kraju,

Rewirowy, urzędnik poli- przeprowadzone w pałacu wsku-

cyjny, czuwający nad porządkiem tek intrygi, bez zmiany formy

w swoim rewirze. rządu.

Rewizja, U., przeglądanie, spraw- Rewolucjonista, łć., człowiek, dą-

dzanie; zmiana układów, praw, u- żący do przewrotu politycznego

staw; żądanie powtórnego przej- w kraju.

rżenia wyroku sądowego z powodu Rewolucjonizować, łć., podnienowych dowodów; przeszukiwanie, I cać do rewolucji, szerzyć zasady

przetrząsanie mieszkania przez rewolucyjne,

powołane do tego władze; przeglą- Rewolucyjny, łć., właściwy re-

danie bagażu na komorze celnej wolucji, nacechowany dążnościa-

przez odpowiedniego urzędnika w mi, które wywołują rewolucję; po-

celu niedopuszczenia przemytnic- wstańczy; r. trybunał = sąd, usta-

twa; w druk.: ostatnia korekta. nowiony podczas AYielkiej Rewo-

Rewizjonista, łćczłonek stron- łucji we Francji, pociągający do

nictwa, domagającego ś. rewizji odpowiedzialności wszystkich po-

ustaw państwowych. dejrzanych o sprzyjanie władzy

Rewizor, łć., urzędnik sprawdza- królewskiej czyli o niechęć do

jący, kontrolujący. rewolucji; r. kalendarz = kalendarz,

Rewizyjny, łć., odnoszący ś. do ustanowiony przez AYielką Rewo-

rewizji; r-a komisja = w towarzy- łucję francuską, w którym zamiast

stwach akcyjnych, udziałowych tygodni były dekady, miesiące li-

i dobroczynnych: komisja, która czyły po 3 dekady, miesiące zaś

co roku sprawdza zgodność ksiąg nosiły specjalne miana,

rachunkowych z rzeczywistością, Rewolwer, a/ig.,

oraz legalność dokonanych obro- krótka ręczna broń

tow. palna kilkostrzałowa,

Rewizyta, />., wzajemna wizyta, I z przyrządem, obra — cającym nabój do otworu w lufie (fig.).

Rewolwerowiec, ang., czasopismo rewolwerowe; dziennikarz, pracujący w takim czasopiśmie.

Rewolwerowy, ang., odnoszący ś. do rewolweru; r-e czasopismo = nazwa, dawana czasopismom, uprawiającym oszczerstwa, napaści i szantaże, rzucającym ś. na wszystkich.

Rezalit, Ryzalit, wysunięcie części fasady ku frontowi jako ozdoba architektoniczna urozmaicająca linje budynku.

Rezeda, łć., roślina ogrodowa z rodziny rezedowatych (fig.).

Rezedowate, łć., rodzina roślin dwuliścienych.

Rezedówka, łć., wódka rezedowa.

Rezekcja, łć., p. [[M. Arcta Słownik ilustrowany języka polskiego/Resekcja.

Rezerwa, łć., zapasowe oddziały wojska, pozostające w odwodzie; zapas, zachowany na chwilę zapotrzebowania; zachowanie ś. powściągliwe, nie wypowiadające ś., ostrożność, przezorność; w r-ie = w odwodzie, na wszelki wypadek, na czarną godzinę.

Rezerwacja, łć., przestrzeganie; miejsca, obwody, obszary zapewnione przez rząd Stanów Zjednoczonych Ameryki Północnej krajowcom czerwonoskórym.

Rezerwata, łćprzewinienia, z których nie każdy spowiednik może rozgrzeszyć, lecz tylko ten, któremu zwierzchność duchowna dała władzę wyższą; wyłączenie niektórych spraw z programu uchwał sejmowych.

Rezerwista, łć., żołnierz, należący do wojsk zapasowych.

Rezerwoar, fr., zbiornik, ze wszystkich stron zamknięty, przeznaczony do tymczasowego przechowywania wody a. innych płynów; część lampy, zawierająca naftę, olej i t. p.

Rezerwować, łć., zachować, zastrzegać; zawarować.

Rezerwowy, łć., odnoszący ś. do rezerwy, zapasowy, odwodowy.

Rezolucja, łć., postanowienie, uchwała; odpowiedź stanowcza; odwaga, śmiałość, junactwo; decyzja władzy, udzielona petentowi.

Rezolut, łć., człowiek rezolutny, odważny.

Rezolutny, łć., stanowczy, śmiały, odważny.

Rezolwować, łć., rozwiązywać, decydować, rozstrzygać; w chem., I rozpuszczać.

Rezon, fr., pewność siebie, do, bra mina, fantazja, śmiałość, aniI musz.

Rezonancja, łć., rozbrzmiewanie.

Rezonans, fr., oddźwięk; akustyczne odbicie dźwięku; odgłos; współdźwięk jakiego ciała nieruI chomego; cienka deseczka u inI strumontów strunowych, umiesz| czona pod strunami w celu wzmoc. nienia dźwięku.

Rezonant, fr., p. [[M. Arcta Słownik ilustrowany języka polskiego/Rezoner.

Rezonator, łć., część w niektórych fortepjanach i innych instrumentach muzycznych, zbudowana celem wzmocnienia dźwięków.

Rezoner, fr., rozprawiający o S czym w długich wywodach, roztrząsający z upodobaniem wady; 1 w komedji charakterów: osoba, nie wpływająca czynnie na akcję, lecz w wyrozumowanych dysertacjach wypowiadająca poglądy autora, analizująca jego tezę.

Rezonować, fr., rozumować, rozprawiać, dowodzić; mówić o czym w sposób ganiący; wtrącać ś. do rozmowy bez upoważnienia.

Rezorbcja, Rezorpcja, łć., chłonienie. wessanie.

Rezorbować, łć., wsysać, wchłaniać. Rezultant, łć., w mechanice: suma kilku sił, skierowanych na jeden punkt.

Rezultat, łć., ostateczny wypadek, wynik; w r-cie = ostatecznie, koniec końców.

Rezuń, Rezun, ukr., ten, co rznie ludzi, morderca, w szczególności zbuntowany chłop ukraiński, hajdamaka.

Rezurekcja, łć.. Zmartwychwstanie Pańskie; nabożeństwo, od którego rozpoczyna ś. uroczystość Zmartwychwstania.

Rezurekcjonista, łćczłonek zakonu Zmartwychwstańców; r-ści, w Anglji ludzie, zajmujący ś. wydobywaniem trupów dla celów anatomicznych.

Rezurekcyjny, łć., odnoszący ś. do rezurekcji.

Rezurektor, łć., wskrzesiciel.

Rezydencja, łć., stolica, miejsce zamieszkania monarchy, panującego księcia, lub wyższego duchownego; wspaniała siedziba wielkopańska, dwór, pałac.

Rezydencjalny, Rezydencjonalny, łć., będący rezydencją, służący na rezydencję.

Rezydent, łć,, polityczny pełnomocnik państwa przy obcym rządzie, niższej rangi, aniżeli poseł; tytuł gubernatora holenderskiego w Indjach Wschodnich; w dawnej Polsce senator, naznaczany przy królu dla udzielania swej rady w sprawach publicznych; krewny lub przyjaciel zamożniejszego człowieka, stale bawiący przy nim i na jego koszcie.

Rezydentka, łć., biedna daleka krewna, bawiąca stale w bogatszym domu.

Rezydentura, łć., urząd rezydenta, mieszkanie, pałac rezydenta.

Rezydować, łc., stale mieszkać, przebywać.

Rezygnacja, łć., pogodzenie ś. ze stanem rzeczy, którego nie można zmienić; stłumienie i porzucenie nadziei lub pragnienia, nie dającego ś. urzeczywistnić, poddanie ś. losowi; zrzeczenie ś. czego, ustąpienie.

Rezygnować, łć., wyrzec ś. czego, odstąpić od jakiego żądania lub dążenia; zgodzić ś. mimo woli.

Rezykop. [[M. Arcta Słownik ilustrowany języka polskiego/Ryzyko.

Rezyljacja, łć, odstąpienie od układów, zerwanie umowy.

Rezystencja, łć., opór, odpór, odporność.

Rezystować, łć., wytrzymywać, stawiać odpór.

Reżenerator, fr., p. [[M. Arcta Słownik ilustrowany języka polskiego/Regienerator.

Reżyser, fr., w teatrze: artysta, od którego zależy wybór i obsada sztuki, rozdanie ról, ich wykonanie, oraz wystawienie jej na scenie, z zachowaniem stylowych właściwości, charakteru sztuki i intencji autora.

Reżyserja, fr., urząd reżysera; przygotowanie do wystawienia sztuki teatralnej.

Reżyserka, fr., pokój, kancelarja reżysera teatru; zajęcie reżysera.

Reżyserować, fr., przygotować sztukę do wystawienia na scenie.

Rębacz, człowiek, zajmujący ś. rąbaniem drzewa, drwal; człowiek odważny i porywezy, często pojedynkujący ś. na szable, junak, rębajło, zawad jaka.

Rębnia, wycinanie lasów, trzebież, wyrąb, poręba.

Ręczniczek, mały ręcznik.

Ręcznie, przysł., ręką, za pomocą ręki. bez użycia maszyny a. skomplikowanych przyrządów.

Ręcznik, wązkie, długie płótno do ocierania ciała, zwłaszcza rąk i twarzy po umyciu.

Ręczny, odnosrzący ś. do ręki, należący do ręki; wykonany ręką, bez użycia maszyn a. skomplikowanych przyrządów: r. ry sunek = nie techniczny, wykonany bez linji, ekierki, cyrkla itp.; praca r-a = fizyczna; robótka r-a = haft, dzierzganie, robota szydełkowa, na drutach i t. p.; piłka r-a = którą ś. piłuje, trzymając ją jedną ręką; młynek r. do kawy = obracany jedną ręką; granat r. = wyrzucany ręką przez artylerzystów.

Ręczyciel, ten, który ręczy, poręczyciel.

Ręczyć za kogo, za kim = brać na siebie odpowiedzialność za kogo, przyrzekać w jego imieniu, że co zrobi, dawać rękojmię, poręczać; r. za kim = podpisywać swoje nazwisko na jego rewersie, wekslu, jako poręczenie zapłaty.

Ręczyniec, skorupiak dziesięcionogi, krótkoodwłokowy, kieszeniec (fig.); w lm., podrząd ptaków wróblowatych.

Rędzina, grunt gliniasty urodzajny, ale trudny do u ] >rawy.

Rędzinny, o gruncie: tłusty, iłowaty, tęgi, gliniasty.

Ręgort, nm., uzda nocna konia dla przywiązania deki.





Ręka, górna kończyna u człowieka od łopatki do końca palców, a. ściślej: od końca palców do przedbarku (2 fig.): napiąstek z palcami, garść, przy garść: prawa r. = prawica, lewa r. = lewica; mieć, trzymać co w r-u = w rękach; być w trze Joh, czwartych r-ach = u trzeciej, u czwartej osoby; prawa r. = prawa strona, lewa r. = lewa strona: pracować r-ą = fizycznie; prowadzić kogo pod r-ę, wziąć kogo pod r-ę, na r-ce, podać komu r-ę; wyciągać do kogo r-ce = witać go, prosić o co; przen., żebrać; nosić kogo na r-ach = piastować; przen., pieścić, okazywać wielką serdeczność, erościć z całą serdecznością; przyjąć co z pocałowaniem r-i = z uniżoną wdzięcznością; umywać od czego r-ce = zrzucać z siebie odpowiedzialność za co, nie chcieć brać w czym udziału; wznosić r-ce do Boga, do nieba = prosić a. dziękować za co w modlitwie; podnosić na kogo r-ę = targać ś. na jego życie, czynić na niego zamach, chcieć go uderzyć; opuszczać r-ce = oddawać ś. zniechęceniu; lepszy wróbel w r-u, niż sokół na sęku = lepsza korzyść mała, a pewna, niż wielka, a wątpliwa; z gołą r-ą = bez kija; z próżną r-ą, z próżnemi, gołemi r-ami = bez podarunku, bez pieniędzy, bez jałmużny; jakby r-ą odjął = mówi ś. o bólu, który nagle ustaje, o chorobie, która nagle znika; umrzeć na czyich r-ach; dać, wyliczyć komu na r-ę = dać gotówką; wkładać na kogo r-ce = poświęcać go, błogosławić go; za r-ce ś. brać = trzymać ś. razem, jednoczyć ś. we wrspólnym działaniu; dawać na co r-ę = przyrzekać; oddać komu r-ę = wyjść za niego za mąż; przyrzekać komu swą r-ę = zaręczać ś. z nim; prosić pannę o r-ę = oświadczać ś.; starać ś. o r-ę panny = konkurować; r. r-ę myje, noga nogę wspiera = o wzajemnych usługach; podawać sobie r-ce = na znak zgody, przymierza, przyjaźni i t. p.; daj r-ę! = nie gniewaj ś.; do rąk oddać = wręczyć; do rąk własnych (na adresie listu, przesyłki) = do doręczenia adresatowi. nie zaś innej osobie; nie podawać komu r-i = uznawać go za człowieka niehonorowego, niegodnego; robota pali mu ś. w r-u = pracuje niezmiernie szybko, z zapałem; cudze r-ce lekkie ale nieużyteczne = wyręezając ś. kim, nic nie można należycie zrobić; na r-ce komu patrzeć = baczyć, żeby nie ukradł; ma smołę w r-u, ma długie r-ce = kradnie; posmarować komu r-ę = dać mu łapówkę; szczęście samo mu idzie, lezie w r-ce = dostaje mu ś. bez jego starania; dostawać coś do rąk = otrzymywać co; wpadło mi w r-ce = dostało ś.; mieć hojną r-ę = być hojnym w obdarzaniu; podawać sobie z r-i do r-i, z rąk do rąk = jeden drugiemu, koleją; mieć ciężką r-ę = mocno uderzać, bić boleśnie, być skąpym, nieuczynnym; mieć rozwiązane r-ce = móc robić, co ś. podoba, nie będąc do niczego zobowiązanym; kupować co z wolnej r-i = nie na licytacji; dać, dostać co ciepłą r-ą = przed śmiercią, bez testamentu; lecieć, przelewać ś. przez r-ce = padać, tracąc przytomność, z osłabienia; od r-i = na poczekaniu, natychmiast, bez zwłoki; mieć co pod r-ą = napodorędziu, tuż przy sobie; na r-ę = dogodnie, poręcznie, zgodnie z życzeniami, po myśli; nie na r-ę = niedogodnie, nie wczas; wyjść z czego obronną r-ą = bez szwanku, bez szkody; wyzwać na r-ę = na pojedynek bronią sieczną; moja, jego r. = pismo, charakter pisma; widać w tym jej r-ę = jej współudział, jej robotę; przyjąć kogo z otwartemi r-ami = gościnnie, serdecznie; jak r-ą machnął = w mgnieniu oka; mieć r-ce związane = nie móc postępować samodzielnie; przyłożyć do czego r-i = = pracy, starania; to przyjdzie na moje r-ce = będę musiał to zrobić; wypuścić co z rąk = stracić lekkomyślnie; na swoją r-ę co robić = samodzielnie, na swój rachunek; w twoje r-oe! = przepijać do kogo; przy mnie r., jestem na r-u = w kartach: na mnie kolej zadawania karty; r.! = przy licytacji preferansowej: utrzymywanie się przy licytacji, nie podnosząc koloru, prawo, przysługujące tylko I temu graczowi, który jest na rę~ i ku; moc, możność, potęga, siła, i przemoc, zwierzchność, władza, posiadanie; jarzmo: mieć co w swoich r-ach = zawładnąć czym; dostać kogo, co w swoje r-ce = zagarnąć, wziąć w niewolę, uczynić zależnym od siebie; wyrwać ś. z czyich rąk = odzyskać swobodę; to jest w twoich r-u = od ciebie zależy; mieć w r-u co = być czego pewnym; wziąć co w i swoje r-ce = pod swój zarząd; wpaść w czyje r-ce = znaleźć ś. w zupełnej od niego zależności; nie puszczać z rąk = korzystać; r. sprawiedliwości = wymiar sprawiedliwości; r. świecka = sądy świeckie, nie duchowne; osoba działająca; grać na fortepjanie na dwie r-ce, na cztery r-ce — w jedną, w dwie osoby; niech r. Boska broni! = Pan Bóg; dzieło rąk jego = jego dzieło; kupić co z pierwszej. z drugiej r-i = wprost od producenta, od pierwszej, od drugiej osoby; brak rąk do pracy = pracowników; przysyłać list na czyje r-ce = za czyim pośrednictwem; przepisywać co na dwie, na trzy r-ce = robić dwie, trzy kopje, przez dwie, trzy osoby; pomoc, wsparcie, jałmużna: podać komu r-ę = udzielić mu wsparcia, dopomóc pieniędzmi; patrzeć komu na r-ce = oczekiwać pomocy materjalnej od niego; przen., prawa r. = pomocnik, wyręczyciel, człowiek zaufany; jedna z czterech kończyn u małp.

Rękaw, część ubrania a. bielizny, wkładana na rękę; nie wytrząsnąć tego z r-a = nie tak łatwo to zrobić; sypać czym, jak z r-a = w wielkiej ilości; sypią ś., jak z r-a = ciżbą, hurmem; nie da sobie r-a urwać = nie pozwoli ś.  skrzywdzić, nie da ś. wiele prosić, przymuszać, namawiać; nie trzeba go za r. ciągnąć, żeby to zrobił = łatwo da ś. nakłonić; wąż gumowy, kiszka gumowa, rura np. u studni, u sikawki; w lm., r-y ukontusza = wyloty;r-ymarsowe = zbroja.

Rękawek, mały rękaw; część zbroi żelaznej, osłaniająca rękę od łokcia do dłoni.

Rękawica, wielka rękawiczka; część zbroi, osłaniająca palce, dłoń i grzbiet ręki; rzucić komu r-ę = wyzwać go na pojedynek; podjąć r-ę = przyjąć wyzwanie na pojedynek; dać r-ę = wydać amnestję, ułaskawić.

Rękawiczka, ubranie na dłoń, na grzbiet i na palce ręki, uszyte ze skóry, zamszu, a. sposobem pończoszniczym wyrobione z bawełny, wełny, jedwabiu i t. p.

Rękawiczne, Porękawiczne(-ego), wynagrodzenie pieniężne, dawane przez nabywcę żonie sprzedawcy, zwłaszcza przy sprzedaży majątków ziemskich; wynagrodzenie pośrednika przy kupnie a. sprzedaży.

Rękawicznictwo, wyrób rękawiczek, rzemiosło rękawicznicze, handel rękawiczkami.

Rękawiczniczka, kobieta, trudniąca ś. wyrobem rękawiczek, żona rękawicznika.

Rękawiczniczy, odnoszący ś. do rękawicznika; dotyczący rękawicznictwa.

Rękawicznik, rzemieślnik, trudniący ś. wyrobem rękawiczek.

Rękawka, obchód ludu krakowskiego w trzecie święto AYielkanocy na pamiątkę legendowego usypania kopca Wandy.

Rękoczyn, zabieg leczniczy, dokonany ręką, operacja chirurgiczna; robota ręczna; wszystko, wykonane ręką; w lm., r-y, ćwiczenia, obroty wojskowe.

Słownik języka polskiego. — T. II.

Rękodajny, dający rękojmię, po

daniem ręki obowiązany, wierny z powodu zobowiązania; zgodzony, najęty, wynajęty; sługa r. = człowiek wolny, służący drugiemu wolnemu, nie poddany; dworzanin r. = wierny, zaufany; zabezpieczony rękojmią, będący wynikiem zobowiązania.

Rękodzielnia, zakład fabryczny, w którym wyrabia ś. towar ręcznie, nie maszynowo, warsztat rzemieślniczy.

Rękodzielniany, fabryczny.

Rękodzielnictwo, ręczny wyrób towaiw.

Rękodzielniczka, kobieta, pracująca ręcznie, rzemieślniczka.

Rękodzielniczy, odnoszący ś. do rękodzielnika;dotyczący rękodzielnictwa.

| Rękodzielnik, człowiek, wyrabia, jący towary ręcznie, rzemieślnik.

Rękodzielny, zrobiony ręcznie, j nie maszynowo, rękodzielniczy; | sztuczny, fabrykowany, manufakturny.

Rękodzieło, rzecz, zrobiona rękami, wyrób rąk ludzkich; w lm., r-a, przemysł rękodzielniczy, manufaktura; wyroby artystyczne.

Rękojemca, poręczyciel.

Rękojeść, część narzędzia a. broni, za którą ś. ręką bierze a. trzyma, trzonek, rączka i t. p.

Rękojmia, zapewnienie, zabezpieczenie, gwarancja.

Rękopis, Rękopism, rzecz, dzieło ręką napisane, nie drukowane, manuskrypt.

Rękopiśmienny, Rękopisowy, napisany ręką, odnoszący ś. do rękopismu.

Rękoskrzydłe zwierzęta = nietoperze.

Rękowieszczenie, wróżenie z ręki.

Rękowódzca, przewodnik.

Rias, hiszprodzaj zatoki, utworzonej skutkiem naporu wód morskich w ujściu rzeki.

33

Ricinus, łc.p. [[M. Arcta Słownik ilustrowany języka polskiego/Rącznik.

Riff, skała podmorska, sięgająca powierzchni morza.

Rigolo papier = plaster, działający na skórę jak wezykatorja (od nazwiska wynalazcy).

Rigoroso, wł., ściśle, dokładnie. (

Rigsdag, duńs, k., sejm w Danji.

Rimessa, wł., w kupiectwie weksel, przesłany w celu sprzedania go lub dla pokrycia należności w miejsce gotówki.

Ring, «/«., ulica naokoło śródmieścia, ulica obwodowa; rynek; stowarzyszenie producentów celem wyzysku, utrzymania cen itp.

Riot, (mg., (Rajot), bunt, rozruch, tumult.

Riposta, wł., żywa i trafna odpowiedź; w fechtunku: odparowanie, odbicie ciosu.

Risconto, wł., księga rachunków bieżących; wyrównanie rachunków.

Risotto, Ryzoto, wł., potrawa z ryżu z serem tartym i sosem pomidorowym.

Rizolity, gr., skamieniałości korzeni.

R. m., skr., rodzaju męskiego.

Roba, fr., strojna suknia damska.

Robactwo: wszy, pchły, pluskwy i t. p.; zbiór., robaki.

Robaczek, mały robak; r. świętojański = biedronka, boża krówka; pieszcz., maleństwo, dziecko, kochanie, serce, duszka.

Robaczkowaty, kształtem zbliżony do robaczka; wyrostek r.p. [[M. Arcta Słownik ilustrowany języka polskiego/Robaczkowy.

Robaczkowy, odnoszący ś. do robaczka, podobny do robaczka; wyrostek r. = zakończenie ślepej kiszki w kształcie robaczka (fig.).

Robaczla, roślina z rodziny złożonych.

Robaczy, Robakowy, dotyczący robaka; mizerny, nędzny.

RIFF

Robaczywieć, stawać ś. robaczywym.

Robaczywy, przepełniony robakami, toczony przez robaki.

Robak, zwierzę o ciele wydłużonym, bocznie symetrycznym, złożonym z jednakowych obrączek, bez przysadek stawowatych, o otwierających ś. na zewnątrz rurkach parzystych, zwanych kanałami wodnemi, najczęściej jajorodne; przenzmartwienie, frasunek, smutek, kłopot, wyrzut sumienia: r. sumienia gryzie; zalewać r-a = pić trunek dla zapomnienia o smutku; przen., małe dziecko, berbeć, maleństwo; pasożyt, żyjący w jelitach ludzkich; często niesłusznie robakami nazywają różne owady, gąsienice pająki i inne drobne zwierzęta.

Robakowaty, Robakokształtny, zbliżony kształtem do robaka.

Robakożerca, żywiący ś. robakami, pożerający je.

Rober, ang., dwie part je, wygrane przez jedną stronę w grze w wista, w winta, brydża i t. p.

ROftf

514 —

Robić, zajmować ś. jaką robotą, pracować nad czym, działać, czynić, wykonywać jakąś pracę, zwłaszcza fizyczną; r. czym, pracować za pomocą czego: r. głową = wykonywać pracę umysłową; r. rękami = ręcznie; r. kim, używać kogo, jako narzędzia pracy, wyręczać ś. nim w pracy; r. szablą, bagnetem, bronią = szermować; r. drogę = torować; r. w polu = uprawiać rolę; r. wiosłem = z natężeniem wiosłować; r. piersiami, bokami = z trudnością oddychać; r. koło czego, krzątać ś. koło czego, zajmować ś. czym; r. w czym = pracować w jakim przemyśle; r. bekami = nie móc podołać zobowiązaniom pieniężnym; r. koło kogo, pielęgnować go, obsługiwać; wyrabiać, wytwarzać, fabrykować, produkować, formować, sporządzać, przygotowywać: r. chleb, ciasto, r. pończochy, r. cukier,   mydło; r. na drutach = dziać; r. płótno, sukno = tkać; r. pieniądze, majątek = oszczędzać pieniądze, bogacić ś.; r. przypuszczenie = przypuszczać; r. plany = układać je; r. projekty = projektować; r. przysługę komu = przysługiwać ś., r. komu zawód, kłopot = sprawiać; r. starania = podejmować; r. komu przyjemność = sprawiać; r. użytek = korzystać z czego; r. błędy = popełniać je, dopuszczać ś. ich; r. dobrze, źle = postępować dobrze lub źle; r. ulgę = przynosić; r. szkodę = wy rządząc; r. krok = stawiać go; r. postępy w naukach = korzystać z nauk; r. przygotowania, zapasy = szykować; r. różnicę = być niedogodnym; r. z muchy słonia = przesadzać; w Paryżu nie zrobią z owsa ryżu = z głupca nie zrobią uczonego; r. z kogo warjata, pijanego = przedstawiać go, jako warjata, pijanego, traktować go, jako takiego; r. uwagi = zwracać uwagę, strofować; r. propozycję = wnosić, przedkładać; robić sceny, awantury, brewerje, szykany, krzyki, hałasy, figle = wyprawiać; r. sobie żarty, ceremonje, grymasy, ceregiele = stroić; r. komu trudności = bróździć, przeszkadzać; r. zarzuty, wnioski = przedkładać je, występować z niemi; r. duże oczy = dziwić ś. bardzo; r. słodkie oczy do kogo, wdzięczyć ś., zalecać ś., mizdrzyć ś.; nic sobie z czego nie r. = nie wzruszać ś. czym, pozostawać wobec czego obojętnym, lekceważyć co; r. lekcje = uczyć ś. ich, przygotowywać je; r. tualetę = stroić ś.; r. kasę = ściągać licznych widzów, dawać znaczny dochód (o sztuce teatralnej); r. honory domu = podejmować gości w charakterze gospodarza; r. wizyty = składać je; r. znajomości = zawierać; r. wrażenie = wybierać; co tu r-isz? = skąd ś. tu wziąłeś?; co ta książka tu r-i = po co tu leży?, skąd ś. tu wzięła?; co r.? = jak postępować?, jak sobie poradzić?; nie wiedział (z radości, z rozpaczy), co r. = stracił głowę, przytomność; lekarstwo dobrze, źle r-i = skutkuje; co na tę chorobę r.? = jakich używać środków?; nie dał mu nic r. = nie pozwolił go krzywdzić; r. karty = tasować; o trunkach: fermentować, burzyć ś., musować; r. ś., powstawać przez robotę, być robionym; nieosobr-i ś. = wyrabia ś., wytwarza ś., wykonywa ś.; dzieje ś., staje ś.: r. ś. ciemno, jasno, mdło, słabo.

Robigrosz, mający za cel zbieranie grosza, robienie majątku, spekulant, łapigrosz, kutwa.

Robinja, roślina z rodziny strąkowych, g r o e h o. drzew (fig.). .

Robinsonada, ić., o^kSSEs powiadanie o nie^fc&Ilsfc zwykłych przy godach w podróży, wzorowane na po^T^Ó^ wieści Defoe’go: Robinson Kruzoe; przesadne opowiadania żeglarzy; potajemna dłuższa wycieczka chłopca, chcącego naśladować Robinsona Kruzoe i podobnych mu bohaterów powieściowych, zakończona niefortunnie.

Robiony, ten, którego zrobiono; nienaturalny, udany, sztuczny; przetworzony, niesurowy, przysposobiony staraniem ludzkim do użytku.

Robociarz, robotnik, pracownik.

Robocizna, to, co zrobione a. jest do zrobienia; praca mozolna; pańszczyzna ręczna; robota najemników, jako pewna wartość a. siła.

Roboczy, odnoszący ś. do roboty; przeznaczony do roboty: dzień r.; pracujący: koń r., pszczoła r.; przen., wół r. = człowiek, pracujący ciężko dla cudzej korzyści; pracowity, pilny. Roboracja, łć., wzmocnienie, u| Robotka, mała, drobna robota; rzędowe potwierdzenie umowy | sprawka, sztuczka, psikus, prywatnej. Robotne (-ego), opłata, wnoszoRoborować, fc’., urzędownieprzy- na przez tego, kto chciał ś. liznąć, zatwierdzić. wolnie od roboty, od pańszczy-

Robota, robienie czego a. koło zny. czego, pracowanie, praca, zwłasz- Robotnica, kobieta-pracownica; cza fizyczna, zatrudnienie, zro- pszczoła a. mrówka bezpłciowa, hienie, wykonanie czego; r. sta- wykonywająca wszystkie prace w ranna, dokładna, niedbała = byle ulu, w mrowisku, jaka, lekka, ciężka; zajęcie: cho- Robotniczy, odnoszący ś. do rodzić do r-y = do zajęcia; być bez botnika.

'r-y, szukać r-y = zajęcia, zarobku; Robotnik, człowiek, wy najmu ją-

wziąć ś. do r-y = zacząć pracować;! cy ś. do pracy; wyrobnik, paro-

zaniechać r-y = przestać pracować;, bek; przenczłowiek pracujący,

przyjąć r-ę = podjąć ś. czego; od- pracownik; działacz społeczny,

mówić r-y = nie chcieć ś. jej pod- Robotny — z Roboczy; dobry a.

jąć; r. pali mu ś. w ręku = pracuje zdolny do roboty, pilny, praco-

szybko; nie mieć nic do r-y = nie wity.

mieć żadnego zatrudnienia; sie- Robótka, mała, drobna robota;

dzieć nad r-ą = pracować; czynie r-ki kobiece: hafty, dziergania,

masz nic lepszego do r-y? = czyż r. szydełkowe, na drutach i t. p.

nie możesz znaleźć sobie pozy- Robron, Robront, Robroniec, />.,

teczniejszego zajęcia?; rózga, kij dawniej używana szeroka, szty-

będzie w r-cie = groźba obicia; da- wna, odstająca suknia kobieca,

remna r. = próżny trud; r. ciesiel- Roburyt, łć., materjał wybucho-

ska, mularska, stolarska, ślusar- wy, silniejszy od dynamitu,

ska, betonowa i t. p. = praca oko- Roch, frw szachach: wieża,

ło wykonania określonej ilości Rochada, Rochować, fr., p. [[M. Arcta Słownik ilustrowany języka polskiego/Ro-

wyrobów, wchodzących w zakres szada, Roszować.

tych rzemiosł i umiejętności; w Rochmanić zwierza = obłaskawić

Im., r-y gospodarskie, r-y w po- go, oswajać.

lu = około uprawy roli; r-y ziem- Roczek, zdr. od [[M. Arcta Słownik ilustrowany języka polskiego/Rok; r. a. w lm. ne = przy kopaniu czego, robieniu r-i, miesięczna a. kwartalna kanasypów, plantowaniu i t. p.; wy- dencja sądowa w mieście sądokonanie, wytworzenie, wyrobie- wym, sąd grodzki w dawnej Polsce, nie czego: r. bielizny, ubrania Roczne (-ego), należność roczi t. p.; sposób odrobienia czego, na, pensja roczna, kształt, jakim rzecz jaka jest zro- Roczniak, człowiek, mający rok biona: r. szydełkowa, r. na dru- życia; zwierzę roczne, tach, r. koronkowa; biała r. = wy- Rocznica, minięcie roku, urorób bielizny; r-y, lekcja robót czystość, obchodzona w rok a. w ręcznych, szycie, haftowanie i t. d. pewną ilość lat po jakimś zdarzona pensji żeńskiej; rzecz zrobio- niu pamiętnym, jubileusz, annina, okaz roboty, owoc, płód pracy, wersarz: pierwsza, druga, dziesiądzieło, wyrób, wytwór: r-y złot- ta, setna r. nicze, r-y kobiece, r. szmukler-1 Rocznie, /a-z^., przez rok, za rok; skie, tkackie i t. p.; to jego r!. = co rok, corocznie; na rok, w stoon jest sprawcą tego, to jego sunku do roku. sztuczka!; fermentacja, ferment. Rocznik, krótkie zapiski zda — rzeń z dziejów Kościoła i państwa, układane przez duchownych w wiekach średnich, annale, annały; pismo perjodyezne, ukazujące ś. raz na rok.

Rocznikarski, dotyczący roeznikarza a. rocznikarstwa.

Rocznikarstwo, spisywanie roczników, praca rocznikarza; dział roczników w literaturze pewnego narodu a. pewnej epoki.

Rocznikarz, autor rocznika, spisujący rocznik, annalista.

Rocznorogi, mający rogi roczne, t. j. co rok opadające i odrastające.

Roczny, odnoszący ś. do całego roku; zdarzający ś. corocznie, przypadający raz na rok, doroczny; trwający cały rok, całoroczny: kurs r.; żyjący, trwający rok: roślina r-a.

Roczyć, wydawać wyrok, dekret, orzekać, stanowić.

Rod, łć., metal, pierwiastek chemiczny, znajdujący ś. w rudach platynowych.

Rodacki, w wyr.: po r-ku mówić = przekręcając umyślnie wyrazy.

Rodactwo, stosunek wzajemny między rodakami, ziomkami.

Rodaczka, forma ż. od [[M. Arcta Słownik ilustrowany języka polskiego/Rodak.

Rodak, człowiek, pochodzący z kraju w którym ś. urodził, należący do tegoż narodu; ziomek, współziemianin, współobywatel.

Rodal, zwój pergaminowy, zawierający pięcioksiąg Mojżesza, napisany po hebrajsku.

Rodanek, w chem., siarkocyjanek.

Rodeł, nm., saneczki dla alpinistów do zsuwania ś. ze śnieżnych wyniosłości.

Rodela, Rondela, fr., tarcza drewniana, skórą powleczona.

Rodnia, organ, w którym powstaje komórka jajowa u roślin bezkwiatowych (fig-)-

Rodnik, pochodzenie, rodowód, genealogja, papiery rodzinne.

Rodniowce, rośliny bezkwiatowe, wytwarzające zarodniki w rodniach.

Rodność, stosunek liczby nowonarodzonych do liczby ludności w tym samym okresie czasu.

Rodny, odnoszący ś. do rodzenia, rodzajny: części r-e = narządv płciowe męskie i żeńskie; wrodzony, przyrodzony, z urodzenia pochodzący: znak r.; płodny, plenny, żyzny, urodzajny.

Rododendron, gr., roślina egzotyczna z rodziny wrzosowa tych, różanecznik (f.).

Rodografja, £v-., opisanie róż.

Rodomontada, łć., samochwalstwo, blaga, junak i er ja.

Rodopis, Rodopisarz, historyk czyjego rodu, gienealogista.

Rodopisarski, dotyczący opisu rodu a. rodów; gienealogiczny.

Rodopisarstwo, praca rodopisarza; dział gienealogji w literaturze.

Rodowity, pochodzący z jakiegoś roiu a. narodu po ojcu, po matce; czystej krwi; rdzenny, prawowity, istotny, prawdziwy, typowy: r. Polak, Francuz; wrodzony, język r. = ojczysty;>rz^., przyrodzony, właściwy, naturalny, typowy, charakterystyczny dla kogo.

Rodowo, przysł., pod względem rodu.

Rodowodowy, dotyczący pochodzenia, rodowodu; gienealogiczny.

Rodowód, wyprowadzenie kolejne pochodzenia z rodu i członków tegoż rodup. [[M. Arcta Słownik ilustrowany języka polskiego/Gienealogja.



Rodowy, odnoszący ś. do rodu, rodzinny, familijny; dotyczący miejsca urodzenia; rzecz., członek rodu, familjant.  Rodzaj, ród, plemię, gatunek: r. ludzki = ludzkość, człowieczeństwo; r.zwierzęcy; pokolenie, gieneracja; płeć: r. męski, r. żeński, niewieści; w klasyfikacji przyrodniczej: zbiór wszystkich gatunków, mających cechy do siebie zbliżone; coś przypominającego inną [ rzecz, coś podobnego do czegoś; coś w r-u powiernika = niby po1 wiernik; w swoim r-u = z pewną wła’ ściwością, coś osobliwego; coś w 1 tym r-u = coś podobnego do tego: coś w r-u krótkiej spódnicy = podobne j do niej; sposób, tryb, styl, szkoła; | r. klasyczny, romantyczny w literaturzep. [[M. Arcta Słownik ilustrowany języka polskiego/Klasyczny, Roman1 tyczny; r-e prozy i poezji = typy! utworów prozaicznych i poetycj kich; r-e malarstwa, rzeźby = style; w gram., r. męski, żeński, nijaki = I kategorje imion, w zależności od płci, którą wyrażają a. od końcówki.

Rodzajnik, w gra?nprzedimek, oznaczający rodzaj gramatyczny rzeczownika.

Rodzajny, żyzny, płodny, urodzajny; służący do rodzenia, rozpłodowy, rodny; części, narządy r-ne = narządy płciowe rozrodcze.

Rodzajować, gram., odmieniać przez rodzaje; r. ś., rozradzać ś. w nowe rodzaje.

Rodzajowy, odnoszący ś. do rodzaju; obraz r., scena r-a = przedstawiający sceny z życia codziennego, typy, obyczaje; obrazek r. w literaturze = opisowy, przedstawiający typy i obyczaje.

Rodzenek, Rodzynekp. [[M. Arcta Słownik ilustrowany języka polskiego/Rozynek.

Rodzenie, wydawanie płodu na świat, płodzenie, poród; r. ś., przychodzenie na świat.

Rodzeństwo, dzieci jednego ojca i jednej matki.

Rodzic, Rodziciel, ojciec w lm., r-ce: ojciec i matka; chrzestni r-e = ojciec i matka chrzestni.

Rodzice — z Rodzic.

Rodzicielka, matka.

Rodzicielski, dotyczący rodziców, odnoszący ś. do rodziców; stanowiący własność rodziców.

Rodzicielstwo, charakter, rola rodziców, ojcostwo i macierzyństwo.

Rodzicobójca, zabójca rodziców.

Rodzicobójczyni, forma ż. od [[M. Arcta Słownik ilustrowany języka polskiego/Rodzicobójca.

Rodzicobójstwo, zabójstwo rodziców.

Rodzić, o kobiecie, o samicy: wydawać na świat płód, potomstwo; dawać życie; być czyją matką: kto cię r-i? = kto są twoi rodzice, z jakiej rodzi ny jesteś?; płodzić, być ojcem czyim; wydawać owoc, przy nosić plony: rola r-i, drzewo r-i; r. ś., przychodzić na świat; być czyimś dziecięciem, mieć kogo za ojca a. ma*kę, wywodzić ś. od kogo, jako od rodziców; o owocach, o plonach: tworzyć ś., powstawać, wytwarzać ś.; wynikać z czego, jako z przyczyny, wypływać z czego, być sprowadzanym, spowodowanym, wywołanym przez co; zjawiać ś, pojawiać ś., ukazywać ś.; i wyłaniać ś., powodować, wywoły1 wać, pociągać za sobą, być przyczyI ną czego, sprawiać, sprowadzać, 1 nastręczać.

Rodzimek, kruszec w stanie czystym, znajdowany w przyrodzie.

Rodzimy, odnajdywany w naturze w stanie czystym, samorodny: złoto, srebro r-e; ojczysty, swojski, przyrodzony, naturalny, wrodzony; prawdziwy, miejscowy, kraI jowy.

Rodzina, rodzice i dzieci; wszyi scy krewni i powinowaci, razem wzięci, familja; Przenajświętsza r. = N. M. Panna, św. Józef i.Jezus; plemię; dynastja, linja; miejsce urodzenia, strony rodzinne; zbiór rodzajów w klasyfikacji przy1 rodniczej, np. w zoologji r. psów; i w botanice r. roślin różowatych,

Rodzinka, zdr. od rodzina.

Rodzinny, odnoszący ś. do rodziny, familijny, domowy; ojczysty — PRodzimy.

Rodzoniuteńki, Rodzoniusienki, najzupełniej rodzony; przen., podobniusieńki.

Rodzony, urodzony, zrodzony, spłodzony; mający pewną wadę od urodzenia: ślepo r., głucho r.; mający z kim wspólnych oboje rodziców; brat r., siostra r-a; własny, nie przybrany: r. ojciec, r-a matka.

Roentgena promienie a. promienie X = promienie dla oka niewidzialne, wysyłane przez tak zw. rurkę Crookes’a połączoną z biegunami odpowiedniego induktora, a mające własność przechodzenia przez niektóre ciała nieprzezroczyste (2 fig.).

Roentgenizacja, poddawanie chorego obserwacji za pomocą promieni Roentgena.

Rogacieć, stawać ś. rogatym a. rogowym; przen., hardzieć, rozzuchwalać ś.

Rogacizna, bydło rogate.

Rogacz, zwierzę, opatrzone wydatnemi rogami, szczególniej jeleń; mąż, zdradzany przez żonę.

Rogaczka, roślina z gromady wątrobowców.

Rogal, bułka a. ciastko w kształcie półksiężycap. [[M. Arcta Słownik ilustrowany języka polskiego/Rogacz.

Rogalica, roślina z rodziny traw, trawa smółkowa, zadziornik.

Rogalik, mały rogal.





Rogatka, barjera, szlaban, zagradzający wjazd dokąd: r-i miejskiemu wjazdu do miasta (fig.

Rogatkowe (-ego), opłata za przejazd rogatek miejskich, kopytkowe, myto rogatkowe.

Rogatkowy, odnoszący ś. do rogatki: pobór r. = rogatkowe.

Rogaty, mający rogi: bydlę r-e, księżyc r., mający wiele kątów, mający krawędzie, kanciasty: czapka r-a; przen., hardy, zuchwały, krnąbrny; r-a w nim dusza = trwała, nie chcąca opuścić ciała; jest twardej natury; a to istny djabeł r. = awanturnik, zawadjaka.

Rogatywka, czapka z dnem kwadratowym, konfederatka (fig.).

Rogoryjec, wnętrzak, żyjący w ciele ludzkim.

Rogowacieć, stawać ś. rogowatym, nabierać własności rogu, twardnieć, jak róg; przen., stawać ś. twardym i przezroczystym.

Rogowaty, podobny do rogu, złożony z materji rogowej.

Rogowe (-ego), podatek od rogacizny; danina, składana przez kmieci dworowi od ilości bydła.

Rogowiec, minerał z grupy kwarców; r. skórny = nowotwór rogowaty.

Rogownik, człowiek, zajmujący ś. wyrobem różnych przedmiotów z rogu; muzykant, trąbiący na rogu, kornecista.

Rogowszczyzna, danina, płacona przez chłopów za wypasanie rogacizny na pastwiskach dworskich.

Rogowy, wyrobiony z rogu, odnoszący ś. do rogu; podatek r.p. [[M. Arcta Słownik ilustrowany języka polskiego/Rogowe; znajdujący ś. w rogu a. na rogu czego, narożny.

Rogozina, Rogozie, sitowie.

Rogozla, rodzaj roślin wodnych z rodziny rogozłowatych.

Rogoża, roślina, zwana też manną wodną a. mielcem —p. [[M. Arcta Słownik ilustrowany języka polskiego/Ożypałka; mata, plecionka, upleciona z łyka a. sitowia.

Rogoźnik, robiący rogoże.

Rogożowate, rodzina roślin jednoliściennyeh; ożypałkowate, pałkowate.

Rogówka, przezroczysta błona przednia oka; tabakierka, z rogu wyrobiona; część nogi konia pod kolanem; spódnica na fiszbinach, krynolina; chustka trójkątna, którą wieśniaczki noszą na głowie a. na szyi.

Rogóżka, zdr. od [[M. Arcta Słownik ilustrowany języka polskiego/Rogoża.

Rohatyna, czesk., broń koląca: ostry grot na długim drzewcu, włócznia, (fig.).

Rohatyniec, czesk., żołnierz, uzbrojony rohatyną; g a t un e k chrząszcza (fig-)-

Roić, marzyć, śnić, snuć w wyobraźni; układać sobie co w głowie, projektować, myśleć o czymś, czego ś. pragnie, układać plany na przyszłość, wyobrażać sobie coś, co będzie a. co jest zgoła niemożliwe, wmawiać w siebie co; r. ś. (o pszczołach), wylatywać z ula pod przewodem starej matki dla szukania sobie nowego siedliska; zbierać ś. gromadnie, kotłować ś., poruszać ś. w wielkiej kupie, w wielkim zbiorowisku, zbierać ś. tłumnie; marzyć ś., śnić ś., wić ś. po głowie, troić ś., chodzić po głowie, majaczyć ś.

Roisty, obfity w roje; tłumny, rojny.

Rojal, fr., gatunek pięknego papieru większego formatu.

Rojalista, fr., zwolennnik monarchicznej formy rządu, stronnik dynastji królewskiej; stronnik nieograniczonej władzy królewskiej.



Rojalistka, fr., forma ż. od [[M. Arcta Słownik ilustrowany języka polskiego/Rojalista,

Rojalistowski, Rojalistyczny, /z,

właściwy rojalistom; należący do stronnictwa rojalistów.

Rojalizm, fr., kierunek polityczny, dążący do monarchicznej formy rządu; przywiązanie do dynastji królewskiej.

Rojenie, marzenie o czymś niedoścignionym, mrzonka, mara, urojenie, majak wyobraźni; r. ś. pszczół: powstawanie nowych rojów.

Rojnica, Rojownica, przyrząd do zbierania i przenoszenia roju.

Rojnik, roślina z rodziny gruboszowatych, skoczek (fig.).

Rojno, Rojnie, przysł gromadnie, tłumnie, jak mrowia, licznie.

Rojny, odnoszący ś. do roju (pszczół, os); poruszający ś. szybko w wielkiej gromadzie, tłumny, gromadny.

Rojowisko, tłumne i ruchliwe zbiorowisko, mrowie, gromada, kupa, chmara.

Rojownik, roślina z rodziny wargowych (fig.).

Rojst, Rojslo, lit., bagnisko, trzęsawisko, torfowisko.

Rok, Imn. Lata, okres czasu, w ciągu którego ziemia przebiega naokoło słońca: r. cywilny a. kalendarzowy juljański = 365 dni, 6 godzin; gregorjański = 365 dni,

godzin, 49 minut; r. cywilny zwyczajny = 365 dni; r. cywilny przestępny = 366 dni; r. gwiazdowy czyli syderyczny = 365 dni,





godzin, 9 minut i 10 sekund; r. od Narodzenia Chrystusa 1914, r-u Pańskiego = po Narodzeniu Chrystusa; r. temu = przed rokiem; za r. = po upływie roku; na przyszły r. = po roku; z r-u na r. = od jednego r-u do drugiego, ciągle; raz na r., raz do r-u; z laty = z wiekiem; po l-ach = po upływie znacznego czasu; przed 1-y, dawnemi l-y = bardzo dawno; dojść do lat = do pełnoletności; do wieku podeszłego; człowiek w latach = w wieku podeszłym; człowiek w pewnych latach = już niemłody; r. szkolny = od początku września do końca czerwca; r. kalendarzowy = od 1 stycznia do 31 grudnia; r. kościelny = = zaczynający ś. od pierwszej niedzieli adwentu; r. święty, r. łaski = kiedy ś. odbywa jubileusz kościelny, miłościwe lato, rok odpustowy; nowy r. = święto dnia 1 stycznia, pierwszy dzień roku kalendarzowego; w dawnym prawie polskim: termin sądowy; r. zawity = termin ostateczny; r. licowy = pozwanie przed sąd grodzki złodzieja, schwytanego na gorącym uczynku, z okazaniem przedmiotu winy; r. licowany = termin, wyznaczony, po obejrzeniu jakiej rzeczy przez woźnego sądowego; r. przepadły = chybiony termin; rozpisywać r. = wyznaczać termin; pomykać r-u = odkładać termin; w Imn., r-i, czas odprawo wania sądów, kadencja sądowa, sprawa, rozstrzygana w sądzie; wielkie r-i = posiedzenie sądu sejmowego; r-i ziemskie, małe = kadencja sądu grodzkiego; r-i bartne = sprawy sądowe, rozstrzygane w sądach bartnych; pozew ustny, słowne wezwanie do sądu: r. nadworny = termin, ustnym pozwem wskazany, zwłaszcza do stawienia ś. do sądu królewskiego.

Rokambuł, fr., rodzaj czosnku, szczypiorku, czosnek hiszpański; przen., przyprawa.

Rokfor, fr., nazwa sera o ostrym smaku, wyrabianego w prowincji Languedoc we Francji.

Rokicina, odmiana wierzby, nizka wierzba (fig.); gałąź długa i cienka z tego drzewa.

Rokiet, fr., roślina z gromady mchów liściastych (fig.).

Rokieta, U., rodzaj komży, no. szonej przez kaI noników i prałaI tów (fig.).

Rokita, rokicina;gałęzie rokity; dj abeł, siedzący w krzaku rokitowym; zły duch, j pokutujący w bagnach.

Rokitniczka, ptak śpiewający z rodziny gajó| wek.

Rokitnik, roślina z ro! dżiny oliwnikowatyeh; ŁJJ1 | szakłakowiec, bedłak.

Rokoko, fr., w sztuce: I nazwa stylu, odznaczającego ś. kaI pryśną wykrętnością linji, wi[ docznym b r a^ | k i e m symetrji, obfitością ozdnb w kształcie dziwacznie pogiętych muszelek, fantastycznych floresów, rozstrzępionych kwiatów, palm i splotów (2 fig.).

Rokosz, węg., w da1 wnej Polsce powstanie szlachty przeciw króloi wi; bunt.

Rokoszanin, uczestnik rokoszu, | buntownik.

Rokoszowy, odnoszący ś. do rokoszu.

Rokoszówka, węg-, odmiana gruszki.









Rokować, z kim o co, wchodzić z nim w układy, umawiać ś., porozumiewać ś. co do czego, I traktować; obiecywać sobie, cieszyć ś. nadzieją, tuszyć, wróżyć sobie; obiecywać, zapowiadać; pozwalać ś. spodziewać czego: r. wielkie nadzieje, dobre skutki; r. kogo, ustnie kogo pozywać, dawać mu rok, pożywiać go do sądu.

Rokowanie, wróżba, przewidywanie: r. lekarskie = przewidywanie, jaki może być przebieg choroby, prognoza; w lm. układy, liniowa, pertraktacje.

Rokrocznie, przysłrok w rok, co rok, corocznie.

Rokroczny, co rok zdarzający ś., coroczny.

Rola, fr., w sztuce teatralnej wystąpienie i udział każdego aktora oddzielnie; wyciąg ze sztuki teatralnej, zawierający słowa i działanie której z osób, w niej występujących; przen., przybrany pozór, udany charakter; grać r-ę pana = udawać go, chcieć uchodzić za pana możnego; działalność, którą ktoś rozwija w danym wypadku; stanowisko, które zajmuje w danych okolicznościach; papier zwinięty w wałek; r. skói — 10 skór; r. szt<>kfiszów = 180 sztokfisze w.

Rola, pole orne, grunt uprawny; przen., Boża r. = cmentarz.

Rolada, fr., p. [[M. Arcta Słownik ilustrowany języka polskiego/Kul a da.

Roleta, fr., zasłona u okna, nawijana na wałek (fig.).

Rolka, fr., zwój; kółko, zwykle mosiężne, umocowywane do nóżek jakiego sprzętu, ażeby na takich kółkach łatwiej było sprzęt przesunąć; papier, obicie (tapeta), zwinięte w wałek; mała rola w sztuce scenicznej.





Rolnica, roślina z rodziny marzanowatych (fig.); r-e, a. roló.wki = rodzina motyli, należąca do podrzędu nocnicówek;

rodzaj, należący do tej rodziny (f.).

Rolnictwo, umiejętność uprawiania roli, gospodarstwo rolne, agronomja.

Rolniczek, biedny rolnik, chłopek, kmiotek.

Rolniczka, żona rolnika.

Rolniczo, przysł., jako rolnik, zwyczajem rolników, w charakterze rolnika.

Rolniczy, odnoszący ś. do rolnika; zajmujący ś. rolnictwem; dotyczący rolnictwa; agronomiczny; ziemiański, obywatelski, szlachecki; kmiecy, chłopski.

Rolnik, człowiek, zajmujący ś. fachowo a. praktycznie rolnictwem; właściciel większej a. mniejszej posiadłości ziemskiej: obywatel, ziemianin, szlachcic; kmieć, wieśniak, chłop.

Rolny, dotyczący roli; odnoszący ś. do rolnictwa; właściwy rolnikowi: ziemiański; kmiecy.

Rolować, nmw rolkę zwijać, wałkować.

Romaicki, nowogrecki.

Romanca, wl., poemacik epiczny, na tle pieśni ludowej, zabarwiony liryzmem, zbliżony do ballady, ale od niej pogodniejszy i przejrzystszy w swej treści, zwykle ożywiony djalogiem; piosnka treści uczuciowej.

Romancero, hiszp., zbiór romansów i pieśni ludowych, zwłaszcza staro-hiszpańskich.

Romaneska, wl., stary taniec włoski z XVI w.

Romanista, łćznawca języka, literatury, prawa i starożytności rzymskich, także języka i literatury ludów t. zw. romańskich.

Romanizm, łć., zamiłowanie klasycyzmu.



Romanizować, łćchcieć zamieniać na Rzymian,   Romans, fr., powieść, utwór be-1 letrystyczny, przedstawiający życie ludzkie w najrozmaitszych jego objawach, którego osnową bywa zwykle miłość dwojga ludzi; pieśń treści miłosnej; stosunek miłosny, miłość; w lm., zalecanie ś., amory, marzenia, rojenia; w muzandante instrumentalne w stylu uczuciowym.

Romansidło, fr., romans jako lichy, nędzny utwór literacki.

Romansik, fr., krótki romans; miłość tajemna, miłostka.

Romansista, fr., p. [[M. Arcta Słownik ilustrowany języka polskiego/Romansopisarz.

Romansistka, fr., p. [[M. Arcta Słownik ilustrowany języka polskiego/Romansopisarka.

Romansopisarka, />., forma ż. od [[M. Arcta Słownik ilustrowany języka polskiego/Romansopisarz.

Romansopisarstwo, pisanie romansów, twórczość romansopisarza, dział romansów w piśmiennictwie pewnego narodu a. epoki, powieściopisarstwo, beletrystyka.

Romansopisarz, Romansista, fr., twórca romansów, powieściopisarz, beletrysta.

Romansować, fr., rozmawiać miłośnie, prowadzić miłostkę, mieć z kim miłosny stosunek.

Romansowy, fr., skłonny do romansów, do miłostek, kochliwy.

Romantyczka, fr., forma ż. od [[M. Arcta Słownik ilustrowany języka polskiego/Romantyk; marzycielka, idealistka. fj Romantyczność, fr.,p. [[M. Arcta Słownik ilustrowany języka polskiego/Romantyzm.

Romantyczny, frnacechowany kierunkiem i duchem romantyzmu; przekraczający szranki codziennego życia, aby wejść w sferę uczucia, wyobraźni, fantastycznej nadprzyrodzoności, marzycielstwa; pełen poezji, uroczy, malowniczy; fantastyczny, wymarzony.

Romantyk, fr., zwolennik romantyzmu, autor, tworzący pod wpływem uczucia i wyobraźni, nie krępujący ś. formami klasycznemi, piszący je na tle narodowym, wprowadzając do swych litworów świat nadprzyrodzony, marzyciel.

Romantyzm, fr., kierunek literacki i duchowy z końca XVIII i początku XIX w., czerpiący tematy ze źródeł swojskich, narodowych, wyzwalający uczucie i wyobraźnię z ciasnych ram klasycyzmu, nad doskonałość i wykończenie formy stawiający wyżej świeżość myśli i treści; nastrój zbliżony do pojęć średniowiecznych rycersko marzycielskich; fantastyczność, malowniczość.

Romański styl, w architekturze, zwłaszcza kościelnej: styl odznaczający ś. półkoli stemi łukami, filarami złożonemi z kolumn wysokich i cienkich, kopułą ośmioboczną, ornamentacją przeważnie prostolinijną, przeplataną wyobraI żeniami bajecznych zwierząt, potwornych twarzy ludzkich, n i eI bywałych

, kwiatów i li-

Romańskie 7

I języki = języki, powstałe ze zmieI szania ludowej łaciny z językami! tuziemnemi na dawnych teryto1 rjach rzymskich, dziś romańskich, a więc: francuski, włoski, hiszpańj ski, portugalski, rumuński i t. d.

Romańszczyzna, wszystko, co dotyczy ludów romańskich, ich I życia fizycznego i duchowego (ję; zyk, literatura, obyczaje, ubiory | i t. p.).



Romb, gr., równoległobok, mający wszystkie boki równe, 2 wewnętrzne ROPU

ROMB

524 —

kąty ostre, 2 — rozwarte, kwadrat ukośny (fig.).

Romboedr, gr., bryła, ograniczona sześciu rombami, czyli kwadratami ukośnemi (fig.).

Romboid, gr., równoległobok, czworokąt, którego boki przyległe nie są sobie równe i kąty nie są proste.

Romboidalny, gr., mający kształt romboidu.

Rombowy, gr., mający kształt romb a.

Romit, lć, materja wybuchowa, składająca ś. z azotanu, amonjaku, parafiny, naftaliny i chlorku wapna, delikatny żółty proszek, nie eksplodujący pod wpływem uderzenia i na powietrzu, ale wybuchający za pomocą eksplozji piorunianu rtęci.

Romnowe, liteu., nazwa każdego ze świętych miast litewskich, służących za siedzibę krewe-krewejty.

Romot, Rumot, łoskot, hałas.

Romotać, Rumotać, robić łoskot, romot, hałasować, łomotać.

Rond, fr., koło, okrąg, zwłaszcza, jako figura taneczna p. [[M. Arcta Słownik ilustrowany języka polskiego/Ront.

Rondel, fr., okrągła wieża, okrągły bastjon w fortyfikacjach; plac obmurowany w kształcie koła; kolisty trawnik a. kwietnik; naczynie kuchenne okrągłe, z rączką, zwykle miedziane, wewnątrz pobielane, do gotowania, smażenia \|

(fis-). ’: “

Rondela, fr., rodzaj kunsztownej zwrotki, używanej przez poetów średniowiecza, oraz najnowszych.





Rondo, fr., pismo okrągłe, francuskie; koło w tańcu; miejsce koliste do zabawy; dolny brzeg kapelusza.

Rondo, fr., rodzaj utworu poetyckiego, zwykle z 13 wierszy jedenastozgłoskowych i dwu części złożonego, o powtarzających ś. w ostatnim wierszu pierwszych kilku wyrazach pierwszego wiersza; śpiew i utwór muzyczny, w którym główny temat kilkakrotnie ś. powtarza, stanowi często zakończenie sonat i koncertów.

Ronić, upuszczać co z siebie, utracać, tracić, gubić: r. rogi = zrzucać je, r. skórę = linieć, r. łzy = płakać, r. kwiaty, liście, zęby, włosy = tracić je; wydawać na świat, rodzić dziecko przed czasem.

Ront, Rond, fr., patrol nocny, obchodzący straże i posterunki wojskowe dla sprawdzenia, czy wszystko jest w porządku.

Ropa, wydzielina, pochodząca z wrzodu a. gnijącej rany, materja; smoła żydowska, ił gęsty, czarny; olej skalny, petroleum, nafta surowa, znajdowana w ziemi.

Ropiasty, podobny do ropy; pełen ropy; zawierający w sobie ropę.

Ropić, wywoływać, powodować ropienie; r. ś., wydzielać z siebie ropę, ropieć.

Ropieć, w ropę ś. zmieniać, wydzielać z siebie ropę.

Ropień, nagromadzenie ś. ropy w tkankach, wrzód.

Ropniak, zebranie ś. ropy w jamie ciała, otok.

Ropnica, zakażenie ropne krwi.

Ropny, Ropowy, odnoszący ś. do ropy.

Ropodajny, Roponośny, wydzielający z siebie ropę.

Ropotok, obfity wypływ ropy.

Ropownica, zapalenie ropne tkanki łącznej podskórnej.



Ropucha, zwierzę kręgowe z gromady ziemnowodnych (f.), z rzędu bezo^onowych czyli żab o skórze brodawkowatej; zart.pogardl., kobieta otyła, ciężka.

Ropuszka, mała, młoda ropucha.

Roratka, łć., świeca, dostawiana na ołtarzu podczas rorat.

Roratny, Roratowy, łć., odnoszący ś. do rorat.

Roraty, łć., pierwsza Msza, odprawiana przed wschodem słońca codzień w adwencie i zaczynająca ś. od słów: „Rorate coeli’1 (spuśćcie rosę, niebiosa).

Rosa, para, osiadająca w postaci drobnych kropelek w porze letniej wieczorem na roślinach i innych chłodnych przedmiotach; punkt r-y = temperatura, przy której skrapla ś. para; nim słońce wzejdzie, r. oczy wyje = nieprędko ś. doczekasz pociechy, poprawy losu!; czekać czego, jak r-y niebieskiej = z upragnieniem.

Rosaty, podobny do rosy.

Rosbifp. [[M. Arcta Słownik ilustrowany języka polskiego/Rostbef. Rosbratel p. [[M. Arcta Słownik ilustrowany języka polskiego/Rostbef.

Roseola, łć., wysypka skórna czerwona, pojawiająca ś. przy tyfusie, syfilisie i innych.

Rosiczka, roślina mięsożerna z rodziny rosiczkowatych (fig.).

Rosiczkowate, rodzina roślin dwuliściennych.

Rosić, wilżyć, moczyć rosą, wystawiać na działanie rosy, blechować na rosie: r. len; pokrapiać nakształt rosy; padać (o rosie, o drobnym deszczu); r. ś., moczyć ś. rosą.

Rosisty, obfitujący w rosę, rośny, kroplisty.

Rosły, wysoki, urpdziwy, dorodny, tęgi.



Roru

Rosnąć, Rość, większym ś. stawać przez rozwój organiczny, wzrastać, wyrastać, rozrastać ś.; wschodzić, kiełkować, rozwijać ś., wychodzić z ziemi i wzrastać do góry, pokazywać ś. z gruntu (o roślinach); przen., pochodzić, wypływać, wynikać, rodzić ś., tworzyć ś.; zaaklimatyzowawszy ś., przyjąwszy ś., żyć, przebywać gdzie; odradzać ś. w coraz to nowych pokoleniach; podnosić ś., wydymać ś. skutkiem fermentacji: ciasto r-ie; przen., pomnażać Ś., powiększać ś. w liczbie, wzmagać ś., potęgować ś., nabierać mocy; dziecko r-ie jak na drożdżach = szybko, prawie w oczach; potrawa ta r-ie mi w ustach = nie mogę jej przełknąć; serce mi r-ie z radości = cieszę ś. bardzo.

Rosocha, Rozsocha, drzewo, rozdzielające ś. widlasto; odnoga rogu u zwierzęcia; r-y pługowe = rękojeść widłowata u pługa; r. u świecznika = ramię.

Rosochacieć, rosochato rosnąć, rozdzielać ś. na dwie odnogi.

Rosochacz, rosochate drzewo; rodzaj rohatyny myśliwskiej; myśliwiec a. żołnierz, zbrojny w taką rosochę, rohatyniec.

Rosochaty, rozdzielający ś. na dwie odnogi, widlasty, gałęzisty.

Rosodajny, Rosonośny, spuszczający rosę na ziemię.

Rosolio, wł., słodka wódka pachnąca.

Rosołek, cienki rosół.

Rosołowy, odnoszący ś. do rosołu; zdatny na rosół: mięso r-e = sztuka mięsa; solony, peklowany.

Rosomak, zwierzę ssące drapieżne, z rodziny kun; w lm., futro z tych zwierząt (fig.).

Rososna, roślina z rodziny owełkowatych.

Rososzla, roślina z rodziny paprotników.



i ni

ROSO

Rosół, wywar z mięsa i jarzyn, służący za pokarm płynny: r. z wołowiny, cielęciny, kury; r. włoski = z dużą przymieszką jarzyn; mięso z r-u = sztuka mięsa; rusza ś., jak mucha w r-le = zwija ś., krząta ś. szybko; rozebrać ś., jak do r-u, a. do r-u = do naga; sos, podlewa, przyprawa; woda osolona, w której przechowują ś. marynaty; przen., dolegliwości, kłopoty, przykrości.

Rospar, roślina z gromady paprotników.

Rosplenica, roślina z rodziny traw.

Rospława, rodzina z rodziny rospławowatych, wodniak.

Rosplawowate, rodzina roślin jednoliściennych.

Rospłoch, roślina z gromady paprotników.

Rospoka, gatunek małża.

Rosprza, roślina z rodziny różowatych, śliworzech.

Rostbef, Rostbif, ang., Rostbratel, nm., krzyżowa pieczeń wołowa z rożna, przyrządzona tak, że zachowuje barwę czerwoną.

Rostek, odrostek, latorośl, kiełek.

Rostnik, słód, jeszcze nie kiełkujący w słodowni.

Rostoka, roślina z rodziny bukszpanowych.

Rostoklan, roślina z rodziny otułkowatych.

Rostra, łć., w starożytnym Rzymie: mównica publiczna.

Rostruchan, Roztruchan, puhar

zwężony pośrodku (fig.).

Rostrucharstwo, nm., zajęcie rostrucharza.

Rostrucharz, Rostu-

Charz, nm., pogarcłl.^n, co końmi handluje; ten, co kupczy ludźmi.

Rostrzyca, roślina z rodziny palm.

Rosynant, duży koń chudy (od nazwy takiegoż konia Don Kiszota).



ROSP

Roszada, fr., w szachach: posunięcie, polegające na przysunięciu wieży do króla i przestawieniu króla za wieżę.

Roszować, fr., w szachach: przysunąć wieżę do króla a jego przestawić za nią.

Roszponka, Roszpunka, roślina z rodziny kozłkowatych (fig.).

Rościan, roślina z rodziny ślazowatych.

Rościciel, ten, co coś rości.

Rościć, występować z czym zarozumiale; r. nadzieję = łudzić ś. nią, żywić ją; r. pretensje = występować z niemi, zanosić je.

Rościęża, roślina z rodziny witułkowatych.

Rośćp. [[M. Arcta Słownik ilustrowany języka polskiego/Rosnąć.

Rośl, rośnięcie, płodność, plon.

Roślina, istota żyjąca organiczna, mająca korzenie w ziemi, wyrastająca z niej, czerpiąca pokarm z ziemi i powietrza i wydająca owoc, ale pozbawiona dowolnego ruchu i możności wyraźnego okazywania czucia; r. pasożytna = żyjąca na innych roślinach; r. jadalna = służąca innym za pożywienie; r. trująca = zawierająca soki a. owoce trujące.

Rośliniarka, owad błonkoskrzydły, składający jajka w tkankach roślinnych.

Rośliniarnia, cieplarnia, oranżerja; inspekt.

Roślinka, mała, młoda roślina.

Roślinność, wszystkie rośliny, rosnące w jakiej miejscowości.

Roślinny, odnoszący ś. do rośliny, właściwy roślinie, wyrobiony z rośliny.

Roślinonośny, wydający, rodzący rośliny. *

Roślinopiaz, istota pośrednia między rośliną a płazem.



ROSL

— 526

Roślinoznawstwo, znajomość świata roślinnego, botanika.

Roślinożerca, istota, żywiąca ś. roślinami.

Roślinożerny, Roślinożerczy, żywiący ś. roślinami.

Rośniata, owad pńłpokrywy czerwcowaty.

Rośny, pełen rosy, rosisty.



iin

Roświta, Rozświta, roślina z ro^ dżiny żabieńcowa^ tych, łączeń (fig’.). Rota, nm., od-

dział zołnierzy, u-



m « r w m » « T W

i. i stawionych w szeregi, liczący około

100 ludzi; orszak, zgraja; formuła: r. przysięgi.

Rotacja, łć., ruch obrotowy, wirowy jakiego ciała dokoła swej osi, krążenie koło osi; w gospodarstwie rolnym: cykl kolejnego następstwa siewu płodów na polach ornych, płodozmian.

Rotacyjny, łć., obrotowy, będący zastosowaniem rotacji; r-a maszyna drukarska = prasa pośpieszna, która samodzielnie smaruje farbą cylinder z nawiniętym stereotypem, odbija druk na rozwijającym ś. z rulonu papierze, tnie papier na arkusze i składa je, dostarczając około 30000 egzemplarzy na godzinę (fig.); przyrząd

1 err

w

tiifttatiioR

do wzbudzania elektryczności za pomocą magnetyzmu; r-a piła = )iła obrotowa w kształcie koła ub tarczy.

Rotacyzm, ^., chrapliwe brzmienie głoski r; zjawianie ś. głoski r na miejsce innych.

KOS L

Rotang, malajs., trzcinopalma,

rodzaj palmy o łodydze cienkiej (do 1 stopy średnicy), wysokości (do 40U0 stóp), używa ś. do wyrobu powrozów, plecionek, krzeseł, lasek (tak zwanych trzcin hiszpańskich) i t. d., rośnie w Indostanie (fig.).

Rotgiser, nm., ten, który robi odlewy z mosiądzu, mosiężnik.

Rotgus, nm., spław cynku i miedzi.

ii > i

Rotka, nm., mała rota, niewielki oddziałek wojska.

Rotman, nm., p. [[M. Arcta Słownik ilustrowany języka polskiego/Ketman.

Rotmańczuk, Rotmańczyk, Retmańczyk, nm., pomocnik retmana, dobijacz (do lądu).

Rotmistrz, nm., dawniej dowódca roty; stopień oficera kawałerji lub służby taborowej, odpowiadający kapitanowi w piechocie, dowódca szwadronu.

Rotmistrzostwo, nm., stopień, urząd rotmistrza; rotmistrz z żoną.

Rotmistrzować, nm., być rotmistrzem, mieć stopień rotmistrza.

Rotowy, nmodnoszący ś. do roty; r. ogi(>ń = strzały jednocześnie dawane przez całe szeregi wojska, ogień szeregowy, pluton o w y.

Rotulacja, łć., uporządkowanie i zszywanie akt i do-

c

kumentów.

Rotuł. łćzwój, plik akt sądowych, opis treści tych akt.

Rot ula, łć., mały poemat elegijny.

Rotunda, łc., budynek okrągły, rodzaj dużej altany z kopułą (fig.); rodzaj płaszcza damskiego bez rękawów (fig-)-

Rowek, mały rów;

brózda, karb, wyrznie-



iH>



8

n h





KO WE

527 —

' ’ 17 >Diomfisoa

cie w kształcie rowka, żłobek; przedział włosów na głowie.

Rower, a/tg., machina do jazdy, koło, kołowiec, dwukołowiec, bicykl, w którym oba koła są równej wielkości, welocyped (fig.).

Rowerzysta, a/tg., jeżdżący na rowerze, uprawiający sport rowerowy.

Rowerzystka, ang., forma ż. od [[M. Arcta Słownik ilustrowany języka polskiego/Rowerzysta.

Rowisty, obfitujący w rowy.

Rowkowany, Rowkowały, mający na sobie rowek a. rowki, pokryty rowkami, żłobkowaty, karbowany; mający kształt rowka.

Roxolania, łć., Ruś Czerwona.

Roz-, Rozę-, przyimek nierozdzielny, nadający czasownikom, z któremi ś. łączy, następujące znaczenia: 1) odłączanie cząstek od całości a. od zbiorowiska w różnych kierunkach: rozsypać, rozrzucać, rozchodzić ś., rozstawać się; 2) zastosowanie czynności do każdej cząsteczki przedmiotu osobno: rozpatrywać, rozważać, rozpytywać ś., rozsądzać; 3) wyczerpanie całości przez wybranie wszystkich cząstek kolejno: rozgrabić, roznieść, rozprzedać, rozdrapać; 4) uwolnienie przedmiotu a. osoby od czegoś, co ją krępowało, osłaniało: rozpakować, rozuzdać, rozpętać, rozzbroić; 5) kierunek czynności od środka na wszystkie strony: rozwijać, rozpościerać, rozkwitać, rozgłaszać, 6) czynność, posuniętą do nadmiernych granic, przesadę w czynności: rozbawić ś., rozhulać ś., rozbiegać ś., rozpić ś.

Rozafiszować, rozgłosić przez afisze.

Rozalja, fr., powtórzenie jakiego ustępu muzycznego w tonie wyższym lub niższym.



KO WE —

Rozamorować, iron., rozkochać

w sobie, pozyskać miłość, oczarować powabami; r. ś., zakochać ś.

Rozanarchizować, stać ś. do zbytku anarchicznym.

Rozanielić, przejąć anielską błogością, rozpromienić, jakby anioła, otoczyć światłością anielską, aureolą.

Rozanilina, łć., związek zasadowy, z którego soli otrzymują ś. farby anilinowe; barwnik anilinowy koloru magenta.

Rozawanturować się, zaawanturować ś. do zbytku, rozigrać ś. nadmiernie, rozochocić ś.

Rozbabrać, Rozpapraćp. [[M. Arcta Słownik ilustrowany języka polskiego/nied. Rozbabrywać.

Rozbabrywać, dok. Rozbabrać; rozgrzebywać babrząc, rozrzuciwszy wszystko, porzucać, rozmazywać, rozpaskudzać.

Rozbaczać, rozważać, roztrząsać, rozsądzać; r. ś. = zastanawiać ś., orjentować ś.

Rozbadaćp. [[M. Arcta Słownik ilustrowany języka polskiego/nied. Rozbadywać.

Rozbadywać, dok. Rozbadać; badać, badając, rozważać, roztrząsać, wypytywać, śledzić.

Rozbajać, Rozbajdurzyć, rozpaplać, rozgadać, rozpleść; r. ś., rozgadać ś. aż do przesady.

Rozbalować się, oddać ś. namiętnie balom, balowaniu.

Rozbałamucić, zepsuć kogoś pochlebstwami, obietnicami, pobłażaniem; r. ś., zepsuć ś. przez dawanie ucha pochlebstwom, obietnicom czyimś, przez pobłażanie czyjeś, rozpróżniaczyć ś.

Rozbalwaniać, dok. Rozbałwanić; wzdymać bałwany na czym; r. ś., wzdymać ś. bałwanami, rozbujać ś., wyjść na bałwana..

Rozbandażować, rozwinąć z czego bandaż, uwolnić od bandaża.

Rozbankietować, wyprawiać ciągle bankiety, chodzić po bankietach, rozhulać ś.

KOZIi

Rozbańdurzyć, rozgadać ś.

Rozbaraszkować się, rozbawić ś., rozigrać ś., rozfiglować ś.

Rozbawiać, dok. Rozbawić; bawiąc rozweselać, rozochocać, roznamiętniać clo zabaw; r. ś., rozweselać ś., zabawiać ś., rozochocać ś., oddawać ś. zapamiętale zabawom.

Rozbazgrać, bazgrząc rozmazać, rozsmarować, rozlać; przen., malując, opisując coś, rozszerzyć ś. nadto; r. ś., przen., rozpisać ś., zacząć pisać dużo i rozwlekle.

Rozbebeszać, rozrzucać.

Rozbechtać, rozjątrzyć, podburzyć.

Rozbeczyć się, rozpłakać ś.

Rozbełgotać, rozpaplać, rozgadać.

Rozbełtywać, dok. Rozbełtać; mieszać dwa płyny z sobą, wstrząsając je, kłócić płyn jaki, dołączywszy doń czego, mieszać coś w płynie przez bełtanie.

Rozbestwiać, dok. Rozbestwić; wzbudzać w kim gniew, wściekłość; rozjątrzać rozjurzać, czynić podobnym do zwierzęcia przez opanowanie namiętnością, robić zuchwałym, wyuzdanym; r. ś., wpadać w gniew, we wściekłość, stawać ś. podobnym do zwierzęcia przez poddanie ś. namiętnościom; nabierać złych obyczajów; demoralizować ś.

Rozbębniać, dok. Rozbębnić; rozgłaszać, rozgadywać; r. ś., roznosić ś., być rozgłaszanym.

Rozbial, roślina z rodziny okrętnicowatych, żelazne drzewo.

Rozbicie, czynność rozbijania; rozbicie ś., zniszczenie, uszkodzenie wskutek wypadku, katastrofy: r. okrętu, pociągu; przen., klęska, katastrofa, strata majątku, bankructwo; r. ś., uderzenie ś. bolesne, potłuczenie ś., roztrzaskanie.

Rozbićp. [[M. Arcta Słownik ilustrowany języka polskiego/nied. Rozbijać.

Rozbiecp. [[M. Arcta Słownik ilustrowany języka polskiego/nied. Rozbiegać ś., Rozbiegi wać ś.

ROZB

Rozbieg, rozbieżenie ś., pierzchnięcie w różne strony, rozsypka, popłoch; wycieczka, ekskursja w różnych kierunkach; rozpęd, rozmach.

Rozbiegać się, Rozbiegiwać się,

dok. Rozbiec ś.; rozchodzić ś. szyb-

7 f

ko, rozpraszać ś., rozsypywać ś. w różne strony, uciekać, biec w różnych kierunkach; rozpędzać ś., brać rozpęd dla przekroczenia czego; dok., o koniach: rozbrykać ś., ponieść; przen., rozswawolić ś., rozuzdać ś., dać ś. unieść złym namiętnościom.

Rozbiegany, ten, który rozbiegł ś., rozbrykał ś., poniósł: konie rozbiegane.

Rozbiegnąć sięp. [[M. Arcta Słownik ilustrowany języka polskiego/Rozbiec się.

529

ROZB

Rozbierać, dok. Rozebrać; rozkładać coś na cząstki składowe, rozczłonkowy wać, ćwiartować, czynić analizę, rozkładać na pierwiastki: r. maszynę na części składowe; r. dom, budynek = burzyć; w druk., r. złożone szpalty, kolumny = rozsypywać czcionki po przegródkach kaszty; r. pieczeń, indyka, zająca, sarnę, rybę = dzielić na części, pokrajać, ćwiartować; rozkładać związek chemiczny na pierwiastki, z których powstał; r. trupa = czynić sekcję; r. zdanie gramatyczne = wskazać jego części główne i podrzędne; biorąc po cząstce, w7szystko zabierać, nic nie zostawiać, zabierać wszystko, co było, rozchwytywać, rozdzierać, rozkradać, rozkupywać; zdejmować z kogo ubranie, rozdziewać; przen., brać pod rozwagę, pod namysł, rozważać, badać krytycznie; wódka go r-a = rozmarza; katar mię r-a = chodzi )o kościach, ubezwładnia; ból, słabość r-a = dokucza; r. pulę nie rozegraną (w preferansie) = rozliczać przed ukończeniem gry; #r. włosy = czesać je z przedziałem; r. ś., zdejmować z siebie ubranie, rozdziewać ś.

34

Słownik języka polskiego. — T. II. Rozbieralnia, miejsce do rozbierania ś., szatnia, garderoba.

Rozbieralny — ^. Rozbierany.

Rozbierany, dający ś. rozbierać na części: stół r., szafa r-a, łóżko r-e.

Rozbieżny, dążący we wręcz przeciwnym kierunku, zupełnie inny, biegunowo różny od czegoś drugiego.

Rozbijać, dok. Rozbić; rozdzielać na kawałki uderzeniem, roztrzaskiwać, tłuc na części; rozwalać, niszczyć; pobijać na głowę, rozgramiać, rozpraszać, rozpędzać; dzielić na części, rozdzielać; uderzając mieszać; przen., udaremniać, niweczyć, paraliżować; tłuc, uszkadzać przez uderzenie; być rozbójnikiem, grabić, rabować, rozbojem ś. trudnić; rozciągnąwszy przywieszać, przybijać, rozkrzyżowywać, rozpościerać wieszając; rozstawiać, ustawiać: r. namioty, r. obóz; rozszerzać, rozpychać to, co było ciasne, cienkie, wązkie: r. buty na kopycie, r. suknię przy prasowaniu; r. bank, pulę = wszystko wygrać, co było; r. ś., roztrzaskiwać ś., rozpadać ś. na części pod uderzeniem, rozlatywać ś. na kawałki; ucierpieć od katastrofy (o okręcie, o pociągu); rozpierzchać śM rozbiegać ś. na różne strony: towarzystwo ś. r-ilo = rozdzieliło na grupy; głosy ś. r-iły = rozstrzeliły (przy głosowaniu); do skutku nie dochodzić, pełznąć na niczym; uderzać ś., urażać ś. boleśnie, tłuc ś.; r. ś. o co, dobijać ś., domagać ś. czego gwałtownie; przen., szyku zadawać, paradować, zwracać na siebie uwagę wyzywającym zachowaniem ś, rozrzutnością i t. p., szastać ś., awanturować ś.

Rozbijaka, awanturnik, zabijaka.

Rozbiorca, ten, co rozbiera, analityk. ^

Rozbiorczy, odnoszący ś. do rozbioru, mający udział w rozbieraniu, analityczny.

Rozbiorowy, dotyczący rozbioru, analityczny; dotyczący rozbiorów (np. Polski), podziałowy.

Rozbiór, rozbieranie, dzielenie na części, podział; r-y Polski = zabory jej krajów; w chem., dochodzenie pierwiastków składowych, rozkładanie na czynniki, analiza; r. chemiczny; w gram., ćwiczenia gramatyczne, polegające na oznaczaniu w pewnym urywku części mowy i form ich (r. gramatyczny a. etymologiczny), oraz część zdan (r. składniowy a. logiczny); rozdział, przedział włosów na głowie.

Rozbiórka, rozbieranie, rozebranie: r. domu; r. czcionek = rozrzucanie czcionek ze szpalt, z kolumn po przedziałach kaszty.

Rozbirbantować się, rozhulać ś.

Rozbisurmanić, pozwolić komu na zbytnią swawolę, rozpuścić go, rozuzdać; r. ś., rozpuścić ś., rozswawolić ś., oddać ś. życiu rozwiązłemu.

Rozbitek, człowiek pozostały z rozbitego okrętu; człowiek, który przeszedł życiowe katastrofy, który doznał rozbicia wszystkiego w życiu, który przeszedł wiele nieszczęść i został sam.

Rozbity, połamany na cząstki, podruzgotany, uszkodzony; czujący ból we wszystkich członkach; który przeszedł nieszczęśliwe katastrofy, zawody i straty moralne.

Rozbluzgać, rozpryskać, rozchlapać.

Rozbłękitniać, Rozbłękicać, dok. Rozbłękitnić, Rozbłękicić; nadawać kolor błękitny; r. ś., nabierać koloru błękitnego, błękitnym ś. stawać; rozświetlać, rozlśniewać, rozanielać.

Rozbłękitnieć, stać ś. błękitnym, nabrać barwy błękitnej. Rozbłysk, blask, rozchodzący ś. | Rozbrajacz, ten, co rozbraja; we wszystkich kierunkach. przyrząd do wyładowy-

Rozbłyskać, Rozbłyskiwać, dok.! wania butelki lejdejskiej Rozbłysnąć; r. ś., wydawać z sie(fig.), bie blask, rozpryskiwać ś. blaRozbrajać, dok. Rozskiem. broić; odbierać broń, A \

Rozbłyskawicony, rozjaśniony | czynić bezbronnym; r. U V \ błyskawicami. ! wojsko = rozpuszczać;

Rozbłysły, Rozbłyśniony, ten, któłagodzić czyjś gniew, nienawiść ry rozbłysnął, rozświecony, rozdobrocią, pokorą, łagodnością itp.; promieniony. r. ś., zdejmować z siebie zbroję;

Rozbłysnąćp. [[M. Arcta Słownik ilustrowany języka polskiego/nied. Rozbłyskładać broń; łagodzić ś., uśmieskać, Rozbłyskiwać. rzać ś. w gniewie, zawziętości itp.

Rozbogacać się, dok. RozbogaRozbraniać, dok. Rozbronić; rozcić ś.; wzbogacać ś. niezmiernie, dzielać walczących, rozłączać bistawać ś. bogatszym. 1 jacy ch ś.

Rozbogacieć, zbogacić ś. Rozbrat, rozbratanie ś., rozsta-

Rozbojny, dotyczący rozboju, roznie ś. z kim a. czym, rozłąka, pobójniezy. I żegnanie, zerwanie z kim, z czym:

Rozbolały, czujący wszędzie ból, wziąć r., uczynić r. z czym = odczuwający głęboko żal, smutek, ( pożegnać ś. z czym, porzucić co. nieszczęście, stratę. Rozbratać, rozbrat czynić mię-

Rozboleć, nied. Rozbolewać; zadzy kim a kim, poróżnić, rozłącząć dotkliwie boleć; r. ś., do1 czyć kogo; r. ś. z kim, z czym, znać wielkiego bólu, zmartwić ś. rozbrat uczynić, zerwać, rozstać bardzo. ś. z kim, z czym, porzucić ko-

Rozbość, rozbić nogami; wogóle: go, co. rozrzucić, spustoszyć, zniszczyć; Rozbratel, ww., kotlet wołowy rozbałamucić, rozdąć; czynić zu1 bity, smażony z cebulą, chwałym, rozzuchwalać. Rozbroić —p. [[M. Arcta Słownik ilustrowany języka polskiego/nied. Rozbrajać.

Rozbód, rozbodzenie, uderzanie Rozbronićp. [[M. Arcta Słownik ilustrowany języka polskiego/nied. Rozbraniać. rogami w różne strony. Rozbrykać się, rozbiegać ś., po-

Rozbój, rozbicie, rozbijanie, granieść (o koniaci); rozswawolić ś., bież, rabunek, łupiestwo, napad rozhukać ś., rozpuścić ś., rozdozbójecki: r. morski = piraterja, korkazywać ś. (o ludziach), sarstwo; to r. na równej drodze = Rozbrykany, który ś. rozbrykał, jawny, bezczelny wyzysk. poniósł gwałlownie.

Rozbójka, owad dwuskrzydły, Rozbryzgaćp. [[M. Arcta Słownik ilustrowany języka polskiego/Rozbryzgiwać, krótkorogi, łowikowaty. Rozbryzgiwacz, pulweryzator,

Rozbójnicki — pl\ozbójniczy. rozpylacz, refreszyser. Rozbójnictwo, rzemiosło rozbójRozbryzgiwać, Rozbryzgać, dok. nika, zbójectwo, bandytyzm. Rozbryznąć; bryzgając rozehlapy-

Rozbójniczka, kobieta, trudniąwać, rozpylać płyn kropelkami, ca ś. rozbojem, żona rozbójnika, rozpryskiwać; r. ś., rozlatywać ś.



Rozbójniczy, odnoszący ś. do drobnemi kropelkami, rozpry>kirozbójnika, zbójecki, korsarski. wać ś., rozpylać ś. (o płynie): Rozbójnik, człowiek trudniący I przen.^ rozpraszać ś., rozchodzić ś. rozbojem, zbójca, zbir, bandyś.; rozpraszając ś. niknąć, ta, opryszek; r. morski = korsarz, I Rozbryzgliwy, dający ś. bez trupi rata. I du rozbryznąć. Rozbryznąć, Rozbryzgnąćp.

Rozbryzgiwać.

Rozbrzask, brzask rozchodzący ś., rozświt.

Rozbrząkać się, zacząć brząkać bez upamiętania.

Rozbrzęczeć się, brzęczeć bez ustanku.

Rozbrzęknąć, brzęknąwszy, rozgłosić, brzęczeniem rozejść ś., rozpowszechnić ś.

Rozbrzmiały, który rozbrzmiał, rozgłośny.

Rozbrzmieć — — p. nied. Rozbrzmiewać.

Rozbrzmiewać, dok. Rozbrzmieć; brzmieć głośno na wszystkie strony, brzmiąc, rozlegać ś. daleko, być głośnym, nabrzmiawszy rozszerzać ś.; rozdymać ś.

Rozbuchać się, roztyć ś. nadmiernie, najeść ś. do przesytu; rozzuchwalić ś., rozpuścić ś.

Rozbuczeć się, rozpłakać ś.

Rozbudowywać, dok. Rozbudować; budując powiększać, rozszerzać; stawiać dużo budowli; r. ś., rozszerzać ś. przez budowanie, nadmiernie, bez potrzeby budować, namiętnie budować.

Rozbudzać, dok. Rozbudzić; budzić ze snu, z drętwoty, z apatji; przen., podniecać, rozpalać, poruszać, jątrzyć; r. ś., budzić ś. ze snu, z odrętwienia, z bezczynności.

Rozbujać (się), wprawić (ś.) w ruch wahadłowy, rozkołysać (ś.), rozhuśtać (ś.), rozpuścić (ś.), rozpasać (ś.), wyuzdać (ś.), rozzuchwalić (ś ); r. morze = wzburzyć, rozbałwanić, fale na nim podnieść.

Rozbujały, Rozbujany, wzburzony, wzdęty, rozbałwaniony; przen., którego trudno uhamować, swawolny, rozhukany, rozszalały, rozpasany, zuchwały, wyuzdany.

Rozburzyć, rozwalić, zwalić, zrujnować, rozrzucić, zniszczyć; rozhukać, rozkiełznać, rozpuścić, rozpasać; wzburzyć, podniecić, rozjątrzyć; r. ś., rozpasać ś., rozpuścić ś., rozhukać ś., rozbestwić ś.

Rozbydlęcać, dok. Rozbydlęcić; czynić bydlęciem pod względem moralnym, rozbestwić, budzić w kim zwierzęce instynkty.

Rozcałować się, zacząć wszystkich całować, wpaść w zapał całowania.

Rozceckać (się), rozpieścić (ś.).

Rozcharakteryzować (się), o aktorze: zdjąć z kogo (z siebie) przybraną dla sztuki charakteryzację.

Rozchciwiać, dok. Rozchciwić; czynić niezmiernie chciwym; r. ś., stawać ś. niezmiernie chciwym, rozłakomiać ś.

Rozchełstać (się), rozpiąć (ś.), rozmamrać (ś.), roztargać (ś.).

Rozchełznać, dok. Rozchełznąćp. [[M. Arcta Słownik ilustrowany języka polskiego/Rozkiełznać.

Rozchichotać się, zacząć ś. chichotać bez miary.

Rozchimerować się, rozgrymasić ś., rozkaprysić ś.

Rozchlapaćp. [[M. Arcta Słownik ilustrowany języka polskiego/nied. Rozchlapywać; r. ś., rozpadać ś. (o deszI ozu).

Rozchlapywać, dok. Rozchlapać; rozpryskiwać, roztryskiwać; r. ś., roztryskiwać ś., rozpryskiwać ś.; rozchodzić ś., luźnym ś. stawać, rozdeptywać ś. (o obuwiu).

Rozchlastać, rozwalić, uderzając czymś ostrym, rozpłatać, rozciąć na części; r. ś., rozmamrać ś., rozchełstać ś.

Rozchlebotać się, rozluźnić ś., rozklektać ś., obruszyć ś.

Rozchlipać się, rozpłakać ś. na dobre.

Rozchlustać, chlustając porozlewać, porozpryskiwać; chlustając, chlapiąc, wyczerpać wszystko

Rozchłapać, Rozchłeptać, chlapiąc, pijąc głośno, wszystko wyczerpać.

Rozchłeptaćp. [[M. Arcta Słownik ilustrowany języka polskiego/Rozchłapać.

Rozchmielić, zniewolić kogo do nadużycia trunku, spoić; r. ś., nadużyć trunku, spić ś.

Rozchmurzać, Rozchmurzyć; chmury z czego rozpędzać, rozjaśniać, rozświetlać co, rozpogadzać; przen., rozsępiać, rozweselać zasmuconego, łagodzić zagniewanego; r. ś., uwalniać ś. od chmur, rozjaśniać ś., rozpogadzać ś.; przen., przestawać ś. smucić a. gniewać, rozweselać ś., dawać ś. udobruchać.

Rozchodnik, roślina z

rodziny gruboszowatych (%.).

Rozchodny, rochodzący ś., krzyżujący ś.

Rozchodować, czynić wydatki.

Rozchodowy, odnoszący ś. do rozchodu: kasa, suma r-a = na codzienne wydatki przeznaczona; księga r-a = do zapisywania wydatków; ustawy r-e = zmierzające ku ograniczeniu zbytku.



Rozchodzić, rozszerzyć przez chodzenie, rozluźnić, rozdeptać; dzięki chodzeniu doprowadzić do normalnego stanu;rozproszyć przez chodzenie; r. ś., dok. Rozejść ś.; iść, odchodzić w różne strony, rozpraszać ś., rozbiegać ś.; rozdzielać ś., krzyżować ś. (o drogach, o ulicach); być wydawanym, iść na ekspensy, być trwonionym (o pieniądzach); rozstawać ś., rozłączać ś., żegnać ś. z kim; rozprzestrzeniać ś., rozszerzać ś. promieniami, kręgami (o świetle, o głosie i t. p.); niknąć (o urodzie, o chorobie); przen., pełznąć na niczym, nie przynosić spodziewanych korzyści, rozchwiewać ś., rozpadać ś.; rozszerzać ś. przez chodzenie, rozdeptać ś. (o obuwiu); przychodzić do siebie dzięki chodzeniu; rozochocać ś. do chodzenia, wpadać w zapał chodzenia, zapominając o znużeniu; przen., wogóle: nabierać chęci do czego, wpadać w zapał.

Rozchodzisty, rozłożysty, rozpościerający ś.

Rozchorować się, wpaść w chorobę.

Rozchorzeć, rozchorować ś.

Rozchód, sprzedaż, odbyt, spożycie, spotrzebowanie; r. pieniędzy = wydatek; r. w księgach rachunkowych: rubryka wydatków.

Rozchrupać, rozgryźć.

Rozchrustaćp. [[M. Arcta Słownik ilustrowany języka polskiego/Rozchrupać.

Rozchwalać, dok. Rozchwalić; chwalić powszechnie, rozsławiać przed wszystkiemi.

Rozchwiać — /’. Rozchwiewać.

Rozchwiej, przestrzeń rozchwiana, wzburzona, sfalowana powierzchnia wodna.

Rozchwierutać, rozkołysać.

Rozchwiewać, dok. Rozchwiać; wyprowadzać coś z równowagi, nadawać czemuś ruch wahadłowy; przen., sprawiać, żeby nie przyszło do skutku, udaremniać, psuć, niszczyć, zrywać; r. ś., nabierać ruchu wahadłowego, zaczynać ś. kołysać; przen., pełznąć na niczym, nie dochodzić do skutku, rozpraszać ś., zrywać ś.

Rozchwycićp. [[M. Arcta Słownik ilustrowany języka polskiego/nied. Rozchwytywać.

Rozchwyt, rozchwytanie, rozchwytywanie.

Rozchwytacz, rabuś, łupieżca, zbój.

Rozchwytaćp. [[M. Arcta Słownik ilustrowany języka polskiego/nied. Rozchwytywać.

Rozchwytny, dający ś. rozchwytać, rozkraść.

Rozchwytywać, dok. Rozchwytać, Kozchwycić; chwytając, roznosić w różne strony, porywać, rozłapywać, rozkradać: kupować co chętnie, rozkopywać.

Rozchybotaćp. [[M. Arcta Słownik ilustrowany języka polskiego/Rozbujać. Rozchylać, dok. Rozchylić; odchylać na obie strony, otwierać co; r. ś., rozginać ś., rozmykać ś.; rozkwitać, wywijać ś. z pączka.

Rozchytrzać się, stawać ś. chytrym, chciwym.

Rozciachać, rozrąbać, rozpłatać, rozewi ar to wać.

Rozciapać, rozrąbać, rozciąć, rozedrzeć.

Rozciąćp. [[M. Arcta Słownik ilustrowany języka polskiego/nied. Rozcinać.

Rozciągać, dok. Rozciągnąć; wyciągając rozkładać, rozpościerać, rozprostowywać; rozszerzać przez ciągnięcie w różne strony, szerszym, większym czynić; wydłużać przez wyciąganie; rozstawiać, rozpuszczać; rozdziawiać, rozwierać, rozczapierzać; r. na kogo, na co swoją moc = brać kogo, co pod swoje panowanie; r. opiekę nad kim = opiekować ś; r. granice = powiększać; r. na kogo, na co prawo = stosować je do kogo, do czego; r. ś., być rozciąganym; rozkładać, rozwalać ś., przeciągać ś.; przez ciągnienie w różne strony rozszerzać ś, nabierać większych rozmiarów, rozluźniać ś., wydłużać ś. przez wyciąganie; dawać ś. rozciągać, być elastycznym; sięgać do jakiego miejsca, dochodzić dokąd; rozprzestrzeniać ś., rozchodzić ś., rozlegać ś.; r. ś., nad czym, mówić o czymś szeroko i długo, rozwodzić ś.

Rozciągliwość, zdolność rozszerzania ś., elastyczność.

Rozciągliwy, dający ś. rozciągać, elastyczny.

Rozciągłość, rozległość, rozmiar; duży obszar, przestrzeń znaczna; rozwlekłość w mowie.

Rozciągły, ten, którego rozciągnięto; który ś. rozciągnął; rozwlekły; zajmujący znaczną przestrzeń, obszerny, rozległy.

Rozciągnąćp. [[M. Arcta Słownik ilustrowany języka polskiego/nied. Rozciągać: r. ś., przewrócić ś., jak długi.

Rozciec sięp. [[M. Arcta Słownik ilustrowany języka polskiego/nied. Rozciekać ś.

Rozciecz, Rozciek, to, co rozcieka; ciało płynne, powstałe ze stopienia ś. stałego; tajanie śniegu i lodu, rozlew, roztop, odwilż, słota.

Rozcieczny, powstały ze stopienia stałego, płynny, ciekły.

Rozciekp. [[M. Arcta Słownik ilustrowany języka polskiego/Rozciecz; płyn, ciecz; r. ludzki = krew, która wyciekła z ciała.

Rozciekać się, dok. Rozciec ś.; roztopić ś., roztajać, rozpuścić ś., rozpływać ś.

Rozciekawiać, dok. Rozciekawić; wzbudzać w kim wielką ciekawość, niezmiernie zaciekawiać.

Rozciekłyp. [[M. Arcta Słownik ilustrowany języka polskiego/Rozcieczny.

Rozciemniać (się), dok. Rozciemnić (ś.); robić (ś.) mniej ciemnym, rozjaśniać (ś.).

Rozcieniać, dok. Rozcienić; czynić bardzo cienkim; rozcieńczać, rozrzedzać, rozprowadzać; rozświetlać, rozjaśniać, rozwidniać.

Rozcieńczać, dok. Rozcieńczyć; o płynie: czynić rzadszym przez dodanie czegoś rzadszego, rozprowadzać, rozrzedzać, rozbierać wodą.

Rozcieplać (się), dok. Rozcieplić (ś.); rozgrzewać (ś.), przejmować (ś.) ciepłem, ocieplać (ś.); r. ś., rozgrzewać ś.

Rozcieracz, ten, który co rozciera; narzędzie do rozcierania czego, np. farb, lekarstw, kurant.

Rozcierać, dok. Rozetrzeć; rozgniatać, rozciskać, rozdrabniać tarciem, miażdżyć; trzeć dla wyprowadzenia z odrętwienia, dla zmniejszenia bólu, pocierać; r. rękę, nogę, stłuczone miejsce.

Rozcieranie, pocieranie, rozciskanie, rozgniatanie, nacieranie, masaż, frykcja.

Rozcież, w wyrażeniu: na r., narozcież, na oścież, na ścieżaj = na całą szerokość otworu drzwiowego a. okiennego. Rozcięcie, czynność rozcinania, przecięcie, rozerznięcie, uszkodzęnie ciała przez uderzenie czymś ostrym, rana cięta, cięcie; cięcie chirurgiczne, dysekcja.

Rozcięg, roślina z rodziny lipowatych.

Rozcięgno, błona ścięgnowa czyli ścięgaczowa; pęga.

Rozciętodziobe, skupienie ptaków śpiewających, odznaczające ś. dziobem krótkim, szeroko rozciętym.

Rozcinać, dok. Rozciąć; tnąc, rozdzielać, dzielić na części ostrym narzędziem, przecinać, ćwiartować, płatać; r. trudności, wątpliwości = rozwiązywać, decydować.

Rozcinek, kowadło do rozcinania; odcinek.

Rozciosać, rozłupać, rozrąbać, rozszczepać.

Rozciskać, Rozcisnąć, rozrzucić, porozrzucać, porozmiotać; zburzyć, zniszczyć; rozszastać, roztrwonić.

Rozcmuchać się, oprzytomnieć po śnie.

Rozcwałować się, puścić ś. w cwał, cwałując rozpędzić ś.

Rozcyrklować, rozmierzyć cyrklem.

Rozczapierzać, dok. Rozczapierzyć; ręce, nogi roztwierać, rozstawiać, rozstoperczać, rozszerzać, rozkrzyżowywać, rozkraczać.

Rozczarowaćp. [[M. Arcta Słownik ilustrowany języka polskiego/nied. Rozczarowywać.

Rozczarowanie, a. r. ś., stan człowieka, który ś. rozczarował do czego, zwątpienie, zniechęcenie, utrata złudzeń, ostygnięcie w zapale..

Rozczarowywać, dok. Rozczarować; zdejmować z kogo czar, urok, odczarowywać; przen., pozbawiać zapału, ochładzać kogo do kogo, do czego, zniechęcać, zrażać, nie pozwalać ś. łudzić; r. ś., uwalniać ś. od uroku; tracić zapał do kogo, do czego, ostygać; tracić złudzenia co do czego, zrażać ś., zniechęcać ś. do czego.

Rozcząstkować, porozdzielać na cząstki.

Rozczepek, roślina z gromady grzybów.

Rozczepiać, dok. Rozczepić; wieszając rozpościerać, rozwieszać, rozpinać, rozpościerać, odczepiwszy rozdzielać; r. ś., odczepiwszy ś., rozłączać ś., rozdzielać ś.

Rozczepierzaćp. [[M. Arcta Słownik ilustrowany języka polskiego/Rozczapierzać.

Rozczepka, kijek, drążek na końcu rozszczepany do zdejmowania owoców z drzew, do rzucania kamykiem.

Rozczerwieniać, dok. Rozczerwienić; nadawać barwę czerwoną; r. ś., nabierać barwy czerwonej, czerwienić ś.; nabierać rumieńców, oblewać ś. rumieńcem.

Rozczesywać, dok. Rozczesać; czesząc rozpuszczać włosy, rozprostowywać je, doprowadzać je do porządku, rozbierać, rozdzielać włosy.

Rozczęstowywać, dok. Rozczęstować; częstując czym, wyczerpywać wszystko, rozdawać, rozszafowywać.

Rozczłonkowaćp. [[M. Arcta Słownik ilustrowany języka polskiego/nied. Rozczłonkowywać.

Rozczłonkowywać, ^. Rozczłonkować; dzielić, rozbierać na części, rozkładać na czynniki składowe, analizować; r. trupa — robić sekcję; r. ś., rozpadać ś. na członki, rozkładać ś. na czynniki składowe.

Rozczmuchaćp. [[M. Arcta Słownik ilustrowany języka polskiego/Rozcmuchać.

Rozczochra, szkarłupień z gromady rozgwiazd.

Rozczochrać (się), roztargać (ś.), rozkudłać (ś.).

Rozczochraniec, mający włosy rozczochrane, roztargane.

Rozczulać (się), dok. Rozczulić (ś.); rozrzewniać (ś.), wzruszać (ś.) do łez, roztkliwiać (ś.); mnie to nie r-a = nic mnie to nie obchodzi, jest mi obojętne; nie r-am ś. tym = nie dbam o to, wszystko mi to jedno.

Rozczulenie, a. r. ś., stan osoby rozczulonej, wzruszenie, przejęcie ś., rozrzewnienie; czułość, tkliwość.

Rozczyn, pewna ilość mąki, zarobiona z wodą i zakwaszona, służąca do obudzenia fermentacji w cieście, przeznaczonym na chleb; mąka zamieszana z drożdżami i z mlekiem.

Rozczyniać, dok. Rozczynić; zaczyniać, robić rozczyn, rozrabiać, zarabiać; rozpuszczać, rozcieńczać, rozbierać, rozprowadzać, rozcieniać.

Rozczynnik, Rozpuszczalnik, płyn, w którym rozpuszczono ciało stałe.

Rozczytać sięp. [[M. Arcta Słownik ilustrowany języka polskiego/nied. Rozczytywać ś.

Rozczytywać się, dok. Rozczytać ś. w czym = odczytywać co pilnie i uważnie, czytając rozpatrywać ś. w czym; czytając zgłębiać co dla zupełnego przyswojenia sobie, dokładnego zrozumienia, wczytywać ś.; czytać co z zapałem, zaczytywać ś.

Rozewi ar to waćp. [[M. Arcta Słownik ilustrowany języka polskiego/Rozćwiertować.

Rozćwiekla, roślina z rodziny palm, palma kolczata.

Rozćwiergotać się, Rozćwierkać się, zacząć ćwiergotać z zapałem.

Rozćwiertowywać, Rozćwiartowywać, dok. Rozćwiertować, Rozćwiartować; dzielić na cztery części; rozrąhywać, rozcinać, rozrywać, płatać.

Rozdaćp. [[M. Arcta Słownik ilustrowany języka polskiego/nied. Rozdawać.

Rozdajbieda, człowiek, który niewiele co ma, a pomimo to rozdaje.

Rozdalać, dok. Rozdalić; rozprzestrzeniać w dal, rozciągać; rozdzielać.

Rozdana (-ej), Rozdanie, rozdanie kart; gra po każdorazowym rozdaniu kart.

Rozdarcie, czynność rozdzierania, przedarcie, rozszczepanie.

Rozdarliwy, ulegający łatwo rozdarciu, kruchy, nietrwały, wiotki, słaby.

Rozdarowaćp. [[M. Arcta Słownik ilustrowany języka polskiego/nied. Rozdarowywać.

Rozdarowywać, dok. Rozdarować; darowując, wyczerpywać wszystko, co ś. posiada.

Rozdawać, dok. Rozdać; dawać wszystko, co ś. posiada, dawać na wszystkie strony, dawać jednemu po drugim, darowywać; wyczerpywać przez dawanie, rozdarowywać, rozszafowywać; r. karty = dawać je kolejno grającym.

Rozdawca, Rozdawacz, ten, co rozdaje, szafarz; płatnik.

Rozdawczyni, forma ż. od [[M. Arcta Słownik ilustrowany języka polskiego/Rozdawca.

Rozdawnictwo, rozdawanie, rozdział, obdarzanie, obdzielanie; instytucja dobroczynna, udzielająca pomocy biednym przez rozdawanie zasiłków w naturze: r. odzieży, chleba i t. p.

Rozdawniczy, odnoszący ś. do rozdawnictwa, rozdzielczy: komitet r. = rozdzie\ający ubogim żywność, odzież, węgiel i t. p.

Rozdąć — p> Rozdymać.

Rozdąsać (się), rozgniewać (ś.) na dobre.

Rozdeklamować się, nied. Roz: deklamowywać ś.; wpaść w zapał! deklamowania.

Rozdelikacać (się), nied. Rozdelikacić (ś.); czynić zbyt delikatj nym, wrażliwym, rozpieszczać.

Rozdenerwować, rozdrażnić.

Rozdepeszować, rozesłać, rozpowszechnie jaką wiadomość za pomocą depesz.

Rozdepka, mięczak brzuchopeł! zy skrętowy, pływak, spławik.

Rozdeptywać, dok. Rozdeptać; nogą a. nogami rozgniatać, trato wać; depcąc roznosić; rozszerzać | przez chodzenie, rozpychać, rozchlapywać. |

Rozdestnica, roślina z rodziny rdestowatych, gronodrzew.

Rozdeszczyć się, o deszczu: rozpadać ś.

Rozdęcie, czynność rozdymania; wzdęcie, rozszerzenie: r. płuc, żołądka, naczyń krwionośnych.

Rozdętek, brzuchopełz płucodyszny.

Rozdjamencić, sprawić aby co rozbłysnęło, jak djament.

Rozdłubywać, dok. Rozdłubać; dłubiąc rozdzielać, rozdrapywać.

Rozdlużać, dok. Rozdłużyć; przez rozciąganie czynić dłuższym, wyciągać wzdłuż.

Rozdmuch, podmuch rozpraszajmy.

Rozdmuchać — ^. nied. Rozdmuchiwać.

Rozdmuchiwać, dok. Rozdmuchać, Rozdmuchnąć; dmuchając rozniecać, dmuchając rozpraszać; podniecać, podburzać, podjudzać; nadawać zbyt wielką w-agę czemu.

Rozdmuchnąćp. [[M. Arcta Słownik ilustrowany języka polskiego/Rozdmuchać.

Rozdniećp. [[M. Arcta Słownik ilustrowany języka polskiego/Rozednieć.

Rozdobruchać, wprawić w dobre usposobienie, ułagodzić, rozI broić; r. ś., ułagodzić ś.

Rozdokazywać się, zacząć na dobre dokazywać, rozbrykać się, ’ rozfiglować ś.

Rozdól, wązka i głęboka dolina, jar, parów, wąwóz.

Rozdrabiacz, ten, co rozdrabia; rodzaj młynka ręcznego: r. do makuchów, do kartofli i t. ]). (fig.).



Rozdrabiać, Rozdrabniać, dok. Rozd robić, Rozdrobnić; tłocząc, uderzając, rozdzielać na drobne kawałki, kruszyć, drobić; przen., rozpraszać, rozdzielać; r. śv rozpadać ś, dzielić ś. na drobne kawałki; przen., rozpraszać ś., rozdzielać ś.

Rozdramatyzować, przeniknąć, przejąć dramatycznością, nadać charakter dramatyczny.

Rozdrapywać, dok. Rozdrapać; drapiąc paznokciami, rozraniać; rozszarpywać, ćwiartować, rwać w kawały, rozrywać; rozchwytywać, rozkradać; rozkupywać chciwie.

Rozdrażniać, Rozdrażniać, dok. Rozdrażnić, Rozdrażnić; rozjątrzać, podrażniać, poduszczać do gniewu, irytować, roznamiętniać, denerwować, podżegać, podjudzać, podniecać, pobudzać; r. ś., irytować ś., gniewać ś., wpadać w gniew.

Rozdrażnienie, podrażnienie, zirytowanie, podniecenie, stan osoby rozdrażnionej; zniecierpliwienie, irytacja; niepokój nerwowy, denerwowanie ś.

Rozdrażniony, podniecony, zirytowany, rozgniewany, zaniepokojony.

Rozdraźny, dający ś. łatwo rozdrażnić, obraźliwy, drażliwy.

Rozdrażniaćp. [[M. Arcta Słownik ilustrowany języka polskiego/Rozdrażniać.

Rozdręb, roślina australijska z rodziny mirto waty ch, gałkodrzew, eukaliptus (fig-).

Rozdrgaćp. [[M. Arcta Słownik ilustrowany języka polskiego/Rozedrgać.

Rozdrobić, Rozdrobnićp. [[M. Arcta Słownik ilustrowany języka polskiego/nied. Rozdrabiać.

Rozdrobniały, rozdrobniony, podzielony na drobne cząstki.



Rozdroże, miejsce krzyżowania ś. dróg, ulic, rozstaj, droga rozstajna; błędna droga, manowce; przen., wątpliwość, wahanie ś., niepewność: stać na r-u = nie wiedzieć, jak sobie postąpić, w którą stronę iść.  Rozdrożny, rozstajny; błędny, mylny.

Rozdrób, rozsypka, rozproszenie, rozpierzchnięcie ś.

Rozdrukować, rozpowszechnić za pomocą druku.

Rozdruzgotać, potłuc, rozbić na drobne kawałki.

Rozdrzaźniaćp. [[M. Arcta Słownik ilustrowany języka polskiego/Rozdrażniać.

Rozdrzemać się, zacząć drzemać na dobre, rozespać ś.

Rozduma, roślina z rodziny grzybieniowatych.

Rozdumać się, oddać ś. dumaniu, rozmyślić ś.

Rozdurzyć (się), rozmiłować (ś.), rozkochać (ś.) na zabój.

Rozdusić, rozgnieść, rozcisnąć.

Rozdwajać, dok. Rozdwoić; dzielić na dwoje, na połowy; rozszczepiać, rozwidlać, rozgałęziać; przen., różnić, rozróżniać, oddzielać jedno od drugiego; r. ś., dzielić ś. na połowy; rozwidlać ś, rozgałęziać ś.

Rozdwoićp. [[M. Arcta Słownik ilustrowany języka polskiego/nied. Rozdwajać.

Rozdwojenie, czynność rozdwajania; podział na dwie części, rozdzielenie; zwada, kłótnia; r. a. r. ś., rozdział, rozdzielenie ś.; r. drzewa = widły, rosocha; przen., r. umysłów = niezgoda, rozterka.

Rozdygotać się, zacząć silnie drżeć, na dobre dygotać; rozgniewać ś.

Rozdymać, dok. Rozdąć; dmąc rozszerzać, napełniać powietrzem, nadymać; dmąc rozniecać, rozpalać, rozdmuchiwać; dmąc rozpraszać, rozrzucać; r. instrument muzyczny = rozstrajać, psuć; rozpierać, rozsadzać, przepełniać: duma go r-a; nadawać czemu zbyt wielką wagę.

Rozdyskursować sięp. [[M. Arcta Słownik ilustrowany języka polskiego/Rozdykutować ś.

Rozdyskutować się, dyskutować z zapałem, obficie.

Rozdysponować co a. czym = rozporządzić, rozrządzić.

Rozdysputować się, zacząć pro| wadzić z zapałem dysputę, j Rozdział, podział, podzielenie, rozdzielenie; rozdawanie, rozdawnictwo; różnica, rozróżnianie, rozgraniczanie; analiza, rozbiór; odłączenie ś., odszczepieóstwo, odstrychnięcie ś. od czego, zaparcie j ś. kogo, czego; rozdwojenie, nieI zgoda, rozterka, rozbrat, niesnaska; przedział we włosach; dział, część czego, zwłaszcza w książce.

Rozdziawiać, dok. Rozdziawić; ’ roztwierać szeroko: r. gębę, pysk, paszczę, r. oczy; nie śmieć gęby r. = nie śmieć odezwać ś., pary z ust puścić; r. na co gębę, pysk = dziwić ś. czemu, robić głupią minę na co; r. ś., roztwierać ś. szeroko; r. ś. na co; przen., pożądać cudzego z chciwością.

Rozdziczeć się, stawać ś. dzikim.

Rozdzielać, dok. Rozdzielić; dzielić, dzieląc rozkładać na części, dokonywać podziału; rozpoławiać, przedzielać, rozcinać; przegradzać, przedzielać, przeforsztowywać, robić przepierzenie, oddzielać przegrodą; dzieląc rozdawać, dzieląc rozbierać, dzieląc wyczerpywać zupełnie; oddzielać, odłączać; segregować; r. włosy = czesać ś. z przedziałem; r. psy, które ś. gryzą = rozimać; r. walczących, bijących ś. = rozbraniać, rozdzielać; r. małżeństwo = różnić je między sobą; r. ś., rozpadać ś. na części, rozkładać na składniki; dzielić pomiędzy siebie, obdzielać ś. czym; rozłączać ś., rozstawrać ś., żegnać ś. z kim.

Rozdzielca, który dzieli, rozdziela, który rozdaje.

Rozdzielczy, tyczący ś. rozdzielania, rozdawniczy.

Rozdzielić — /, nied. Rozdzielać.

Rozdzielnie, przysł., nie razem, osobno, oddzielnie.

Rozdzielnik, rozjemca, medjator;

znak, ostrzegający, że dwie obok siebie stojące samogłoski należy wymówić każdą z osobna, nie zaś jako dyftongi.

Rozdzielnopłatkowe rośliny = rośliny. których kwiaty mają koronę, utworzoną z oddzielnych, nie zrośniętych z sobą płatków, wolnopłatkowe.

Rozdzielnopłciowe, Rozdzielnokwiatowe rośliny = mające kwiaty tylko pręcikowe, a. tylko słupkowe; zwierzęta r-e = mające cechy właściwe jednej tylko płci.

Rozdzielny, dający ś. łatwo rozdzielić, podzielny; odnoszący ś. do podziału, rozdziału, graniczny; podzielony na części, rozdrobniony, pokawałkowany, oddzielny, odłączny od innych, rozłączny, nie wspólny.

Rozdzieniec, roślina z rodziny rozdzieńcowatych, akant, cierniec, barszcz.

Rozdzieńcowate, rodzina roślin dwuliściennych.

Rozdzieracz, Rozdzierca, człowiek, który rozdziera; przen., r. kościoła = odstępca, apostata, heretyk, odszczepieniec, kacerz.

Rozdzierać, dok. Rozedrzeć; drąc rozdzielać, drzeć na kawałki, rozszarpywać na sztuki, rozrywać na części, rozszczepiać; r. uszy = drażnić je mocnym krzykiem, nieprzyjemnemi dźwiękami; r. serce = sprawiać komu ból moralny; r. gardło, gębę, pysk = krzyczeć z całej siły; r. powietrze = pruć, przeszywać; r. oczy = otwierać je szeroko, patrzeć uważnie; r. ś., rozdzielać ś. darciem, drzeć ś. w kawałki, dostawać dziur na sobie, rozrywać ś., rozszczepiać ś.; przen., różnić ś., wTaśnić ś., wchodzić w nieporozumienie pomiędzy sobą, kłócić ś.; przecież ś. nie rozedrę = nie mogę dwu rzeczy naraz robić.

Rozdzierający, ten, co rozdziera; przen., przeszywający, przenikliwy, przeraźliwy, wstrząsający, okropny; wzruszający do głębi I serca.

Rozdzierca — z Rozdzieracz.

Rozdziergać, Rozdzierzgać, dok. I Rozdziergnąć, Rozdzierzgnąć; rozplątywać, rozwikływać, rozplatać, rozwiązywać; przen., r. węzeł dramatu, intrygę = rozwikływać, wyjaśniać, rozwiązywać.

Rozdziergły, Rozdzierzgły, dający ś. rozdziergnąć.

Rozdziewać (się), dok. Rozdziać (ś.); zdejmować z kogo (z siebie) ubranie, obnażać (ś.).

Rozdziobaćp. [[M. Arcta Słownik ilustrowany języka polskiego/nied. Rozdziobywać.

Rozdziobywać, dok. Rozdziobać; dziobiąc rozszarpywać, roznosić.

Rozdziorek, roślina z gromady mchów liściastych, rozporek.

Rozdziwaczeć, stać ś. dziwakiem.

Rozdziwić, Rozdziwować, zadziwić, zaciekawić; r. ś., nie móc wyjść z podziwu.

Rozdzwaniać, dok. Rozdzwonić; wprawiać w ruch, aby dzwoniło, rozdźwięczać, dzwoniąc rozbrzmiewać; r. ś., dzwonić dużo, zanadto.

'Rozdźwięczać, dok. Rozdźwięczyć; zniewalać do dźwięczenia, dźwięk z czego wydobywać, rozdzwaniać; r. ś.'p. [[M. Arcta Słownik ilustrowany języka polskiego/Rozdźwięczeć.

Rozdźwięczeć, wydać dźwięki, odgłos, dźwięczeć silnie, długo, bezustanku.

Rozdźwięk, dźwięk rozlegający ś., rozbrzmiewający, przez odbijanie ś. o jaką przeszkodę, rezonans, rozgłos; zespół dźwięków niezgodnych, dysharmonja; przen., niezgoda, nieporozumienie, kłótnia.

Rozdźwiękać, dok. Rozdźwięknąć; rozbrzmiewać, rozlegać ś.

Rozebraćp. [[M. Arcta Słownik ilustrowany języka polskiego/nied. Rozbierać.

Rozećpać się, zacząć ćpać bez końca, jeść żarłocznie.

Rozedma, rozdęcie powietrzem a. innym gazem jakiego organu Rozentuzjazmować, wzniecić zaw ciele ludzkim; odma: r. otrzewpał, wprawić w entuzjazm; r. ś. nej, brzuszna; r. płuc = duszność, = przejąć ś. entuzjazmem, dychawica, emfizema. Rozepchać, Rozepchnąć — nied.

Rozedniać(się), Rozedniewać(się), Rozpychać. Rozdniewać (się), dok. Ruzednić Rozeprzećp. [[M. Arcta Słownik ilustrowany języka polskiego/nied. Rozpierać, (ś.); rozwidniać (ś.), rozjaśniać (ś.), Rozeprzeć, zepsuć ś. przez zarozświecać (ś.) grzanie ś. w cieple i wilgoci, zwięd-

Rozedrgać, Rozdrgać, wprawić nąć. w drżenie, w ruch; r. ś., zacząć Rozerwaćp. [[M. Arcta Słownik ilustrowany języka polskiego/nied. Rozrywać, silnie drgać. Rozerwalny, dający ś. rozerwać.

Rozedrzećp. [[M. Arcta Słownik ilustrowany języka polskiego/nied. Rozdzierać. Rozerwanie, czynność rozrywaRozegnać p. [[M. Arcta Słownik ilustrowany języka polskiego/nied. Rozganiać, nia, miejsce rozerwane; zerwanie, Rozegraćp. [[M. Arcta Słownik ilustrowany języka polskiego/nied. Rozgrywać. | rozchwianie; zamieszanie, zamęt. Rozegrana (-ej), gra rozstrzygRozerwaniec, który jest przyczynięta, ukończona. ną rozerwania, zamieszania, który

Rozegranie, rozgranie, ukończęrozerwał a. rozrywa, nie gry, rozegrana, rozstrzygnijRozerwany, którego rozerwano; cie; odbycie ś. czego. i roztargniony, roztrzepany; mający

Rozegrzmiećp. [[M. Arcta Słownik ilustrowany języka polskiego/Rozgrzmieć. wiele spraw na głowie. Rozegzaltować (się), podniecić Rozerwisko, otwór, dziura, szpa(ś.) do wysokiego stopnia egzal! ra, przerwa, szczelina, tacji; zapalić (ś.), zapatrywać ś. Rozerznąć p. [[M. Arcta Słownik ilustrowany języka polskiego/nied. Rozrzynać. na co przesadnie. Rozeschły, Rozeschnięty, ten, co

Rozegzić się, rozigrać ś., roz-i ś. rozsechł. swywolić ś. Rozeschnąć sięp. [[M. Arcta Słownik ilustrowany języka polskiego/nied. Roz-

Rozejm, załatwienie, złagodzęj sychać ś. nie sporu, pojednanie, ugoda; zaRozesłaćp. [[M. Arcta Słownik ilustrowany języka polskiego/nied. Rozsyłać, przestanie walki na krótki czas, Rozesłać p. [[M. Arcta Słownik ilustrowany języka polskiego/nied. Rozścielać, zawieszenie broni. Rozścielać.

Rozejmowaćp. [[M. Arcta Słownik ilustrowany języka polskiego/Rozimać. Rozesłanie, czynność rozsyłania,

Rozejmowy, odnoszący ś. do rowysłanie do wielu osób a. w wiezejmu. le miejsc; r. = uroczystość rozesła-

Rozejrzeć sięp. [[M. Arcta Słownik ilustrowany języka polskiego/nied. Rozgląnia apostołów, obchodzona dnia dać ś.; r. ś. w czym = rozpatrzyć, 15 lipca.

rozważyć, przejrzeć, zapoznać ś. Rozesłaniec, wysłaniec, poseł, Rozejść ś. — zm>d.Rozchodzić ś. posłaniec, zwiastun; apostoł; emiRozelan, minerał z grupy feld-: sarjusz. spatów. Rozespać sięp. [[M. Arcta Słownik ilustrowany języka polskiego/nied. Rozsy-

Rozelśnićp. [[M. Arcta Słownik ilustrowany języka polskiego/Kozlśnić. piać ś.

Rozełkać się, rozpłakać ś. Rozespany, ten, który ś. roze-

Rozełzawićp. [[M. Arcta Słownik ilustrowany języka polskiego/Rozłzawić. spał, senny, trudny do obudzenia,

Rozemdleć, stać ś. mdłym, słaospały, bym, omdleć. Roześmiać sięp. [[M. Arcta Słownik ilustrowany języka polskiego/Rozśmiać ś.

Rozemdlewać (się), dok. RozemRoześmiany, śmiejący ś. bez udlić (ś ); robić (ś.) zupełnie mdłym, 1 śtanku i bez powodu, całkiem (ś.) osłabiać. “ Roześniać, dok. Roześnić; bu-

Rozemglićp. [[M. Arcta Słownik ilustrowany języka polskiego/Rozmglić. dzić śpiącego, rozbudzać, rozcmu-

Rozemknąćp. [[M. Arcta Słownik ilustrowany języka polskiego/nied. Rozmykać. j chiwać; rozmarzać; r. ś., budzić ś. Rozemleć — p> Rozmieć. 1 ze snu; rozmarzać ś, Rozeta, fr., ornament płaski lub wypukły w kształcie róży lub kwiatu rozwiniętego, złożony z listków w środku połączonych (f.); w architekturze: okno koliste z promienistym podziałem; kształt nadawany drogim kamieniom, a zwłaszcza djamentom (spód szlifowany płasko, a górna część w ścianki trójkątne), raut (fig.).

Rozetkać, Rozetknąć — z wzYyzRoztykać.

Rozetrzeć — /, nied. Rozcierać.

Rozewrzeć — /, nied. Rozwierać.

Rozeznać — z Rozeznawać.

Rozeznanie, czynność rozeznawania; zdolność odróżniania prawdy od fałszu, rozpoznanie; rozgarnienie, rozsądek; roztropność, świadomość.

Rozeznawać, dok. Rozeznać; rozróżniać jedno od drugiego, rozpoznawać, rozsądzać, rozstrzygać.

Rozeznawca, ten, który rozeznaje, rozsądza, sędzia, rozjemca.

Rozeznawczy, dopomagający do rozeznania, wyróżniający, ułatwiający rozróżnianie; dobrze znający ś. na czym, kompetentny, biegły.

Rozeżreć się, stać ś. rozżartym, rozjuszyć ś., rozwściec ś., rozbestwić ś.; jeść dużo i łapczywie.

Rozfalować — z nied. Rozfalowywać.

Rozfalowywać (się), dok. Rozfalować (ś.); wzdymać (ś.) falami, rozbałwaniać (ś.).

Rozfałdować — z nied. Rozfałdowywać.





Rozfaldowywać (się), dok. Rozfałdować (ś.); rozprostowywać na czym (na sobie) fałdy, wygładzać (ś.); przen., usuwać zmarszczki z czego (z siebie).

Rozfantazjować, rozwinąć co fantastycznie; r. ś., wpaść w zapał, fantazjować.

Rozfarbić, ubarwić jaskrawo.

Rozfasować się, roztyć ś.

Rozfastrygować, rozpuścić, rozluźnić fastrygi.

Rozfiglować się, rozdokazywać ś., rozswywolić ś., rozbawić ś.

Rozfilozofować się, wpaść w manję filozofowania.

Rozflancować, flancując porozsadzać.

Rozflażyć się, o deszczu: rozpadać ś.; r-ło ś. = rozohlapało, zrobiła ś. flaga, słota, szaruga.

Rozflirtowae się, flirtować ze wszystkimi, zanadto flirtować.

Rozfryzować się, o włosach, o piórach: roztargać ś. po ufryzowaniu.

Rozfukać się, zacząć fukać nieustannie.

Rozgadać — z nied. Rozgadywać; r. ś., zacząć gadać bez umiarkowania, gadać dużo, rozpuś’ cić gębę.

Rozgadywać, dok. Rozgadać; rozpowiadać, rozgłaszać, wieść roznosić, paplać o czym wszędzie.

Rozgalopować się, zacząć galopować z zapałem, rozpędzić ś.

Rozgałęziać, dok. Rozgałęzić; powodować przyrost gałęzi; r. ś.? nabywać nowych gałęzi, rozrastać ś. w gałęzie, rozkrzewiać ś.; przen., mieć liczne potomstwo, rozradzać ś., rozpleniać ś.

Rozgałęzienie, gałęzie poboczne, j odnogi; rozrost, wzrost; rozrost rodziny; linja poboczna.

Rozgałęziony, którego rozgałęziono; mający rozgałęzienie; liczny, rozległy, obszerny: r-e stosunki.

Rozganiać, dok. Rozgonić, Rozegnać; rozpędzać, rozpraszać.

Rozgardjasz, hałas, rejwach, nieporządek, bezład, rwetes, zamęt, | chaos, nieład.  Rozgarnąć — /), nieci. Rozgarniać.

Rozgarniacz, przyrząd do rozgarniania, np. śniegu.

Rozgarniać, dok. Rozgarnąć; rozejmować ręką, rozbierać; rozdzielać, rozsuwać, rozgrzebywać w obie strony.

Rozgarnięcie, Rozgarnienie, rozjęcie ręką, rozdzielenie, rozsunięcie w obie strony; rozeznanie, świadomość, roztropność, rozwaga, rozsądek, pojętność, spryt.

Rozgarnięty, Rozgarniony, pojętny, roztropny, rozumny, przytomny, sprytny, bystry.

Rozgarniony, dający ś. rozgarniać; wyraźny, jawny, oczywistyp. [[M. Arcta Słownik ilustrowany języka polskiego/Rozgarnięty.

Rozgartywaćp. [[M. Arcta Słownik ilustrowany języka polskiego/Rozgarniać.

Rozgatunkowywać, dok. Rozgatunkować; rozdzielać na gatunki, rozkładać według gatunków, klasyfikować.

Rozgawędzić się, zacząć gawędzić bez opamiętania.

Rozgaworzyć się, o dorosłych: zacząć na dobre gaworzyć, gawędzić, rozpaplać ś., rozgadać ś.; o niemowlętach: rozszczebiotać ś.

Rozgdakać, rozgadać, rozpaplać, rozpleść; r. ś., o kurze: zacząć gdakać bez opamiętania; przen., rozgadać ś., rozkrzyczeć ś., rozpaplać ś.

Rozgderać się, zacząć gderać bez końca.

Rozgęścić się, stać ś. gęstym, rozrosnąć ś. gęsto.

Rozgiąćp. [[M. Arcta Słownik ilustrowany języka polskiego/nied. Rozginać.

Rozgibać, rozkołysać.

Rozginać, dok. Rozgiąć; giąć na obie strony, rozsuwać, rozszerzać za pomocą gięcia; r. ś., wyginać ś. na obie strony; gnąc ś., rozszerzać ś.

Rozgląd, rozglądanie ś., zastanawianie ś., namysł, rozważanie.

Rozglądać się, dok. Rozejrzeć ś., Rozglądnąć ś., Rozględnąć ś.; patrzeć na wszystkie strony z uwagą; zapoznawać ś., oswajać ś.; obeznawać ś. z czym, rozpatrywać ś. w czym.

Rozględzić się, zacząć ględzić dużo.

Rozgładzać, dok. Rozgładzić; gładząc rozprostowywać, wygładzać.

Rozgłaszać, dok. Rozgłosić; rozgadywać, ’ rozpowiadać, paplać o czym, rozsiewać wieść o czym, gadając, rozpowszechniać; r. ś., stawać ś. głośnym, znanym powszechnie.

Rozgłębiać, dok. Rozgłębić; pogłębiać; r. ś., zagłębiać ś.

Rozgłos, rozchodzenie ś., rozleganie ś. głosu, rozdźwięk, rezonans, rozgłaszanie wieści, wieść, wiadomość powszechna; słynność, sława; bez r-u = pocichu, w tajemnicy, potajemnie.

Rozgłosiciel, który rozgłasza, rozpowiada, rozgaduje.

Rozgłosić —p. [[M. Arcta Słownik ilustrowany języka polskiego/nied. Rozgłaszać.

Rozgłośny, dający ś. rozgłaszać; rozlegający ś., rozbrzmiewający daleko, donośny; przen., słynny, sławny, osławiony, znakomity; znany powszechnie, popularny.

Rozgmatwać, rozwiązać coś poplątanego, rozwikłać, rozsypłać; przen., zrozumieć myśl zawiłą; wyświetlić sobie, wyjaśnić trudność.

Rozgmerać, gmerząc rozgrzebać, rozrzucić.

Rozgnajać, dok. Rozgnoić; dodać gnoju, ażeby nim przeszło; doprowadzać coś do zgnicia; r. ś. gnić nawskroś, psuć ś.

Rozgniatać, dok. Rozgnieść; gniotąc rozdzielać, miażdżyć; gniotąc miesić, zarabiać, zagniatać.

Rozgnić a. r. ś., zgnić nawskroś, przegnić; r. ś. (o ranie, o wodzie), gnijąc, rozjątrzyć ś., zajść ropą jeszcze bardziej.

Rozgnieść — /, nied. Rozgniatać.

Rozgniewać, wprowadzić kogo w gniew, wyprowadzić z równowagi, rozzłościć, zirytować, rozjątrzyć, podrażnić; r. ś. wpaść w gniew, wybuchnąć gniewem, rozzłościć ś., rozsierdzić ś., stracić równowagą, panowanie nad sobą.

Rozgnieździć, rozsiedlić szeroko; r. ś., rozszerzyć ś. pod względem rozmnożenia ś. i osiedlenia w wielu miejscach.

Rozgnoićp. nied. Rozgnajać.

Rozgoń, rozgonienie, rozpędzenie, rozproszenie; posłać ludzi w r. = rozesłać w różne strony.

Rozgonić — Rozegnać.

Rozgonkap. [[M. Arcta Słownik ilustrowany języka polskiego/Rozgoń.

Rozgorączkowanie, stan człowieka rozgorączkowanego, podniecenie, zbytnie ożywienie.

Rozgorączkowywać, dok. Rozgorączkować; wzbudzać gorączkę, podniecać gorączkowo; denerwować, czynić niecierpliwym, niespokojnym; rozpalać, roznamiętniać, podżegać; r. ś., nabawiać ś. gorączki; denerwować ś., roznamiętniać ś., rozpalać ś.

Rozgorgolić się, począć na dobre wywodzić trele żałosne;^rz*?«., począć długo szemrać, narzekać, użalać ś., skarżyć ś.

Rozgoryczać, dok. Rozgoryczyć; narażać na bolesny zawóJ, gorz-’ ko rozczarowywać, martwić; r. ś. doznawać bolesnego zawodu, gorzko ś. rozczarowywać, tracić wiarę i nadzieję, martwić ś., trapić ś., frasować ś.

Rozgoryczenie, stan osoby rozgoryczonej, gorycz serca, rozczarowanie, żal z powodu doznanego zawodu.

Rozgorzałość, podniecenie, zapał.

Rozgorzały, pełen zapału, podniecony, * rozogniony, rozpłomieniony, roznamiętniony, zdenerwowany.

Rozgorzeć, Rozgorzeć się, zacząć palić ś., rozpalić ś., rozpłomienić ś., zapłonąć, buchnąć płomieniem Rozgospodarować, Rozgospodarzyćp. [[M. Arcta Słownik ilustrowany języka polskiego/nied. Rozgospodarowy| wać; r. ś., wziąć ś. na dobre do go spodarstwa; rozgościć ś., roztaso| wać ś., jak u siebie w domu; stracić majątek przez złe gospodarowanie.

Rozgospodarowywać, dok. Roz-

| gospodarować, Rozgospodarzyć;

rozrządzać, rozporządzać czymś, i jak swoim.

Rozgoszczać, dok. Rozgościć; przyjmować kogo u siebie, dogadzając mu; stracić majątek przez ciągłe przyjmowanie gości; r. ś., rozgospodarowywać ś.; przenstanąć na mocnym gruncie, rozwiel1 możyć ś.

| Rozgotowywać (się), dok. Rozgotować (ś.); gotować (ś.) tak dłui go, aż ś. rozleci a. rozklei na papkę.

Rozgoworp. [[M. Arcta Słownik ilustrowany języka polskiego/Rozhowor.

Rozgórze, miejsce, gdzie góry przechodzą w równiny.

Rozgrabiać, dok. Rozgrabić; grabiami rozdzielać, grabiąc rozsuwać w obie strony; przen., rozchwytywać, rozkradać, rozdrapywać.

Rozgracować, gracując rozsunąć, wyrównać gracowaniem.

Rozgradzać, dok. Rozgrodzić; rozbierać, rozrzucać płot, przegrodę, ogrodzenie; odgradzać, oddzielać przegrodą.

Rozgramiać, dok. Rozgromić; rozpraszać, rozbijać, rozpędzać, gromić: r. nieprzyjaciół.

Rozgraniczać, dok. Rozgraniczyć; przeprowadzić międzyczym a czym granicę, rozdzielać granicą, odgraniczać; rozróżniać, rozeznawać.

Rozgraniczę, granica, linja rozgraniczająca, linja graniczna.

Rozgraniczenie, czynność rozgraniczenia; linia graniczna, granica, miedza.

Rozgremplować, rozprostować, rozczesać zapomocą grempli

Rozgrodzenie, dokonana czynność rozgradzania; przegroda, forsztowanie, przepierzenie.  Rozgrodzićp. [[M. Arcta Słownik ilustrowany języka polskiego/nied. Rozgradzać.

Rozgrom, rozbicie, rozpędzenie, rozproszenie, rozgromienie, pogrom.

Rozgromićp. [[M. Arcta Słownik ilustrowany języka polskiego/nied. Rozgramiać.

Rozgromieniec, rozbitek z pogromu, niedobitek.

Rozgrubieć, stać ś. grubym, roztyć ś.

Rozgruchotać, rozbić w kawałki, roztrzaskać, zdruzgotać.

Rozgrymasić się, zacząć zanadto grymasić, rozkaprysić ś.

Rozgrywać, dok. Rozegrać; rozstrzygać za pomocą gry, przeprowadzać grę (w kartach); r. ś., zaczynać grać zapamiętale, namiętnie; r. ś. z kim o co = rozstrzygać swoją grę z kim; przen., zdarzać ś., wydarzać ś, odbywać ś., dokonywać ś.

Rozgrywka, rozegranie czego, sposób rozegrania czego (zwłaszcza w kartach).

Rozgryzać, dok. Rozgryźć; gryząc dzielić, rozłupywać, miażdżyć, kruszyć zębami.

Rozgryźćp. [[M. Arcta Słownik ilustrowany języka polskiego/nied. Rozgryzać.

Rozgrzaćp. [[M. Arcta Słownik ilustrowany języka polskiego/nied. Rozgrzewać. Rozgrzebywać, dok. Rozgrzebać; grzebiąc, kopiąc, rozrzucać, rozkopywać; przewracać, przewalać; rozpoczynać robotę i porzucać ją nie skończoną.

Rozgrzeszać, dok. Rozgrzeszyć; odpuszczać grzechy z tytułu kapłaństwa; okazywać ś. względem kogo pobłażliwym, wyrozumiałym; nie poczytywać komu za winę czego; r. ś., pozwalać sobie na co, dopuszczać ś. czegoś zdrożnego,

Rozgrzeszalny, odnoszący ś. do rozgrzeszenia, rozgrzeszający.

Rozgrzeszenie, darowanie winy, odpuszczenie grzechów; formuła odpuszczenia win, udzielana spowiadającemu ś. przez kapłana; absolucja; żarł., odprawa.

Rozgrzeszyćp. [[M. Arcta Słownik ilustrowany języka polskiego/nied. Rozgrzeszać.

Rozgrzewać (się), Rozegrzewać

(się),.dok. Rozgrzać (ś.); przejmować (ś.) ciepłem, ogrzewać (ś.), rozpalać (ś.), roznamiętniać (ś).

Rozgrzewający, ten, który rozgrzewa; o trunku: mocny, tęgi, upajający; r. okład = okład ze zmoczonego płótna pod ceratką.

Rozgrzewka, rozgrzanie ś.

Rozgrzęzły, przesiąknięty wodą, rozmokły, rozbity, błotnisty, bagnisty.

Rozgrzęznąć, przesiąknąć wodą, rozkisnąć, zmienić ś. w ołoto.

Rozgrzmieć, Rozgrzmieć się — z Rozgrzmiewać, zacząć ustawicznie grzmieć; rozejść ś. (o głosie donośnym).

Rozgrzmiewać (się), Rozegrzmiewać (się), dok. Rozgrzmieć (ś.), Rozegrzmieć (ś.); rozlegać ś. głosem gromu.

Rozgrzmocić, Rozgrzmotnąć, uderzeniem gwałtownym rozbić, zdruzgotać.

Rozgwar, gwar, głośny, gwarna rozmowa, zgiełk, rozmowa, tartas, hałas.

Rozgwarny, gwarny, głośny, haI łaśliwy.

Rozgwarzać się, dok. Rozgwa1 rzyć ś.; ustawicznie gwarzyć.

Rozgwazdać, rozbazgrać, rozklepać, rozmazać.

Rozgwiazda, zwierzę z typu szkarłupni, morska gwiazda (f).

Rozgwiaździć, roziskrzyć, rozj świetlic gwiazdami.

Rozgzić się, gzić j ś. długo. ,

Rozhajdamaczyć się, rozhukać i ś., rozbisurmanić ś., rozswywolić i ś. na dobre.

Rozhałasować się, zacząć okropnie hałasować.



Rozharcować się, zacząć harcoI wać z zapałem.  Rozhardzieć, stać ś. hardym, rozzuchwalić^ś.

Rozharmonizować, wzruszyć harmonją tonów.

Rozhartować, pozbawić hartu: r. żelazo;przen., czynić mniej hartownym, zniewieściałym, delikatnym, rozdelikacić.

Rozhasać się, rozbawić ś., tańczyć bez upamiętania.

Rozhodować, rozmnożyć przez hodowanie.

Rozhowor, Rozgowor, rozmowa, gawęda; umowa, układ.

Rozhuczeć, rozbrzmieć, stać ś. głośnym; r. ś., huczeć ustawicznie; rozbestwić ś., rozpasać ś.

Rozhuk, huk głośny, roznoszący ś. daleko.

Rozhukać, wprawić w szał, we wściekłość, rozbestwić, rozjurzyć; r. ś., rozpuścić ś., rozpasać ś., rozbestwić ś., wpaść w szał, rozszaleć ś.

Rozhukany, rozbrykany, rozkiełznany, nieukrócony, nieposkromiony; szalony, rozszalały, wściekły.

Rozhulać, wciągnąć kogo w zabawę huczną, wprawić kogo w wesołość, rozweselić; r. ś., rozbawić ś., rozweselić ś., począć hulać na potęgę, oddać ś. hucznej zabawie, oddać ś. hulance.

Rozhultaić (się), uczynić ś. hultajem, rozpuścić (ś.).

Rozhuśtać (się), wprawić (ś.) w ruch wahadłowy, rozbujać (ś.).

Rozigrać, sprawić żeby kto igrał, rozswawolić; r. ś., rozswawolić ś., rozochocić ś.; o morzu: wzburzyć ś., rozbałwanić ś.; o wietrze: począć dąć gwałtownie.

Rozimać, Rozejmować, dok. Rozjąć; rozdzielać, rozbierać, rozkładać na części; rozbraniać walczących, rozbijać; przen., łagodzić spór, jednać, godzić; r. ś., rozdzielać ś., rozkładać ś.; rozchylać ś., roztwierać ś.; rozstrzygać ś.

Klnriiub 101’Atbn nnlebiptfr\ T TT

Rozindyczyć, Rozjędyczyć, rozgniewać drażniąc; rozjuszyć jak indyka, zirytować; r. ś., rozczerwienić ś. od gniewu, rozjurzyć ś., jak indyk, rozzłościć ś., rozwścieczyć ś.

Rozindywidualizować, nadać czemu cechy osobnicze; r. ś., nabrać cech osobniczych, sobie tylko właściwych.

Roz irytować — z Rozjątrzyć.

Roziskrzać (się), dok. Roziskrzyć (ś.); rozpalać (ś.), rozżarzać (ś.) tak, że poczną sypać ś. iskry.

Roz jadać, dok. Roz jeść; rozgryzać, roztaczać, trawić; rozrywając, rozdzierając na części, zjadać, pożerać wszystko; przen., r. kogo; wzbudzać w kim gniew, rozwścieczać, rozjątrzać, rozjuszać; r. ś., jeść dużo, rozłakomiać ś.; rozjuszać ś., rozzłoszezać ś.

Rozjadly, bardzo rozgniewany, zapalony w gniewie, zacietrzewiony w gniewie; rozjątrzony, rozjuszony, zaciekły.

Rozjadowić (się), rozwścieczyć (ś.), rozsrożyć (ś.), rozzłościć (ś.).

Rozjarzyć (się), rozpalić, rozżarzyć.

Rozjaskrawić, jaskrawym czynić; r. ś., jaskrawym ś. stawać.

Rozjaśniać, dok. Rozjaśnić; jasnym, jaśniejszym czynić, rozwidniać; przen., rozpogadzać, czynić pogodnym, rozchmurzać; objaśniać, czynić jasnym, rozświetlać; r. ś., rozwidniać ś., rozpogadzać ś.; stawać ś. wesołym, pogodnym, rozweselać ś., nabierać humoru; stawać ś. jasnym, zrozumiałym, oczywistym; wyświetlać ś.

Rozjaśnieć, rozjaśniać ś.

Rozjaśnienie, rozwidnienie, rozświetlenie, wyjaśnienie, uwaga, objaśnienie. Rozjazd, rozjeżdżanie ś. w różne strony; podjazd, oddział wysłany na wywiady; sieć na kuroI patwy, płachta; miejsce, gdzie I przecinają ś. szyny kolejowe, pozwalając pociągom przechodzić z jednej linji na drugą, krzyżownica.

Rozjąć — z nied. Rozimać.

Rozjątrzać, dok. Rozjątrzyć; rozgnajać, doprowadzać do tego, żeby ś. co ropiło, jątrzyło; przen., jątrzyć, denerwować, drażnić, rozjuszać, gniewać, irytować; r. s. o wrzodzie, ranie i t. p.: rozgnajać ś., jątrzyć ś., nabierać ropą; przen., stawać ś. gniewnym, drażliwym, rozdrażniać ś., irytować ś., wpadać w gniew, w pasję, rozwścieczać ś.

Rozjątrzenie, rozdrażnienie, irytacja, gniew, wściekłość, pasja; zaostrzenie ś. choroby; powstanie zapalenia ropnego.

Rozjechać — / nied. Rozjeżdżać; r. kogo = przejechać go, jadąc na kogo wpaść, jadąc nieostrożnie skaleczyć a. zabić kogo.

Rozjedniać, dok. Rozjednoczyć; rozłączać coś złączonego; r. ś., rozdzielać ś.

Rozjednoczyć — z Rozjednić.

Rozjednywać, dok. Rozjednać; godzić, jednać zwaśnionych.

Rozjemca, który rozpędza, rozsuwa; który rozejmuje spór, jednacz, pojednawca, pośrednik, arbiter, medjator.

Rozjemczy, jednawczy, polubowny, pojednawczy.

Rozjemny, Rozjętny, dający ś. rozjąć, rozdzielić, pogodzić, pojednać.

Rozjemstwo, zadanie rozjemcy, jednanie, godzenie; sąd polubowny, medjatorstwo; rozeznawanie, rozróżnianie: r. prawdy od fałszu.

Rozjeść się — /, nied. Rozjadać ś.

Rozjezdne (-ego), chwila rozstania ś., chwila odjazdu.

Rozjeździć — — z nied. Rozjeżdżać; r. ś., zasmakować w jeździe, ciągle jeździć.

Rozjeżdżać, dok. Rozjechać; jadąc, tratować kogo, co, miażdżyć, gnieść kołami wozu a. kopytami

I konskiemi; przen., przecinać, rozI cinać, robiąc długą szramę: r. ko| mu łeb pałaszem; r. ś., jechać w różne strony, rozstawać ś., jadąc j każdy gdzieindziej; r. dok. Roz; jeździć; psuć przez częstą jazdę; r. drogę, bruk, bryczkę, powóz; r. ś. rozluźniać ś., dezelować ś.; r. ś., o nogach = stawiać je szeroko, stąpać niepewno, chwiać ś. na nogach.

Rozjęczeć się, jęczeć okropnie, skarżyć ś. żałośnie.

Rozjęk, jęk przeciągły.

Rozjuczać, dok. Rozjuczyć; zdejmować z kogo, z czego juki, paki.

Rozjudzać, dok. Roziudzić; judząc roznamiętniać, rozdrażniać, podniecać, i Rozjurzać, dok. Rozjurzyć; podi niecać w kim popęd płciowy, roznamiętniać, rozbestwiać; r. ś., roznamiętniać ś., rozbestwiać ś.

Rozjuszać, dok. Rozjuszyć; rozjątrzać, wprawiać w gniew szalony, we wściekłość; r. ś., wpadać w gniew szalony, wściekać ś.

Rozkai, wiosenne topnienie lodów i śniegów, roztopy.

Rozkalkulować, rozliczyć, rozważyć, rozrachować, obliczyć, roztrząsnąć w myśli.

Rozkantonować, rozkwaterować po kantonach.

Rozkapać się, zacząć ustawicznie kapać, padać.

Rozkaprysić się, stać ś. nieznośnie kapryśnym, rozgrymasić ś.

Rozkapturzać, dok. Rozkapturzyć; zdejmować kaptur z kogo; wydalać z zakonu, robić mnicha osobą świecką; r. ś., zrzucać kaptur; wychodzić z zakonu, zrzucać suknię mniszą.

Rozkarbować, podzielić na części równe, robiąc karby; wygładzić fałdy, zmarszczki, rozmarszczyć; porozcinać, porozbijać, poranić.

Rozkaresować się, zacząć ustawicznie ś. karesować.

Rozkarmiać, dok. Rozkarmić; dawać dużo jeść, napychać jedzeniem, tuczyć gorliwie.

Rozkarnawalować się, oddać ś. karnawałowaniu bez opamiętania.

Rozkategoryzować, porozkładać, rozdzielić, poukładać według kategorji.

Rozkawałkowywać, dok. Rozkawałkować; dzielić, krajać, ciąć na kawałki; r. ś., dzielić ś., rozpadać ś. na kawałki, na cząstki.

Rozkaz, wydanie polecenia podwładnemu, podkomendnemu, wogóle komuś, kto obowiązany jest słuchać a. musi słuchać, bo jest słabszy; przykaz, nakaz, ordynans; pismo, wyrażające czyjąś w-olę, orędzie; posłannictwo, misja; słuchać r-u = być posłusznym; wypełniać r. = robić to, co rozkazane; służyć pod czyimś r-em = pod czyją władzą, zwierzchnictwem, pod czyją komendą w wojsku; mieć pod swojemi r-ami = pod swoją komendą; wedle r-u = odpowiedź służbowa podkomendnego zwierzchnikowi, wydającemu rozkazy; r. dzienny = pismo dowódcy do podkomendnych, zawierające polecenie, które w ciągu dnia należy wykonać; aż do( dalszych r-ów = póki nie będą wydane nowe rozporządzenia; mieć co na swoje r-y, na każdy r. = na zawołanie, do rozporządzenia w każdej chwili.

Rozkazać — z Rozkazywać.

Rozkazanie, rozkaz.

Rozkazodawca, wydający rozkazy.

Rozkazodawczyni, forma ż. od [[M. Arcta Słownik ilustrowany języka polskiego/Rozkazodawca.

Rozkazujący, ten, co rozkazuje; tryb r. = wyrażający rozkaz, polecenie, prośbę; dumny, stanowczy, ostry, wyniosły, nakazujący, nie znoszący oporu: ton, giest r., postawa r-a.

Rozkazywać, dok. Rozkazać; wydawać rozkaz, polecenie, polecać, zalecać, nakazywać, przykazywać, rozporządzać, wydawać rozporządzenie; rozporządzać ś., rządzić ś., robić, co ś. podoba, burmistrzować; dowodzić, być dowódcą, władcą, zwierzchnikiem, panować, rządzić, zawiadywać, władać; r. sobie = r»anować nad sobą.

Rozkaźnik, rozkaz, nakaz; wgram., tryb rozkazujący słowa.

Rozkąsić, Rozkąsaćp. [[M. Arcta Słownik ilustrowany języka polskiego/nied. Rozkąsywać.

Rozkąsywać, dok. Rozkąsić, Rozkąsać; rozgryzać, rozcinać, miażdżyć zębami.

Rozkichać się, kichać często, raz po raz.

Rozkiełznać, Rozkiełzać, Rozchełzać, Rozkiełznąć, Rozchełznąć, zdjąć z czego kiełzno, uzdę, munsztuk, rozuzdać; przen., popuścić cugli, rozuzdać, rozpasać, rozpuścić, rozzuchwalić; r. ś., zrzucić z siebie kiełzno, uzdę; przeit., rozuzdać ś, rozpuścić ś., rozpasać ś, rozzuchwalić ś.

Rozkiełznanie, zuchwałość, rozpasanie, rozpusta, swawola, zbytek, wyuzdanie.

Rozkipieć, zacząć bardzo kipieć.

Rozkisać, dok. Rozkisić, Rozkisnąć; doprowadzać coś do tego, by rozkisło; r. ś., zakwaszać; r. ś., kwaśnym ś. stawać, zakwaszać ś., ukwaszać ś., fermentować; przen., stawać ś. leniwym, rozlazłym, ociężałym; (o drodze): przechodzić wodą, przemieniać ś. w błoto.

Rozkisieć, Rozkisnąćp. [[M. Arcta Słownik ilustrowany języka polskiego/Rozkisić ś.

Rozkisły, sfermentowany, zakwaszony, ukwaszony; zbyt powolny, ociężały, rozlazły; rozmiękły: r-a droga, aleja.

Rozkisnąć — z Rozkisić.

Rozkiwać, rozbujać, rozhuśtać, rozkołysać; r. ś., rozchwiać ś., rozkołysać ś., rozruszać ś.; przen., zostać połechotanym.

Rozklamrować, rozpiąć z klamry. Rozklapać, uderzeniemrozpłasz-1 czyć, rozchlapać.

Rozklask, oklask rozlegający ś.

Rozklaskać się, roznamiętnić ś. do dawania oklasków.

Rozklasyfikować, Rozklasować, rozdzielić, rozłożyć na klasy, na kategorje, rozsegregować, uporządkować.

Rozkląć, rozwiązać coś związanego; zdjąć klątwę, urok, zaklęcie.

Rozklecać, dok. Rozklecić; coś skleconego rozbierać na części; rozdzielać niewłaściwie jaką całość.

Rozklejać, dok. Rozkleić; coś sklejonego rozejmować, rozdzielać, rozlepiać; nie dopuszczać, by ś. coś dokonało, ułożyło, skojarzyło, j udaremniać, rozchwiewać: r. małżeństwo, układy; r. ś., rozchodzić ś., rozpadać, rozlepiać ś. w mieji scu, gdzie było sklejone; w klej ś. zmieniać = rozgotowywać ś.; przen., nie dochodzić do skutku, rozchodzić ś., rozchwiewać ś.

Rozklekotać, Rozklektać, rozstroić, roztrajkotać, rozbębnić: r. instrument muzyczny, zepsuć go, r. wóz, powóz = zepsuć go przez ciągłą jazdę, zwłaszcza po złych drogach; zdenerwować kogo przez ciągłe gadanie mu czego: r. komu głowę; r. ś., klekotać zapamiętale, rozgadać ś., rozpaplać ś., roztrajkotać ś., rozpuścić gębę, język-

Rozklektaćp. [[M. Arcta Słownik ilustrowany języka polskiego/Rozklekotać.

Rozklepaćp. niedM ozklepywać.

Rozklepywać, dok. Rozklepać; bijąc młotem, klepiąc, rozciągać, rozbijać, płaszczyć, rozszerzać, rozdeptywać przez chodzenie: r. obuwie; rozstrajać instrument muzyczny, rozklekotać; r. ś., o obuwiu: rozszerzać ś., rozdeptywać ś. przez noszenie.

Rozklęczeć się, chętnie i nieustannie klęczeć.

Rozkluć, Rozkluwać, klując, dziobem uderzając rozbić, porozbijać, rozdziobać; rozchwytać, pozjadać dziobiąc.

Rozkład, rozkładanie, rozłożenie, rozbiór na części, na pierwiastki składowe, analiza chemiczna; psucie ś., gnicie, rozpadanie ś. tkanek; porządek, według którego coś rozłożono, ułożono, urządzono, zbudowano: r. pokojów w domu, w mieszkaniu, r. jazdy pociągów, parowców; r. nauk, zajęć szkolnych, uniwersyteckich = plan; r. utworu literackiego, naukowego = plan, kompozycja; r. moralny = upadek moralności, demoralizacja; w mysi., mieć na r-dzie = przypadać na kogo pod względem ilości ubitej zwierzyny.

Rozkładacz, Rozłożyciel, człowiek, który rozkłada a. rozłożył.

Rozkładać, dok. Rozłożyć; rozwijać, rozpościerać, rozciągać coś zwiniętego, złożonego; kłaść wiele rzeczy jedną obok drugiej, tak iż wiele miejsca zajmują, rozstawiać, rozmieszczać, układać porządnie, systematycznie; otwierać, rozsuwać: r. ręce, nogi, r. książkę, cyrkiel; r. mapę = rozpościerać ją, rozdzielać na części składowe, na pierwiastki, dokonywać analizy, rozbierać: r. związek chemiczny; r. wypłatę na raty; r. obóz = rozbijać; r. ogień, ognisko = rozpalać; r. ś., być rozkładanym; rozkładać samego siebie, rozciągać ś., rozwalać ś., zwalać ś., rozpościerać ś., rozpierać ś.; dawać ś. rozbierać na części, być rozbieranym; rozmieszczać ś., rozkwaterowywać ś., roztasowywać ś., stawać obozem; dzielić ś. na pierwiastki, na części składowe; psuć ś. przez rozkład chemiczny, gnić, fermentować.

Rozkładny, Rozkładalny, dający ś. rozkładać, składany, rozbierany; dający ś. rozłożyć, złożony z różnych części, z różnych pierwiastków.

rozkładowy, odnoszący ś. do rozkładu: proces r. = rozkład chemiczny jakiego ciała.

Rozkłamać, mówić nieprawdę, roznosić kłamstwo.

Rozkłębiać się, ^. Rozkłębić ś.; wysnuwać ś., rozchodzić ś. kłębami.

Rozkłopotać, Rozkłopocić, nabawić kogo kłopotów, sprawić mu kłopot.

Rozkłosić się, Rozkłosować się,

rozwinąć ś., rozrosnąć ś. w kłosy, wykłosić ś.

Rozkłócić, o płynie: rozbełtać, rozmieszać.

Rozkłóć, Rozkłuć, kłuciem, rozbić, przebić nawskroś; rozłupać, rozszczepić.

Rozkneblować, uwolnić od knebla, wyjąć knebel z ust.

Rozkochać, rozbudzić w kim miłość ku sobie, rozmiłować; r. ś., zapłonąć, zapałać miłością ku komu, pokochać kogo; r. ś. w czym, polubić Co, zasmakować w czym, roznamiętnić ś. do czego, upodobać sobie w czym a. co.

Rozkochany, zakochany, rozmiłowany, pałający miłością, rozamorowany.

Rozkogucić się, rozzłościć ś., rozcietrzewić ś., rozindyczyć ś.

Rozkokietować, zacząć kokietować z upodobaniem.

Rozkokosić się, stać ś. pysznym, zdumnieć, przybrać nadętą minę; rozgadać ś., dąsać ś., rozcietrzewić ś.

Rozkolebać — z Rozkołysać.

Rozkolec, brzuchopełz przodoskrzelny (fig.).

Rozkolonizować, kraj a. posiadłość jaką rozdzielić na kolonje, rozparcelować. ^’Rozkolportować, kolportując rozpowszechnić.

Rozkołatać, kołacząc rozbić, roztrajkotać, rozklekotać, roztrząść: r. wóz, r. fortepian = grając na nim dużo, zepsuć go; r. komu głowę = zająć ją zbytecznemi interesami; r. ś., rozbić ś., roztrząść ś., rozklekotać ś.

Rozkołysać (się), wprowadzić (ś.) w ruch kołyszący, rozchwiać (ś), rozbujać (ś.), rozhuśtać (ś.), wyobraźnia r-na = wybujała, rozmarzona, rozegzaltowana.

Rozkomenderować, komenderując rozesłać.

Rozkompletować, rozdzielić na komplety.

Rozkonarzyć się, rozrość ś. w konary, rozgałęzić ś., rozkrzewić ś.

Rozkop, miejsce rozkopane, rów, przekop.

Rozkopa, dół graniczny zamiast kopca, kopiec rozkopany.

Rozkopać — nied. Rozkopywać.

Rozkopalisko, miejsce rozkopane dla poszukiwań archeologicznych.

Rozkopczyć co, usypać na czym wiele kopców, okryć kopcami.

Rozkopertować, wyjąć z koperty, odkopertować; żart., r. ś. = zdjąć z siebie palto, rozebrać ś.

Rozkopywać, dok. Rozkopać; rozrzucać, rozbierać kopiąc; oddzielać rowem, przekopem, przekopywać; rozszerzać kopiąc, oczyszczać z miału; sypiąc znosić co: r. kopiec, wał.

Rozkorkować, otworzyć z korka. wyjąć korek z czego.

Rozkoronować, rozebrać kogo z korony, strącić z kogo koronę.

Rozkorzeniać się, dok. Rozkorzenić ś.; rozpuszczać korzenie, rozkrzewiać ś, zakorzeniać ś., rozrastać ś. korzeniami; przen., rozpleniać ś, rozpowszechniać ś., rozpościerać ś., rozkrzewiać ś.

Rozkosz, przyjemność, podniesiona do najwyższego poziomu, radość niewypowiedziana, lubość, uciecha, upojenie ś. czym, najwyższe zadowolenie; delicja.

Rozkosznica, kobieta, oddająca ś. rozkoszom, kobieta rozkoszna, zbytnica, kochanka, rozpustnica.

Rozkosznie, Rozkoszno, przysł niezmiernie przyjemnie, niewypowiedzianie lubo.

Rozkosznik, Rozkoszniś, człowiek, żyjący w rozkoszach, oddany rozkoszom; delikacik, pieszczoszek, sybaryta; lubieżnik, rozpustnik, zmysłowiec.

Rozkosznisia, zdr. od [[M. Arcta Słownik ilustrowany języka polskiego/Rozkosznica; kobieta miła, przyjemna, pieszczocha, zbytnica wesoła.

Rozkoszny, sprawiający rozkosz, niezmiernie miły, niewypowiedzianie luby, uroczy; pocieszny, ueieszny, zabawny, przemiły, wesoły; oddany rozkoszom, żyjący w rozkoszach, lubieżny, rozpustny, zniewieściały; smaczny, smakowity, apetyczny.

Rozkoszować kogo = sprawić komu rozkosz; rozkoszą przejmować, napawać, delektować; r. ś., zażywać rozkoszy, doznawać wskutek czego rozkoszy, znajdować w czym rozkosz, lubować ś. czym.

Rozkosztować, o pewnej liczbie osób: kosztując, zjeść wszystko częściami; r. ś., znaleźć smak, zasmakować w czym; wydać wiele pieniędzy.

Rozkować, Rozkućp. [[M. Arcta Słownik ilustrowany języka polskiego/nied. Rozkowywać, Rozkuwać.

Rozkowywać, Rozkuwać, dok. Rozkować, Rozkuć; zdejmować z kogo, z czego okucie: r. więźnia = uwalniać od kajdan, r. konia = zdejmować z niego podkowy, r. wóz = zdejmować z niego obręcze; r. czyje okowy = uwalniać z więzienia, z niewoli; kując rozszerzać, rozklepywać młotem, rozpłaszczać kuciem.

Rozkraczać (się), dok. Rozkraczyć (ś.), Rozkroczyć (ś.); rozstawiać czyje (swoje) nogi, trzymać je rozstawione; rozkładać (ś.), rozszerzać (ś.), rozwierać (ś, ).

Rozkraczysty, szeroko rozkraczony.

Rozkradać, dok, Rozkraść; kradnąc rozchwytywać, rozszarpywać, rozgrabiać, rozdrapywać.

Rozkrajaćp. [[M. Arcta Słownik ilustrowany języka polskiego/nied. Uozkrawać.

Rozkrakać się, zacząć krakać bez opamiętania.

Rozkraplacz, przyrząd do rozpryskiwania nawozu płynnego (fig.); rozpylacz, refreszyser.

Rozkraplać (się), dok. Rozkropić (się); rozpryskiwać (ś.) kroplami; rozpływać ś. na krople.

Rozkraść — /, nied. Rozkradać.

Rozkrawać, dok. Rozkroić, Rozkrajać; krając dzielić na części, na kawałki, przecinać, przerzynać, rozrzynać; r. ś., dzielić ś., rozpadać ś. na części, na kawałki.

Rozkręcać, dok. Rozkręcić; odkręcać, rozprostowywać to, co było skręcone, rozwijać, rozplatać; r. ś., odkręcać ś., rozprostowywać ś., rozwijać ś.

Rozkrępować, rozwiązać, rozkuć, rozpętać.

Rozkręt, rysunek, złożony z linji rozkręcających ś., zakrętas; w Imesy floresy.

Rozkrochmalać się, dok. Rozkrochmalić ś.; o bieliźnie: tracić sztywność, wiotkim, miękkim ś. stawać, mięknąć; o ludziach: pozbywać ś. sztywności, stawać ś. swobodniejszym, serdecznie jszym.

Rozkroczyć —p. [[M. Arcta Słownik ilustrowany języka polskiego/Rozkraczyć.

Rozkroić — z Rozkrajać.

Rozkroplićp. [[M. Arcta Słownik ilustrowany języka polskiego/nied. Rozkraplać.

Rozkruszać (się\ dok. Rozkruszyć (ś.); pokruszyć (ś.), rozbijać (ś.) na odrobiny, rozdrabniać (ś.) na okruszyny, zamieniać (ś.) na proch, rozsypywać (ś.).



Rozkruszalny, dający ś. rozkruszyć, sypki, kruchy,   Rozkrwawiać, dok. Rozkrwawić; do krwi kaleczyć, rozdrapywać; przen., dotykać boleśnie, rozdzierać, przeszywać, rozrywać; r. ś., zaczynać krwawić obficie; r. serce = zakrwawiać, zasmucać.

Rozkrwian, roślina z rodziny marzanowatych.

Rozkryćp. [[M. Arcta Słownik ilustrowany języka polskiego/nied. Rozkrywać.

Rozkrygować (się), rozkrępować (ś.), rozwinąć (ś.), rozsznurować (ś/), rozebrać ś. z ciasnych sukien, z okryć.

Rozkrysztalać, dok. Rozkrysztalić; roziskrzać kryształami.

Rozkrywać (się), dok. Rozkryć (ś.); zdejmować z kogo, z czego (z siebie) pokrycie, odsłaniać (ś.), obnażać (ś.).

Rozkrzaczyć się, rozrosnąć ś. krzaczasto, rozkrzewić ś.

Rozkrzepla, roślina z rodziny gruboszowatych.

Rozkrzesać, krzesząc rozbić, wzniecić.

Rozkrzewiać, dok. Rozkrzewić; pobudzać do rozrastania ś., rozgałęziania ś.; rozradzać, rozpładzać, rozpleniać, rozmnażać;/rz^«., rozpowszechniać, rozszerzać wieści, nauki, głosić; r. ś., rozrastać ś. krzewiasto; rozmnażać ś., rozpleniać ś., rozpładzać ś.; przen., rozpowszechniać ś., szerzyrć ś.

Rozkrzewisty, rozrosły, rozgałęziony.

Rozkrzyczeć, pobudzić kogo do krzyku; rozgłosić, roztrąbić, rozpaplać, roznieść wiadomość o czym, rozgłosić na wszystkie strony krzykiem; r. ś., zacząć krzyczeć w niebogłosy, rozpłakać ś. w głos.

Rozkrzykiwaćp. [[M. Arcta Słownik ilustrowany języka polskiego/dok. Rozkrzyczeć.

Rozkrzyżować, złożyć co na krzyż, rozłożyć w obie strony: r. ręce; r. ś., rozciągnąć ś., jak długi, z rozłożonemi rękami i nogami.

Rozksztalcać, dok. Rozkształcić, Rozkształtować; nadawać komu, czemu (sobie) pewien kształt, uwydatniać ten kształt, wykształcać (ś.).

Rozkształcić, Rozkształtować —

p. nied. Rozkształcać.

Rozkuć — /*. Rozkować.

Rozkudłać (się), Rozkudlić (się), rozczochrać (ś.), roztargać (ś.).

Rozkudłaniec, Rozczochraniec, człowiek, mający rozczochrane włosy.

Rozkuglować się, pokazywać wciąż sztuki kuglarskie; rozdokazywać ś., rozbawić ś., rozfiglować ś.

Rozkulbaczać, dok. Rozkulbaczyć; zdejmować kulbakę, rozsiodływać: r. konia.

Rozkup, rozkupienie, rozkupywanie.

Rozkupićp. [[M. Arcta Słownik ilustrowany języka polskiego/nied. Rozkupywać.

Rozkupować, Rozkupywać, dok. Rozkupić; o wielu kupujących: chciwie, szybko wykupywać, kupując rozchwytywać, rozbierać; jeden przed drugim ubiegać ś. o kupienie.

Rozkurcz, rozwarcie ś., rozwolnienie ś. kurczowe, rozkurczenie ś.

Rozkurczać, dok. Rozkurczyć; rozciągać, rozprostowywać to, co było skurczone; r. ś., rozciągać ś., odprostowywać ś; rozprzestrzeniać ś., rozszerzać ś., rozpościerać ś.

Rozkurz, pył z mąki.

Rozkurzać (się), dok. Rozkurzyć (ś.); rozpraszać (ś.), obracać (ś.) w kurz, rozpylać (ś.); rozmiatać pył, rozwiewać.

Rozkurzynyp. [[M. Arcta Słownik ilustrowany języka polskiego/Rozkurz.

Rozkutać, rozwinąć z opatulenia, rozebrać ze zwierzchniego odzienia.

Rozkuwać — Rozkować.

Rozkwaczyć (się), roztrzepać (ś.) na podobieństwo kwacza

Rozkwaszać, dok. Rozkwasić; rozmakać, rozpuszczać, przepajać wodą, zamieniać w błoto: r. drogę; rozcinać, rozbijać, ranić: r. nos, głowę.

Rozkwaterowywać (się), dok. Rozkwaterować (ś.); rozmieszczać (ś.) na kwaterach, na mieszkaniu, rozstasowywać ś.

Rozkwefić, zdjąć z kogo kwef.

Rozkwękać, zacząć ustawicznie kwękać.

Rozkwiczeć się, Rozkwikać się,

zacząć przeraźliwie kwiczeć.

Rozkwiecać, dok. Rozkwiecić; pobudzać do kwitnienia, kwiatami obsypywać; r. ś., zakwitać, rozkwitać, kwiatami okrywać ś., ukwiecać ś.

Rozkwilić się, zacząć kwilić żałośnie; przen., rozczulić ś., rozrzewnić ś, rozpłakać ś.

Rozkwit, rozkwitanie, kwitnięcie; pełnia rozwoju, najwyższy stopień powodzenia, dobrobytu; r. nauk, sztuk = wysoki ich stopień, rozwój.

Rozkwitać, dok. Rozkwitnąć; w kwiat ś. rozwijać; kwiatami ś. okrywać, obsypywać, zakwitać; przen., rozpowszechniać ś., rozrastać ś., rozwijać ś., rozkrzewiać ś., rozszerzać ś.

Rozkwitły, Rozkwitnięty, który rozkwitł, kwitnący; przen., rozwinięty, dojrzały, będący w pełni sił żywotnych

Rozkwitnąćp. [[M. Arcta Słownik ilustrowany języka polskiego/nied. Rozkwitać.

Rozlać — — z nied. Rozlewać.

Rozlakować, rozpieczętować co zapieczętowanego lakiem, złamać na czym pieczęć lakową.

Rozlamentować się, lamentować bez końca, ciągle narzekać.

Rozlampartować się, rozpuścić ś./-rozhulać ś., rozłobuzować ś.

Rozlan, roślina z rodziny osoczynowatych.

Rozlany, który rozlano, rozpierzchły, nieodgraniczony, nie umiejscowiony; wygląd r. = pełny, jak obrzmiały.

Rozlatać się, rozbiegać ś. bez opamiętania — z Rozlatywać ś.

Rozlatywać się, Rozlatać się,

dok. Rozlecieć ś.; o ptakach, o owadach: lecieć w różne strony, lecąc rozpraszać ś., rozbiegać ś., pierzchać; rozpadać ś., rozbijać ś., iść w rozsypkę, rozpryskiwać ś., drzeć ś. na kawałki.

Rozlazły, miękki, nieścisły, niejędrny; bardzo powolny, ślamazarny, mazgajowaty, niezdarny, ciemięgowaty: człowiek r. = nieporadny, niedorajda, mazgaj, ciemięga, niezdara.

Rozlec się — /, nied. Rozlegać ś.

Rozleciały, ten, który ś. rozleciał, rozpadł na części, rozsypał; podarty, poszarpany w kawałki.

Rozlecieć się — z nied. Rozlatywać ś.

Rozlegać się, dok. Rozlec ś.; rozkładać ś., rozszerzać ś., rozprzestrzeniać ś., sięgać aż dokąd, rozciągać ś.; o głosie: rozbrzmiewać, rozchodzić ś.

Rozlegle, przysł., daleko, szeroko.

Rozlegliwy, daleko rozlegający ś., donośny.

Rozległość, rozciągłość, objętość, przestrzeń, obszar; wielki obszar, wielka przestrzeń, przestronność.

Rozległy, sięgający daleko, rozciągły, obszerny, przestronny.

Rozlenić się, Rozleniwić się, Rozleniwieć się, stracić chęć do pracy, stać ś. leniwym, rozleżeć ś., zgnuśnieć, rozpróżniaczyć ś.

Rozleniwiały, ten, który.ś. stał leniwym, rozpróżniaczony.

Rozleniwić się, Rozleniwieć się — z Rozlenić ś.

Rozlepiacz, człowiek, który co rozlepia.

Rozlepiać, przylepiać co w wielujmiejscach — z Rozklejać.

Rozletniać się, ocieplać ś., ubierać ś. w letnie ubranie.

Rozlew, rozlewanie z większego naczynia do mniejszych; r.

rzeki, morza = wylew, przybór, powódź; woda szeroko rozlana, przestrzeń wodna, obszar wód; r. krwi = rzeź, mord.

Rozlewacz, Rozlewca, człowiek, który rozlewa.

Rozlewać, dok. Rozlać; wylewać, przelewać; lać z większego naczynia do mniejszych, lejąc, wybrać, wyszafować wszystko; występować z brzegów, zalewać’okolice, przybierać; r. krew = popełniać mordy, zabójstwa; lej, rozlej! = pijacki okrzyk na bankietach, sama pijatyka; rozszerzać, rozpościerać, roztaczać; o ranie: zajmować większą przestrzeń, bardziej ropnieć; r. ś., być rozlewanym, wylewać ś., przelewać ś.; przen., rozszerzać ś., rozpościerać ś., rozchodzić ś.

Rozlewalnia, Rozlewnia, oddział w dystylarni, w browarze i t. p., gdzie rozlewają płyn do butelek.

Roziewisko, miejsce, zalane wodą podczas rozlewu.

Rozlewność, własność rozlewania ś., płynność, potoczystość.

Rozlewny, dający ś. rozlać, płynny, ciekły: styl r. = nie dający obrazów plastycznych, lecz nastroje, impresyjny.

Rozleźćp. [[M. Arcta Słownik ilustrowany języka polskiego/Rozłazić ś. r Rozleżafy, rozpróżniaczony, rozleniwiały, gnuśny, ospały.

Rozleżeć się, leżąc długo w łóżku, rozleniwieć, przez długie leżenie rozpróżniaczyć ś.; przywyknąć do życia leniwego, zgnuśnieć.

Rozliczać, dok. Rozliczyć; liczyć, obliczać; licząc rozdzielać; r. ś. z kim = rachować ś. z nim, kończyć z nim porachunek, płacić, co mu ś. należy.

Rozlicznie, przysłw różny sposób, różnorodnie, rozmaicie.

Rozliczność, różnorodność, wielorakość, rozmaitość.

Rozliczny, wieloraki, różnorodny, rozmaity; mnogi, liczny.

Rozlist, roślina z rodziny mirtowatych.

Rozliściać się, dok. Rozliścić ś.; przyodziewać ś. w liście, dostawać liści, rozrastać ś. w liście.

Rozlitować się, uczuć litość, wzruszyć ś., rozczulić ś.

Rozlizać, liżąc jeden po drugim, rozmazać, wszystko wylizać; nie bądź za słodki, bo cię r-żą, nie bądź za gorzki, bo cię rozgryzą = w stosunkach z ludźmi i zarówno zbytnia uległość, jak i przesadna srogość jednakowo są szkodliwe.

Rozlokowywać (się), dok. Rozlokować (ś.); umieszczać (ś.) po różnych miejscach, rozmieszczać; r. ś. = usadawiać ś., rozmieścić ś., rozgościć ś.

Rozlosowywać, dok. Rozlosować; dokonywać losowania, za pomocą losowania rozdzielać co między siebie, dawać temu, komu co przypadnie losem.

Rozlot, rozlatywanie ś. w różne strony, rozpierzchnięcie ś., rozsypka.

Rozlotny, taki, co może ś. rozlatać, rozlatujący ś.

Rozlśnić się, Rozelśnić się, nied. Rozelśniać ś.; lśniącym ś. stać, rozświecić ś., rozbłysnąć.

Rozlubować się, polubić co, rozmiłować ś. w czym, upodobać sobie co, poczuć pociąg do czego, zasmakować w czym.

Rozludniać, dok. Roziudnić; pomnażać ludność, wzrost ludności wywoływać.

Rozlutowywać, dok. Rozlutować; rozpuszczać napowrót lutowanie; r. ś., rozluźniać ś., rozpadać ś. w miejscu zlutowania. Rozluzowywać, Rozluźniać, dok. Rozluzować, Rozluźnić; czynić luźniejszym, mniej ścisłym, mniej spoistym, obluzowawszy rozpuszczać, rozwalniać to, co ściska, uciska; przen., rozprzęgać, psuć, demoralizować; r. ś., stawać ś. I luźniejszym, mniej spoistym, roz-1 chodzić ś. przez obluzowywanie I ś.; przen., rozprzęgać ś., demoralizować ś.

Rozluźniać, Rozluźnić — z Roz luzowywać.

Rozłabędzić, śpiewem pięknym przepełnić, usposobić do śpiewu marzycielskiego, rozśpiewać, roz pieśnić.

Rozlachmanić się, zdjąć z siebie łachmany.

Rozładowywać, dok. Rozładować, wyładowywać, rozpakowywać.

Rozłajdaczać, dok. Rozłajdaczyć; robić z kogo łajdaka, zejść z drogi uczciwej; r. ś., wychodzić na łajdaka, rozpuścić ś.

Rozłakocić (się), rozbałamucić (ś.) na łakociach.

Rozłakomić, uczynić łakomym, obudzać w kim chciwość, łakomstwo, apetyt w kim wzbudzać; r. ś., stać ś. łakomym, chciwym, nabrać na co apetytu, pragnąć j czego chciwie, rozehciwić ś.

Rozłam, rozdwojenie, niezgoda, j rozterka, nieporozumienie; podzieI lenie ś. na dwa stronnictwa wskutek nieporozumienia, różnicy poglądów i t. p., dysharmonja.

Rozłamaćp. [[M. Arcta Słownik ilustrowany języka polskiego/nied. Rozłamywać.

Rozłamek, ułamek, ułomek, odłamek, odruzg, okruch, szczątek.

Rozłamywać (się), dok. Rozłamać (ś.); łamiąc (ś.), dzielić (ś.) na dwie a. więcej części.

Rozłaniać się, dok. Rozłonić ś.; rodzić ś., zjawiać ś., ukazywać ś., rozwijać ś., wyłaniać ś.

Rozłapać, rozchwytać, rozdrapać, rozszarpać.

Rozłaskotać, bardzo łaskotać, łaskocząc rozdrażnić.

Rozłazić się, dok. Rozleźć ś.; łążąc rozchodzić ś. w różne strony; rozlatać ś., drzeć ś., rozpadać ś. na kawałki, dostawać dziur,

Rozłączać (się), dok. Rozłączyć (ś.); rozwodzić (ś.), rozdzielać (ś.), rozseparowywać, odosobniać (ś.), zrywać z kim, odchodzić wzajemnie od siebie, rozchodzić ś.

Rozłącznie, przysł., oddzielnie, nie razem, nie łącznie.

Rozłącznik, kreska, dzieląca wyraz na części, na sylaby, znak przeniesienia części wyrazu do następnego wiersza.

Rozłączny, dający ś. rozłączyć, rozdzielony, rozerwałny, rozdzielny, podzielny.

Rozłączyć — z nied. Rozłączać.

Rozłąka, rozdział, rozstanie ś., rozejście ś., pożegnanie ś.

Rozłobuzować się, stać ś. łobuzem, rozpuścić ś., rozwi«usować ś., rozdokazywać ś., rozbisurmanić ś.

Rozłoga — z Rozłóg.

Rozłom, złamanie na dwie albo więcej części, rozłamanie, odłam, szczątek, ułamek, odruzg; przen., rozbitek, niedobitekp. [[M. Arcta Słownik ilustrowany języka polskiego/Rozłam.

Rozłomek, 2dr. od [[M. Arcta Słownik ilustrowany języka polskiego/Rozłom.

Rozłomność, skłonność do rozłamania ś., kruchość.

Rozłomny, dający ś. rozłamać, kruchy.

Rozłotrować się, stać ś. łotrem, łotrować ś. bez opamiętania.

Rozłożyciel, Rozkładacz, człowiek, który co rozłożył a. rozkłada.

Rozłożyć — /, nied. Rozkładać.

Rozłożysty, szeroko rozpostarty, obejmujący znaczną przestrzeń, obszerny, szeroki, rozległy; o drzewie: gałęzisty, rosochaty.



Rozłóg, Rozłoga, obszar, przestrzeń; otwarte pole, niwa, błonie; roślina z rodziny gruboszowatych, pępownica, pępownik; pęd nadziemny, ścielący ś. po ziemi i zakrzewia jący ś. wierzchołkiem, aby utworzyć nowy osobnik (fig.); wąs u truskawek, u poziomek.

Rozlup, roślina z rodziny baldaszkowatych, koper morski.

Rozłupać — z Rozłupywać.

Rozłupka, jedna z cząstek, na które pęka rozłupnia (fig.). WWr.

Rozłupnia, owoc, któ“-WM^ rego sucha obowocnia pęka po dojrzeniu wzdłuż przegródek na części, zwane rozłupkami.

Rozłupywacz, człowiek, który co rozłupuje; narzędzie do rozłupywania.

Rozłupywać, dok. Rozłupać, Rozłupić; łupinę rozbijać, rozgryzać; łupiąc rozdzielać na części, rozcinać, rozrąbywać wzdłuż; r. ś., pękać wzdłuż, rozszczepiać ś.

Rozlzawić (się), Rozełzawić (się), rozrzewnić (ś.) do łez.

Rozmach, rozpęd, zamach.

Rozmachać, Rozmachnąćp. [[M. Arcta Słownik ilustrowany języka polskiego/nied. Rozmachiwać.

Rozmachiwać, dok. Rozmachać, Rozmachnąć; wprowadzać w ruch, machać czym dla nadania mu rozpędu; przen., ożywiać kogoś, pobudzać do działalności, do wesołości, dodawać energji; r. ś., nabierać energji, wesołości, rozpędzać ś., zaczynać szybciej pracować, działać, iść i t. p.

Rozmachliwy, wykonywany z rozmachem, zamaszysty, mający rozmach.

Rozmachnąć — z nied. Rozmachiwać; r. ś., zamachnąć ś. ręką, zamierzyć ś.

Rozmaczać, dok. Rozmoczyć; zanurzać w płynie, moczyć, roz miękczać w płynie, rozpuszczać za pomocą moczenia.

Rozmagać (się) — dok. Rozmóc (ś.); wzmacniać (ś.), potęgować (ś.), zbogacać (ś.).

Rozmaicać, czynić rozmaitym,

urozmaicać; r. ś., stawać ś. rozmaitym, urozmaicać ś., wydawać ś. pstrym.

Rozmaicie, przysł., w różny sposób, różnym sposobem, różnie, wielorako, rozlicznie, i tak i owak.

Rozmaitość, różnorodność, rozliczność, różność; różnica; w lm., r-i, rzeczy rozliczne, razem wzięte, zbiór rozmaitych przedmiotów; r-i literackie = dzieło lub dzieła lub oddział w książce, w piśmie, mieszczący artykuły różnej treści, przygodnej, k ieżącej i t. p.; teatr r-i = przeznaczony dla dramatów, komedji i wodewilów; r-i u rzeźnika = kawrałki różnych wędlin, razem zmieszane.

Rozmaity, rozliczny, różny; niejednostajny. różnorodny; złożony z przedmiotów albo cech różnych, niepodobnych do siebie, złożony z różnych odcieni.

Rozmajaczyć się, majaczyć na dobre; przybrać wyraźne kontury, kształty.

Rozmakać, dok. Rozmoknąć; nasiąkać wilgocią, wodą, stawać ś. miękkim, przepoiwszy ś. jakim płynem.

Rozmalować, malując rozprowadzić farbą, pędzlem; r. ś., roznamiętnić ś. do malowania

Rozmamać, Rozmamrać, odsłonić ciało, porozpinawszy na sobie ubranie; r. ś., mieć na sobie porozpinane, potargane ubranie, być ubranym niedbale.

Rozmamrotać się, ustawicznie mamrotać.

Rozmarniać, dok. Rozmarnić; robić całkiem marnym.

Rozmarnować, strwonić, roztrwonić, przemarnować, przepuścić, przehulać.

Rozmarszczać, dok. Rozmarszczyć; zmarszczki wygładzać, rozpuszczać fałdy, rozfałdowywać; r. ś., rozchmurzać ś., rozweselać ś.? l łagodnieć,   Rozmarudzić się, , |

marudzić ustawicznie, rozgrymasić ś.

Rozmaryn, łć., roślina z rodziny wargowatych (fig.).

Rozmarynka, łć., odmiana jabłoni.

Rozmarynowiec, łć., roślina z rodziny oliwnikowatych (fig.)-

Rozmarynowy, ^., należący do rozmarynu; zrobiony z rozmarynu a. z rozmarynem.

Rozmarzać (rozmar-zać), dok. Rozmarznąć (rozmarznąć); odtajać, roztapiać ś., puszczać.

Rozmarzać, dok. Rozmarzyć; wprawiać w marzenie, wprowadzać w stan rozmarzenia, pobudzać do marzeń; ubezwładniać, odurzać, upajać; r. ś., oddawać ś. marzeniom, poczynać marzyć, roić; stawać ś. sennym, drzemiącym.

Rozmar-znąćp. [[M. Arcta Słownik ilustrowany języka polskiego/Rozmar-zać.

Rozmarznięty, ten, który rozmarzł.

Rozmarzyć nied. Rozmarzać.

Rozmawiać, prowadzić rozmowę, mówić, rozprawiać, gawędzić, gadać, konwersować z kim; porozumiewać ś. z kim: r. na migi; r. listownie = korespondować; r. z sobą samym = mówić do siebie samego; nie r-am z nim = gniewam ś. z nim; r. ś., dok. Rozmówić ś.; z kim, porozumiewać ś. z nim w jakiej sprawie, traktować; nie darowywać komu swej krzywdy, rozprawiać ś. z kim, obiecywać mu zemstę, grozić mu: poczekaj! rozmówimy ś.

Rozmazaćp. [[M. Arcta Słownik ilustrowany języka polskiego/nied. Rozmazywać.

Rozmazany, płaczący o byle co, płaczliwy; beksa, mazgaj.





Rozmazgaić się, rozpłakać ś.,

roztkliwić ś., rozrzewnić ś., nie móc ś. utulić w płaczu.

Rozmazywać, dok. Rozmazać; coś gęstego rozprowadzać na powierzchni jakiej, rozsmarowywać, rozcierać; przen., rozgłaszać, rozpowszechniać;rozwałkowywać, długim i nudnym czynić; pobudzać do płaczu; r. ś., zaczynać w najlepsze płakać.

Rozmącać, dok. Rozmącić; mącąc rozpuszczać, rozbijać w płynie; r. płyn = przez wstrząsanie czynić go mętnym, mącić, rozbełtywać.

Rozmdlewać się — />. Rozemdlewać ś.

Rozmęt, zamęt, rozgardjasz, zamieszanie; sposób robienia żelaza miękkim, aby ś. nie łamało.

Rozmglić, Rozemglić, ukazać z poza mgieł, rozświecić, rozpogodzić, rozweselić; r. ś., rozwiać ś. w mgłę, rozpłynąć ś., rozproszyć ś.

Rozmiar, rozmierzanie, pomiar; wielkość przedmiotu, wymiar w jednym z trzech kierunków, jego długość, szerokość i grubość a. głębokość.

Rozmiarkować, rozważyć, zgłębić należycie, ustalić, ustanowić, uregulować.

Rozmiatać, dok. Rozmieść; rozsuwać miotłą, odmiatać w tę i w ową stronę, miotąc rozrzucać; r., dok. Rozmiotać, Rozmieść; rozrzucać, rozpędzać, rozwiewać, rozpraszać; r. ś., rozpraszać ś.

Rozmiażdżać, dok. Rozmiażdżyć; rozgniatać, miażdżyć, rozdeptywać.

Rozmiąć, miąć rozgnieść, zmiętosić.

Rozmieniacz, ten, co rozmienia: r. pieniędzy = wekslarz.

Rozmieniać, dok. Rozmienić; wymieniać, zamieniać; r. pieniądze = wymieniać większe monety na drobniejsze, na bilon, krajowe na obce lub odwrotnie.

Rozmierca, Rozmierzacz, człoj wiek, który rozmierza, miernij czy, gieometra.

Rozmierzchać się, rozwidniać, | rozjaśniać ś.

Rozmierzać, dok. Rozmierzyć; mierzyć starannie we wszystkich kierunkach, odmierzać, wymierzać, dokonywać pomiarów; mierząc rozdzielać na małe kawałki.

Rozmiesić, miesząc rozrobić, rozgnieść.

Rozmieszać, mieszając rozmącić, rozbełtać; mieszając, połączyć z sobą różne substancje.

Rozmieszczać, dok. Rozmieścić; wyznaczać każdemu swoje miejsce, rozstawiać, ustawiać, układać, lokować po różnych miejscach; r. ś., umieszczać ś. każdy gdzieindziej, zabierać każdy inne miejsce, rozlokowywać ś.

Rozmieść — — z nied. Rozmiatać.

Pozmięk, rozmięknienie, zmięknienie.

Rozmiękać, dok. Rozmięknąć; stać ś. miękkim, nasiąknąwszy wilgocią, rozmakać, przechodzić wilgocią, płynem, przepajać ś.

Rozmiękczać, dok. Rozmiękczyć; czynić miękkim, rozmakać, przepajać wilgocią, płynem; przen., wzruszać, rozczulać.

Rozmiękczenie, czynność rozmiękczania, rozmięknienie, zmięknienie: r. mózgu = choroba mózgowa; wzruszenie, rozczulenie.

Rozmiękczyć — /, nied. Rozmiękczać.

Rozmiękły, ten, który rozmiękł, stał ś. miękkim.

Rozmięknąć — /, nied. Rozmiękać.

Rozmigotać się, migotać dużo i silnie, rozlśnić ś.

Rozmijać się, dok. Rozminąć ś.; przejeżdżać, przechodzić jeden obok drugiego, dążąc w przeciwne strony; dążąc po różnych drogach, nie spotykać ś.; r. ś. z prawdą = kłamać.

Rozmilać, dok. Rozmilić; czynić bardzo miłym; napawać, napełniać rozkoszą.

Rozmilosna, roślina z rodziny trudziczkowatych.

Rozmilowywać, dok. Rozmiłować; r. kogo w sobie, rozkochiwać kogo w sobie, wzbudzać w kim miłość ku sobie, głowę komu zawracać; r. kogo w czym, budzić, wzbudzać, wzniecać w kim miłość ku czemu, uczyć kogoś kochać co; r. ś. w kim, w czym, zakochiwać ś., rozkochiwać ś. w | kim, w czym.

Rozminąć się — /, nied. Rozmijać ś.

Rozmiotaćp. [[M. Arcta Słownik ilustrowany języka polskiego/nied. Rozmiatać; r. ś., zacząć ś. złościć, rozsierdzić ś., rozgniewać ś.

Rozmieć, mieląc rozetrzeć, rozdrobnić.

Rozmładzać, dok. Rozmłodzić; czynić młodszym, odmładzać, odradzać.

Rozmnażać, dok. Rozmnożyć; powiększać liczbę, czynić liczniejszym; rozradzać, rozpleniać;/rz^w., | rozkrzewiać, rozszerzać, rozpowszechniać; r. ś., rosnąć w licz; bę, liczniejszym ś. stawać; mno: żyć ś., rozpleniać ś., rozradzać ś.

Rozmnażanie, powiększanie liczI by, pomnażanie; r. ś., powiększanie ś. w liczbie; wydawanie potomstwa, rozplenianie ś., rozra| dzanie ś.

Rozmnożca, Rozmnożyciel, ten, który rozmnaża co, hodowca; propagator, krzewiciel.

Rozmnoźny, Rozmnożysty, dający ś. rozmnożyć, rozmażający ś. łatwo, mnożny, plenny, płodny.

Rozmoczyćp. [[M. Arcta Słownik ilustrowany języka polskiego/nied. Rozmaczać.

Rozmodlić się, nied. Rozmodlać ś.; pogrążyć, zatopić ś. całkiem w modlitwie, wpaść w zapał modlitewny.

Rozmokły, przesiąkły wilgocią, płynem, przemokły, rozkisły;/>rz<?«., zbyt powolny, ospały, mazgajowaty.

Rozmoknąć — — z nied. Rozmakać.

Rozmotać, zmotane odmotać; rozwikłać, rozplątać, odwinąć, rozwinąć.

Rozmowa, ustna wymiana myśli, rozmawianie, rozprawa ustna, pogadanka, gawęda, konwersacja; utwór pisany w formie rozmowy dwu a. więcej osób, djalog; r-y, r-ówki, podręcznik do nauki języka obcego, ułożony w formie pytań i odpowiedzi, dotyczących życia codziennego.

Rozmownica, Rozmównica, Rozmownia, pokój do rozmawiania z osobami obcemi, parlatorjum w klasztorach żeńskich.

Rozmownie, przysł., za pomocą rozmowy; wymownie, gadatliwie.

Rozmowność, skłonność do rozmawiania, gadatliwość, gadulstwo.

Rozmowny, Rozmowny, polegający na rozmowie, chętny do rozmowy, lubiący rozmawiać, gadatliwy.

Rozmócp. [[M. Arcta Słownik ilustrowany języka polskiego/nied. Rozmagać.

Rozmówca, Rozmównik, osoba rozmawiająca, biorąca udział w rozmowie, w djalogu; interlokutor.

Rozmówić — /, nied. Rozmawiać.

Rozmówki — z Rozmowa.

Rozmównica — z Rozmownica.

Rozmownyp. [[M. Arcta Słownik ilustrowany języka polskiego/Rozmowny.

Rozmrażać, dok. Rozmrozić; rozpuszczać coś zamarzłego przez ogrzewanie.

Rozmroczyć, rozproszyć mrok, rozpędzić ciemność; rozwidnić, rozświetlić; r. 8., rozwidnieć; wyjaśnić ś., wypogodzić czoło; przen., rozweselić ’ś., przestać być posępnym, ponurym.

Rozmrozić — — z nied. Rozmrażać.

Rozmrużyć, nawpół roztworzyć.

Rozmuzykalnić się, oddać ś. z zapałem muzyce, grać dużo na jakim instrumencie.

Rozmyć — /, nied. Rozmywać.

Rozmydlać, dok. Rozmydlić; rozrabiać z mydłem.

Rozmykać, dok. Rozemknąć, otwierać.

Rozmysł, namyślanie ś., namysł; rozwaga, rozważacie; postanowienie, powzięte po namyśle, zamiar; zrobić co z r-m = z premedytacją, rozmyślnie.

Rozmyślać, dok. Rozmyślić; rozważać co w myśli, rozbierać w myśli, roztrząsać; zastanawiać ś., przemyśliwać, medytować.

Rozmyślanie, rozważanie czego, zastanawianie ś. nad czym, myśli, nasuwające ś. przy rozważaniu czego, deliberacja, medytacja; dzieło pobożne a. filozoficzne, poświęcone rozważaniu jakich myśli podniosłych.

Rozmyślić — z nied. Rozmyślać; r. ś., powTziąć postanowienie; namyślić ś., zdecydować ś., odmienić zdanie, namyśliwszy ś.

Rozmyślnie, przysł., z rozmysłem, umyślnie, nie przypadkiem, z rozwagą, naprzód sobie ułożywszy.

Rozmyślność, umyślność, nieprzypadkowość; baczność, rozwaga, zastanowienie.

Rozmyślny, z rozmysłem zrobiony; umyślny, nie przypadkowy, naprzód obmyślony.

Roznająćp. [[M. Arcta Słownik ilustrowany języka polskiego/nied. Roznajmować.

Roznajmować, dok. Roznająć; odnajmować co wielu osobom.

Roznamiętniać, dok. Roznamiętnić; wzbudzić w kim namiętność ku komu, ku czemu, budzić w kim chucie, podniecać namiętnie, r. ś., dawać ś. unosić namiętności, chuciom, rozdrażniać ś., podniecać ś., rozpalać ś. namiętnie.

Roznamiętnienie, żądza, namiętność, chuć; zapalczywość, podniecenie.

Roznarowić, uczynić narowistym, rozpuścić, rozzuchwalić.

Roznegliżować (się), rozebrać (ś.) do negliżu. Roznerwować (się), rozdrażnić i (ś.) nerwowo, zdenerwować (ś.j.

Roznerwowanie, zdenerwowanie, podniecenie nerwowe.

Rozniecać, dok. Rozniecić; zapalać, wzniecać, rozpalać: r. ogień; wszczynać, wywoływać: r. wojnę, rewolucję; przen., podniecać, podbechtywać, podjudzać.

Rozniemagać się, dok. Rozniemóc ś.; zapadać w chorobę, rozchorowywać ś.

Rozniemóc sięp. [[M. Arcta Słownik ilustrowany języka polskiego/nied. Rozniemagać ś.

Roznieść —p. [[M. Arcta Słownik ilustrowany języka polskiego/nied. Roznosić.

Roznosiciel, ten, który co roznosi; r. gazet; r. listów, listonosz = bryftregier; r. książek = kolporter; r. nowin, plotek = plotkarz; r. cywilizacji, oświaty = krzewiciel.

Roznosić, dok. Roznieść; podzieliwszy na części, na sztuki, nosić co a. wiele w różne miejsca, rozpraszać; r. wieść, pogłoskę, plotkę = rozpowszechniać, rozgłaszać, rozsiewać; rozbijać, rozpędzać, rozgramiać, rozrzucać, rozwalać; nosząc dawać wszystkim z kolei, rozdawać, częstować; o koniach: ponosić; r-i mnie = nie mogę dać sobie rady; r. ś., rozpowszechniać ś., rozsiewać ś.

Roznośny, przeznaczony do roznoszenia, dający ś. roznosić; handel r. = sprzedaż towarów, roznoszonych po domach, po targach, jarmarkach itp.; donośny, huczny.

Roznóżka, rodzaj wymoczka; odnóżka.

Roznygusować się, rozpróżniaczyć ś., rozleniwić ś.

Rozoblóczyć się, zdjąć z siebie ubranie, rozebrać ś.

Rozobozować się, rozłożyć ś. obozem, rozbić obóz.

Rozochocić, wprawić kogo w dobry humor, podniecić, rozruszać, ożywić, rozweselić; r. ś., nabrać dobrego humoru, rozbawić ś., rozweselić ś.; nabrać ochoty do czego.

Rozogniać, dok. Rozognić; wywoływać stan zapalny; zaogniać, rozgorączkowywać; przen., budzić w kim namiętność, zapał, podniecać, roznamiętniać; r. ś., zaogniać ś., przechodzić w stan zapalny; przen., roznamiętniać, wpadać w zapał, podniecać ś.

Rozognienie, stan zapalny, zaognienie, zajątrzenie.

Rozogólniać, uogólniać; rozpowszechniać.

Rozokolić (się), rozpostrzeć (ś.) naokoł.

Rozolbrzymieć, dostawać olbrzymich rozmiarów; rozrosnąć ś. olbrzymio, wyolbrzymieć.

Rozolinka, łć., odmiana cytryny.

Rozora, brózda.

Rozorywać, dok. Rozorać; orząc pługiem, rozbijać ziemię, rozsuwać ziemię, rozdzielać, brózdą przedzielać; przen., rozcinać, płatać, chłostać; fałdować, pokrywać brózdami, zmarszczkami; niszczyć, rujnować, pustoszyć.

Rozosobniać, dok. Rozosobnić; czynić co osobnym, oddzielać, odłączać, odosobniać, wyodrębniać; r. ś., stawać ś. osobnym, oddzielać ś, odosobniać ś.

Rozosobnienie, uczynienie osobnym, oddzielenie, wyodrębnienie, odłączenie; stan tego, co jest oddzielone; rozłąka, rozstanie, samotność, rozdźwięk, rozstrój, niesnaska.

Rozpacz, utrata wszelkiej nadziei, desperacja, zwątpienie; smutek głęboki, żal nieutulony; doprowadza to mnie do r-y = do pasji, do niewytrzymania, do wściekłości.

Rozpaczać, oddawać ś. rozpaczy, wpadać w rozpacz, w zwątpienie, tracić nadzieję, desperować, wątpić; r. ś., dok. Rozpaczyć ś., pacząc ś., krzywić ś. na zewnątrz, rozchodzić ś.

Rozpaczliwie, Rozpaczni e, przysł., rozpaczając, w przystępie rozpaczy, boleśnie, okropnie, nieszczęśliwie.

Rozpaczliwy, Rozpaczny, wiodący do rozpaczy, napełniający rozpaczą, beznadziejny, bez wyjścia, okropny: r. stan chorego = niebezpieczny, bardzo zły; desperacki: krok r. samobójcy, znamionujący rozpacz; przeraźliwy, rozdzierający: krzyk r.

Rozpacznie, Rozpaczno, przysł.p. [[M. Arcta Słownik ilustrowany języka polskiego/Rozpaczliwie.

Rozpacznyp. [[M. Arcta Słownik ilustrowany języka polskiego/Rozpaczliwy.

Rozpadać się, zacząć bezustannie padać; r. ś., dok. Rozpaść ś., pękać, rozlatywać ś. na kawałki, rozdzielać ś. na części; rozpaczać, unosić ś. nad czym, rozpływać ś.

Rozpadlina, szczelina w ziemi z rozpadnięcia ś. gruntu, rysa, pęknięcie, otchłań.

Rozpadlisty, Rozpadzisty, pełen rozpadlin, popękany, porysowany.

Rozpadły, który ś. rozpadł, pęknięty, popękany.

Rozpajać, dok. Rozpoić; przyzwyczajać do pijaństwa, rozpijać.

Rozpakować — /, nied. Rozpakowywać.

Rozpakowywać, dok. Rozpakować; rozwijać z opakowania, wyjmować z paki, odpakowywać; wyładowywać; r. ś., wyjmować swoje rzeczy z pak, z kufra, z kosza; rozwijać swoje paki z opakowania; rozkładać ś., rozgospodarowywać ś.; rozpychać pakując.

Rozpalać, dok. Rozpalić; rozniecać ogień, zapalać (w piecu); rozgrzewać do wysokiej temperatury, rozżarzać; przen., zagrzewać, podniecać, budzić zapał, chucie, roznamiętniać, rozjurzać, rozbestwiać; r. ś., zapalać ś., zacząć ś. palić, rozniecać ś. (o ogniu); rozgrzewać ś. do wysokiej temperatury, rozżarzać ś.; przen., podniecać ś., wpadać w zapał, dawać ś. unosić namiętnościom, roznamiętniać ś., rozjurzać ś., rozbestwiać ś.

Rozpałp. [[M. Arcta Słownik ilustrowany języka polskiego/Rozpałka.

Rozpałać, rozpalić ś., rozpłomienić ś., rozgorzeć; wpaść w zapał, roznamiętnić ś. do czego.

Rozpałka, Rozpał, rozniecanie, rozpalenie ognia; paliwo, służące do rozniecania ognia, podpałka, np.: hubka, chróst, suche drzewo, słoma i t. p.

Rozpamiętać — nied. Rozpamiętywać.

Rozpamiętywać, dok. Rozpamiętać; przywodzić co na pamięć, rozmyślać o czym, rozważać, roztrząsać co w pamięci, zastanawiać ś. nad czym głęboko; wspominać o czym, przypominać sobie co.

Rozpanoszyć się, chcieć udawać pana, chcieć być gdzie panem, chcieć rządzić; rozzuchwalić ś., stać ś. pysznym; zagarnąć co pod swoje rządy.

Rozpaplać, rozgadać, rozgłosić co gadaniem, rozbajać; r. ś. zacząć paplać bez końca, rozgadać ś., roztrajkotać ś.

Rozpaprać, rozbabrać, rozgrzebać; zacząć jakąś robotę i, rozrzuciwszy ją, nie ukończyć; rozmoczyć.

Rozpar, skwar, spieka, spiekota, upał, war; wyziew, para, parowanie; gaz.

Rozparaćp. [[M. Arcta Słownik ilustrowany języka polskiego/Rozpruwać.

Rozparcelowywać, dok. Rozparcelować; dzielić na parcele, na działki, rozkolonizować.

Rozparcie, czynność rozpierania.

Rozparomiar, gazometr.

Rozparować, parując rozejść ś.

Rozparty, który się rozpiera, rozpierający ś. szeroko na siedzeniu.

Rozparzać (się), dok. Rozparzyć | (ś.); rozgrzewać (ś.) mocno na wilgotno, rozgotowywać (ś.) w gorącej wodzie, rozprażać (ś.), obgotowywać (ś.); r. ś., przyzwyczajać ś. do zbytniego gorąca, do zbyt ciepłej odzieży i t. p., rozpalać ś.

Rozpasaćp. [[M. Arcta Słownik ilustrowany języka polskiego/nied. Rozpasywać.

Rozpasać (się), dok. Rozpaść (ś.); karmić (ś.) obficie, roztuszać (ś.).

Rozpasanie, zdjęcie pasa; r. obyczajów = wyuzdanie, rozwiązłość, rozpusta.

Rozpasaniec, ten, co ś. rozpasał; szaleniec, hulaka, rozpustnik, wszetecznik.

Rozpasany, który zdjął z siebie pas; rozpuszczony, rozzuchwalony, wyuzdany, rozpustny, rozwiązły.

Rozpasjonować się, nabrać do czego skłonności, chcieć co koniecznie posiąść; rozzłościć ś., wpaść w złość, w pasję, we wściekłość, rozwścieczyć ś., unieść ś., roznamiętnić ś.

Rozpaskudzić, uczynić paskudnym; rozjątrzyć, rozognić: r. ranę; nie ukończywszy jakiej roboty, porzucić ją rozrzuconą, zepsuć ją, rozpaprać; przen., rozpieścić, zdemoralizować, rozpuścić; r. ś., paskudnym ś. stać; rozjątrzyć ś., rozognić ś.; przen., puścić ś. na złą drogę, nabrać złych przymiotów; rozpuścić ś., rozpasać ś., zdemoralizować ś.

Rozpasywać (się), dok. Rozpasać (ś.); zdejmować pas z kogo (z siebie), odpasy wać przen., wprowadzać (wchodzić) na złą drogę, rozpuszczać (ś.); r-ł ś. = rozjuszył ś.

Rozpaść — /, nied. Rozpadaćp. [[M. Arcta Słownik ilustrowany języka polskiego/nied. Rozpasać.

Rozpatrywać, dok. Rozpatrzyć; przypatrywać ś. czemu pilnie, oglądać co bacznie, rozglądać ś. w czym; r. ś. w czym, przypatrywać ś. czemu uważnie, rozglądać ś. dookoła, orjentować ś.; roztrząsać, uważać, badać co starannie.

Rozpatrzyć — /, nied. Rozpatrywać.

Rozpeckać, rozbabrać, rozpaprać, rozpaskudzić.

Rozpełzać się, dok. Rozpełznąć ś.; rozłazić ś. w różne strony;

Słownik języka polskiego. — T. II.

drzeć ś., rozdzierać ś., pękać (o tkaninie).

Rozpełznięcie się, dokonana czynność rozpełzania ś.; rozprzężenie, osłabienie muskułów, wiążących członki.

Rozperlać (się), dok. Rozperlić (ś); rozsypywać (ś.) kształtem pereł, rozpryskiwać ś.

Rozperorować się, zacząć perorować długo i namiętnie.

Rozpestlin, roślina z rodziny nanerczowatych, śliwiec.

Rozpęczniały, który rozpęczniał, napęczniały.

Rozpęcznieć, wydąć ś. przez wciąganie wilgoci, wzdąć ś., nabrzmieć.

Rozpęczyć, uczynić rozpęcznia| łym; wzdąć.

Rozpęd, rozpędzenie ś., zapęd, impet, rozmach; w r-dzie = w zapale; wstrzymać ś. w r-dzie = zaprzestać coś robić z zapałem.

Rozpędnik, koło rozpędowe, koło zamachowe w maszynie, wielkie, ciężkie koło, w p r owad zające swym obrotem w ruch całą maszynę (fig-).

Rozpędowy, odnoszący ś. do rozpędu, “ nadający rozpęd: koło r-e, poskramiacz r. = regulator umieszczony przy kole rozpędowym maszyny parowej-

Rozpędzać, dok. Rozpędzić; rozpraszać, rozganiać, zmuszać do rozbiegnięcia ś., do bezładnej ucieczki; zmuszać do szybkiego biegu, puszczać pędem, w cwał: r. konia, pociąg kolei żelaznej, łódź; r. chorobę, wrzód = nie dopuszczać do uformowania ś., przerywać w zarodku; r. ś., puszczać ś. pędem, brać rozpęd dla przeskoczenia cze! go; zaczynać coś robić z zapai łem, z werwą.



36

Rozpękać (się), dok. Rozpęknąć (ś.); rozpadać ś. z trzaskiem, pękać, rozrywać ś. gwałtownie; bogdajeś ś. rozpękł!, niech ś. rozpęknę!, bogdajem ś. rozpękł! = przekleństwa, zaklęcia.

Rozpękly, Rozpęknięty, który rozpękł.

Rozpęknąćp. [[M. Arcta Słownik ilustrowany języka polskiego/nied. Rozpękać.

Rozpęknięcie, rozpadnięcie, rozpadlina, szczelina, szpara.

Rozpętać — /, nied. Rozpętywać,

Rozpętlać, rozwiązywać pętle, węzły, rozsupływać.

Rozpętywać, dok. Rozpętać; uwalniać z pęt, z więzów, rozwikływać, rozwiązywać, rozmotywać; r. ś., rozwiązywać ś., uwalniać Ś. z pęt; przen., rozpasywać (ś.), rozpuszczać (ś).

Rozpian, roślina z rodziny krwawnico waty ch.

Rozpiąćp. [[M. Arcta Słownik ilustrowany języka polskiego/nied. Rozpinać.

Rozpićp. [[M. Arcta Słownik ilustrowany języka polskiego/nied. Rozpijać.

Rozpięć — /, nied. Rozpiekać.

Rozpieczętowywać, dok. Rozpieczętować; zdejmować z czego pieczęć, łamać na czymś pieczęć, odpieozętowywać; r. ś., otwierać ś. z pieczęci.

Rozpiekać (Się), dok. Rozpięć (ś.); dobrze wypiekać (ś.);rozżarzać (ś.), rozpalać (ś.), rozprażać (ś.).

Rozpienić, uczynić śpiewnym, zamienić w śpiew, nadać melodyjność; rozbić na pianę, wzburzyć, okryć pianą.

Rozpierać, dok. Rozeprzeć; otwierać, rozszerzać pchając, rozsuwać, rozpychać; przepełniać, rozdymać; radość, duma r-a; r. ś., rozwalać ś., rozkładać ś., zabierać sobą wiele miejsca; rozkraczać ś., pysznić ś., być dumnym.

Rozpierścieniać się, dok. Rozpierścienić ś.; rozkręcać ś., rozwijać ś. pierścieniami = kręgami.

Rozpierzać, dok. Rozpierzyć; rozpościerać co w kształcie piór.

Rozpierzchać się, dok. Rozpierzchnąć ś.; rozpraszać ś., rozbiegać ś., uciekać w różne strony; rozsypywać ś., rozchodzić ś. po różnych miejscach.

Rozpierzchły, Rozpierzchnięty, Rozpierzchniony, który ś. rozpierzchnął; rozsiany, rozproszony, rozsypany.

Rozpierzchnąć się — /, nied. Rozpierzchać ś.

Rozpieszczać, dok. Rozpieścić; zbytnio, zanadto pieścić.psuć pieszczotami, robić niewieściuchem, rozdelikacać; zbytnio pobłażaći rozbałamucać; r. ś., stawać ś. niewieściuchem, rozdelikacać ś., rozmiękczać ś.; rozpuszczać ś., kaprysić skutkiem czyjego pobłażania.

Rozpieszczeniec, delikatniś, gagatek, pieszczoszek, niewieściuch, piecuch.

Rozpieścić — /, nied. Rozpieszczać.

Rozpieśniać (się), dok. Rozpieśnić (ś.), przepełniać (ś.) pieśnią; rozwijać (ś.) w pieśń.

Rozpięcie, czynność rozpinania; r. a. rozpiętość mostu = odległość między jedną podporą a drugą.

Rozpiętość, rozpięcie; kształt czegoś, co jest rozpięte.

Rozpijać, dok. Rozpić; przyzwyczajać do pijaństwa nałogowego; r. ś., stawać ś. pijakiem nałogowym, upijać ś.

Rozpiłowywać, dok. Rozpiłować; piłą, pilnikiem przecinać na części; pilnikiem na proch rozcierać.

Rozpinać, dok. Rozpiąć; rozpościerać, rozciągać, rozszerzać, rozstawiać, przybijać coś rozciągniętego; odpinać to, co było spięte, zapięte; r. ś., rozpościerać ś., rozciągać ś.; odpinać na sobie ubranie, odpinać ś.

Rozpiorunować, Rozpiorunić, rozbić piorunem, rozgromiać; r. ś. rozlec ś. piorunem, rozgrzmieć.

Rozpis, rozpisanie, rozpisanie ś.  Rozpisywać, dok. Rozpisać; przepisywać pewną ilość razy, kopjować wielokrotnie, robić pewną ilość odpisów; napisawszy, rozsyłać w różne miejsca, różnym o sobom: r. listy; zarządzać, zalecać okólnikiem: r. pospolite ruszenie; rozkładać, rozdzielać, rozdysponowywać rozporządzeniem piśmiennem: r. podatki, kontrybucję; r. ś., zapalać ś. do pisania, zaczynać długo i rozwlekle pisać; szeroko co opisywać.

Rozpity, ten, który się rozpił, stał ś. nałogowym pijakiem, opojem.

Rozplantować, o roślinach: rozflancować, rozsadzić: wyrównać, zniwelować: r. grunt, wał, kopiec.

Rozplatać, dok. Rozpleść; splecionego co rozwijać, rozkręcać; przen., rozgadywać, rozgłaszać paplaniem, rozpuszczać wieść o czym.

Rozpląsać się, zacząć na dobre pląsać, roztańczyć ś.

Rozplątywać, dok. Rozplątać; roz w i kły w ać, roz sy p ły wać, w y r ć wnywać coś, co było splątane; przen., rozjaśniać, wyjaśniać, rozświetlać, rozstrzygać.

Rozpleciny, obrzęd rozplatania warkoczy pannie młodej przed ślubem.

Rozplecisty, dający ś. rozpleść, rozwikłać.

Rozplem, rozpłód, rozmnożenie (ś.), rozplemienie (*.).

Rozplemiać się, dok. Rozplemić (ś.); rozpładzać (ś.), rozkrzewiać (ś.), rozpleniać (ś.), rozradzać (ś ) rozmnażać (ś.).

Rozplemieniaćp. [[M. Arcta Słownik ilustrowany języka polskiego/Rozplemiać.

Rozpleniać — z Rozplemiać; rozradzać ś., rozmnażać ś., rozszerzać ś.

Rozpleść —p. [[M. Arcta Słownik ilustrowany języka polskiego/nied. Rozplatać.

Rozpluchotać się, zacząć ustawicznie pluchotać.

Rozplacać, dok. Rozpłacić; wypłacić każdemu, co mu ś. należy; r. ś, płacić wszystkie należności.

Rozpładzać (się), Rozpładniać

(się), dok. Rozpłodzić (ś.), Rozpłodnić (ś.)p. [[M. Arcta Słownik ilustrowany języka polskiego/Rozplemiać (ś.).

Rozpłakać, wywołać płacz; r. ś., zacząć rzewnie płakać.

Rozpłaszać, dok. Rozpłoszyć; rzuciwszy popłoch, rozpędzać; rozgramiać.

Rozpłaszczać, dok. Rozpłaszczyć; czynić płaskim i szerszym, rozklepywać, rozprasowywać; przyi gniatać; przen. rozciągać, rozwa; lać, rozpościerać na płask; r. ś., płaskim i szerszym ś. stawać; roz’ ciągać ś. na płask.

Rozpłaszczka, roślina z klasy widłaków (f.).

Rozpłata, wypłata, dokonana wielu osobom; częściowa wypłata należności, wypłata ratami, spłata.

Rozpłatać, rozciąć na dwie lub więcej części rozćwiertować, rozchlastać, rozsiekać, skaleczyć.

Rozpławiać, dok. Rozpławić;rozI uszczać (ś ), roztapiać (ś.), rozmiękczać (ś.) w płynach; rozcieńczać (ś.); przen., rozpływać (ś.).

Rozpławny, dający ś. roztopić; rozpuszczalny; rozpuszczony, roztopiony; przen., nalany, nubrzękły, napuchnięty.

Rozpłodek, rozpłodzenie, rozpłodzenie ś; potomstwo.

Rozpłodnićp. [[M. Arcta Słownik ilustrowany języka polskiego/nied. Rozpładniać.

Rozpłodnik, stadnik, reproduktor, n p. [[M. Arcta Słownik ilustrowany języka polskiego/ogier, buhaj knu przen., rozsadnik, źródło.

Rozpłodowy, Rozpłodny, odnoszący ś. do rozpłodu, zdolny do! rozpłodu: buhaj, ogier r.

Rozpłodziciel, ten, który rozpłodził a. rozpładza.

Rozpłodzićp. [[M. Arcta Słownik ilustrowany języka polskiego/nied. Rozpładzać.



Rozpłomieniać, dok. Rozplomi«nić; rozpalać płomieniem; przen., przenikać zapałem, zagrzewać do czynu, roznamiętniać, podżegać; I r. ś., zapalać ś. płomieniem, rozżarzać ś., wybuchać płomieniem, rozjaśniać ś., rozbłyskiwać ś.; przen., unosić ś. zapałem, zapalać ś., roznamiętniać ś.

Rozpłomieniećp. [[M. Arcta Słownik ilustrowany języka polskiego/Rozpłomienić ś.

Rozpłomienienie, rozpalenie ś. płomieniem; zapał, namiętność.

Rozpłonąć, zająć ś. płomieniem, zapalić ś.; wybuchnąć płomieniemrozgorzeć, anieść ś. zapałem, namiętnością.

Rozpłonica, roślina z rodziny trędownikowatych.

Rozpłonićp. [[M. Arcta Słownik ilustrowany języka polskiego/Rozpłomienić.

Rozpłoszyćp. [[M. Arcta Słownik ilustrowany języka polskiego/nied. Rozpłaszać.

Rozpłód, Rozpłodek, rozpładzanie, rozmnożenie; płód, przychówek, owoc; potomstwo; ród, plemię; zawiązek, początek, źródło.

Rozpłókać, płócząc rozpuścić, rozmyć.

Rozpłyń, ciało stałe, zamienione w płyn; płyn, ciecz.

Rozpłynąć się — /, nied. Rozpły! wać ś.

Rozpłynny, zdolny do rozpływania ś., rozpływający ś.

Rozpływ, rozpłynięcie; rozdział koryta rzeki na dwa ramiona.

Rozpływać się, dok. Rozpłynąć ś.; płynąć każdy w inną stronę, płynąc oddalać ś. jeden od drugiego, rozpraszać ś., rozstawać ś.; o płynach: rozlewać ś. na wszystkie strony, rozchodzić ś.; o ciele stałym, pogrążonym w cieczy; rozpuszczać ś.; roztwierać ś.; ze stanu stałego przechodzić w ciekły, topnieć, roztapiać ś.; rozmiękać, roztajać: masło r-a ś. na patelni, gruszka r-a ś. w ustach; przen., być przejętym miłym, rozkosznym uczuciem, rozkoszować ś., unosić ś. w zachwycie, ’ rozrzewniać ś.: r. ś. w rozkoszy, w radości, r. ś. nad kim w pochwałach = chwalić bez umiarkowania; r. ś. we łzach = gorzko płakać; rozgłaszać ś., rozpowszechniać ś.

Rozpoczynać, dok. Rozpocząć; dawać początek czemu, zaczynać co, napoczynać; r. ś., brać początek, poczynać ś., zaczynać ś., następować, dziać ś.

Rozpoetyzować, rozbudzić w kim zapał poetycki, natchnienie poetyckie; r. ś., pisać dużo poezji, odczuwać poetycznie, rozmarzać ś.

Rozpogadzać, dok. Rozpogodzić; czynić pogodnym, wypogadzać, rozchmurzać; przen., rozweselać; r. ś., wypogadzać ś., stawać ś. pogodnym, rozchmurzać ś., rozjaśniać ś.; r-a ś. = nastaje pogoda; przen., rozweselać ś., przestawać być posępnym.

Rozpoićp. [[M. Arcta Słownik ilustrowany języka polskiego/nied. Rozpajać.

Rozpoka, rodzaj małży skamieniałej.

Rozpolitykować (się), roznamiętnić kogo (ś.) do politykowania.

Rozpolować się, roznamiętnić ś. do polowania.

Rozpoławiać, dok. Rozpołowić; dzielić na połowy, rozdwajać; dzielić na części, rozszczepiać; zmniejszać o połowę, czynić dwa razy mniejszym; r. ś., rozpadać ś. na połowy, rozdwajać ś.; stawać ś. dwa razy mniejszym.

Rozpołowić, z nied. Rozpoławiać.

Rozpołożenie, rozwaga, ład w myślach, roztropność.

Rozpołudnić się, wejść w chwilę południową.

Rozpominać, dok. Rozpomnieć; rozpamiętywać, rozważać; wspominać, przypominać.

Rozpona, obicie, baldachim, pawilon.

Rozponka a. Roszponka, roślina z rodziny dzwonkowatych.

Rozpoprężać, dok. Rozpoprężyć; rozbierać z popręgu, zdejmować popręg, rozciągać, wyprężać. Rozpora, krokiew poprzeczna, w środku umieszczona w wiązaniu dachowym, podobna do poziomego przekreślenia litery A; kawał belki, wbity między dwie inne a. między dwie ściany dla ich wsparcia; poprzeczka.

Rozporek, w sukni, w ubraniu: kawałek sukni umyślnie niezeszyty dla łatwiejszego wdziewania; rozprucie.

Rozpornica, belka rozporowa.

Rozporny, dający ś. rozpruć, podzielić; dający ś. rozeprzeć.

Rozporządzać, dok. Rozporządzić; wyznaczać porządek, w jakim ma ś. co dokonywać; zarządzać, wydawać dyspozycję, zalecać, polecać, rozkazywać; rozdzielać co między kogo; mieć co na swe usługi, na zawołanie, do swojej dyspozycji; r. ś., wydawać samoistnie bez porozumienia ś. z nikim, polacenia, rozkazy; rządzić ś., rozrządzać, robić wszystko po swojemu, burmistrzować, postępować, jak u siebie.

Rozporządzalny, ten, którym można rozporządzać, będący do czyjej dyspozycji.

Rozporządzenie, rozkład, porządek, układ, rozkaz, postanowienie, dyspozycja, przepis; papier, akt, zawierający jakiś rozkaz.

Rozporządziciel, Rozporządzacz, człowiek, który rozporządził a. rozporządza.

Rozporządzicielstwo, rola, zadanie, władza rozporządziciela.

Rozporządzićp. [[M. Arcta Słownik ilustrowany języka polskiego/nied. Rozporządzać.

Rozposażać, «foX.’. Rozposażyć; dawać posag każdemu kolejno, wyposażać przychodzić z pomocą pieniężną każdemu z osobna; marnować, trwonić; rozdawać; r. ś., rozgospodarowywać ś., rozporządzać ś., roztasowywać ś.

Rozposiąść, zająć miejsca na siedzeniach, rozsiąść ś., rozsadowićś.

Rozpostarcie, czynność rozpościerania, rozesłanie, rozciągnięcie czego na czym; rozwój, rozrost, wzrost, rozprzestrzenienie, rozszerzanie, spotęgowanie ś.

Rozpostrzećp. [[M. Arcta Słownik ilustrowany języka polskiego/nied. Rozpościerać.

Rozpościerać, dok. Rozpostrzeć; rozciągać, rozściełać, rozkładać, roztaczać, rozwijać, rozpinać, rozbijać% Rozstawiać: r. ręce = rozkrzyżowywać; rozszerzać, szerzyć, rozprzestrzeniać: r. nad czym swoje chorągwie, proporce = brać co pod swoje panowanie; przen., r. co, wykładać coś długo i szeroko, rozwodzić, rozszerzać ś. nad czymś; r. ś., rozciągać ś., rozkładać ś., rozwijać ś., słać ś.; sięgać aż czego, ciągnąć ś. aż dokąd; rozpowszechniać ś., rozchodzić ś., rozrastać ś.; rozgospodarowywać ś., roztasowywać ś., rozporządzać ś., długo i szeroko o Czym mówić, rozwodzić ś. nad czym.

Rozpotężniać (się), dok. Rozpotężnić (ś.); robić (ś.) niezmiernie potężnym, potęgować (ś.).

Rozpotrzebować, wydać na różne potrzeby.

Rozpowiadać, dok. Rozpowiedzieć; mówić o czym wszystkim; rozgłaszać, rozgadywać co; opowiadać ze wszystkiemi szczegółami, wyjaśniać dokładnie.

Rozpowićp. [[M. Arcta Słownik ilustrowany języka polskiego/nied. Rozpowijać.

Rozpowiedzieć — pnied. Rozpowiadać.

Rozpowijać (się), dok. Rozpowić (ś.), Kozpowinąć (ś.); rozwijać (ś.) zpowijaków, rozwijać (ś.) umysłowo.

Rozpowszechniacz, krzewiciel, głosiciel.

Rozpowszechniać, dok. Rozpowszechnić; czynić powszechnym, rozkrzewiać, krzewić, głosić, apostołować, popularyzować.

Rozpoznać — /, nied. Rozpozna; wać.

| Rozpoznanie, poznawanie, badanie, roztrząsanie, określenie choroby, djagnoza.

Rozpoznawać, dok. Rozpoznać; rozeznawać, rozróżniać; poznawać wszechstronnie i gruntownie; rozważać, roztrząsać, badać pilnie; badając określać; przypominać sobie coś dawniej znanego; r. ś. obeznawać ś., obznajmiać ś. z czym.

Rozpoznawalny, dający ś. rozpoznawać, służący do rozpoznania.

Rozpoznawczy, dotyczący rozpoznania; djagnostyczny.

Rozpożyczać, dok. Rozpożyczyć; pożyczać wielu osobom, pożyczać wszystko, co ś. posiada.

Rozpór, Rozporek, szpara: r. w sukni kobiecej, r. w spodniach, rozdzielenie, rozszczepienie, podział.

Rozprasowywać, dok. Rozprasować; prasowaniem rozprostować, wygładzać.

Rozpraszać, dok. Rozproszyć; rozrzucać, rozcinać, rozsypywać, rozwiewać; roznosić, rozszerzać: r. nowiny, plotki; rozrywać, rozweselać: r. złe myśli, smutek; rozdrabniać, rozbijać, rozdzielać na części: r. wojsko na poszczególne oddziały; trwonić, wydawać, wydatkować; rozpędzać, rozganiać, rozb^ać: r. nieprzyjaciela; r. ś., rozsypywać ś., iść w rozsypkę, rozbiegać ś., rozlatywać ś., rozpierzchać ś.; rozdrabniać ś., dzielić ś. na małe cząstki; r. ś. w rozmowie = nie trzymać ś. przedmiotu, odchodzić od niego, nie być ścisłym; o duszy, o umyśle: doznawać roztargnienia^ rozrywać ś.; być unoszonym w różne strony; trwonić ś., marnować ś.

Rozprawa, rozmowa, rozstrzygająca coś, debaty, obrada, roztrząsanie, rozbieranie jakiej sprawy wspólnie z kim, załatwienie jakiego sporu: r. sądowa = zała-1 twienie sprawy jakiej na drodze I sądowej; r. wojenna = wojna, bitwa; I r. honorowa = pojedynek; utwór piśmienniczy, którego treścią jest dowiedzenie słuszności a. niesłuszności jakiej myśli za pomocą rozumowania, traktat naukowy.

Rozprawczy, odnoszący ś. do rozprawy.

Rozprawiać, dok. Rozprawić; mówić o czymś długo, wymownie, rozmawiać o czymś z ożywieniem, rozpowiadać co, rozwodzić ś. nad czym, rezonować, opowiadać żywo, gawędzić o czym; urządzać, rozporządzać, uporządkowywać; r. ś. z kim = koóczyć spór, załatwiać kłótnię; obliczać ś., rachować ś.; mścić ś. nad kim, odpłacać komu swoją krzywdę; r. ś. przed sądem = usprawiedliwiać ś., uniewinniać ś., tłomaczyć ś.

Rozprawka, mała rozprawa, mały traktat o czymś, ćwiczenie piśmienne.

Rozprawny, lubiący rozprawiać, wymowny, gadatliwy; niedługo ś. namyślający, bystry, rezolutny; tyczący ś. rozprawiania; człowiek r. = gaduła, papla.

Rozprażać, prażąc ususzać; ugotować na wpół; rozgrzewać, rozżarzać.

Rozprężać, dok. Rozprężyć; prężąc powiększać objętość; rozszerzać, rozciągać, wyciągać; rozpychać; wydymać, wyprężać; r. ś., przez prężenie ś. zwiększać swą objętość; rozszerzać ś., rozdymać ś., rozciągać ś.

Rozprężliwy, łatwo ś. rozprężający, prężny, elastyczny.

Rozpromieniać, dok. Rozpromienić; sprawiać, aby co rozbłyskiwało promieniami, ozdabiać promieniami, czynić promieniejącym; otaczać jasnością; przen., przepełniać radością, szczęściem; r. ś. promieniami, rozbłyskiwać, otaczać ś. jasnością; przen., okazywać radość, szczęście na twarzy, cieszyć ś., rozradowywać ś. Rozprostowywać, dok. Rozprostować; czynić co nanowo prostym, odprostowywać, wyprostowywać, naprostowywać; r. ś., stawać ś. prostym, wyprostowywać ś., odprostowywać ś.

Rozproszenie, czynność rozpraszania; popłoch, porażka, rozgrom; roztargnienie, roztrzepanie, nieład w myślach.

Rozproszeniec, żołnierz, który uszedł z porażki, niedobitek.

Rozproszka, rozproszenie, rozsypka.

Rozproszkować, rozetrzeć, roztłuc, utrzeć, utłuc na proszek.

Rozproszyciel, człowiek, który co rozproszył a. rozprasza.

Rozproszyć — z nied. Rozpraszać.

Rozprościć — z Rozprostować.

Rozprowadzać, dok. Rozprowadzić; prowadzić w różne strony, odprowadzać w różne miejsca; rozwodzić, roznosić, rozmazywać, rozsmarowywać: r. maść na plastrze, farbę na płótnie; rozcieńczać, rozwadniać, rozczyniać; rozluzowywać, rozluźniać, rozwodzić.

Rozpróć, Rozprućp. [[M. Arcta Słownik ilustrowany języka polskiego/nied. Rozprówać, Rozpruwać.

Rozprószaćp. [[M. Arcta Słownik ilustrowany języka polskiego/Rozpraszać.

Rozprówacz, Rozpruwacz, człowiek, który rozprówa (rozpruwa), rozcina, rozrzyna. % Rozprówać, Rozpruwać, ^. Rozpróć, Rozpruć; rzecz zeszytą rozcinać, rozrywać po szwach, rozcinać nici, któremi co było zeszyte; przen., rozrzynać, rozcinać, płatać; r. ś., rozdzierać ś. na szwie, próć ś., rozchodzić ś. w miejscu, gdzie było zeszyte.

Rozpróżniaczać (się), dok. Rozpróżniaczyć (ś.); robić kogo (ś.) próżniakiem, rozleniwiać (ś.).

Rozpróżnować się, bardzo próżnować, długo próżnować, przyzwyczaić ś. do lenistwa, odwyknąć od pracy, zleniwieć.

Rozpruć — z Rozpróć.

Rozpryskaćp. [[M. Arcta Słownik ilustrowany języka polskiego/nied. Rozpryskiwać; pryskając, wybrać, wyszafować wszystko, co było.

Rozpryskiwacz, przyrząd do rozpryskiwania płynów, rozpylacz, pulweryzator.

Rozpryskiwać, dok. Rozpryskać, Rozprysnąć; pryskając rozchlapywać, rozbryzgiwać, rozrzucać kroplami* roztrzaskiwać, rozrywać, rozbijać na kawałki, druzgotać; r. ś., rozlatywać ś. kroplami, rozbryzgiwać ś., rozchlapywać ś.; rozlatywać ś. w kawałki, roztrzaskiwać ś., rozbijać ś., druzgotać ś.; rozbiegać ś., rozlatywać ś. w różne strony, pierzchać bezładnie w różnych kierunkach.

Rozprysnąć — /, nied. Rozpryskiwać.

Rozprząc — /, nied. Rozprzęgać.

Rozprząść — / nied. Rozprzędzać. Rozprzędać.

Rozprząż, rozprzężenie (ś).

Rozprzedawać, dok. Rozprzedać; przedawać wszystko częściami wielu osobom, wyprzedając.

Rozprzedaż, przedaż cząstkowa, cząstkami; wyprzedaż całkowita, zupełna wielu osobom rozmaitych sprzętów, np. z powodu wyjazdu a. resztek towarów z powodu zwinięcia interesu, końca sezonu itp.

Rozprzestrzeniać, dok. Rozprzestrzenić; czynić co przestronniejszym. szerszym, rozleglejszym; rozszerzać, rozciągać, rozpościerać, rozwijać; przen., krzewić, apostołować, szerzyć, rozpowszechniać; r. ś., stawać ś. szerszym, rozleglejszym, powiększać ś. w swych rozmiarach, rozszerzać ś., rozpościerać ś.

Rozprzędzać, Rozprzędać, dok. Rozprząść; rozkręcać, rozsnuwać coś, co było sprzędzonego, skręconego.

Rozprzęgać, dok. Rozprząc; odprzęgać, wyprzęgać, wykładać z ny, wszetecznik, oddający ś. rozpuście, rozpasaniec, nierządnik.

Rozpustność, rozpusta.

Rozpustny, zbytny, swawolny, figlarny, psotny; rozwiązły, nierządny, wszeteczny, wyuzdany, zdemoralizowany, demoralizujący.

Rozpuszczać, dok. Rozpuścić; ’ puszczać w różne strony, pozwalać odejść, rozsyłać, odprawiać; popędzać do szybkiego biegu, rozpędzać, puszczać w cwał; uwalniać, zwalniać: r. chłopców ze szkoły; ze stanu stałego zmieniać w ciekły, roztapiać; topnieć, tajać, rozmaczać; rozprowadzać, rozcieńczać, rozczyniać, rozwadniać, rozprowadzać; rozszerzać, rozwijać, rozciągać; rozluzowywać, rozwiązywać, rozluźniać, rozsznurowywać, popuszczać związane, ściśnięte, czynić przestronniejszym, szerszym; rozprostowywać, rozpościerać, roztaczać na wszystkie strony, wypuszczać, wysyłać; puszczać wolno; r. komu wodze = dawać mu zbyt wielką swobodę; r. wieść, wiadomość, pogłoskę, plotkę = rozpowszechniać, rozszerzać; r. kogo = demoralizować go, dając mu zbyt wielką swobodę, rozpasywać, rozpustnym czynić; r. ś., rozwijać ś., roztaczać ś., rozchylać ś., rozkręcać ś.; rozpustnym ś. stawać, rozpasywać ś., demoralizować ś. przez zbytnią swobodę; roztapiać ś., tajać, topnieć; o kwiatach, o pączkach liściowych: rozkwitać, rozwijać ś.; r. ś. na co, w co, oddawać ś. czemu bez opamiętania, używać czego bez umiarkowania; rozpuścił ś., jak dziadowski bicz = rozbisurmanił ś., rozswawolił ś., stał ś. krnąbrnym.

Rozpuszczalnik, płyn, użyty do rozpuszczenia w nim jakiego ciała stałego, rozczynnik.

zaprzęgu; odprzągłszy, odprowadzać w różne strony; rozdzielać, rozłączać, rozrywać; przen., rozwodzić, rozluźniać, psuć, rozwalniać; niweczyć, niszczyć; demoralizować, r. ś., być wyprzęganym, uwalniać ś. z zaprzęgu; rozdzielać ś., rozłączać ś., rozstawać ś.; rozwalniać ś., rozluźniać ś., roz-’ strajać ś., demoralizować ś.

Rozprzężenie, czynność rozprzęgania; rozwolnienie, rozluźnienie obyczajów, demoralizacja; rozstrój, bezład, dezorganizacja, chaos.

Rozprzężny, odnoszący ś. do rozprzężenia.

Rozpublikować, publikując rozpowszechnić, rozgłosić.

Rozpuchać, ^. Rozpuchnąć; nabrzmiewać silnie, puchnąć.

Rozpuk, pęknięcie; śmiać ś. aż do r-u = śmiać ś. głośno i dużo, pękać ze śmiechu.

Rozpuklina, rozpadlina, otwór podłużny, szpara, szczelina; ruptura, przepuklina.

Rozpuknąć, Rozpuknąć się, pęknąć, popękać, rozpaść ś. na części, rozleźć ś., rozlecieć ś.

Rozpulchniacz, który rozpulchnia; przyrząd do rozpulchniania gruntu.

Rozpulchniać, dok. Rozpulehnić; czynić pulchnym, pulchniejszym, pulchnić; rozdelikacać, pieścić; rozruszać.

Rozpust, roztwór; ujście, upust; opłata, uiszczana przez rozwodzących ś. małżonków.

Rozpusta, swawola, nadużycie wolności, psoty, zbytki, wybryki; rozwolnienie obyczajów, rozwiązłość, nierząd, demoralizacja, wyuzdanie, sprosność, wszeteczeństwo, rozpasanie.

Rozpustnica, kobieta rozpustna, kobieta złych obyczajów.

Rozpustnik, człowiek swawolny, swawol nik, figlarz, psotnik, trzpiot; człowiek zepsuty, zdemoralizowa

Rozpuszczalność, zdolność rozI puszczania ś. w cieczy. Rozpuszczalny, rozpuszczający ś. w czym z łatwością.

Rozpuścićp. [[M. Arcta Słownik ilustrowany języka polskiego/nied. Rozpuszczać.

Rozpychać, dok. Rozepchać; pchając rozszerzać, rozprzestrzeniać przez wpychanie czego w co; karmić usilnie, odkarmiać nadmiernie; rozdymać, odymać; przen., czynić próżnym, zarozumiałym, nadymać; roztrącać, popychać w tę i ową stronę, chcąc ś. dostać gdzie; r. ś., przez pchanie szerszym ś. stawać, rozszerzać ś.; jeść nadmiernie, opychać ś., przejadać ś.; roztrącając innych na prawo i na lewo, torować sobie drogę w tłumie; popychać ś., odpychać ś. wzajemnie.

Rozpylacz, przyrząd do rozdmuchiwania proszków; przyrząd do rozpylania płynów, pulweryzator, refreszyser.

Rozpylać, dok. Rozpylić; rozścierać na miałki proszek; rozdmuchiwać płyn.

Rozpyszniać się, stawać ś. pysznym, dumnym, nadętym.

Rozpytaćp. [[M. Arcta Słownik ilustrowany języka polskiego/nied. Rozpytywać.

Rozpytlować, przez pytel przepuścić, przepytlować wszystko; przen., rozgadać, rozpaplać.

Rozpytywać się, dok. Rozpytać ś.; zapytując wielu, dowiadywać ś. o czym dokładnie, wywiadywać ś., wypytywać ś.

Rozrabiać, dok. Rozrobić; rozczyniać, rozpuszczać, rozcieńczać, rozwadniać, rozbełtywać; powiększać pracą, rozprzestrzeniać, rozszerzać; rozwijać, wzmagać, potęgować; robiąc, doprowadzać do pożądanego stanu, obrabiać; r. ziemię = uprawiać, karczować; odrabiać coś zrobionego, niszczyć; różnie przerabiać, nadawać różne kształty; r. ś., powracać do poprzedniego kształtu; odrabiać ś. t* Rozrabować, rabując rozchwytać, rozkraść, rozgrabić.

Rozrachowaćp. [[M. Arcta Słownik ilustrowany języka polskiego/nied. Rozrachowywać.

Rozrachowywać, dok. Rozrachować; rozliczać dokładnie, wyrachowywać, obrachowywąć szczegółowo; rozważać, roztrząsać pilnie, wszechstronnie; r. ś. z kim = kończyć z nim rachunki, rozliczać ś., płacić ostatecznie, co ś. komu należy.

Rozrachunek, obliczenie, obrachunek, rachowanie ś. z kim, porachunek, ostateczne załatwienie rachunku.

Rozraczyć się, stać ś. hojnym, gościnnym.

Rozrada, klasa, kategorja, podział.

Rozradowanie, radość, uciecha, wesele.

Rozradowywać, dok. Rozradować; napawać kogo radością, przejmować szczęściem, radować, cieszyć, sprawiać radość komu; r. ś., napawać ś. nadzieją, przejmować ś. szczęściem, radość czuć w sercu, weselić ś.

Rozradykalizować (się), zrobić (ś.), nawskroś radykalnym.

Rozradzać (się), dok. Rozrodzić (ś ); rozmnażać (ś.), rozpleniać (ś.), rozpładzać (ś.), rozkrzewiać (ś.).

Rozramieniać się, dok. Rozramienić ś.; rozrastać ś. w ramiona, w odnogi, rozgałęziać ś., rozkrzewiać ś.

Rozraniać, dok. Rozranić; kaleczyć, rozkrwawiać, ciężko ranić, roztwierać ranę.

Rozrapiać, dok. Rozropić; wywoływać ropienie, rozjątrzać; r. ś., zachodzić ropą, wydawać z siebie ropę.

Rozrastać się, dok. Rozrosnąć ś., Rozrość ś.; rosnąc powiększać ś., rozszerzać ś.; urastać, nabierać ciała, tuszy; przen., rozwijać ś., wzrastać, pomnażać ś., rozkrzewiać ś., dochodzić do znacznych rozmiarów, powiększać ś. Roz razić — /, nied. Rozrażać.

Rozrażać, dok. Rozrazić; tłuc, rozbijać; jątrzyć, rozraniać; r. ś., rozbijać ś., rozdzielać ś.; rozpadać ś., rozszczepiać ś., rozjątrzać ś.

Rozrąbywać, dok. Rozrąbać; na części rąbać, przerąbywać, rozcinać; płatać, ćwiartować.

Rozreklamowywać, dok. Rozreklamować; rozgłaszać, czynić powszechnie wiadomym, wszędzie znanym za pomocą reklam.

Rozrobić — /, nied. Rozrabiać.

Rozrodczy, odnoszący ś. do rozradzania ś.; pomagający rozradzaniu ś.: organy r-e = płciowe.

Rozrodek, potomstwo, ród, plemię; w bot., komórka zarodnikowa.

Rozrodność, plenność.

Rozrodny, mający wiele potomstwa, rozrodzony, rozgałęziony, rozkrzewiony.

Rozrodzenie, czynność rozradzania; ród rozrodzony, potomstwo; drzewo genealogiczne, rodowód.

Rozrodziciel, przodek rodu.

Rozrodzić — z nied. Rozradzać.

Rozroić się, rojąc ś. rozlecieć; rozmnożyć ś., rozplenić ś., rozpłodzić ś.

Rozromansowywać (się), ^’. Rozromansować (ś.); roznamiętniać (ś.) do czytania romansów, pobudzać kogo (ś.) do miłostek, bałamucić kogo (ś.).

Rozropić — z nied. Rozrapiać.

Rozrosły, wysoki i pleczysty, dorodny, tęgi, rosły; bujny, rozwinięty; o drzewie: szeroko gałęźmi sięgający, rozkrzewiony.

Rozrosnąć się, Rozrość się — z nied. Rozrastać ś.

Rozrost, powiększanie ś., rozrastanie ś., rozgałęzienie ś., rozkrzewianie ś.; stan tego, co ś. rozrosło; rozrosłość, rozmnożenie ś., rozpłodzenie ś.

Rozrość się — z Rozrosnąć ś.

Rozrośl, odrostek, odnoga, gałąź; to, co powstaje z rozwinięcia ś. czego.

Rozrośnięty — z Rozrosły.

Rozrożek, gatunek chrząszcza.

Rozrożyć się, rozgałęzić ś., rozkrzewić ś., rozdzielić ś.

Rozrób, rozrobienie ś.

Rozrództwo, płodzenie, rozplenianie, rozpładzanie.

Rozrównywać, dok. Rozrównać; wyrównywać, wygładzając a. odrzucając części wystające; r. ś., wyrównywać ś., wygładzać ś.; być różnym od innych, odróżniać ś. od pozostałych.

Rozróża, roślina z rodziny trędownikowatych.

Rozróżniać, dok. Rozróżnić; odkrywać różnicę, cechy, różniące co od czego, rozpoznawać z pośrod innych, odróżniać, wyróżniać; waśnić, kłócić, rozłączać; r. ś., waśnić ś., kłócić ś., odstrychać jeden od drugiego z powodu różnicy zdań.

Rozróżnienie, rozpoznanie, odróżnianie, czynność rozróżniania; niezgoda, rozterka, nieporozumienie. waśń.

Rozruch, niepokój, hałas, tarłaś, zgiełk, zamęt, zamieszanie, rozgardjasz; awantura, burda; zaburzenie, powstanie, bunt, rewolucja.

Rozruchać, rozruszać.

Rozrumieniać, dok. Rozrumienić; czynić rumianym, rozczerwieniać; r. ś., rumianym ś. stawać, rozczerwieniać ś.

Rozruszać, Rozruchać, wprawiać w ruch; rozkołysać, rozmachać, rozchwiać; przen., ożywić, rozochocić, rozweselić; r. ś., rozochocić ś., ożywić ś., wyjść ze stanu apatji, nabrać śmiałości.

Rozruszek, niewielki rozruch.

Rozryczeć się, bezustannie ryczeć; zacząć płakać rzewnie, głośno, rozbeczeć ś.

Rozryć, ryjąc rozkopać, pobrózdować; rozwalić, rozburzyć, zniszczyć.

Rozryglować, odjąć rygle, odsunąć rygle; odemknąć coś zaryglowanego, odryglować.

Rozryw, miejsce, gdzie było coś rozerwane, przerwa, rozpadlina.

Rozrywacz, który co rozrywa.

Rozrywać, dok. Rozerwać; rwąc, dzielić co gwałtownie na części, rozszarpywać, rozdzierać, targać, rozsadzać: r. szyki, hufce, szeregi nieprzyjacielskie = rozpędzać, rozbijać, zmuszać do ucieczki, rozpraszać; r. swoje siły, wojsko = dzielić na małe oddziałki, rozstrzeliwać; r. małżeństwo, r. zamiar żenienia ś., wyjścia za mąż = przeszkadzać do dojścia do skutku; r. układy = udaremniać, zrywać je, rozchwiewać, w niwecz obracać; r. walczących, bijących ś. = rozdzielać, rozbraniać; r. sejm, sejmik = zrywać je przez zastosowanie prawa vet.o; r. zgodnych = rożnić, waśnić; r. żal, smutek, czarne myśli = odsuwać je od siebie, rozweselać; r. węzeł przyjaźni = przestawać być czyimś przyjacielem; i r. kogo, rozweselać, zabawiać, rozrywki komu dostarczać; jest rozrywany = wszędzie go proszą, jest wzięty, popularny; rozerwany na myślach = roztargniony; r. między siebie = rozdrapywać, rozchwytywać, rozkradać; r. ś., rozrywać | siebie samego; być rozrywanym, rozsadzanym, rozszarpywanym, rozlatywać ś., pękać; używać rozrywki, zajmować sobie myśl w sposób przyjemny, zabawiać ś., weselić ś.

Rozrywka, zabawa, uciecha, rozerwanie umysłu.

Rozrządzać, dok. Rozrządzić; urządzać, rozporządzać, zarządzać, wprowadzać w czym pewien porządek, regulować; r. kim, czym, postanawiać o kim, o czym, postanawiać co względem kogo, czego. I

Rozrzednąć, Rozrzednieć, stać ś. rzadszym.

Rozrzedzać, ^-.Rozrzedzić; czynić rzadszym, przerzedzać; rozcieńczać, rozwadniać: r. ś., rzadszym ś. stawać, tracić na gęstości, rozcieńczać ś.

Rozrzewniać (się), dok. Rozrzewnić (ś.); do łez poruszać (ś.), wzruszać (ś.), rozczulać (ś.), roztkliwiać (ś.).

Rozrzewnienie, wzruszenie, czułość, rzewność, rozczulenie.

Rozrzeźwieć, nabrać rzewności, orzeźwiać.

Rozrzucać, dok. Rozrzucić; rzucając w rożne strony, rozpraszać, rozmiatać, rzucać bezładnie po rożnych miejscach: r. papiery, rzeczy, książki i t.. p.; domki rozrzucone po do!inie = niesymetrycznie pobudowane; włosy rozrzucone = roztargane; rozpowszechniać, rozprzestrzeniać przez podrzucanie: r. odezwy, proklamacje; trwonić, marnować, szastać, rozdawać hojnie, wydawać bez rachunku: r. pieniądze; znosić, rozwalać coś wzniesionego, usypanego, burzyć, rozbijać: r. mur, kopiec, stóg, budynek; r. ś., rozpraszać ś., rozlatywać ś., rozbiegać ś., rozchodzić ś. w rożne strony; awanturować ś., hulać, szastać pieniędzmi. rozbijać ś., stawiać ś.

Rozrzucony, roztargniony; nieuważny, postrzelony.

Rozrzut, rozrzucanie.

Rozrzutnica, kobieta rozrzutna, marnotrawna.

Rozrzutnik, człowiek rozrzutny, marnotrawca, utracjusz, hulaka.

Rozrzutność, marnotrawstwo.

Rozrzutny, nieumiarkowany w wydatkach, marnotrawny, utratny.

Rozrzynać, dok. Rozerznąć; rozcinać na części, krajać, przerzynać, rozpiłowywać, płatać, ćwiartować. Rozsaczać, dok. Rozsaczyć; rozsadzać, rozstawiać w pewnej od-1 ległości jednych od drugich.

Rozsada, rośliny młodo, gęsto rosnące, przeznaczone do rozsadzenia, flance, zwłaszcza ogrodowizn, np. kapusty.

Rozsadczy, odnoszący ś. do rozsadzania.

Rozsadka, latorośl, gałązka odcięta z oczkami, którą zasadza ś. w ziemię dla rozkrzewienia rośliny.

Rozsadnik, młoda roślina, przeznaczona do rozsadzania; grunt, na którym ś. sieje rozsadę; przen., krzewiciel, głosiciel, apostoł, propagator; gniazdo, źródło, siedlisko, miejsce, skąd ś. coś rozchodzi, rozpowszechnia.

Rozsadowić, usadowić inaczej w rożnych miejscach; r. ś., usadowić ś. wygodnie, rozsiąść ś.; rozpostrzeć ś., rozłożyć ś., roztasować ś.

Rozsadzać, dok. Rozsadzić; tu i owdzie sadzić w pewnej odległości jedno od drugiego, sadząc, oddalać jedno od drugiego, rozłączać, rozdzielać; o roślinach: sadzić, flancować, sadzić rzadziej; sadowić w rożnych miejscach daleko jednego od drugiego; usadzać, rozmieszczać, rozlokowywać, rozstawiać; rozpinać, rozciągać, rozwieszać, rozpościerać; rozrywać za pomocą wybuchu, wysadzać w powietrze, wywoływać pęknięcie, rozdymać; rozsadzone konie = rozstawne; w drukarstwie: rozsadzone pismo = rozspacjowane; r. ś., siadać w rożnych miejscach, w pewnej odległości jeden od drugiego, sadowić ś. w rożnych miejscach; pękać, rozrywać ś., dostawać szczelin.

Rozsadziciel, Rozsadzca, człowiek, który rozsadził a. rozsadza.

Rozsadzićp. [[M. Arcta Słownik ilustrowany języka polskiego/nied. Rozsadzać.

Rozsapać się, ustawicznie i silnie sapać, zasapać ś.; przen., rozzłościć ś., rozgniewać ś., rozindyczyć ś., zirytować ś.

Rozsączyć się, sącząc ś. rozlać ś.

Rozsąd, rozeznanie, rozsądzenie, rozstrzygnienie jakiej sprawy, wyrok, sąd, osądzenie.

Rozsądek, zdrowy rozum, zmysł praktyczny, rozwaga, zastanowienie.

Rozsądkowy, odnoszący ś. do rozsądku.

Rozsądnie, przysł., rozważnie, roztropnie, rozumnie.

Rozsądnieć, stawać ś. rozsądnym, rozsądniejszym.

Rozsądny, nacechowany rozsądkiem, pełen rozsądku, roztropny, rozważny, baczny, mający zmysł praktyczny.

Rozsądzać, dok. Rozsądzić; rozstrzygać sądownie, wydawać wyrok w jakiej sprawie, rozeznawać rozsądkiem; sądzić, rozstrzygać, rozważać; godzić zwaśnionych, różniących ś. w zdaniu i t. p.; ja was r-dzę = zrobię sąd między wami, kto z was ma rację.

Rozsegregować, rozłożyć według gatunków, rozgatunkować, rozsortować.

Rozsentymentalizować się, rozczulić ś., stać ś. zbyt sentymentalnym.

Rozseparować, rozdzielić, rozłączyć.

Rozserdecznić się, roztkliwić ś., rozrzewnić ś., wzruszyć ś. serdecznie.

Rozsępiać, dok. Rozsępić czoło = rozmarszczać, wypogadzać, rozchmurzać; r. kogo, rozweselać, wprawiać w dobry humor; r. ś., wypogadzać, rozchmurzać swe czoło, przestawać ś. smucić, gniewać; łagodnieć, nabierać humoru.

Rozsiać — /, nied. Rozsiewać.

Rozsiad, roślina z rodziny krwawnicowatych, bebłek; roślina z rodziny liljowatych, zimowit. Rozsiadać się, dok. Rozsiąść ś.;

siadać szeroko, wygodnie, rozpierać ś., rozwalać ś., rozkładać ś.; siadać w różnych miejscach, siadając oddalać ś. jeden od drugiego, zajmować miejsca dalsze, odleglejsze; rozsadowiać ś., rozmieszczać ś., rozlokowywać ś., osiadać; pękać, rozrywać ś., rozlatywać ś., rozłazić ś.

Rozsiadły, który ś. rozsiadł; krzaczasty, rozgałęziony, rozkrzewiony; rozmieszczony, osiadły w różnych miejscach.

Rozsiany, posiany; rozmieszczony, rozpościerający ś., występujący w różnych miejscach.

Rozsiatkowany, rozgałęziony nakształt sieci.

Rozsiąść się — / nied. Rozsiadać ś.

Rozsieczny, dający ś. rozsiekać, przeznaczony do rozsiekania.

Rozsiedlać, dok. Rozsiedlić; osiedlać, osadzać po różnych miejscach; r. osadę = rozmieszczać przez osiedlanie; r. ś., osiadać, zamieszkiwać, obierać sobie siedlisko po różnych miejscach.

Rozsiedlić się — /, nied. Rozsiedlać ś.

Rozsiedlina, rozpadlina, szpara, pęknięcie.

Rozsiedzieć się, zasiedzieć ś. długo, niechętnie ruszać ś. z miejsca.

Rozsiekać, Rozsiecp. [[M. Arcta Słownik ilustrowany języka polskiego/nied. Rozsiekiwać.

Rozsiekiwać, dok. Rozsiekać, Rozsiec; siekać w sztuki, ciąć na kawałki, rozrąbywać, płatać, rozcinać; zadawać ciężkie rany: r. szablą, szablami, siekierą.

Rozsiepać, rozciąć, rozsiec, porozcinać, sprawić rzeź.

Rozsierdzić (się), rozgniewać (ś.), rozjątrzyć (ś.), zirytować (ś.), rozjuszyć (ś.)-

Rozsierdzony, Rozsierdziony, rozgniewany, rozzłoszczony, zirytowany.

Rozsieść się — z Rozsiąść ś.

Rozsiewacz, Rozsiewca, człowiek, który rozsiewa, siewca; przyrząd do rozsiewania nawozu; przen., propagator, krzewiciel, apostoł.

Rozsiewać, dok. Rozsiać; siejąc, rozsypywać, rozrzucać, tu i owdzie siać, rozpraszać; rozrzucać bezładnie, marnotrawić, trwonić: r. pieniądze = wydawać je nadmiernie na niepotrzebne rzeczy; umieszczać w rożnych miejscach: kwiaty rozsiane po łące, domki rozsiane po pagórkach = tu i owdzie rozmieszczone; los rozsiewa ludzi po świecie; rozpuszczać, rozgłaszać, rozpowszechniać: r. wiadomości, plotki; krzewić, rozszerzać, propagować, rozpowszechniać: r. nauki, cywilizację; r. ś., rozbiegać ś, rozpraszać ś., rozsypywać ś.

Rozsiewca — z Rozsiewacz.

Rozsiodlywać, dok. Rozsiodłać; zdejmować z czego siodło, uwalniać od siodła, rozkulbaczać.

Rozskakiwać, robić rożne skoki, wyskakiwać; r. ś., dok. Rozskoczyć ś.; odskakiwać od siebie, pierzchać w rożne strony, rozbiegać ś.; rozstępować ś., rozdzielać ś., rozrywać ś.

Rozsklepiać, dok. Rozsklepić; roz: bierać ze sklepienia, rozbierać sklepienie; przen., rozdrażniać, rozjątrzać co zasklepionego, np. ranę.

Rozskoczyć się — z nied. Rozskakiwać ś.

Rozskok, w giłnn., stojąc w pozycji ze złożonemi nogami, zrobienie skoku z rozstawieniem nóg.

Rozskrobywać, dok. Rozskrobać; skrobaniem rozdzielać; rozdrapywać, rozdłubywać; skrobiąc rozjątrzać, rozdrażniać: r. wrzód, strupek.

Rozskrzydlić się, rozpostrzeć skrzydła; unosić ś. myślą, duchem jakby na skrzydłach.

Rozsladzać, dok. Rozsłodzić; dodawać do czego słodyczy, czynić słodkim, słodzić; przen., uprzyjemniać, mówić słodkie słowa, rozmarzać, zachwycać.

Rozsławiać, dok. Rozsławić, rozgłaszać, roznosić czyją sławę; r. ś., stawać ś. sławnym, wsławiać ś. szeroko; rozgłaszać ś., rozpowszechniać ś., rozszerzać ś., roznosić ś.

Rozsłocić się, rozilażyć ś., rozdeszczyć ś.

Rozsłodzićp. [[M. Arcta Słownik ilustrowany języka polskiego/nied. Rozsładzać.

Rozsłoneczniać (się), dok. Rozsłonecznić (ś.j; rozpromieniać (ś.) światłem słonecznym; przepełniać (ś.) słonecznością; rozpromieniać (ś.) szczęściem.

Rozsłuchać sięp. [[M. Arcta Słownik ilustrowany języka polskiego/nied. Rozsłuchiwać się.

Rozsłuchiwać, dok. Rozsłuchać; rozpoznawać, rozeznawać słuchem; roztrząsać, rozważać słuchając, przesłuchując; r. ś., nasłuchiwać dla przewiedzenia ś. o czym, słuchając, orjentować ś.

Rozsmakowywać, dok. Rozsmakować; rozpoznawać co smakiem, przekonywać ś. o smaku czego, dochodzić smaku czego; r. ś. w czym, zasmakowywać w czym, nabierać upodobania do czego, zacząć gustować w czym.

Rozsmarowywać, dok. Rozsmarować; cieniutką warstwą czego pokrywać co, smarując rozprowadzać po czym, rozmazywać.

Rozsmętnićp. [[M. Arcta Słownik ilustrowany języka polskiego/nied. Rozsmętniwać.

Rozsmętniwać, dok. Rozsmętnić; czynić smętnym; r. ś., smętnym ś. stawać.

Rozsmyrgać, rozrzucić, rozciskać w rożne strony.

Rozsnowa, osnowa rozciągnięta, rozsnowanie; rozwinięcie, wykład; rozwiązanie: r. dramatu, powieści; dalsze rozsnucie wątku: w dziele naukowym, w utworze literackim.

Rozsnowaćp. [[M. Arcta Słownik ilustrowany języka polskiego/Rozsnuwać.

Rozsnuwać, dok. Rozsnuć; rozprzestrzeniać osnowę, snuć, rozciągając nici w pewnym kierunku; przen., rozwijać szczegółowo jaką myśl, prowadzić dalej jaki wątek; rozwiązywać, rozsupływać, rozwikływać; r. ś., rozwijać ś.

Rozsortowywać, dok. Rozsortować; rozgatunkowywać.

Rozspacjować, w drukarstwie: rozstawić czcionki, wkładając między nie spacje.

Rozspazmowaćsię, zacząć okropnie i długo spazmować.

Rozspekulować się, wdać ś. w rożne spekulacje, zacząć spekulować z zapałem.

Rozspołeczniać, ^. Rozspołecznić; propagować, rozszerzać pewne ideje społeczne; wprowadzać różnice, niezgody pod względem społecznym.

Rozsrebrniać (się), Rozsrebrzać (się), dok. Rozsrebrnić (ś.), Rozsrebrzyć (ś.); oblewać (ś.), rozświecać (ś.) srebrnym blaskiem.

Rozsrożały, rozsrożony.

Rozsrożećp. [[M. Arcta Słownik ilustrowany języka polskiego/Rozsrożyć ś.

Rozsrożyć, srogim uczynić, rozpalić gniewem, rozjątrzyć, rozzłościć, zirytować, rozsierdzić; r. ś., roznamiętnić ś., rozgniewać ś., srogim ś. stać, wybuchnąć gniewem, rozsierdzić ś., zirytować ś., rozwścieczyć ś.

Rozstać sięp. [[M. Arcta Słownik ilustrowany języka polskiego/nied. Rozstawać ś.

Rozstaj, miejsce rozejścia ś. dróg, przecięcie, skrzyżowanie ś. dróg, rozdroże; w lm., rozstajne drogi; przen., chwila niepewności w życiu, kiedy ś. nie wie, jak dalej żyć, jak postępować.

Rozstajny, rozdzielający ś., rozchodzący ś. w różne strony, krzyżujący ś.: r-e drogi = drogi krzyżujące ś.; być na r-ych drogach, na rozstaju = nie wiedzieć, co wybrać, jak dalej postępować.

Rozstanie, a. r. ś., rozejść ś., rozłąka, pożegnanie.

Rozstawać się, dok. Rozstać ś.; rozstępować ś., pękać, rozsiadać, rozchodzić ś.; nasiąknąwszy płynem, miększym ś. stawać; rozpuszczać ś., rozmiękać; r. ś., z kim, z czym, rozłączać ś., rozdzielać ś., żegnać ś., rozchodzić ś., zrywać z sobą.

Rozstawiać, dok. Rozstawić; umieszczać w różnych miejscach w postawie stojącej, stawiać po różnych miejscach, umieszczać w pewnej odległości jedno od drugiego, ustawiać wr pewnym porządku; rozpościerać, rozszerzać, rozciągać; r. ś., być rozstawianym; umieszczać ś., ustawiać ś. wr pewnej odległości jeden od drugiego w postawue stojącej; r. nogi = rozkraczać; r. ręce = rozciągać, rozsuwać, rozczapierzać.

Rozstawić — /, nied. Rozstawiać.

Rozstawny, łatwy do rozstawienia, dający ś. rozstawić, rozstawiany, rozsuwany; rozstawiony w rożnych miejscach: r-e konie = konie zapasowe, gotowe do przeprzężenia po rożnych stacjach pocztowych dla pośpiechu w podroży; r. druk = rozpacjowany, dyssolut.

Rozstąpić się — z Rozstępować ś.

Rozstękać się, zacząć ustawicznie i długo stękać.

Rozstęp, przestrzeń próżna między jednym a drugim, odstęp, luka, przerwa, przedział.

Rozstępować się, dok. Rozstąpić ś.; usuwać ś. w jedną i drugą stronę, odstępować, rozchodzić ś. na strony, pozostawiając w środku miejsce wolne; rozdzielać ś., rozsuwać ś.; przen., otwierać ś., rozpękać ś., rozsiadać ś.; rozstąp ś., ziemio = nie można kogoś a. cze goś nigdzie znaleźć, przepadło bez śladu, jakby ś. zapadło pod ziemię.

Rozstoperczyć, rozczapierzyć, rozstawić, rozkraczyć.

Rozstrajać, dok. Rozstroić; coś | nastrojonego odstrajać, mieszać po; rządek tonów, robić niemożliwym 1 do grania; r. instrument muzyczny; przen., denerwować, rozdrażniać, wyprowadzać z równowagi; r. ś., odstrajać ś., fałszywym ś. stawać (o istrumencie muzycznym); denerwować ś., rozdrażniać ś.

Rozstraszać, dok. Rozstraszyć; strasząc rozpędzać, rozganiać poI strachem.

Roztroić — z nied. Rozstrajać.

Rozstrojenie, dokonana czynność rozstrajania; rozstrój, rozi drażnienie, niepokój nerwowy: rozkład, chaos, niezgoda, zamęt.

Rozstrój — z Rozstrojenie.

Rozstrychać (się), dok. Rozstryj chnąć (ś.); rozdzielać (ś.), rozłączać (ś.), rozdwajać (ś.), rozpraI szać (ś.); waśnić (ś.), różnić

Rozstrychnięcie (się), Rozstrychnienie (się), rozerwanie, rozprężenie, niezgoda, waśń, rozłam, dysharmonja.

Rozstrzelać — — z nied. Rozstrzeliwać.

Rozstrzelać, dok. Rozstrzelić; wykonać nad kim karę śmierci przez zabicie go strzałami z broni palnej; roztrzaskiwać co z broni palnej, rozbijać, roznosić strzałami, rozsadzać, rozrywać; rozpędzać, rozpraszać, rozganiać; rozrzucać na wszystkie strony, rozsiewać. rozsypywać; rozdwajać, rozdzielać; r. druk = rozdzielać litery szerszemi spacjami; r. ś., rozlatywać ś., rozpraszać ś., rozbiegać ś., rozpierzchać ś.; rozchodzić ś. w różne strony; nie zgadzać ś., różnić ś.

Rozstrzeliwać, dok. Rozstrzelać; zabijać, tracić kogo z broni palnej.

Rozstrzelony, ten, którego rozstrzelono; roztargniony, nieuważny, roztrzepany; druk r. = rozstawny, rozspacjowany.

Rozstrzępiać (się), dok. Rozstrzępić (ś.); rozdzielać (ś.), rozrywać (ś.) na strzępy, rozszczepiać (ś.).

Rozstrzyc — fi. nied. Rozstrzygać.

Rozstrzygać, dok. Rozstrzygnąć; strzygąc rozcinać; decydować, rozsądzać; wyjaśniać, rozwiązywać kwestję, załatwiać spór; r. ś., być rozstrzyganym, rozsądzonym, rozwiązywać ś., wyjaśniać ś.

Rozstrzygający, ten, który rozstrzyga; stanowczy, ostateczny, decydujący, niecofniony.

Rozstrzygnąć — z Rozstrzyc.

Rozsuć, rozsypać, rozproszyć; rozłożyć, rozpostrzeć; r. ś., rozsypać ś., rozproszyć ś.; rozsuła ś. o kobiecie: została matką, zlegla.

Rozsunąćp. [[M. Arcta Słownik ilustrowany języka polskiego/nied. Rozsuwać.

Rozsupłać, rozplątać z supła, rozwikłać, rozwiązać.

Rozsuszyć, susząc rozsadzić, wysuszyć tak, iż zacznie pękać.

Rozsuwać, dok. Rozsunąć; usuwać w obie strony, robiąc w środku otwór, przejście, rozdzielać przez suwanie; suwając oddalać; rozkładać, rozciągać; r. ś., odsuwać ś., w różne strony, rozstępować ś.; przen., rozdzielać ś.. rozpraszać ś.. rozlatywać ś.

Rozsuwalny, dający ś. rozsuwać, rozsuwany, rozkładany.

Rozswatać, przeszkodzić projektowanemu małżeństwu, rozchwiać je.

Rozswawolić, rozpuścić, rozpasać; r. ś., rozdokazywać ś., rozzbytkować ś., rozpuścić ś., rozbrykać ś. %

Rozsworować, Rozsforować, puścić psy ze swory, rozwiązywać, rozpuścić ze smyczy; r. ś., rozpuścić ś., rozpasać ś., rozswawolić ś.

Rozsycać, dok. Rozsycić; rozprowadzać, rozrabiać, robić pitnym: r. miód.

Rozsychać się, dok. Rozeschnąć ś.; wyschnąwszy, pękać.

Rozsyczeć się, zacząć gwałtownie syczeć.

Rozsygnalizować, dać do wiadomości, rozpowszechnić za pomocą sygnałów.

Rozsyłać, dok. Rozesłać; posyłać w różne strony, wysyłać, wyprawiać w różnych kierunkach.

Rozsyp — z Rozsypka.

Rozsypaćp. [[M. Arcta Słownik ilustrowany języka polskiego/nied. Rozsypywać.

Rozsypaniecp. [[M. Arcta Słownik ilustrowany języka polskiego/Rozproszeniec.

Rozsypiać się, dok. Rozespać ś.; usypiać na dobre, pogrążać ś. w głębokim śnie, długo spać.

Rozsypisko, ruiny, gruzy, zwaliska.

Rozsypka, Rozsyp, rozsypanie ś„ rozproszenie ś.

Rozsypny, dający ś. rozsypać, sypki, miałki, kruchy.

Rozsypucha, odmiana sypkiego piaskowca.

Rozsypywać, dok. Rozsypać; sypiąc rozpraszać, rozrzucać, rozsiewać; rozkruszać miałko, rozcierać na proch; burzyć, niszczyć, walić; rozpędzać, rozganiać, rozpraszać; marnotrawić, trwonić; targać, łamać; r. ś., sypiąc ś., rozpraszać ś., rozlatywać ś.; rozpadać ś., rozkruszać ś., przen., rozpierzchać ś., rozbiegać ś., iść w j rozsypkę; o kobiecie: zostać matI ką, urodzić dziecko, zlec.

Rozszafować, rozporządzić, rozrządzić; hojnie rozdać, roztrwonić, zmarnotrawić.

Rozszalały, który wpadł w sza; leństwo, we wściekłość, niepoha’ mowany, rozhukany, rozpasany,! rozwścieczony.

Rozszaleć, wpaść w gniew, we wściekłość, w szaleństwo, rozwściec ś., rozpasać ś., stracić panowanie nad sobą; r. ś., rozkochać ś. do szaleństwa w kim.

Rozszarpaniec, rozbitek; tułacz.

Rozszarpnąćp. [[M. Arcta Słownik ilustrowany języka polskiego/Rozszarpać.

Rozszarpywać, dok. Rozszarpać, Rozszarpnąć; szarpnąwszy, pociągj nąwszy gwałtownie, rozdzierać na I części, rozrywać. Rozszastać, roztrwonić, zmarRozszczepny, łupiący ś., łupliwy.

notrawić; przepuścić, przehulać;! Rozszczepywaćp. [[M. Arcta Słownik ilustrowany języka polskiego/Rozszczer. ś., zacząć szastać ś. bez umiar1 piać.

kowania; rozproszyć ś. przez szaRozszczęśliwiać, dok. Rozszczęstanie, zmarnować ś. śli wić; czynić szczęśliwym, uszczę-

Rozszczebiotać, rozgłosić szcze-’ śliwiać; rozradowywać; r. ś., czybiocząc; r. ś., szczebiotać wciąż, nić ś. szczęśliwym, rozpromieniać rozgadać ś., rozpaplać ś. j ś. szczęściem.

Rozszczególniać, dok. RozszczeRozszczypać, dok. Rozszczypgólnić; bardzo szczegółowo obja’ uąć; szczypiąc, rozdzielićp. [[M. Arcta Słownik ilustrowany języka polskiego/Rozśniać, rozjaśniać, tłumaczyć, rozI szczepać.

wijać, wyświetlać. Rozszeptać, rozgadać szeptem;

Rozszczegółowić, rozdzielić.na r. ś., dużo szeptać, nieustannie szczegóły. I szeptać, rozlec ś. szeptem.

Rozszczekać, szczekając rozgłoRozszeregować, rozstawić w szesić; rozgadać, rozpaplać; r. ś., zaj regi.

pamiętać ś. w szczekaniu; przen., Rozszerzacz, człowiek, któryrozzacząć gadać bez końca, zacie| szerzą; krzewiciel, apostoł, protrzewić ś. w gadaniu. ; pagator; przyrząd do wiercenia

Rozszczep, Rozszczepek, rozstudzien artezyjskich, szczepienie, miejsce rozszczepioRozszerzać, ^.Rozszerzyć;czyne, rysa, rozpadlina. nić szerszym, poszerzać; rozprze-

Rozszczepać, Rozszczepićp. [[M. Arcta Słownik ilustrowany języka polskiego/strzeniać, powiększać, czynić obnied. Rozszczepiać. j szerniejszym, luźniejszym, roz-

Rozszczepca, człowiek, który rozpuszczać; podwyższać, panoszyć, szczepią; krzewiciel, propagator, 1 potęgować; powiększać, opowiadaapostoł. jąc przesadzać, rozdymać w opo-

poszerzać ś., szerszym ś. stawać; rozprzestrzeniać ś.; powiększać ś., rozmnażać ś., rozdymać ś.; roz

Rozszczepek — — Rozszczep. I wieści: r. słowami; krzewić, rozRozszczepiać, Rozszczepywać, powszechniać, rozprzestrzeniać, adok. Rozszczepić, Rozszczepać; roz( postołować, propagować; rozkłacinać, szczepiąc rozłupywać, rozdać, rozwijać, rozpościerać, rozpicinać, rozrzynać wzdłuż; roztwienać, roztasowywać;rozkraczać, rozrać, rozszerzać, rozdymać; r. ś.,. stawiać; r. ś., być rozszerzanym,

rozłupywać ś. wzdłuż, rozdwajać ś., rozdzielać ś. przez całą długość; przen., rozchodzić ś., roz-

dzielać ś., rozstrychać ś., rozprzewodzić ś. nad czym szeroko, strzeniać ś., rozpowszechniać ś. Rozszerzalność, własność ciał Rozszczepićp. [[M. Arcta Słownik ilustrowany języka polskiego/nied. RozszczeI rozszerzania ś. pod wpływem ciepiać; szczepiąc rozpowszechnić: r. pła.

drzewa owocowe; rozkrzewić, rozRozszerzalny, mogący ś. rozszepowszechnić, rozszerzyć. | rzać, rozprężliwy, elastyczny.

Rozszczepienie, dokonana czynRozszerzka, łącznik, mufa, rozność rozszczepiania; miejsce roz! szerznica, zworka do rur, cewa szczepione, pęknięcie, rysa, rozrozszerzna. padlina, szpara; przen., rozdwojęRozszerzycielp. [[M. Arcta Słownik ilustrowany języka polskiego/Rozszerzacz. nie ś., rozdział, rozbrat, roztrychRozszerzyć p. [[M. Arcta Słownik ilustrowany języka polskiego/nied. Rozszenięcie ś, niezgoda; r. promienia rzać.

słonecznego = rozłożenie ś. na Rozszlochać się, rozpłakać ś. na barwy. dobre, rzewnie szlochać.

Słownik języka polskiego. — T. II. 37 Rozsznurować, zdjąć sznur z czego, rozwolnić sznury, rozpuścić co zesznurowanego; r. ś., rozluźnić na sobie sznurówkę.

Rozszpilić, wyjąć szpilki, roz piąć; r. ś., rozpiąć ś.

Rozszuflować, rozrzucić, rozwiać szuflą.

Rozszukać się, wziąć ś. gorliwie do szukania.

Rozszumieć się, szumieć nieustannie.

Rozszyć —p. [[M. Arcta Słownik ilustrowany języka polskiego/nied. Rozszywać.

Rozszykować (się), uszykować (ś.), rozłożyć (ś.) porządnie, roz stawić (ś.) w szyku, rozrządzić( ś.).

Rozszywać się, próć ś., rozwodzić ś. w miejscu szwu, rozrywać ś.

Rozścielać, Rozścielać, dok. Rozesłać; rozpościerać, ścieląc co na czym, rozkładać.

Rozścieże, rozdroże, miejsce, gdzie ś. drogi krzyżują.

Rozślizać, dok. Rozśliznąć; ślizkim się stawać, butwieć, śluzem zachodzić; rozślizło ś. = po mrozie nastała lekka odwilż i gołoledż.

Rozślizgać się, ślizgać ś. dużo i długo.

Rozśliznąćp. [[M. Arcta Słownik ilustrowany języka polskiego/nied. Rozślizać.

Rozślubić, rozdzielić to, co ś. złączyło wzajemnym ślubem, roz wieść małżeństwo.

Rozśmiać się, Roześmiać się, zaśmiać ś., wybuchnąć, parsknąć śmiechem, zacząć ś. śmiać.

Rozśmieszać, dok. Rozśmieszyć; sprawiać, żeby ś. kto roześmiał, śmiech wywoływać u kogo, pobudzać do śmiechu, rozweselać aż do śmiechu.

Rozśnieżać się, dok. Rozśnieży<“ ś.; o śniegu: zaczynać na dobre padać; nabierać śnieżnej białości.

Rozśnieżyć śię p. [[M. Arcta Słownik ilustrowany języka polskiego/nied. Rozśnieżać ś.

Rozśpiewać, zapalać kogo do śpiewania; rozgadać, rozpaplać; r. ś., rozochocić ś. do śpiewania, dużo naraz śpiewać.

Rozśrubować, Rozszrubować,

I rozkręcić ze śruby; wyjąć z czeigo śruby.

Rozświata, rozchodzące ś. światło, odblask, połysk, łuna; brzask, świt, jutrzenka.

Rozświdrować, świdrem przewiercić na wskroś; rozszerzyć, roI zepchać świdrem.

Rozświecać, dok. Rozświecić; zaparć światło, rozniecać ogień dla oświetlenia, rozwidniać, rozjaśniać; r. komu, przyświecać, świecić, przeprowadzać ze światłem; czynić jasnym, światłym, oświetlać, rozjaśniać; przywracać wzrok ślepemu; r-ę ja mu gwiazdy w południe = dam mu ś. we znaki!, poczuje on!, pozna mnie!; r. ś., zaczynać ś. palić, rozjaśniać ś., rozbłyskać ś., rozpłomieniać ś., rozelśniewać ś.

Rozświergotać się, Rozświegotać się, ustawicznie świergotać.

Rozświetlać, dok. Rozświetlićp. [[M. Arcta Słownik ilustrowany języka polskiego/Rozświecać; czynić oświeceńszym, rozszerzać oświatę; r. ś., stawać ś. światlejszym, oświeceńszym p. [[M. Arcta Słownik ilustrowany języka polskiego/Rozświecać ś.

Rozświetnić, uczynić świetniejszym, uświetnić; r. ś., świetniejszym ś. stać, dodawać blasku, polom.

Rozświetnieć, stać ś. świetnym, jaśniejszym, słynniejszym, odznaczyć ś.

Rozświetnienie, czynność rozświetniania, świetność, chwała, blask.

Rozświeżać, ^. Rośzwieżyć; odświeżać, czynić świeższym, orzeźwiać.

Rozświętować się, ciągle świętować, nic nie robić.

Rozświt, jutrzenka, świt, brzask.

Rozświtap. [[M. Arcta Słownik ilustrowany języka polskiego/Roświta,

Rozświtać (się), dok. Rozświtnąć (ś.); zaczynać świtać, rozwidniać ś., dnieć; zaczynać jaśnieć, błyszczeć, rozelśniewać ś. Roztargnienie, rozdwojenie, rozproszenie, niezgoda, waśń, niesnaski; nieuwaga, roztrzepanie, dystrakcja.

Roztargnięcie się, Roztargnienie się, przyjemność, rozrywka.

Roztargniony, nieuważny, roztrzepany; zajęty czym innym, nie myślący o tym, co ma robić, rozstrzelony.

Roztasować, na tasach kramarskich rozłożyć; rozmieścić w pewnym porządku, rozlokować, rozłożyć; r. karty = zmieszać, przemieszać, skartować; r. ś., rozłożyć ś. ze swoim kramikiem, rozmieścić na nim towary; przen., rozkwaterować ś., rozgościć ś., stanąć obozem, rozlokować ś.

Rozteatrować się, coraz bywać w teatrze.

Roztelegrafować, rozpowszechnić za pomocą telegrafu, rozesłać na wszystkie strony jaką wiadomość telegrafem.

Roztelepać, roztrząść, rozkołatać, rozluźnić, roztrajkotać.

Rozteraćp. [[M. Arcta Słownik ilustrowany języka polskiego/Roztyrać.

Rozterka, Rozterk, n iezgoda, niesnaski, waśń, poróżnienie, swada, nieporozumienie; r. wewnętrz| na = niepewność, wahanie ś., wątpliwość.

Rozterkliwy, niezgodny, kłótliwy.

Roztęcz, rozbłysk tęczowy.

Roztęczać (się’, dok. Roztęczyć (ś.); rozpinać (ś.), roztaczać (ś.), rozpościerać (ś.) nakształt tęczy.

Roztęczować (się), rozłożyć (ś.) na kolory tęczy, rozpromienić (ś.).

Roztęskniać, dok. Roztęskriić; przenikać tęsknotą; r. ś., oddać ś. tęsknocie.

Roztętniać, dok. Roztętnić; rozbudzać tętno czego, dać ś. słyszeć jako tętent. —

Roztężyć, wytężyć, rozprężyć.

Rozświtowate, Roświtowate, rodzina roślin jednoliściennych.

Roztaborować się, rozłożyć ś. taborem.

Roztaczać, dok. Roztoczyć; rozpuszczać coś zwiniętego, rozkręcać, rozwijać tocząc; rozpościerać, rozkładać, rozszerzać, rozciągać, rozstawiać, rozpinać; r. opiekę = opiekować ś., troszczyć ś.; okazywać, wystawiać co na pokaz, występować okazale: r. swe wdzięki, bogactwo, przepych i t. p.: gryźć, przegryzać, gryząc, tocząc, niszczyć, rozjadać na części (o robakach); tocząc, rozlewać; r. ś., tocząc ś., rozlewać ś., rozpływać ś.; rozpościerać ś., rozwijać ś. rozkładać ś., rozciągać ś., rozstawiać ś., rozczapierzać ś.; okazywać ś. w całej pełni, w całej okazałości.

Roztajać, Roztajeć, rozmarznąć, przejść ze stanu stałego w ciekh wskutek działania ciepła; rozpuścić ś., roztopnieć; roztajało = nastała odwilż.

Roztajemniczać, dok. Roztajemniczyć; czynić, aby coś prze stało być tajemniczym, odkrywać tajemnicę, rozświetlać.

Roztańcować się, Roztańczyćsię: tańcować dużo i z zapałem.

Roztańczyć sięp. [[M. Arcta Słownik ilustrowany języka polskiego/Roztańcować ś.

Roztapiać (się), dok. Roztopn (ś.); rozpuszczać (ś.), topiąc (ś.), rozpławiać (ś.).

Roztargać, Roztargnąć, pociąg nąwszy gwałtownie, rozedrzeć. rozszarpać, rozerwać, zniweczyć; rozkudłać, rozczochrać: r. włosy; przen, zniweczyć, naruszać, zerwać, unicestwić: r. związel przyjaźni; przen.y r. kogo, spra wić mu roztargnienie, rozproszyć jego myśli, uwaerę; r. ś., rozczochrać ś., rozkudłać ś.; rozerwać ś., rozproszyć swoje myśli, zają<ś. czym innym. ,

Roztkliwiać (się), dok. Roztkliwić (ś.); przejmować (ś.) tkliwością, rozczulać (ś.), rozrzewniać (ś.). Roztlećp. [[M. Arcta Słownik ilustrowany języka polskiego/nied. Roztlewać.

Roztlewać, dok. Roztleć; rozżarzać ś., tlejąc rozpalać ś.; zaogniać ś., ożywiać ś., stawać ś. ostrzejszym, gorętszym: spór ś. roztlewa

Roztlić, Rozetlić, rozżarzyć tak, iż zaczyna tleć, rozpalić.

Roztłaczać, dok. Roztłoczyć; rozgniatać, tłocząc rozbijać, miażdżyć, tratować, deptać.

Roztłaczarka, przyrząd do rozpychania rur w maszynach parowych (fig.).

Roztłómaczać, dok. Roztłómaczyć, wykładać wszechstronnie, wyjaśniać; r. ś., tłómaczyć ś. dokładnie.

ROZtłuCp. [[M. Arcta Słownik ilustrowany języka polskiego/nied. Roztłukać, Roztłukiwać.

Roztlukać, Roztłukiwać, dok. Roztłuc; rozbijać, tłukąc rozdrabniać, rozkrusząc, tłuc na drobne kawałki.

Roztocz, roztoczenie, rozpływ, rozpłynięcie ś., rozlew, rzecz roztoczona, powierzchnia rozlana; powódź, wylew; gatunek pająka (2 fig).

Roztoczyćp. [[M. Arcta Słownik ilustrowany języka polskiego/nied. Roztaczać.

Roztoczysty, szeroko roztoczony, rozlany, rozłożysty.

Roztok, roztopy wiosenne, rozlew wód.

Roztoka, potok górski; dolina, wyżłobiona przez potok %

Roztop, roztopienie ś., r o z t a j a n i e, wiosenny rozlew wód; powódź; materjał, ułatwiający topienie, np. rudy a. kruszcu.

Roztoperczać-p. Rozczapierzać.

Roztopićp. [[M. Arcta Słownik ilustrowany języka polskiego/nied. Roztapiać.



Roztopniały, ten, który stopniał, roztopił ś.; rozpuszczony. |

Roztopnieć, topniejąc rozpuścić ś., roztajać, stopnieć.

Roztopny, możliwy do stopienia, topnisty, rozpuszczalny; rozkisły, grzązki, rozlany, topki.

Roztracać, dok. Roztrącić; marnować, marnotrawić, trwonić, przepuszczać, zatracać, zagładzać, wyniszczać.

Roztrajkotać, Rozklekotać, rozluźnić; rozpaplać.

Roztratować, rozdeptać, rozjechać, rozmiażdżyć, zgnieść pod nogami, pod kołami pojazdu itp.

Roztrąbićp. [[M. Arcta Słownik ilustrowany języka polskiego/nied. Roztrębywać.

Roztrącać, dok. Roztrącić; trącając, uderzając rozbijać; walić, rozwalać, rozsadzać, druzgotać, gruchotać, w gruzy obracać; idąc, jadąc odtrącać, odsuwać na bok, przepychać ś. wśród tłumu; r. ś., trąciwszy ś., uderzywszy ś., rozbijać ś., druzgotać ś., rozwalać ś., gruchotać ś., w gruzy ś. obracać.

Roztrefiać, dok. Roztrefić; rozpuszczać włosy, warkocze, kwasty.

Roztrębywać, dok. Roztrąbić;rozgłaszać, rozpowszechniać, roznosić, szefzyć: r. wiadomość, pogłoskę, plotkę; r. ś., rozgłaszać ś., szerzyć ś.

Roztroczyć, rozwiązać, rozsznurować z troków; r. ś., rozebrać ś.

Roztroić (się), rozdzielić (ś.) na troje.

Roztropnie, przysłrozumnie, rozważnie, rozsądnie, przezornie.

Roztropność, rozwaga, baczność, rozsądek, rozum praktyczny, przytomność umysłu, rozgarnięcie.

Roztropny, rozsądny, rozgarnięty, rozumny, przezorny, baczny, rozważny.

Roztruchanp. [[M. Arcta Słownik ilustrowany języka polskiego/Rostruchan.

Roztrucharź, nm., p. [[M. Arcta Słownik ilustrowany języka polskiego/Rostrucharz.

Roztrwaniać, dok. Roztrwonić; marnować, marnotrawić, przepuszczać lekkomyślnie.

Roztrwoniciel, marnotrawca, hulaka, rozrzutnik.

Roztrwoni k, p.nied. Roztrwaniać.

Roztrysk, roztryśnięcie ś., rozbryźnięcie ś.

Roztryskać się, Roztryskiwać się, dok. Roztrysnąć ś.; rozlatywać ś. kroplami, rozpryskiwać ś. cirobnemi cząstkami; przen., rozdzielać ś., rozszczepiać ś., rozdwajać ś.

Roztrysnąć sięp. [[M. Arcta Słownik ilustrowany języka polskiego/nied. Roztryskać ś.

Roztrzask, zdruzgotanie; roztrzaśnięcie ś., iść w r-i = iść w rozsypkę, rozproszyć ś., rozprysnąć ś.

Roztrzaskać — z Roztrzaski wać,

Roztrzaskiwać, dok. Roztrzasnąć, Roztrzaskać; trzasnąwszy rozbijać, druzgotać, tłuc w kawałki z trzaskiem.

Roztrząsać, dok. Roztrząsnąć; potrząsając rozrzucać, rozmiatać, rozsiewać; trząsnąwszy rozpuszczać, roztrzepywać; rozbijać, rozklekotywać, psuć, roznosić, roztrajkotać; przen., r. pogłoskę, wiadomość, plotkę = roznosić, rozpowszechniać; rozważać, rozpatrywać, badać pilnie, wszechstronnie; krytykować; r. komu sumienie = wytykać mu grzechy; chyba cię ze złości roztrzęsę = ubiję; r. ś., być roztrząsanym, rozpraszać ś.. rozsiewać ś.; trzęsąc ś., rozpadać ś. na kawałki, rozbijać ś., rozklekotywać ś., rozchodzić ś.

Roztrząsywaćp. [[M. Arcta Słownik ilustrowany języka polskiego/Roztrząsać.

Roztrząśćp. [[M. Arcta Słownik ilustrowany języka polskiego/nied. Roztrząsać. Roztrząśnięcie, Roztrząśnienie, dokonana czynność roztrząsania; zastanowienie, rozwaga, rozbiór, krytyka, ocena.

Roztrzebiać, dok. Roztrzebić; grunt z pod lasu przysposabiać do użytku, karczować; trzebiąc, wTycinając drzewa, rozszerzać jaką przestrzeń.

Roztrzepać, p.nied. Roztrzepywać.

Roztrzepanica, kobieta roztrzepana, roztargniona.

Roztrzepanie, czynność roztrzepywania; roztargnienie, nieuwaga, nierozwaga, płochość, trzpiotostwo.

Roztrzepaniec, człowiek roztrzepany, roztargniony, postrzeleniec, trzpiot, pustak, sowizdrzał; mleko zsiadłe, rozbite na rzadko.

Roztrzepany, roztargniony, postrzelony, nieuważny; trzpiotowaty, lekkomyślny, płochy.

Roztrzepiotać, trzepiotać bez umiarko wania.

Roztrzepotać się, trzepotać ś. nieustannie.

Roztrzepywać, dok. Roztrzepać; trzasnąwszy, trzepnąwszy, rozwijać, rozprostowywać; rozbijać trzepiąc, ubijać, rozklepywać: r. białko na pianę; r. włosy = wichrzyć, czochrać, kudłać; r. ś., rozwijać ś. przez trzaśnięcie, irzepnięcie, rozprostowywać ś.; wystrzępiać ś.; rozgadać ś., rozpaplać ś. na dobre.

Roztrzeźwiać, dok. Roztrzeźwić; czynić nietrzeźwego trzeźwym, przywracać trzeźwość, wytrzeźwiać; ożywiać, czynić rzeźkim, orzeźwiać; r. ś., powracać do trzeźwości, odzyskiwać przytomność, wytrzeźwiać ś.

Roztrzeźwieć, roztrzeźwić ś.

Roztrzęsywaćp. [[M. Arcta Słownik ilustrowany języka polskiego/Roztrząsywać.

Roztrzpiotać się, rozswawolić ś., nie uważać, nie zachowywać ś. należycie.

Roztucznieć, Roztuczyć się, roztyć ś., popełnieć.

Roztuczyć, utuczyć, zanadto utuczyć.

Roztulać, dok. Roztulić; roztwierać coś stulonego, rozchylać; odmykać, rozwijać delikatnie i ostrożnie.

Roztulać się, rozproszyć ś. na tułaczkę.

Rozturkotać się, turkotać nieustannie.

Roztwarcie, roztworzenie, otworzenie, odemknięcie.

Roztwarty, otwarty, otworzony.

Roztwarzaczp. [[M. Arcta Słownik ilustrowany języka polskiego/Roztworzyciel.

Roztwarzać, dok. Roztworzyć; otwierać, rozwierać; rozcieńczać, rozprowadzać, rozwadniać, rozrzedzać; rozpuszczać ciało stałe w jakim płynie; wyprowadzać na jaw; r. ś., rozlewać ś., ukazywać ś.

Roztwarzalny, rozpuszczalny.

Roztwierać, dok. Roztworzyć; otwierać, odmykać, rozwierać, rozchylać, roztulać, rozdziawiać; r. ś., otwierać ś., być roztwieranym, ukazywać ś.

Roztworzyciel, Roztwarzacz, człowiek, który roztwarza, rozpuszcza.

Roztworzyćp. [[M. Arcta Słownik ilustrowany języka polskiego/nied. Roztwierać p. [[M. Arcta Słownik ilustrowany języka polskiego/nied. Roztwarzać.

Roztworzysty, dający ś. łatwo otworzyć; otwarty na wszystkie strony.

Roztwór, płyn, w którym rozpuszczono jakieś ciało stałe; roztworzenie, otwór; rozterka, niezgoda, rozłam.

Roztyć, roztuczyć; r. ś., utyć, nabrać wielkiej tuszy.

Roztykać, dok. Rozetkać; rozciągać, rozpinać za pomocą kołków; oznaczać kołkami, wytykać, rozstawiać; w różnych miejscach zatykać, rozpychać: r. brzuch; dawać co różnym osobom, wtykając im w ręce; r. ś., najadać ś. nadmiernie, opychać ś.

Roztyłość, otyłość, wielka tusza.

Roztyły, tłusty, otyły, opasły.

Roztyrać (się), Rozterać (się), rozproszyć (ś.) w poniewierce.

Rozucztować się, oddać ś. nadmiernemu ucztowaniu, traceniu czasu na ucztowanie, rozhulać ś.

Rozum, władza i zdolność wydawania sądu i wnioskowania, władza umysłowa, umysł, pojmowanie, myśl, inteligiencja; rozum praktyczny, rozsądek, rozwaga, roztropność, zastanowienie, spryt; zmyślność, dowcip, instynkt u zwierząt; zdanie, mniemanie, przekonanie, sposób patrzenia na rzeczy; fortel, wybieg; trzeba ś. wziąć na r. a. wziąć to na r. = zastanowić ś. dobrze, rozważyć dokładnie; umieć rzeczy brać na r. = rozważać wszechstronnie i spokojnie; odchodzić od r-u = tracić zmysły, szaleć, warjować, rozpaczać; przemawiać komu do r-u = tłumaczyć, wykładać jasno, zrozumiale; człowiek niespełna r-u = warjat, szaleniec, narwaniec; prosty, zdrowy, chłopski r. uczy, sam r. dyktuje = sama logika rzeczy, nie wymagająca bacznego zastanowienia wielkiej inteligiencji; u kobiety włos długi, a r. krótki = mówiło ś. niegdyś o niższości umysłowej kobiet; to przechodzi r. ludzki, r. człowieczy = to rzecz nie do wiary; stracić r. = zgłupieć, oszaleć; mądry, jakby całego świata r-y pojadł, połknął = przemądrzały, zarozumiały o swym rozumie; nauczę cię r-u! = popamiętasz mię!, dam ci ś. we znaki!; miejże r.! = bądź rozsądny!, zastanów ś.!; miałbyś r., gdybyś to zrobił = dobrzebyś, rozumniebyś uczynił; jak na mój r., żeby to na mój r., na mój głupi r. = według mego zdania; pójść, skoczyć po r. do głowy = zastanowiwszy ś., wymyślić co; co głowa, to r. = każdy ma swoje zdanie.

Rozumeczek, zdrob. od [[M. Arcta Słownik ilustrowany języka polskiego/Rozum; spryt, przebiegłość.

Rozumek, niewielki rozum, praktyczny rozum; spryt, przebiegłość.

Rozumieć, pojmować, oceniać znaczenie czego, mieć pojęcie o | czym, zdawać sobie sprawę z czego; wnikać w co, wchodzić w co, w czyje położenie, współczuć komu; r. kogo, odgadywać czyjeś myśli, uczucia, jego stan duchowy, stawiać ś. w jego położeniu, wchodzić w jego intencje; mniemać, uważać, być pewnego zdania, I utrzymywać, twierdzić; r. kogo, co różu

roz w

— 583 —

za kogo, za co = brać, poczytywać | Rozumowany, opierający ś. na za kogo, za co; r. po francusku, rozumowaniu, po angielsku = władać temi języRozumowo, firzysł., drogą rozukami; rozumiem, że.... = zgadzam mu, przez rozumowanie, logicznie, ś. na to, że...; gadaj mi zaraz! roRozumowy, dotyczący rozumu, zumiesz? = musisz powiedzieć; teoparty na rozumie, racjonalny, raz już rozumiem! = przenikam Rozurwisować się, zostać urwidokładnie, odgaduję; co przez to sem, rozpuścić ś., przestać być rozumiesz? = co chcesz powie, człowiekiem porządnym, dzieó?; rozumiem ciebie = wiem, Rozuzdać, zdjąć uzdę, uwolnić czego chcesz, co chcesz powiez uzdy, rozkiełznać, rozchełznać; dzieć; r. wiele o sobie = być zarozpuścić, rozpasać, rozzuchwalić; rozumiałym; r. ś., rozumieć jer. ś., pozbyć ś. uzdy, wyuzdać ś., den drugiego wzajemnie, być we rozkiełznać ś.; rozpasać ś., rozwzajemnym porozumieniu; r. ś. zuchwalić ś., rozpuścić ś. na czym, znać ś. na czym, być Rozwachlarzyć, rozpostrzeć, biegłym w czym, być z czym Rozwadniać, dok. Rozwodnić; rozobeznanym, umieć obchodzić ś. cieńczać, rozprowadzać, rozbierać z czym, umieć co zrobić; r. ś. za wodą; firzen., czynić jałowym, kogo, za co, mieć ś., uważać ś. za czczym, marnym; r. ś., przechokogo. za co; być rozumianym, zrodzić wodą, nabierać w siebie wody. zumiałym; ma ś. r., rozumie ś., Rozwaga, władza duszy, dzięki firzysł., oczywiście, naturalnie, bez której oceniamy ludzi i rzeczy, wątpienia. a także własne postępowanie przy-

Rozumienie, pojmowanie, pojęszłe, zastanowienie, refleksja, rozcie; mniemanie, opinja, sąd, zdamysł, namysł, nie; tłómaczenie, wykład, znaczęRozwahać, wprowadzać w ruch nie; według mego r-a = według wahadłowy, rozkołysać, rozbujać, mego przekonania, jak mnie ś. Rozwalać, dok. Rozwalić; burzyć, zdaje. rujnować, walić, rozrzucać, roz-

Rozumnie, /rzyjz, rozsądnie, rozi bijać; niszczyć, niweczyć; rozłuważnie, mądrze. j pywać, rozszczepiać, płatać, roz-

Rozumnieć, rozumniejszym się j cinać, rozrąbywac; rozdziawiać, stawać, przychodzić do rozumu, roztwierać szeroko, rozwierać; roznabierać rozumu. | stawiać, rozkładać szeroko, roz-

tu z tego będzie r. = zorjentuje ś. w tvm, dojdzie ładu.

Rozumować, dowodzić rozumowo, wywodzić, rozważać logicznie, objaśniać, tłumaczyć.

Rozumowanie, czynienie wywodów logicznych, wnioskowanie; sposób dowodzenia, całokształt dowodzenia.

Rozumność, rozum, mądrość. ciągać, rozsnuwać; rozchwiewać, Rozumny, odnoszący ś. do roudaremniać; r. ś., rozpadać ś. w zumu, rozumowy; obdarzony ro-1 gruzy, rozsypywać ś., walić ś., zumem, mądry, rozsądny, rozważrujnować ś., rozkładać ś., rozciąny, roztropny; trafny, logiczny, | gać ś., kłaść ś. niedbale a. siadać rozsądny, zgodny z rozumem; kto nieprzyzwoicie.

Rozwalina, Rozwaliny, gruzy, ruiny, zwaliska; otwór w murze, przestrzelony kulami armatniemi; bresza, wyłom.

Rozwaliskop. [[M. Arcta Słownik ilustrowany języka polskiego/Rozwalina.

Rozwalniać, dok. Rozwolnić; luźniejszym, wolniejszym czynić, rozluźniać, rozpuszczać; r. żołądek = przeczyszczać; r. obyczaje = roz — pasywać, rozluźniać, szerzyć nieobyczajność, rozwiązłość; r. hart duszy = rozmiękczać, osłabiać; r. ś., stawać ś. wolniejszym, luźniejszym, rozluźniać ś., rozpuszczać ś.; słabnąć, mięknąć; ulegać rozkładowi moralnemu.

Rozwalęsać się, oddać ś. wałęsaniu ś. ustawicznemu.

Rozwałko n i ać się, dok. Roz wał konić ś.; stawać ś. wałkoniem, leniem, nic nie robić, rozpróżniaczać ś., rozleniwiać ś., odwykać od pracy.

Rozwałkowywać, dok. Rozwałkować; wałkując rozpłaszczać, rozszerzać; przen., mówić o czym rozwlekle, rozgadywać ś. o czym; ciągnąć coś długo, nadawać czemu rozgłos.

Rozwarcholić się, rozpasać ś. w warcholstwie.

Rozwarcie, otworzenie.

Rozwarstwować, rozdzielić na warstwy, rozgatunkować.

Rozwarty, roztworzony; kąt r. i >

= większy od pro/\/ stego (fig.).

Rozwarzać, dok. Roz warzy ć; mocno gotować, warzyć; rozgotowywać; przen., rozmiękczać, rozczulać, rozrzewniać, wzruszać.

Rozważać, dok. Rozważyć; ważąc dzielić na części, na mniejsze porcje; podważywszy, otwierać, rozwierać: brać pod uwagę, pod rozbiór, rozmyślać, roztrząsać, rozbierać, kalkulować.

Rozważnie, przysł., z rozwagą, rozstropnie, bacznie, rozumnie.

Rozważny, z rozwagą działający, ostrożny, baczny, oględny, rozumny, roztropny.

Rozważyćp. [[M. Arcta Słownik ilustrowany języka polskiego/nied. Rozważać.

Rozwątlać, dok. Rozwątlić; osłabiać, rozluźniać.

Rozweselać, dok. Rozweselić; pobudzać do wesołości, rozradowywłać, rozbawiać, wprawiać w dobry humor; rozrywać; gaz r-ający = bezwodnik podazotowy, używany do znieczulania przy lekkich operacjach; r. ś., wpadać w wesołość, nabierać humoru.

Rozwiać, Rozwionąćp. [[M. Arcta Słownik ilustrowany języka polskiego/nied. Rozwiewrać.

Rozwiad, rozwiedzenie ś., rozpytanie ś., wywiad.

Rozwiadywać się, dok. Rozwiedzieć ś.; rozpytywać ś. o co, badać co dokładnie, pytając ś. wielu.

Rozwiązać — /, nied. Rozwiązywać.

Rozwiązalny, dający ś. rozwiązać.

Rozwiązanie, czynność rozwiązywania; w matem., niewiadoma wielkość a. działanie, odpowiadające na pytanie, zawarte w zadaniu, a pozostające w związku z podanemi w nim wiadomemi, odpowiedź; przen., wogóle odpowiedź na jakieś zagadnienie, rozstrzygnięcie: r. zagadki, rebusa, logogryfa, szarady i t. p.; r. trudności = znalezienie sposobu wyjścia z nich; r. wątpiiwości = wyjaśnienie; r. umowy = zgodzenie ś. na to, aby przestała obowiązywać; w muzyce: akord lub interwał czysty, wzięty po dysonansie; poród, połóg.

Rozwiązka, rozwiązanie, rozstrzygnięcie; klucz do zrozumienia.

Rozwiązłość, Rozwięzłość, rozpusta, nierząd, rozpasanie, wyuzdanie.

Rozwiązły, Rozwięzły, rozpustny, wyuzdany, nierządny, niemoralny, rozkiełznany, rozpasany. Rozwiązywać, dok. Rozwiązać; coś związanego odwią^ywać, rozpakowywać, rozsupływać węzeł; rozluźniać, uwTalniać, rozpuszczać kogo, co, dawać folgę, popuszczać cugli komu, czemu; rozstrzygać zagadnienie, dawać trafną odpowiedź na zawarte w nim pytanie, odgadywać: r. zadanie matematyczne, zagadkę, rebus, szaradę i t. p.; r. komu ręce = zwalniać go z zobowiązania, przywracać mu swobodę postępowania; r. matkę z płodu = okazywać jej pomoc przy porodzie, odbierać dziecko; r. z grzechów = rozgrzeszać; r. zebranie, zgromadzenie = zumykać obrady, nie pozwalać obiadować; r. związek, towarzystwo = zamykać; r. ś., od wiązywać ś., rozplatać ś., rozwikływać ś.; rozstrzygać ś., odgadywać ś.; i’ozprzęgać ś.; o zebraniu, o związku, o towarzystwie, o posiedzeniu: przestawać radzić, przestawać ś. zbierać, przestawać istnieć; o kobiecie, o samicy: płód wydawać, rodzić; język mu ś. r-al = przemówił, zaczął mówić; co ś. z tego na przyszłość rozwiąże = co z tego wyniknie; r. ś. z ciałem = umierać.

Rozwichrzyć, jakby tchnieniem wiatru rozwiać, wiejąc rozpędzić, rozproszyć; zwichrzyć, wprowadzić zamieszkę, zamieszać; roztargać. rozczochrać; r. ś., rozlecieć ś., rozproszyć ś. od powiewu; roztargać ś., rozczochrać ś.

Rozwićp. [[M. Arcta Słownik ilustrowany języka polskiego/Rozwinąć.

Rozwidlać się, dok. Rozwidlić ś.; rozdzielać ś. w kształcie wideł, rozgałęziać ś.

Rozwidlenie się, rozdzielenie ś. na odnogi, rozgałęzienie ś.; miejsce rozwidlenia ś., widły, bifurkacja.

Rozwidniać, dok. Rozwidnić; widnym czynić, rozjaśniać, rozświetlać r. ś., widnym ś. stawać, rozjaśniać ś., rozświetlać ś., dnieć.

Rozwidniećp. [[M. Arcta Słownik ilustrowany języka polskiego/Rozwidnić ś.

Rozwidnokrężyć, rozszerzyć do granic widnokręgu.

Rozwiedzieć się, wypytać ś., dowiedzieć ś., wywiedzieć ś.

Rozwiej, coś rozwianego w prze-1 strzeń.

Rozwiejny, rozwiewający ś.

Rozwielitka — z Dafnia.

Rozwielmożniać, dok. Rozwielmożyć, Rozwielmożnić; wielmożnym czynić, wzmagać, dochodzić do potęgi; r. ś., wielmożnym ś. stawać, wzmagać ś., potężnieć, rozpanoszać ś.

Rozwielmożniećp. [[M. Arcta Słownik ilustrowany języka polskiego/Rozwielmożnić ś.

Rozwielokrotniać, dok. Rozwielokrotnić; rozmnażać, rozpowszechniać w większej ilości.

Rozwieńczać, dok. Rozwieńczyć; rozciągać w wieńce; r. ś., układać ś. w wieńce; rozbierać ś. z wieńca.

Rozwieracz, w ciele: muskuł roz w i e raj ąc yp. [[M. Arcta Słownik ilustrowany języka polskiego/Roz wi er ad ł o.

Rozwierać (się), dok. Rozewrzeć (ś.); roztwierać (ś, ), otwierać (ś.), rozmykać (ś.), rozszerzać (ś.), rozdzierać (ś.), rozwodzić (ś.), rozpadać (ś.), rozsuwać (ś.).

Rozwieradło, Rozwieracz, narzędzie do rozwierania.

Rozwiercić, wiercąc rozetrzeć; wiercąc rozszerzyć, rozerwać.

Rozwiertnik, przyrząd do rozwiercania dziur, rajbor.

Rozwieszać, dok. Rozwiesić; wieszać w pewnym porządku, w pewnej odległości jedno od drugiego; wieszając, rozpościerać.

Rozwieśćp. [[M. Arcta Słownik ilustrowany języka polskiego/nied. Rozwodzić.

Rozwietrzać, na wiatr wystawiać, aby przewiał; o wietrze: zacząć wiać; r. ś., rozwiewać ś. z powiewem wiatru. f Rozwiewać, dok. Rozwiać; rozpraszać tchnieniem, roznosić powiewem, rozdmuchiwać; przen., rozchwTiewać, unicestwiać, udaremniać, nie pozwalać urzeczywistnić ś.; r. ś., rozlatywać ś., rozpraszać ś. z wiatrem; prze?i., rozchwiewać ś., kończyć ś. na niczym, nie dochodzić do skutku, pełznąć na niczym. Rozwiewność, „zdolność do rózwiewania ś., lekkość, przejrzystość, znikomość.

Rozwiewny, dający ś. rozwiać, lekki, eteryczny, delikatny.

Rozwieźć — /, nied. Rozwozić.

Rozwięzłość — Rozwiązłość.

Rozwięzlyp. [[M. Arcta Słownik ilustrowany języka polskiego/Rozwiązły.

Rozwięź, rozprzężenie, rozstrój.

Rozwięźlep. [[M. Arcta Słownik ilustrowany języka polskiego/Rozwiąźle.

Rozwijać, dok. Rozwinąć, Rozwić; odwijać coś zwiniętego, rozpuszczać, odwijać, odkręcać, rozkręcać, rozplatać; rozpościerać, rozszerzać, roztaczać, rozpinać: r. chorągiew, żagiel; rozpoczynać, wszczynać; krzewić, rozpowszechniać, rozprzestrzeniać, rozgłaszać; wprowadzać w działanie, używać, stosować, wykazywać, wprowadzać w grę, pokazywać w całej okazałości: r. całą energję, ożywioną działalność, całą swą umiejętność; rozradzać, rozkrzewiać, rozchylać, otwierać: r. pączki; ćwiczyć, doskonalić, potęgować, kształcić, doprowadzać do stanu pomyślnego; wykładać, przedstawiać w całej rozciągłości, przedstawiać obszernie i szczegółowo; r. ś., rozwijać siebie; odwijać ś., rozkręcać ś., rozprostowywać ś.; rozpraszać ś., rozchodzić ś., rozlatywać ś., rozbiegać ś.; wykształcać ś., wywijać ś. z pączka, z zarodka, rozkrzewiać ś., rozrastać ś., rozgałęziać ś., rozradzać ś.; wzmagać ś., potęgować ś:, doskonalić ś., kształcić ś., dojrzewać, wyrabiać ś.; dochodzić do stanu pomyślności, zwiększać swój zakres, prosperować; o wojsku: rozstawiać ś., ustawiać ś. w szyku; przedstawiać ś., ukazywać ś. w całej okazałości.

Rozwijalnia, oddział przędzalni jedwabiu, gdzie rozwijają kokony.

Rozwijalny, dający ś. rozwinąć.

Rozwikłać — /?.?«Vfi?.Rozwikły wać.

Rozwikłanie, przysł., sposobem rozwikłanym. Rozwikływać, dok. Rozwikłać;

rozplatać coś zwikłanego, rozmotywać, rozwijać, rozkręcać; przen., wyjaśniać, rozwiązywać, rozświetlać, wyświetlać, rozstrzygać jakąś trudność; r. ś., rozplątywać ś.; przen., rozstrzygać ś., wyjaśniać ś., rozświetlać ś.

Rozwilżać, dok. Rozwilżyć; rozmiękczać wilgocią, rozmakać zwilżywszy, czynić miększym.

Rozwinąćp. [[M. Arcta Słownik ilustrowany języka polskiego/nied. Rozwijać.

Rozwionąćp. [[M. Arcta Słownik ilustrowany języka polskiego/Rozwiać.

Rozwiośnić się, Rozwiośnieć, przybrać wygląd wiosny; — przen., przeniknąć błogością wiosenną.

Rozwisać, dok. Rozwisnąć; wisząc rozpościerać ś.

Rozwisusować się, rozłobuzować ś., rozlampartować ś., rozhultaić ś.

Rozwlecp. [[M. Arcta Słownik ilustrowany języka polskiego/nied. Rozwlekać.

Rozwlekać, dok. Rozwlec; wlokąc w różne strony, roznosić, rozciągać, rozrzucać, w różne kąty zawlekać; wlokąc rozdzielać, rozłączać, rozpraszać; coś nawleczonego rozsuwać, wyjmować, wysuwać; przen., rozwlekle o czymś mówić a. pisać, rozwałkowywać, rozciągać, rozwodzić ś. nad czymś; r. ś., rozciągać ś., rozszerzać ś., rozsiadać ś., rozchodzić ś., rozpościerać ś., rozsnuwać ś.

Rozwlekle, przysł., długo i nudnie, zbyt obszernie, zbyt szczegółowo: mówić r.

Rozwlekłość, zbytnia rozciągłość, przewlekłość: duży obszar, znaczna przestrzeń, rozległość.

Rozwlekły, Rozwleczony, którego rozwlekli, rozciągnięty; rozciągły, szeroki, obszerny, rozległy; rozrosły, dorodny, wielki; przewlekły; r-a wymowa = jakby śpiewająca; zbyt obszerny, rozciągły; długi, długo ś. ciągnący, nudny: styl r., r-a opowieść; druk r. = rozstawiony, rozstrzelony.

Rozwłodek, roślina z rodziny węgłoszowatych.

Rozwloką, zwłoka, mitręga.

Rozwlóczny, dający ś. rozwłóczyć; choroba r-a = zakaźna, zaraźliwa, epidemiczna.

Rozwłóczony, porozwlekany, porozciągany; rozwałęsany.

Rozwlóczyćp. [[M. Arcta Słownik ilustrowany języka polskiego/Rozwlekać; r. ś., włóczyć ś. ciągle, rozwałęsać ś.

Rozwłóknić się, rozdzielić ś. na włókna.

Rozwodniać, Rozwodnić — /?. Rozwadniać.

Rozwodnica, rozwódka.

Rozwodnienie, czynność rozwadniania; r. krwi = wodnistość krwi, wodnica.

Rozwodnik, mężczyzna rozwiedziony, nie żyjący z żoną.

Rozwodny, rozłączny, rozdzielny, rozwiedziony, żyjący w rozwodzie.

Rozwodziciel, człowiek, który rozwodzi.

Rozwodzić, dok. Rozwieść; rozprowadzać, prowadzić, wieść każde w inną stronę; odwiódłszy, wprowadzać w ruch bujający, kołyszący, wahadłowy; rozszerzać, rozciągać, rozluźniać, rozprzestrzeniać, rozwlekać, rozpościerać; rozczapierzać, rozkrzewiać, rozpuszczać, rozwijać; rozwierać, roztwierać, rozmykać; rozbraniać, rozbrajać walczących, bijących ś.; r. małżonków = rozdzielać małżeństwo, rozseparowywrać męża z żoną; r. skargę, mowę = wywodzić, wypowiadać, wygłaszać; r. myśli, koncepty = rozwijać, wykładać; r. ś., rozłączać ś., rozdzielać ś., rozstawiać ś., rozchodzić ś., podawać ś. do rozwodu, brać rozwód; rozłazić ś., rozluźniać ś., rozchodzić ś., mniej spójnym ś. stawać; szerzyć ś., rozszerzać ś. rozciągać ś.. roztaczać ś., rozkładać ś., rozpościerać ś.; rozkrzewiać ś., rozrastać ś., rozgałęziać ś.; mówić o czym długo, rozwlekle, szczegółowo zastanawiać ś. nad czym, rozwałkowywać, rozwlekać jaką rzecz.

Rozwojowy, odnoszący ś. do rozwoju.

Rozwojować się, zacząć zapalczywie wojować.

Rozwolniały, ten, który rozwolniał, stał ś. wolniejszym; język r., rozpuszczony, nadto swobodny.

Rozwolnićp. [[M. Arcta Słownik ilustrowany języka polskiego/nied. Rozwalniać.

Rozwolnieć, stać ś. wolniejszym; zwolnieć, złagodnieć.

Rozwolnienie, czynność rozwalniania; r. żołądka = przeczyszczenie, biegunka; lekarstwo na r. = czyszczące, przeczyszczające; dać, wziąć na r., mieć r.; r. obyczajówT = rozwiązłość, zepsucie, wyuzdanie; r. tkanek = zwiotczenie, zwątlenie.

Rozwolniony, ten, którego rozwolniono, uwolniony; chory na rozwolnienie żołądka; zwątlony, zwiotczały.

Rozwoływać, dok. Rozwołać; wołając rozgłaszać; przenikać krzykiem.

Rozwoniać, dok. Rozwonić; przejmować wonią, rozpraszać zapach.

Rozwonieć, przeniknąć ś. wonią, rozejść ś. wonią.

Rozwora, drąg, umieszczony u spodu woza, rozszczepiony z przodu, łączący przodek z zadnim śródosiem i służący do skracania lub podłużania wozu (fig.); jeden





l kawałków drzewa, wtłoczonych między inne dla ich rozparcia, na sposób szczebli w drabinie; przen., kobieta wielka, niezgrabna, klępa.

Rozwoziciel, człowiek, który rozrozwozi.

Rozwozić, dok. Rozwieźć; wozić co częściowo w różne miejsca. Rozwozowy, służący do rozwo- Rozwydrzeć, Rozwydrzyć się, roz-

zu, rozwożony; handel r. = prowa- zachwalić ś., rozbisurmanić ś.,

dzony sposobem rozwożenia to- , na wszystko sobie pozwalać; być

warów częściowo. na co chciwym.

Rozwoźcap. [[M. Arcta Słownik ilustrowany języka polskiego/Rozwoziciel. Rozynek, Rodzynek, Rozenek, Ro-

Rozwoźny, który rozwożą, mo- dzenek, Rozynka, winna ja-

gący być rozwożonym. goda suszona.

Rozwód, rozwiedzenie, rozłączę- Rozynkowy, nm., odnoszący ś. do nie, rozsunięcie, rozgałęzienie; roz- rozynka; zrobiony z rozynków. łączenie małżeństwa, unieważnię- | Rozzbytkować się, nadmiernie nie ślubu; rozprawa, wywód słow- zbytkować, rozdokazywać ś., rożny, wyłuszczenie, rozbiór jakiej swywolić ś.

sprawy. Rozzieleniać, dok. Rozzielenić;

Rozwódka, kobieta rozwiedziona, nadawać barwę zieloną, zaziele-

Rozwój, wzrost, rozrost, rozwi- niać; r. ś., nabierać barwę zielo-

janie ś., dojrzewanie, dochodzę- | ną, zazieleniać ś.; przen., zakwi-

nie do najwyższego napięcia sił tać, rozpogadzać ś., rozweselać ś.

organicznych w istocie żywej, roz- Rozzielenieć, zazielenić ś.

winięcie; doskonalenie ś. pod ja- | Rozziew, rozwieranie, rozsuwa-

kimkolwiek względem, przybiera- nie, rozdziawianie, rozwarcie; w

nie coraz to wyższych, doskonal- gram., zbieg dwu samogłosek,

szych form, postęp, ewolucja, po- Rozziewać się, ustawicznie zie-

wolne, ale stałe wzmaganie ś., po- wać.

tęgowanie ś., urastanie, zwiększa Rozzlacać (się), dok. Rozzłocić

nie ś. (ś.); rozlśniewać (ś.) złocistemi

Rozwór, otwór, dziura, rozpadli- blaskami, rozpromieniać ($.). na, szpara, szczelina. Rozzłościć, doprowadzić do złoRozwórka, przyrząd chirurgicz- ! ści, rozgniewać, zirytować, rożny do rozwierania, rozwieradło, jątrzyć; r. ś., wpaść w złość, rozrozwieracz. gniewać ś., rozsierdzić ś., ziryto-

Rozwóz, Rozwózka, rozwożenie, wać ś.

rozwiezienie. Rozzuchwalać się, dok. Rozzu-

Rozwrzeszczeć, rozgłosić, roz- chwalić ś.; ośmielać ś. aż do zu-

krzyczeć; r. komu głowę = odurzyć. chwalstwa, stawać ś. zuchwałym,

skotłować wrzaskiem; r. ś., usta- hardym; rozhukiwać ś., rozwydrzać

wicznie wrzeszczeć. ś. uzuchwalać ś. nadmiernie.

Rozwstrętnić się, nabrać wstrę- Rozzuchwalony, zbyt śmiały,

tu, przejąć ś. wstrętem. hardy, rozwydrzony, natarczywy.

Rozwściekać się, dok. Rozwściec j Rozzuwać (się), dok. Rozzuć (ś.);

ś.; wybuchać wściekłością, w na- rozbierać (ś.) z obuwia, zdejmo-

dać w gniew szalony, roznamięt- I wać z kogo (z siebie) obuwie,

niać ś., rozbestwiać ś. Rozzwierzęcać, dok. Rozzwierzę-

Rozwścieklać, dok. Rozwścieklić; j cić; doprowadzać do stanu zwie-

doprowadzać do wściekłości, roz- rzęcości, rozbestwiać; r. ś., do-

wścieczać; r. ś., wybuchać wście- chodzić do zwierzętości, rozbe-

kłością, rozwścieczać ś. | stwiać ś.

Rozwyć się, ustawicznie wyć. Rozżagwić się, rozgorzeć na-

Rozwydrzały, Rozwydrzony, roz- kształt żagwi,

zuchwalony, rozbestwiony, rozpa- | Rozżalać, dok. Rozżalić; rozrzew-

sany; chciwy na co. I niać, rozczulać, wzruszać, martwić, rozgoryczać; r. ś., przejmować ś. żalem, boleścią, roztkliwiać ś.

Rozżalować się, żałować czego bardzo, biadać nad czymp. [[M. Arcta Słownik ilustrowany języka polskiego/Rozżalić ś.

Rozżarcie, zajadle, zaciekle.

Rozżarty, dający ś. unosić namiętnościom, zażarty, zajadły, zaciekły, rozjuszony, zacietrzewiony, zapamiętały.

Rozżarzać, dok. Rozżarzyć; rozniecać ogień, rozpalać; r. ś., rozpalać ś., rozniecać ś.; przen., roznamięttiiać ś., rozogniać ś., rozżegać ś., podniecać ś., rozjurzać ś.

Rozżarzę, żar, blask, bijący od płomienia.

Rozżegać (się), dok. Rozżec (ś.); rozpalać (ś.), rozżarzać (ś.).

Rozżenić się, o małżeństwie: rozwieść ś.

Rozżuwać, dok. Rozżuć; żując rozmiażdżać.

Rozżywić się, ożywić ś., rozruszać ś.

Różaniec, bot.p. [[M. Arcta Słownik ilustrowany języka polskiego/Różanecznik.

Rożek, mały róg; trąbka do grania, zwłaszcza z rogu: r. słuchowy = przyrząd, ułatwiający słyszenie osobom o przytępionym słuchu (fig.); przedmiot kształtu rożka; rogalik z ciasta; korniszon; brzeżek, skraj, krawędź; przen., przyprawić mężowi różki = zdradzić go, sprzeniewierzyć mu ś.

Rożen, przyrząd kucharski w kształcie drążka żelaznego, zaostrzonego w jednym końcu, a w drugim opatrzonego rękojeścią, do obracania na nim ~ nad ogniem nadzianego nań pieczystego, drobiu, zwierzyny, ciasta (fig.); żart., szpada, rapir.

Tl

Rożenek, mały rożen; szpadka; patyczki, gałązki, na których suszą owoce: śliwki na r-ach.

Rożeniec, roślina z rodziny gruboszowatych, różowy korzeń; Dtak kaczkowaty z rodziny kaczekffig.).



rodziny





Rożkowaty, Różc kowaty,

mający ig k s z t a 11 rożka.

Rożnielica, roślina z czerpatkowatych (fig.).

Rożnowaty, mający kształt rożna.

Ród, urodzenie, przyjście na świat, rodzenie, poród; pochodzenie: r-em Polak, r-em z Warszawy; szereg pokoleń, pochodzących od jednego przodka; dom, linja, dynastja: r. Piastów; plemię, rodzaj, rasa, gatunek: r. ludzki = ludzkość, człowieczeństwo; dobrego r-u = dobrej rasy; pokolenie, gieneracja; rodzina, familja; być skąd r-em = z jakiego kraju; być wysokiego r-u = mieć przodkow książąt, hrabiów i t. p. a. znacznych dygnitarzy państwowych.

Róg, wyrostek kostny na głowie u niektórych zwierząt, najczęściej w kształcie gałęzi, mniej lub więcej rozkrzewionych (2 fig.); trąbka do

grania z wydrążonego rogu (fig.); puhar, wyrobiony z rogu; naczynie z rogu do przechowywania prochu (fig.); przyrząd, wyrobiony z rogu, do wkładania i zdejmowania obuwia, chłopak; kant, kąt, węgieł domu, narożnik, zbieg dwóch linji, odgraniczających jaką płaszczyznę, zbieg dwu ulic; kant między dwiema ścianami, kant; odnoga, ramię; naskórek zgru biały, np. na kopycie, na skorupie u żółwia i t. p.; r. u ślimaka = wyrostek długi, z umieszczonym na końcu organem wzroku; r. Amonowy, albo Amona = twór w jamie bocznej mózgu; w gieolr. Amonap. [[M. Arcta Słownik ilustrowany języka polskiego/Amonit; r-i księżyca = księżyc w jednej z kwadr; r-i komu przypinać, przyprawiać = bałamucić mu żonę, zdradzać męża (o żonie); ciemny, jak tabaka w r-u = nic nie wie, nic nie umie; zapędzić kogo w kozi r. = zawstydzić go; r. obfitości, r. Amaltei = w mitologji grec kiej: róg, z którego sypały ł. nieprzebrane skarby, symbol żyzności, obfitości; pokazywać r-i = pysznić ś., stawiać ś.; chlel ma r-i = dostatek czyni ludzi zuchwałymi; pokazywać r-i = być nie posłusznym, zuchwałym; przycie rać, ucierać komu r-ów = poskramiat jego zuchwałość; r-i trzą<ć = pysznićś.; r-i położyć = umrzeć; zwiesić spuścić r-i = spokornieć; zjadłbyn; djabła z r-ami = jestem wściekh głodny; ciemno, jak w r-u = zu pełnie ciemno; r-i na mnie widzą = widzą we mnie wszystko złe; kupić co na r-u = w sklepił w narożnej kamienicy; iść na r. = do kupca, do szynku na rogi: ulic; r. krzyża = ramię.

Rógfant, narożnik w wyrobit stolarskim.

Rój, społeczeństwo pszczelne; przen., tłum, chmara, ciżba, gromada; r. a. pierścień meteoryczny = gwiazdy (meteory) spadające, krążące obficie koło słońca.

Rójka, Rójba, rojenie ś., cza4 rojenia ś. pszczół.

Rószczkap. [[M. Arcta Słownik ilustrowany języka polskiego/Różdżka.

Rów, przekop podłużny do odprowadzania a. sprowadzania wody, dla utrudnienia dostępu do fortecy i t. p.; kanał, fosa, miejsce podłużne, zapadnięte zagłębienie, wklęsłość.

Rówienp. [[M. Arcta Słownik ilustrowany języka polskiego/Równy.

Rówiennica, Rówienniczka, Rówieśnica, kobieta równa innej a. innemu wiekiem; towarzyszka, przyjaciółka w równym z kim wieku.

Rówiennictwo, równość wieku.

Rówienniczy, Rówieśniczy, Rówieśny, równy latami.

Rówiennik, Rówieśnik, człowiek równy wiekiem drugiemu, jednolatek; człowiek współczesny drugiemu; przyjaciel, towarzysz, kolega w równym wieku.

Rówienny, Rówieśny, jednego wieku, równych lat z drugim.

Rówieśnicap. [[M. Arcta Słownik ilustrowany języka polskiego/Rówiennica.

Rówieśnić się, stawać ś. komu rówieśnym, upodobniać ś. komu a. czemu.

Rówieśnikp. [[M. Arcta Słownik ilustrowany języka polskiego/Rówiennik.

Rówieśnyp. [[M. Arcta Słownik ilustrowany języka polskiego/Rówienny.

Równacz, człowiek, który równa, zrównywa co; rodzaj hebla.

Równać, czynić równym, zrównywać, wyrównywać, wygładzać, niwelować; czynić, żeby jedno nie było większe od drugiego, czynić jednakowemi, równemi, upodobniać jedno drugiemu; stawiać na równi; kła^ć na równi, przyrównywać, zestawiać dwie osoby, przedmioty a. czynności podobne; r. ś., stawać ś. równym, gładkim, wygładzać ś., wyrównywać ś.; równym być komu a. czemu, dorównywać komu, czemu, podobnym być do kogo, czego; starać ś. dorównać, być równym komu, czemu, chcieć stanąć na równi z kim, z czym, mieć ś., uważać ś. za równego komu, czemu. Równanie, czynienie równym; wyrównywanie, prostowanie, wygładzanie; porównywanie, przyrównywanie; w matem., połączęnie dwuch równych sobie wielI kości znakiem równania, np. a = b; | ilość, wprowadzona do obliczeń astronomicznych, jako poprawka; wyrażenie za pomocą wzoru równania algebraicznego reakcji chemicznej, np. IIg0 = Hg+0 oznacza rozkład tlenku rtęci na rtęć (lig) i tlen (O).

Równia, równina, płaszczyzna; powierzchnia płaska; r. pochyła = płaszczyzna pochylona do poziomu jako machina, służąca do przesuwania ciężarów w górę (fig.); równoważność, równowaga, równa miara; równy poziom czego, jednostajne wciąż położenie, bez zmiany; równa, jednakowa moc, równy stopień, równość, stan równy; normalna wartość pieniędzy jednego kraju, obliczona według monety drugiego kraju; doprowadzenie wznoszenia murów do poziomu, na którym układa ś. belki pod podłogę; przen., poziomość, mierność, marność, miernota, nędzota; położyć co w r-i z czym = zestawić dla porównania; iść w r-i z czym = w parze, nieodłącznie od czego; na r-i z czym = jednakowo jak..., podobnie jak....

Równianka, słoma prosta, równa; wiązanka, pęczek kłosów, bu kiet kwiatów, girlanda.

Równie, Również, także, żarów no, jednakowo, jednako, przecież, wszakże, pomimo to, wszelako; r. jak = oraz, przytem, a także.



Równik, koło wielkie na ziemi, prostopadłe do osi jej obrotu, którego wszystkie punkty równo odległe są od obu biegunów, dzielące ziemię na dwie półkule: faówmi&v>\ północną i poludnioW’ Y?J wą, ekwator (fig.);

r. niebieski = koło, przeprowadzone na pozornej sferze niebieskiej na jednej powierzchni z równikiem ziemskim i koncentryczne z nim; r. magnetyczny = linja, łącząca wszystkie punkty kuli ziemskiej, gdzie nachylenie magnetyczne równe jest zeru.

Równikowy, odnoszący ś. do równika, położony na równiku a. w blizkości równika, ekwatorjalny.

Równina, równa, płaska przestrzeń ziemi; płaszczyzna, nizina.

Równiuchny, Równiusieńki, Równiuteńki, Równiutki, zupełnie równy.

Równo, firzysł., prosto, nie pochyło; gładko, jednostajnie; jednakowo, podobnie, wr jednej linji, pod sznur, pod strych; jednocześnie, w tej samej porze: r. ze świtem; obojętnie, bez różnicy: wszystko mi to r.; r. ś. z kim dzielić = na równe części; r. z kim ś. kłaść — uważać ś. z nim na równi; r. odległy = równolegty; r. godzinę = akurat godzinę; w tym właśnie miejscu, gdzie co przypadar. z ramieniem, r. z łokciemp. [[M. Arcta Słownik ilustrowany języka polskiego/Równie.

Równobarwny, mający jedną barwę, jednostajny w kolorze.

Równobieżny, równoległy.

Równoboczny, mający jednakowe boki: trójkąt r.

Równobok, figura gieometryczna o bokach równych.

Równobrzmiący, brzmiący jednakowo, zgodny co do słowa.

Równociągly, jednostajny, miarowy.

'F.ównocieplny, mający ciepło równe, mający jednakową temperaturę; linje r-e'p. [[M. Arcta Słownik ilustrowany języka polskiego/Izotermy.

Równoczesność, współczesność.

Równoczesny, jednoczesny, współczesny.

Równocześnie, firzysłodrazu, naraz, współcześnie. ^ Równoczynny, jednakowo czy nuy.  Równodługi, mający tę samą długość.

Równodziennyp. [[M. Arcta Słownik ilustrowany języka polskiego/Równonocny.

Równoimienny, mający to samo imię, jednoimienny.

Równokąt, figura gieometryczna o kątach równych.

Równokątny, w gieom., mający równe kąty.

Równokierunkowy, idący w tym samym kierunku, równoległy.

Równokształtny, posiadający takie same kształty.

Równolegle, w jednakowej odległości jedn > od drugiego.

równoległa, linja równoległa do drugiej linji, paralela.

Równoległoboczny, mający równe boki; r. czworokąt = równoległobok.

Równoległobok, czworobok, którego przeciwległe bo#

ki są równoległe do \ \

siebie, paralelogram v *

(fig.); r. Wattap. [[M. Arcta Słownik ilustrowany języka polskiego/Regulator.

Równoległościan, sześcian, którego przeciwległe ?

ściany są do siebie równoległe, ])aralelo- ~-v A

piped (fig.).

Równoległość, równa odległość od pewnej linji a. płaszczyzny.

Równoległoznacznik, przyrząd stolarski do znaczenia linji równoległych na deskach.

Równoległy, Równobieżny, jednakowo odległy we wszystkich punktach od czegoś drugiego, paralelny: linje, płaszczyzny r-e.

Równoletni, mający tyle lat życia, istnienia, co i ktoś drugi a. coś drugiego.



Równoleżnik, jedno z kół, przeprowadzonych na kuli ziemskiej, a równoległych do równika: r. ziemski (fig.); r. niebieski = jedno z kół, przeprowadzonych na sferze nie’ bieskiej równolegle do równika niebieskiego.

Równoleżność, pokładów, gór = i jednakowe ich układy w różnych | punktach.

Równoliczny, jednakowy co do | liczby.

Równomiarp. [[M. Arcta Słownik ilustrowany języka polskiego/Rymetrja.

Równomierniczy — ^.Symetryczny.

Równomiernośćp. [[M. Arcta Słownik ilustrowany języka polskiego/Symetrycz-

LIOŚĆ.

Równomierny, mający tę samą miarę, co i coś drugiego, równo rozłożony, proporcjonalny.

Równomocny, obdarzony takąż mocą, siłą.

Równomyślny, jednomyślny, powszechny, zgodny; obojętny, zreI zygnowany, apatyczny. | Równonocny, Równodzienny, odnoszący ś. do chwili, kiedy dzień j równy jest nocy; punkty r-e = punkty przecięcia ś. ekliptyki z równikiem; linja r-a = równik.

Równonogi, opatrzony równemi nogami; r-e = dział skorupiaków.

Równonóg, skorupiak równonogi.

Równoobwodowy, Równoobwodny, mający taki sam obwód, jak i drugi.

Równoobwód, figura równoobwodowa.

Równoodległość, równa odległość, równoległość.

Równoodległy, równoległy.

Równoogonowe ryby = mające równy ogon.

Równoosiowy układ = regularny układ kryształów.

Równopalczasty, mający jednakowe palce.

Równopłciowy, będący tejże płci.

Równopłynny, równo płynący.

Równopochyły, odznaczający ś. jednostajną pochyłością.

Równopostaciowość-z Izomorfizm.

Równopostaciowy p. [[M. Arcta Słownik ilustrowany języka polskiego/Izomorficzny.  Równopoziomy, mający równy a. taki sam poziom.

Równoprawny, mający takież same prawa i przywileje.

Równoramienny, mający dwa ramiona równe: trójkąt r. (fig.).

Równorodny, równy urodzeniem, tego samego rodzaju, gatunku.

Równorzędny, współrzędny, jednoznaczny.

Równosilny, mający lakąż siłę, jak i inny.

Równoskrzydly, dział owadów.

Równostronny, mający równe strony, cz. boki.

Równościennokątny, czworobok, mający wszystkie boki i kąty równe, kwadrat.

Równościenny, mający ściany równe a. gładkie.

Równość, powierzchnia równa, gładka; płaskość; prostość; jednakowość, tożsamość; zupełne podobieństwo; r. wobec prawa = równouprawnienie; r. umysłu, serca = stałość, jednostajność, równowaga.

Równotrwały, tak samo długo trwający. /

Równouprawniać, dok. Równouprawnić; zrównywać pod względem praw, nadawać takie same prawa; r. ś., otrzymywać takież prawa, jak i inni.

Równouprawnienie, zrównanie w obliczu prawa i przywilejów; r. kobiet = emancypacja.

Równowaga, stan spoczynku ciała pomimo działania sił: r. stała = kiedy ciało po odchyleniu powraca do pierwotnego położenia; r. niestała = kiedy ciało po odchyleniu nie powraca do poprzedniego położenia; r. obojętna = kiedy ciało zachowuje każde położenie, jakie mu nadano; takie zastosowanie sił przeciwnych, że ś. wzajemnie znoszą; przen., stan, poło-

R(’)WN

Słownik języka polskiego. — T. II.

żenie zgodne z czym, jednakowe natężenie działających czynników: r. polityczna = taki układ państw, ażeby jedno nie miało przewagi nad innem; przen., spokój ducha, opanowanie namiętności, usposobienie równe, jednostajne.

Równowartościowy, Równowarty, mający takąż wartość, co i inne.

Równoważnia, przyrząd gimnastyczny do ćwiczenia ś. w utrzymaniu ś. w równowadze.

Równoważnictwo, część mechaniki, nauka o równowadze sił, statyka.

Równoważniczy, odnoszący ś. do równoważnictwa, statyczny.

Równoważnik, ilość pewnego czynnika, równoważąca jednostkę innego czynnika; w chem., ilość pierwiastku, łącząca ś. z jednostką wodoru lub ją zastępująca; najmniejsza mogąca istnieć ilość związku; r. mechaniczny ciepła = związek liczebny między ciepłem a wykonywaną przezeń pracą.

Równoważność, równowaga.

Równoważny, pozostający w równowadze z czym, tyleż ważący, co i coś drugiego.

Równoważyć, ważyć tyleż, co i coś drugiego; ustalać poziom czego za pomocą równowagi (libelli); sprowadzać do równowagi, utrzymywać w równowadze; przen., jednakowo ważyć, cenić, uważać za równego; być równym czemuś pod względem siły, znaczenia, wpływu i t. p.; r. ś., tyleż ważyć, wynosić, co i coś drugiego.

Równowązki, jednakowo wązki w całej długości.

Równowieki, tegoż wieku, rówieśny.

Równowładca, człowiek, mający takąż władzę, jak i ktoś inny.

Równowladny, mający jednakową władzę, jak i ktoś inny.

Równowysoki, mający takąż wysokość, co i ktoś inny.

RÓWtf

— 593 —

38

Równowzględny, jednakowego stosunku.

Równoziarnisty, o równych, jednostajnych ziarnach.

'Równozimowy, oznaczający jednakową temperaturę zimową: linje r-e'p. [[M. Arcta Słownik ilustrowany języka polskiego/Izochimeny.

Równoznaczny, mający jednakowe znaczenie, co i coś innego, jednoznaczny: wyrazy r-e = synonimy.

Równoznaczyć, mieć takież znaczenie, co i coś innego.

Równy, płaski, gładki, nie mający wzniesień ani zagłębień; poziomy, nie pochyły, horyzontalny; jednaki, jednostajny, jednej wielkości; takiż sam, zgodny z czym, równoważny, jednakowego stanowiska, jednakowego znaczenia, jednakowych przymiotów, jednakowej miary; prosty, nie łamany, prowadzący wprost przed siebie: droga r-a, linja r-a; taki sam, jak i inny, podobny, równający ś. czemu, zgodny z czym; należyty, taki, jak być powinien, słuszny, sprawiedliwy; przen., prosty, zwykły, zwyczajny, pospolity; w gram., stopień r. przymiotników, przysłówków = forma ich gramatyczna, nie wyrażająca stopnia natężenia przymiotu a. własności w stosunku do innych osób a. przedmiotów podobnych; gra r-a = nie hazardowna; umysł r. = umiarkowany, spokojny, obojętny, nie przejmujący ś. bardzo zmiennościami losu; charakter r. = nie porywczy, nie gwałtowny, spokojny, zrównoważony.

Rózeczka, zdr. od [[M. Arcta Słownik ilustrowany języka polskiego/Rózga.

Rózga, gałązka, pręt, pręcik, witka; pęczek gałązek, jako narzędzie kary: bić r-ą, dać r-ą, grozić r-ą; będzie r. w robocie; być skazanym na r-i; przez r-i przejść, biegać = być prowadzonym między dwoma szeregami chłoszcząoyeli żołnierzy; gałąź, odnoga, konar; przen. = być w opałach, doznać wielkich przykrości; r. komety = warkocz, ogon; przyrząd kuchenny i cukierniczy do bicia białek ze skręconego drutu i rękojeści.

Rózgowaty, zbliżony kształtem do rózgi.

Róża, łć., znana powszechnie hodowana w różnych gatunkach roślina o pięknych kwiatach, przyjemnego aromatycznego zapachu (fig.); choroba skórna, polegająca na bolesnym zapaleniu skóry; r. kompasowa, r. wiatrów = rysunek w kształcie promieni, wychodzących ze wspólnego środka, umieszczany w kompasach morskich pod igłą magnesową, wskazuje okolice świata (fig.); r. złota = kwiat C^fft^ róży, zrobiony ze p& złota, poświęcany Ą PiW przez papieża w czwartą niedzielę.Wielkiego Postu i stanowiący dar Papieża dla której z mon archi ń.

Różanecznik — /?. Rododendron.

Różaniec, rodzaj nabożeństwa, złożony z ró- >





żnych mcdlitw, rozmyj ę ślań, antyfon i pieśni | f oraz często powtarzanej \ modlitwy Pańskiej i PoV#..v* zdrowienia Anielskiego; i 50 paciorków, naniza» nych na nitkę do liczenia modlitw w tym nabożeństwie (fig.); ogród różany; taśma lub łańcuch bez końca, z naczyniami poprzyczepianemi w pewnych odstępach, obracane na dwóch wałach, bębnami zwanych, elewa tor (fig.); ani do tańca, ani do r-a = do niczego.

Różanka, odmiana jabłek; roślina z rodziny r ć ż a n k o w atych; ryba brzuchopłet-

wa, karpiowata, olszanka, siekierka (fig.).

Różankowate, Rododendrowe, rodzina roślin dwuliściennych.

Różanolicy, Różolicy, mający różowe lice.

Różanostrojny, strojny, jak róża.

Różaność, barwa różowa, czerwoność, blask różany.

Różanousty, mający różowe usta.

Różany, łć., zerwany z róży; zrobiony z róży, z jej kwiatu, z jej drzewa; różą zaprawiony; mający barwę ruży, różowy; krzyż r. = krzyż w okręgu koła, godło różokrzyżowców; kwiatek r., wieniec r. = niewinność, dziewictwo.

Różan, kolor różowy.

Różańcowaty, kształtem zbliżony do różańca.

Różańcowy, odnoszący ś. do różańca; bractwo r-e = stowarzyszenie pobożne, mające na celu doskonalenie swych członków moralno-religijne przez codzienne odmawianie różańca, rozpamiętywanie tajemnic życia Chrystusowego i podnoszenie swych czynów do doskonałości Chrystusowej, udziela też zapomóg biedniejszym swym członkom; Matka Boska r-a = święto Matki Reskiej w pierwszą niedzielę października, ustanowione przez papieża Piusa V na pamiątkę zwycięstwa Don Juana Austryackiego nad Turkami pod Lepanto w w roku 1560; dzwon r. = zwołujący wiernych do kościoła dla odmówienia różańca.

Różdżany, rozrosły w rózgi, gałęzisty.

^Różdżka, zdr. od [[M. Arcta Słownik ilustrowany języka polskiego/Rózga.

Różdżyca, roślina z rzędu paproci, powadlin.

Różekp. [[M. Arcta Słownik ilustrowany języka polskiego/Rożek.

Różnica, cecha, którą jedno różni ś. od drugiego, odmienność jednej osoby a. jednej rzeczy od drugiej; rozmaitość, odmiana, odcień; poróżnienie, spór, niezgoda, kłótnia, nieporozumienie, rozterka; rozróżnianie, wyróżnianie, wybór; robić r-ę = nie traktować jednakowo, wyróżniać kogo, co; bez r-y = jednakowo, bez wyboru, nie wyróżniając; niedogodność, niewygoda, trudność, kłopot: to mi robi r-ę = na to nie liczyłem, to mi sprawia kłopot, ambaras; w matem., rezultat odejmowania, wskazujący, o ile jednostek odjemna jest większa od odjemnika.

Różnicować, szukać różnicę między dwiema wielkościami, odnajdywać ją, dyferencjować.

Różnicowanie, szukanie lub odnajdywanie różnic funkcji w rachunku różnic skończonych; dyferencjacja.

Różnicowy, odnoszący ś. do różnicy.

Różniczka, matem., różnica nieskończenie mała lub nieskończonostkowa funkcji, przyrost nieskończonostkowy funkcji.

Różniczkować, wynajdywać różnicę, rozbierać umysłowo, analizować jaką myśl; odróżniać, r. funkcję = tworzyć z niej równanie różniczkowe; r. ś., dzielić ś. na rodzaje, odmiany, gatunki, różniące ś. między sobą bardzo nieznacznie.

Różniczkowalność, własność funkcji posiadania różniczki.

Różniczkowanie, wynajdywanie różnicy, dzielenie podług różnic; czynnik rozwoju, dyferencjacja. Różniczkowy, dyferencjalny: rachunek r. = raehunek, przy pomocy którego znajdujemy różniczki funkcji; równania r-e = równania, w których występują różniczki I funkcji.

Różnić, tworzyć różnice, czynić różnym, innym, rozróżniać, od| różniać; r. kogo z kim = wywoływać kłótnię, nieporozumienie, siać niezgodę, gniewać, poróżniać; r. ś., wykazywać różnicę, odróżniać ś., być różnym, innym; r. ś. z kim, kłócić ś., waśnić ś., być w nieporozumieniu, gniewać ś. z kim; r. ś. z kim w zdaniu = mieć inne zdanie, niż on.

Różnie, Różno, przysł., odmiennie, nie tak, inaczej, nie jednakowo, niezgodnie, niejednomyślnie; rozmaicie, tak i inaczej.

Różno, przysł., oddzielnie, na osobności, poszczególnie; z osobnap. [[M. Arcta Słownik ilustrowany języka polskiego/Różnie.

Różnobarwistyp. [[M. Arcta Słownik ilustrowany języka polskiego/Różnobarwny, różnokolorowy.

Różnobarwność, pstrokatość, różnokolorowość, pstrocizna.

Różnobarwny, Różnobarwisty, mający różne barwy, różnokolo-1 rowy, pstrokaty, pstry, mieniący ś.; przen., różnorodny, różny, rozmaity, różnokształtny.

Różnoboczny, mający boki różnej długości.

Różnobok, figura gieometryczna o bokach różnej długości.

Różnobrzmiący, niejednakowo brzmiący, różnogłośny; inaczej, odmiennie brzmiący; różnorodny, rozmaity, niejednolity.

Różnocenny, mający różną cenę, różny w cenie.

Różnociężki, mający różny ciężar.

Różnoczesny, Różnoczasowy, odnoszący ś. do różnych czasów.

Różnodążność, rozmaita dążność do czego.

Różnodrzewy, złożony z różnych drzew.

Różnodzielność, odrębność, odróżnianie ś., różnica.

Różnodźwięczny, z Różnogłośny.

Różnofarbny, różnobarwny.

Różnogatunkowy, należący do różnych gatunków.

Różnogłośny, Różnogłosy, różnobrzmiący, wydający różne głosy.

Różnogniazdy, z różnych gniazd pochodzący.

Różnogwaryp. [[M. Arcta Słownik ilustrowany języka polskiego/Różnogłośny; lotyczący różnych gwar ludowych, posługujący ś. różnemi gwarami.

Różnoherbowy, Różnoklejnotny,

należący do różnych herbów.

Różnoimienny, mający różne imiona, różne nazwy; różnorodny.

Różnoistny, Różnoistotny, różnej natury, odmiennej istoty.

Różnojęzyczny, Różnojęzyki, Różnojęzykowy, mówiący różnemi językami, należący do różnych na-odów.

Różnokątny, mający różnej wielkości kąty.

Różnokierunkowy, idący w różnych kierunkach.

Różnoklejnotny, Różnoherbowy, rzecz., szlachcic, pieczętujący ś. innym herbem.

Różnokolorowy, różnobarwny.

Różnokrajny, powykrawany w różny sposób, niejednostajny..

Różnokrajowy, pochodzący z różnych krajów.

Różnokrasny, Różnokrasy, mieniący ś. pięknemi barwami.

Różnokreślny kąt, w matem. = kąt, utworzony przez linję prostą i krzywą.

Różnokrotny, powtarzający ś. różną ilość razy.

Różnokształtny, mający różny odmienny kształt, inny pod względem kształtu; zmieniający kształt, zmienny, niejednostajny.

Różnolicie, przysł., różnorodnie, niejednostajnie.

Różnolicowy, Różnolicy, mający różne oblicze, odmienną powierzchowność; przedstawiający ś. inaczej z każdej strony. Różnoliczny, różnorodny i liczny.

Różnolist, bot.p. [[M. Arcta Słownik ilustrowany języka polskiego/Łykosz.

Różnolisty, mający różnorodne liście.

Różnolity, niejednolity, niejednostajny, składający ś. z różnorodnych części.

Różnolśniący, lśniący różnemi barwami.

Różnomastny, Różnomaścisty, będący różnej maści.

Różnomelodyjny, rozlegający ś. różnemi melodjami.

Różnomiarowość, posiadanie różnych miar; r. wzroku = widzenii nierówne obudwoma oczami.

Różnomiarowyp. [[M. Arcta Słownik ilustrowany języka polskiego/Różnomierny.

Różnomiernośćp. [[M. Arcta Słownik ilustrowany języka polskiego/Różnomiarowość.

Różnomierny, Różnomiarowy,

mający różne miary, użyty w różnej mierze.

Różnomówca, mówiący odmiennym językiem.

Różnomyślny, różnie, na różne sposoby myślący; inaczej myślący, innego zdania, niejednozgodny, niejednomyślny.

Różnonarodowy, Rożnonarodowościowy, odnoszący ś. do różnych narodów; składający ś. * różnych narodowości.

Różnoodlegly, różnie odległy; leżący nie w równej odległości.

Różnooki, mający różne oczy, t, j. tęczówkę w każdym oku inaczej ubarwioną.

Różnoosiowy układ minerałów = postać kryształu rombowa, pryzmatyczna.

Różnopióry, mający różnobarwne upierzenie, pstry.

Różnoplemiennik, członek innego plemienia.

Różnoplemienny, pochodzący z innego plemienia; różnorodny pod względem pochodzenia; składający ś. z różnych plemion.

Różnoplciowy, należący do różnej płci, będący innej płci.

Różnopolowy, dotyczący gospodarstwa rolnego, systemu różnych pól.

Różnopostaciowość, własność niektórych minerałów jednakowego składu chemicznego tworzenia kryształów, należących do różnych układów krystalograficznych, heteromorfizm.

Różnopostaciowy, posiadający własność różnopostaciowości, heteromorfny.

Różnoprzemienny, ulegający różnym przemianom.

Różnoprzymiotny, posiadający inne przymioty; mający różne przymioty.

Różnoraki, rozliczny, różnorodny, rozmaity, różnogatunkowy.

Różnorodny, nie jednakowego pochodzenia, różnoplemienny; nie jednakowy, niejednolity, mieszany; różny, rozliczny, rozmaity, wieloraki; w chem., ciało r-e = mieszanina, dająca ś. rozdzielić na części składowe za pomocą środków mechanicznych

Różnorymowy, Różnorymy, złożony z różnych rymów, z wierszy różnej długości.

Różnorzędny, składający ś. z różnych gatunków.

Różnoskładny, składający ś. z różnych części jednostek.

Różnoskrzydły, posiadający rozmaite, różnokolorowe skrzydła.

Różnostanowy, należący do różnych stanów.

Różnostopniowy, należący do różnych stopni.

Różnostrojny, rozmaicie przybrany, rozmaitej powierzchowności.

Różnostronny, odnoszący ś. do różnych stron, wielostronny, niejednostronny, wszechstronny.

Różność, różnica, niejednakowość, rozmaitość; odmienność, odmiana; w Imn., r-i, mnóstwo różnych rzeczy; r-i u rzeźnika = rozmaitości, okrawki wędlin, Różnoświatły, charakteryzujący ś. różnemi stopniami natężenia światła; odznaczający ś. różnemi stopniami odcieni jakiejś barwy.

Bóżnotęczny, mieniący ś. różnemi barwami tęczy, tęczowy.

Różnotkany, tkany w różne desenie.

Różnotonny, odzywający ś. różnemi tonami.

Różnotypowy, różny typ przedstawiający.

Różnoukształtowany, ukształtowany w sposób rozmaity.

Różnousty, różnojęzyczny.

Różnowartościowy, będący różnej wartości.

Różnowiekowy, różny wiekiem, nie rowieśny; pochodzący z różnego wieku.

Różnowierca, człowiek innej wiary, innego wyznania, innowierca, dysydent.

Różnowierstwo, należenie do innego wyznania, do innej wiary, innowierstwo; o^ół wyznawców innej wiary, różnowiercy, innowiercy, dysydenci; rozmaitość wyznań, wiar.

Różnowłosy, składający ś. z włosów różnych, mający różne włosy.

Różnowonny, wydzielający z ciebie różne wonie.

Różnowydziałowy, odnoszący ś. do różnych wydziałów.

Różnowzorowy, Różnowzory, Różnowzorzysty, mający po sobie różne wzory, różne desenie, rozmaite barwy; różnokształtny.

Różnozaciężny, zebrany w ró! żny sposób do służby wojskowej.

Różnoząb, ryba skamieniała z rzędu chrząstkowych.

Różnozębny, mający różne zęby.

Różnoziarny, złożony z różnych ziarn.

Różnoziemski, odnoszący ś. do różnych ziem.

Różnoznaczny, r. mający inne, odmienne znaczenie; mający wiele znaczeń, wieloznaczny, dwuznaczny: wyraz r. = homonim.

Różnozwrotny, niejednorodny, mający własności różne w różnych kierunkach.

Różny, odmienny, niejednakowy, niepodobny do drugiego, odrębny, wyróżniający ś., inny, inakszy; rozmaity, wieloraki, rozliczny.

Różodłoni, mający różowe dłonie.

Różokrasy, piękny, jak róża.

Różokrzew, krzak róży.

Różokrzyżowiec, członek sekty mistycznej w XVII wieku, która przypisywała sobie władzę nadprzyrodzoną.

Różoplodny, płodzący róże.

Różopromienny, wydający różowe promienie.

Różowaty, podobny do róży; w lm., r-e, rodzina roślin dwuliściennych.

Różowić, łć., różowym czynić, zabarwiać na różowo; r. ś., nabierać koloru różowego, barwić ś. na różowo.

Różowieć, łć., nabierać koloru różowego. stawać ś. różowym.

Różowiuchny, Różowiutki, Różowiuteńki, zupełnie różowy.

Różowo, łć., przysł., w barwie różowej, patrzeć r. na rzeczy = widzieć we wszystkim dobre przymioty, spodziewać ś. zawsze czegoś pomyślnego, patrzeć optymistycznie.

Różowy, łć., koloru róży, bladoczerwony, ponsowy; przen., miły, przyjemny, sympatyczny, wesoły, optymistycznie nastrojony: r-e nadzieje, r. humor.

Różycap. [[M. Arcta Słownik ilustrowany języka polskiego/Róża; dorodna, piękna 7-óża; w architekturze — z Rozeta.

Różyczka, łć., mała róża; kilka liści, wyrastających z jednego punktu łodygi w kształcie kółka; pewien sposób szlifowania djamentu, rozeta, raut,

Różystka, łć., kobieta, zatrudniona wyrobem róż w fabryce sztucznych kwiatów.

Rrrum!, wykrz., oznaczający hałas, głos donośny, nagle ś. rozlegający, uderzenie o co, stłuczenie czego.

| Rsztony, ostrużyny, drzazgi.

Rtęcenie, łączenie z mit dzią metalu, amalgamacja.

Rtęciak — fi. Amalgamat.

Rtęcica, choroba wynikła z przewlekłego zatrucia rtęcią.

Rtęciny (-in), lekarstwa przyrządzone z rtęcią, przetwory rtęciowe.

Rtęciowy, zrobiony z rtęci a. z rtęcią; blenda r-a = cynober.

Rtęć, jeden z pierwiastków metalicznych, żywe srebro, merkurjusz.

Rubacha, człowiek niewytwornego obejścia, człowiek rubaszny.

Rubanek, nm., hebel gładki, długi, z dwoma ujęciami.

Rubaszność, żartobliwa poufałość, bezceremonialność.

Rubaszny, hucznie wesoły; poufale żartobliwy, bezceremonjalny. — f; Rubaszyć się, postępować rubasznie.

Rubel, ros., moneta rosyjska = 100 kopiejkom; żart., rubeljans.

Rubicel, łć., minerał, drogi kamień: czerwono żółta odmiana spinelu.

Rubież, granica, kraniec, kres, skraj.

Rubieżny, graniczny, kresowy. t’ Rubikon przejść = zrobić krok stanowczy, zdecydować s:ę.

Rubin, włminerał, drogi kamień, przejrzysta, pięknie czerwonawa odmiana korundu.

Rubinowy, wł., odnoszący ś. do rubinu, zrobiony z rubinu; mający kolor rubinu; r-e szkło = szkło, zabarwione na ciemno-czerwono, służące do lamp i ciemni fotograficznych.

Rublowy, kosztujący rubla, mający wartość rubla.

Rublówka, ros., jednorublowy pieniądz papierowy.

Rubrować, łć., nadpisywać nagłówek, wskazujący treść rubryk.

Rubrum, łć., napis na aktach, zawierający ich treść, dawniej czerwono pisany.

Rubrycela, łc., kalendarz, zawierający porządek odprawiania nabożeństw i spis parafji, kościołów, klasztorów i duchowieństwa danej djecezji a. prowincji klasztornej.

Rubryka, łć., dawniej nadpis w rękopisie, tytuł rozdziału, zwłaszcza w księdze ustaw, naznaczany czerwono; w księgach, zwłaszcza rachunkowych, przestrzeń między dwiema linjami, przeprowadzonemi z góry na dół, do wpisywania rzeczy, cyfr tego samego rodzaju; dział w czasopiśmie, w notatniku, zawierający wiadomości jednego rodzaju; dział, pozycja; papier, gruby, polinjowany, który ś podkłada pod papier, na którym ś. pisze p. [[M. Arcta Słownik ilustrowany języka polskiego/Lubryka,

Rubrykować, łć., linjować w rubryki, opatrywać rubrykami, uporządkować podług rubryk.

Ruch, stan, właściwy ciału, które nie pozostaje w spoczynku, lecz ś. rusza a. zmienia swe miejsce, ruszanie, ruszanie ś., ruszenie, ruszenie ś.; bieg, obrót, zwrot; jazda, kursowanie, bieg: r. pociągów na kolei żelaznej, parowozów; rozruch, zamieszka, zamieszanie, niepokój, wrzenie; ożywienie, żywa działalność: r. literacki, r. umysłowy, r. w przemyśle, w handlu, r. na giełdzie; bez r-u na giełdzie = niema podaży; r. uliczny = kursowanie pojazdów i pieszych; r-y wojska = obroty, manewry, przechodzenie wojska; r. prostolinijny = odbywający ś. po linji krzywej; r. kołowy, eliptycz ny, paraboliczny itd. = po linji koła, elipsy, paraboli itd.; r. jednostajny = miarowy; r. wahadłowy = odchylanie ś. to w jedną, to w dragą stronę od środka ciężkości; r. obrotowy a. rotacyjny = gdy ciało obraca ś. naokoło swojej osi, krążący; r. robaczkowy kiszek = kurczenie ś. ich i wyciąganie; r-y serca; r. jednostajnie przyśpieszony, jednostajnie opóźniony = którego szybkość miarowo wzrasta, lub zmniejsza ś.; być ciągle w r-u = ruszać ś., kręcić ś., biegać, cho dzić; używać r-u = przechadzać ś.: nadać r., puścić, wprawić w r. = uruchomić; robić r-y = giestykulować; służba r-u = obsługa pociągów i stacji; wydział r-u = zarządzający kursowaniem pociągów7.

Ruchadło, motor, silnik; ciało w ruchu; narzędzie rolnicze do spulchniania i rozdrabiania gruntu, rodzaj pługa.

Ruchak, gatunek pługa.

Ruchawicap. [[M. Arcta Słownik ilustrowany języka polskiego/Ruchawka.

Ruchawka. rozruch, rokosz, powstanie, pospolite ruszenie; zbiór., uczestnicy pospolitego ruszenia.

Ruchawyp. [[M. Arcta Słownik ilustrowany języka polskiego/Ruchliwy.

Ruchliwość, skłonność do ruszania ś., żwawość, zwinność, rzeźkość; rzutkość, przedsiębiorczość.

Ruchliwy, łatwy do poruszenia; skłonny do przechodzenia w stan ruchu, żywy; żwawy, zwinny, zręczny, rzeźki, ożywiony; przen., rzutki, przedsiębiorczy, obrotny, pomysłowy.

Ruchomie, Ruchomo, przysł., nie stale, w ruchu.

Ruchomość, skłonność do poruszania ś.; w Imn., r-ści = rzeczy, stanowiące czyjąś własność, dające ś. przenosić, zwłaszcza sprzęty, inwentarz i t. p., w przeciwstawieniu do nieruchomości, jak np.: majątek ziemski, dom, fabryka i t. p.

Ruchomy, ruszający ś., skłonny | do ruchu, ruchliwy: piasek r. =; lotny; dający ś. poruszać, przenosić z miejsca na miejsce: majątek r. = ruchomości; lalka o r-ych rękach i nogach = dających ś. wyginać; stół r. = przenośny; wystawa r-a = okrężna; ruszający ś.: gwiazda r-a = dokonywająca dającego ś. zaobserwować obrotu; święta r-e = niektóre święta, przypadające co rok w innym dniu.

Ruchowy, dotyczący ruchu, wykonywający ruch, nadający ruch: mięsień r.

Ruciany, łć., zrobiony z ruty.

Ruczaj, potok, strumień, rzeczka.

Ruda, deszcz drobny, ciepły; łąka mokra, bagnisko; rdza, rosa miodowa, rosa mączna; minerał, kruszec, w którym znajduje ś. metal, zmieszany z innemi ciałami i dający ś. z niego mechanicznie a. chemicznie oddzielić: r. żelazna, r. cynkowa, r. cynowa, r. ołowiana, r. miedziana i t. p.

Rudarnia, miejsce, w którym leżą stosy rudy w blizkości wielkiego pieca.

Rudas, człowiek o rudych włosach; zwierzę o rudej sierści.

Rudawa, góra, obfitująca w rudę.



Rudawiec, odmiana żmii (fig.).

Rudawizna, kolor rudy; gleba, zawierająca żużle rudy Hf żalaznej, rudawina.

Rudawka, nietoperz owocożerny

w odcień ^^^^^^^^^^^

rudy, zawierający rudę, z rudą zmieszany.

Rudel, nm., ster, przyrząd, złożony z ruchomej deseczki z rączką, przyczepiony z tyłu łodzi, służący do kierowania statkiem, łodzią; stado sarn a. jeleni. Rudelnik, nm., wiośiarz.  Rudera, łć., budynek zniszczony, stary, walący ś. w gruzy, zwaliska.

Rudka, błoto, na którego powierzchni występuje ruda żelazna.

Rudlonogie, podrząd ptaków bocianowatych, o nogach rudlowatych (pelikan, kormoran i inne).

Rudlować, nm., kierować rudlem. sterować.

Rudlowaty, nm., mający kształt rudla; noga r-a = o wszystkich palcach, skierowanych ku przodowi i spiętych błoną.

Rudnia, kopalnia rudy żelaznej.

Rudnik, górnik, pracujący w kopalni rudy.

Rudny, odnoszący ś. do rudy. zawierający rudę; błoto r-e = najuboższa ruda miałka; jaskinia r-a = przestrzeń próżna w skale, osadzona kryształami, soplami lub naskorupieniami rud.

Rudo, przysł., na kolor rudy.

Rudobrody, opatrzony rudą brodą.

Rudoglowy, mający rude włosy na głowie. < 1

Rudokop — p’ Rudnik.

Rudonogi, mający rudą sierść a. rude pierze na nogach.

Rudonośny, zawierający rudę, obfity w rudę.

Rudoszyjka, gatunek gęsi, gęś czerwonoszyja a. rudawoszyja.

Rudowęgiel, węgiel brunatny, lignit.

Rudowilczaty, wilczaty z odcieniem rudym: maść konia r-a.

Rudowina, ropa, zmieszana z krwią.

Rudowłosy, mający rude włosy.

Rudy, Ryży, śniado-brudno-czerwony, koloru rdzy, żółto-czerwony; zginiesz jak r-a mysz w popiele = marnie zginiesz.

Rudymenta, łć., wiadomości początkowe, podstawowe, elementarne; szczątkowe, niewykształcone organy roślin i zwierząt.

Rudymentarny, łć., początkowy, zarysowujący ś.; niezupełnie wy] kształcony; r. organ = organ szcząt’ kowy, niedokształcony, np. kość, ogonowa u człowieka, zarodki zęI bów u wielorybów, szczątkowe o| czy u niektórych zwierząt, żyją| cych w ciemności i t. p.

Rudziasty, obfitujący w rudę.

Rudzieć, stawać ś. rudym; tracić właściwą barwę, burzeć, blak| nąć, pełznąć (o tkaninie).

Rudzik, ptak śpiewający z rodziny drozdów, raszka, włodarka.

Rudzioch, człowiek o rudych włosach.

Rudzizna, kolor rudy.

Rufa, ang., tylna część okrętu, łodzi (fig.).

Rufjan, ^., stręczyciel nierządu, prokseneta; bru! tal, gbur, zuchwały prostak.

Rugi, nm., masowe wydalania obcych poddanych z państwa, praktykowane szczególnie w Pru! sach; r. wyborcze = sprawdzenie prawidłowości wyborów, oraz unieważnienie dokonanych nieprawidłowo.

Rugować, nm, usuwać z zajmowanego miejsca, wydalać, wyganiać, wyrzucać.

Ruina, łć., zwaliska, gruzy; walenie ś., chylenie ś. do upadku; przen., strata majątku, utrata zdrowia, urody; szczątki dawnej świetności.

Ruinówka, łć., motyl z podrzędu nocnicówek, rodziny prządek (fi*).

Ruja, czas popędu płciowego u dzikich zwierząt, grzanie ś.

Rujnacja, łć., zniszczenie, upadek, zburzenie, poruszenie z I miejsc.





| Rujnować, łć., niszczyć, burzyć.  walić, zamieniać w gruzy; przywodzić do upadku, do utraty majątku; r. ś., tracić majątek; żart., robić nadmierny wydatek.

Rukier, nm.,

strzałka, reguł u^ jąca sprężynę w ^

zegarku kieszon

kowym, gdy ś. „

śpieszy lub opóźnia, posuwacz.

Rukiew, roślina z rodziny krzyżowych, warzącha (fig ).

Rukiewnik, roślina z rodziny krzyżowych.

Ruktacja, łć., odbijanie ś., wracanie ś. z żołądka.

Rukwand, nm., tylna ściana (szafy, powozu, obrazu); tylne oparcie.

Rukwiel, roślina z rodziny krzyżowych, gorczyca gorzka.

Rukzak, ww„ plecak, worek na niektóre rzeczy i drobiazgi potrzebne w pieszych wycieczkach, noszony na plecach (fig.).

Rulada, fr, potrawa z ryb, mięsa lub drobiu, które, po oczyszczeniu z kości i odpowiednim przyrządzeniu z dodatkiem korzeni i różnych przypraw, zwija ś. w rodzaj wałka, zaszywa i gotuje; w muz., mały pasaż, gama prędko wykonana w śpiewie.

Ruleta, fr., gra hazardowna, do której jest stół z numerami, znakami kolorowanemi i ruchomą tarczą o 37 czarnych i czerwonych przegrodach, w niej podczas gry biegająca dokoła w zagłębieniu kulka, która, wpadając w miejsce, oznaczone jakim numerem lub kolorem, rozstrzyga grę.





Ruletka, /h, mały domowy przyrząd do grjr“ podobnej, jak w ruletę.

Rulon, fr., zwój; pieniądze, zawinięte w wałeczek.

Rum, ang., trunek mocny, otrzymywany przez fermentację dkoholową melasy z trzciny cukrowej, arak; r. jamajka = rum, wyrabiany na wyspie Jamajce.

Rum! wykrz., oznaczający nagły lałaś: rym! ruinot! brzdęk!; oznaczający zachętę: hajda!, dalejże!, iuż!, nuże!

Rum, hałas, rumot, łomot, łoskot, trzask; zgiełk.

Rum, rozwaliny, ruiny, gruz, umowisko.

Rum, nm., wolne miejsce, przestrzeń, przestwór.

Rumacja, łć., przeprowadzka z nieszkania na inne mieszkanie.

Rumaczy, odnoszący ś. do rumaka.

Rumak, koń, piękny, dzielny, lorodny przen., r. stalowy = parovóz, welocyped, rower.

Rumbarbarowy, łć., odnoszący ś. lo rumbarbaru; zrobiony z rumSarbaru.

Rumbarba^im, łć., p. [[M. Arcta Słownik ilustrowany języka polskiego/Rabarbar.

Rumel, Rumel-pikieta, nm., pideta, gra dwuosobowa w karty; v r. = wszystko, co było, co do nogi, bez wyjątku, ryczałtem; r. w r. = zupełnie, ze wszystkiem, co do joty.

Rumelec, koń z RumeljL

Rumfordzka zupa = zupa z rozgotowanych kości, krwi, jarzyn i innych takich produktów, rozdawana najczęściej ubogim.

Rumian, Rumianiec, z rodziny złożonych



łć., roślina



Rumianek, łć., roślina lekarska z rodziny złożonych; kwiat tej rośliny, wywar z tego kwiatu (fig.).

Rumianica, roślina z rodziny ogórecznikowatych, lotowy korzeń.

Rumianiuchny, Rumianiutki, Rumianiuteńki, bardzo rumiany.

Rumiano, przysł., w rumianym kolorze.

Rumianość, kolor rumiany, różowy; cera czerstwa, zdrowa.

Rumiany, czerwonawy, różowy, zarumieniony, przypieczony, przyrumieniony, przysmażony; przen czerstwy, świeży, zdrowy.

Rumiel, roślina z rodziny złożonych.

Rumienić, czynić rumianym, różowić, czerwienić; rumieńcem oblewać, różować; przysmażać, przypiekać; r. ś., nabierać rumianości, okrywać ś. kolorem różowym; oblewać ś. rumieńcem, czerwienić ś., piec raczka a. raka, dostawać kolorów; przysmażać ś., przypiekać ś.; przen.y wstydzić ś. za siebie a. za kogo, żenować ś.; ukazywać ś. w barwie różowej.

Rumienidlo, kosmetyk do malowania na twarzy sztucznych rumieńców, ruż.

Rumieniec, rumiana barwa na twarzy, rumianość twarzy, kolory, wypieki; różowa plama na owocu; dostać r-ów = zaczerwienić ś., sponsowieć, spiec raczka; nabrać r-ów = nabrać czerstwej, zdrowej cery; r. chorobliwy = wypieki gorączkowe na twarzy.

Rumieniećp. [[M. Arcta Słownik ilustrowany języka polskiego/Rumienić ś. ~ Rumień, choroba skórna, rumian. ^ Rumieńczyk, zdr. od [[M. Arcta Słownik ilustrowany języka polskiego/Rumieniec.

Ruminacja, łć., przeżuwanie. 5 Rumny, pełen gruzów, rumowisk, pełen okruchów skalnych.

Rumor, łć., hałas, zgiełk, wrzawa; rozruch; zamieszanie, zamęt.

Rumot, roraot, stuk, trzask, hałas, zapadanie; rzeczy połamane.

Rumować, uprzątać, oczyszczać, usuwać co; plondrować, grabić, rabować; stukać, hałasować; r. ś., wyprowadzać śt, usuwać ś,

Rumowica, roślina z gromady paprotników.

Rumowiep. [[M. Arcta Słownik ilustrowany języka polskiego/Rumowisko.

Rumowisko, Rumowie, zwaliska, rozwaliny, ruiny; kupa gruzów, odłamków muru; kupa okruchów skalnych.

Rumówka, ziemia zruszona, usypana ręką ludzką; sól kopalniana w kawałkach.

Rumsztyk, pieczeń wołowa z grzbietu.

Runa, nm., p. [[M. Arcta Słownik ilustrowany języka polskiego/Runy.

Runąć, upaść z hałasem, zwalić ś. całym ciężarem, gruchnąć, grzmotnąć, obalić ś., wywrócić ś.f upaść, w niwecz ś. obrócić; huknąć, trzasnąć, rozlec ś., zagrzmieć.

Rundlauf, nm., p. [[M. Arcta Słownik ilustrowany języka polskiego/Kołobieg.

Rundrajza, nm., bilet kolejowy okólny, dający prawo zatrzymywania ś. przez czas dłuższy wT różnych miejscowościach i powrotu do miejsca wyjazdu kolejami a. parowcami.

Runicki, Runiczny, nm., odnoszący ś. do runów; napisany runami.

Runięć, kiełkując, okrywać ziemię runią; o zbożu: puszczać kiełki. rosnąć.

Runo, skóra owcza, pokryta wełną, sama wełna owcza; złote r. = wielka kar jera, wielki zysk pieniężny bez pracy; order złotego r-a = order, ustanowiony przez Filipa Dobrego, księcia bur s;undzkiego, w roku 1429, przedstawiający złotego baranka, przywieszonego na wstędze (fig.).

Runolog, nm., uczony znawca run, badacz run.

Runy, nm., Runiczne pis «hajucw h ni i



d onclme byszpf

ino, prastare pismo, używane niegdyś przez’ Giermatiów, Skandynawów i Słowian (fig.).

niejące.

Rupcie, miejsce kamieniste, żwirowisko.

Rupie, robaki w żywocie, wnętrzaki, glisty.

Rupieciarnia, skład rupieci, gratów, graciarnia.

Rupieć, sprzęt nieużyteczny, grat, łachman, gałgan; stary r. = człowiek stary i niedołężny, stary grat, stare próchno.

Rupja, hind., moneta srebrna, różnej wartości, mniej więcej około 1 rubla; choroba skórna, bru dziec.

Ruptura, łć., przepuklina, ro zerwanie, chorobliwe wydobycie ś. trzewiów z jam ciała przez naturalne otwory i tworzenie guzów podskórnych; zerwanie, roz dwojenie.

Rupturowy, łć., odnoszący ś. do ruptury; pomagający na rupturę: pasek r.

Rura, nmdługi walec, wewnątrz pusty, do przepuszczania, przeprowadzania przezeń cieczy, odpływu gazów; przewód, kanał, r. kominowa = przez którą uchodzi dym z pieca, tuba; dalekowidz, perspektywa; lufa u strzelby; iarf., wysoki cylinder (kapelusz) męski; kość wewnątrz pu sta, najczęściej ze szpikiem; r. a. r. do barszczu = gapa, gamoń, niedojda, niemrnwa, tępak, głupiec; zmiękła mu r. = spokorniał.

Rurcęgi, nm., cęgi do przytrzymywania przedmiotów okrągłych (fig.).

Rureczka, nm., mała, cienka rura cienki przewód dla płynu.

Rurecznia, Rurecznica, nm., rodzaj polipnia skamieniałego.



Rurka, nm., mała, cienka rura; w lm„ szczypce do przypiekania włosów, żelazko; szczypce do kar-

Rurkokwiatowy, mający kwiaty w kształcie rurki (podrodzina złożonych): rząd roślin zrosłopłatkowych.

Rurkopławy, rodzaj zwierząt jamochłonnych, cewiopławy.

Rurkować, nm., karbować rurkami bieliznę; r. blachę = wyginać ją laskowato.

Rurkowaty, nm., z kształtu zbliżony do rurki; obfitujący w rurki.

Rurkownia, nm., fabryka rur kutych; narzędzie do rurkowania blachy, karbownica.

Rurkowy, nm., dotyczący rurki, podobny do rurki; w roślinach złożonych: kwiat r. = mający kształt rurki.

Rurmistrz, nm., człowiek, mający nadzór nad wodociągami, studniarz, pompiarz.

Rurniczy ( ego), nm., majster od rur.

Rurnik, nm., rzemieślnik, wyrabiający rury; kupiec, handlujący rurami; miejsce, którędy przechodzą rury wodociągowe.

Rurny, Rurowy, nm., odnoszący ś. do rury.

Rurociąg, system rur odciągających a. prowadzących płyny.

Rurownia, nm., oddział fabryki, wyrabiający rury.

Rurówka, nm.. rodzaj pierścienicy (muszli) skamieniałej.

Rusaczka, forma ż. od [[M. Arcta Słownik ilustrowany języka polskiego/Rusak.

Rusak, Rusin; wyznawca kościoła wschodniego, unita; nauczyciel języka rosyjskiego w dawnych szkołach zakonnych; gatunek kartofli; gatunek zająca.

Ruń, zboże młodziutkie zielebowania na gorąco bie-

Hzny (fig.).

Rusałka, łć., nimfa wodna, bogunka; w Impieśni kupalne, zabawa ludowa na Rusi w dzień św. Trójcy, połączona z tańcami, śpiewami i rzucaniem wianków na wodę; motyl z rodziny południc (fig.).

Rusawieć, Rusowacieć, stawać ś. rusym, rusawyra.

Rusawy, trochę rusy.

Rusinieć, stawać ś. Rusinem.

Rusinizm, charakter ruski, cecha znamienna ludu ruskiego.

Ruski, odnoszący ś. do Rusi, właściwy Rusi, pochodzący z Rusi; przenbędziesz czekał r. miesiąc = bardzo długo, nie doczekasz ś.; popamiętasz r. miesiąc = długo będziesz pamiętał.

Rusobrody, mający rusą brodę.

Rusofil, gr., przyjaciel, stronnik Rosji a. Rosjan.

Rusofilski, gr., sprzyjający Rosji a. Rosjanom.

Rusofilstwo, Rusofilizm, gr., sprzyjanie Rosji a. Rosjanom.

Rusofob, gr., człowiek nienawidzący Rosji a. Rosjan.

Rusofobja, gr., nienawiść względem Rosji a. Rosjan.

Rusokosy, mający rusą kosę.

Rusosłowianin, Słowianin rosyjski.

Rusowaciećp. [[M. Arcta Słownik ilustrowany języka polskiego/Rusawieć.

Rustyk, /r., ozdoba z drzewa a. wykładanie ścian drzewem nie obrobionym gładko, nie obranym z kory; w architw stylu wiejskim.

Rustykalny, łć., włościański.

Rustykan, łć., wieśniak, włościanin.

Rusy, jasno-kasztanowaty, rudawy, rdzawy (o włosach); opalony, śniady, ogorzały (o cerze).

Rusycyzm, łć., barbaryzm rosyjski, wyraz lub zwrot w mowie pochodzenia rosyjskiego.

Rusyfikacja, łć., przerabianie na Rosjan.

Rusyfikator, łć., ten, kto usiłuje przerobić innoplemieńców na Rosjan.



Rusyfikować, łć., dokonywać ru-

I syfikaeji; r. ś., stawać ś. Rosja| ninem, Rosjanami.

Rusza, fr., sztywna naszywka mocno fałdowana u sukien, kapeluszy i t. ]).

Ruszać, dok. Ruszyć; wprowadzać coś w ruch, przesuwać w inne miejsce, przenosić, wyprowa: dzać ze stanu równowagi; kiwać, 1 machać, chwiać, powiewać, wy: machiwać; zmuszać do zmiany; miejsca, podnosić na nogi; płoszyć, spędzać, wypędzać; wysąI dzać, usuwać, rugować kogo z miejI sca, z posady, ze stanowiska; dotykać, macać, brać w ręce co; drażnić, zaczepiać kogo; skutkować, działać, zwłaszcza o lekarstwie przeczyszczającym; przen., wzruszać, rozczulać, rozrzewniać, wyprowadzać ze stanu obojętności, poruszać; wysyłać, posyłać, wyprowadzać, kierować w którą stronę; r. a. r. ś., puszczać ś. w 1 drogę, zaczynać biec, jechać, iść, wyruszać, zabierać ś. w drogę, udawać ś., dążyć; używać czego, uciekać ś. do czego, przywoływać w pomoc co, zmuszać do pracy, do funkcjonowania co: r. mózgiem, głową, dowcipem; r. konceptem = powiedzieć koncept, dowcip, wpaść na pomysł; r. konceptem, jak martwe cielę ogonem = powiedzieć kiepski dowcip, wpaść na niewczesny pomysł; napoczynać, zapoczynać, naruszać: r. kapitał; zniewalać do powstania, rozbrajać; r. wojnę = wypowiadać, zaczynać wojnę; nie można dziś ruszyć nogą z domu = nie można wychylić ś. z domu; r. ramionami = wzruszać, nie chcieć czego, powątpiewać, zżymać ś.; nie daj r.! = wołanie na psa, by bronił swego pana; nie rusz! = wołanie na psa, by nie dotykał czego; ani rusz! = żadną miarą, w żaden sposób, ani weź; wszystko ruszy = weźmie, skosztuje, spróbuje, ukradnie; w mowie co poruszać = dotykać; ruszony powietrzem, paraliżem = dotknięty; ruszaj! = marsz!, w drogę!, jazda!, wio!; ruszaj precz! = wynoś ś.; r. koniem = puszczać ś. w cwał, rzeka, lód rusza = puszcza, taje; r. ś., odbywać, wykonywać ruch, dawać znak życia, poruszać ś., chwiać ś., kiwać ś., drgać, być obluzowanym; kręcić ś., wiercić ś.; wykazywać ożywioną działalność, krzątać ś., zabiegać koło czego, dawać znak życia; przen, wzruszać ś., poruszać ś., rozrzewniać ś., rozczulać ś., wychodzić ze stanu obojętności; dawać ś. porwą*, unieść; r. ś. z miejsca = dźwigać ś., podnosić ś.; rusz ś.! = weź ś. do roboty!, pośpiesz ś.!

Ruszcik, nm., mały ruszt.

Ruszczeć, stawać ś. Rusinem, Rosjaninem; nabierać charakteru rusińskiego, rosyjskiego.

Ruszczyć, przemieniać w Rusina, Rosjanina; nabierać charakteru rusińskiego, rosyjskiego; r. ś., stawać ś. Rusinem, Rosjaninem.

Ruszczyzna, wszystko, co jest rosyjskie; charakter rosyjski.

Ruszenie, rzecz., od [[M. Arcta Słownik ilustrowany języka polskiego/Ruszyf; pospolite r. = powołanie pod broń wszystkich dojrzałych obywateli: pospolite r. w daw. Polsce = powołanie pod broń całej szlachty.

Rusznica, czesk., ręczna broń palna, muszkiet, strzelba (fig.).

Rusznicarz, czesk.. p. [[M. Arcta Słownik ilustrowany języka polskiego/Rusznikarz.

Rusznikarski, czesk., odnoszący ś. do rusznikarza.

Rusznikarz, czesk., fabrykant, wyrabiający broń palną, puszkarz.

Ruszt, nm., palenisko, krata żelazna pod ogniskiem, na którą kładzie ś. węgiel, koks lub drzewo (fig.); drążki, kraty, kratowanie, tyczka do rozwieszania.

Rusztować, nm., robić rusztowanie; przepalać rudę przekładając ją z drzewem; budować mozolnie, klecić, przygotowywać.

Rusztowanie, nm., wiązanie z bali i belek, wznoszone dla ułatwienia wykonania robót mularskich, górniczych i t. p.

Rusztowisko, nm., miejsce, gdzie rusztują rudę.

Rusztowny, nm., odnoszący ś do rusztowania.

Rusztówka, nm., żelazo rusztowe.

Ruszyćp. [[M. Arcta Słownik ilustrowany języka polskiego/nied. Ruszać.

Ruśniak, odmiana ziemniaka.

Ruśniatka, roślina z rodziny złożonych.

Ruśnica, nm., p. [[M. Arcta Słownik ilustrowany języka polskiego/Rusznica.

Ruta, fr., droga, marszruta.

Ruta, łć., roślina z rodziny rutowatych (fig.).

Ruten, metal, pierwiastek chemiczny pokrewny platynie, trudno topliwy.

Rutenizacja, łć., przerabianie na Rusinów, nadawanie piętna ruskiego.

Rutenizm, łć., wyraz lub wyrażenie pochodzenia ruskiego.

Rutenizować, łć., przerabiać na Rusinów, nadawać charakter ruski.

Rutewka, roślina z rodziny jaskrowatych (fig.\

Rutewnik, roślina z rodziny parolistnikowatych, hojnatka.

Rutka, łć., zdr. od [[M. Arcta Słownik ilustrowany języka polskiego/Ruta; siać r-ę = nie wychodzić za mąż (o pannie).

Rutowate, rodzina roślin dwuliściennych.





Rutwica, Rutewka, roślina z rodziny motylkowatych. I czegoś gorąco; chcieć co zrobić, | rzucać ś. do czego zbyt śmiało, i podejmować ś. co zrobić; gdzie cienko, tam ś. rwie = biedny zawsze doznaje nieszczęścia, nie wiedzie mu ś.; wszystko rwie mi ś. w ręku = nic mi ś. nie udaje.

Rwetes, rozgardjasz, zgiełk, zamieszanie, hałas, bieganina, harmider, gwałt.

Rwiślin, rośliLa z rodziny złożonych.

Ry...p. [[M. Arcta Słownik ilustrowany języka polskiego/także Ri....

Ryba, zwierzę kręgowe, jajorodne, o krwi zimnej, okryte

jące skrzela-

mi, opatrzone płetwami, żyjące w wodzie (fig.); jedna z konstelacji zodjaka (fig.); ja do zgody, jak r. do wody = V/ jestem bardzo chętny; ja bez tego, jak r. bez wody = żyć bez tego nie mogę;w mętnej wodzie r-y łowić, łapać = korzystać w sposób nieuczciwy z zamętu, czyich kłopotów; zdrów, jak r. = zupełnie zdrów, ma tęgie zdrowie;milczy, jak r., niemy, jak r. = nic nie móvu, milczy, jak zaklęty; o! to r.!, to mądra r.! = to człowiek chytry; gruba r. = wysoko postawiona osoba, człowiek zamożny i wpływowy; r-y łowić (w łóżku) = oddawać mocz pod siebie; na powietrzu r-y łowić = wszystko robić naopak; wiele wody, a ryb mało = wiele gadaniny, a mało treści; r-y i dzieci głosu nie mają = dzieci muszą słuchać starszych bez szemrania; żywe r-y zjadać = kłamać bezczelnie.

Rybacki, Rybaczy, dotyczący rybaka, stanom iący własność rybaka.

Rutyna, fr., biegłość w czym, j zdobyta raczej przez praktykę, | wprawę, przez przyzwyczajenie, i nawyknienie, niż przez teoretyczne studja.

Rutyniczny, />., nabyty przez rutynę, przez wprawę.

Rutynista, Rutyniarz, /h, człowiek, trzymający ś. form, nabytych przez wprawę, przez rutynę, i niechętnie od nich odstępujący.

Rutynowany, />., biegły, wprawny, uzdolniony przez praktykę, wprawę.

Ruż, fr., kolor różowy, pons, farba do nadawania twarzy rumieńca, barwiczka.

Rużować, fr., nadawać twarzy rumieniec, malując ją rużem.

Rwa, ból nerwowy rwący, newralgja, nerwoból.

Rwać, targać, szarpać, czochrać, tarmosić, drzeć, kudłać; podmywać, wyrywać: woda rwie brzegi; wyszarpywać, wydzierać, wyrywać; zrywać, obrywać, szczykać, szczypać, skubać; rozrywać w kawałki, rozszarpywać w strzępy; roztrącać, rozdzielać, rozpraszać; porywać gwałtem, brać siłą; ruszać szparko z miejsca; mknąć, pędzić, śpieszyć ś.; r. zęby = wyrywać je; boleć silnie: ząb mię rwie, noga rwie, ból rwący, tęsknota rwąca; cicha woda brzegi rwie = mówi ś. o człowieku pozornie skromnym, spokojnym, który tajnie dokucza, zmusza, używa podstępów; trzeba było r. boki = śmiać ś. do rozpuku; potok rwący, rzeka rwąca = wartki, bystry; r. ś., rozrywać ś., rozdzierać ś., rozlatać ś., pękać, rozpadać ś.; być udaremnianym, nie dochodzić do skutku, nie dawać żadnych wyników, pełznąć na niczym: sejm ś. rwie, układy ś. swą; porywać ś., rzucać ś. na co zuchwale, wyrywać ś., wydzierać ś., pragnąć

Rybactwo, Rybołówstwo, Rybiarstwo, rzemiosło rybaka; hodowla ryb. Rybaczka, Rybiarka, kobieta, łowiąca ryby; handlarka ryb; żona rybaka.

Rybak, Rybiarz, człowiek, zajmujący ś. łowieniem ryb; handlarz ryb; żarł., r. nocny = ten, co w nocy oddaje pod siebie mocz; w lm., r-i = dzielnica na pobrzeżu Wisły w Warszawie i w Krakowie, zamieszkana przez rybaków.

Rybałdja, wl., nauka śpiewania psalmów; pogbakalarstwo.

Rybalt, wl., śpiewak kościelny; psalmista, żak, śpiewający pieśni pobożne; aktor wędrowny i śpiewak; nauczyciel, człowiek uczony.

Rybałtow8ki, wl., odnoszący ś. do rybałtii, stanowiący własność rybałta.

Rybeczka, Rybeńka, zdrob. od [[M. Arcta Słownik ilustrowany języka polskiego/Ryba; odezwanie ś. pieszczotliwe do kobiety.

Rybekit, minerał z grupy sylikoidów.

Rybeńko, pieszcz., mój miły, kochanie.

Rybi, Rybny, właściwy rybie; przen., krew r-a = zimna krew, brak temperamentu, obojętność; r-e oko = minerał z gromady sylikoidów, krzemian wapna i potażu.

Rybiarka, forma ż. od [[M. Arcta Słownik ilustrowany języka polskiego/Rybiarz.

Rybiarnia, zakład, przeznaczony na hodowlę ryb.

Rybiarskip. [[M. Arcta Słownik ilustrowany języka polskiego/Rybacki.

Rybiarstwop. [[M. Arcta Słownik ilustrowany języka polskiego/Rybactwo.

Rybiarzp. [[M. Arcta Słownik ilustrowany języka polskiego/Rybak; amator ryb.

Rybić, zarybiać, napełniać staw, rzekę rybami.

Rybik, owad skoczogonny, cukrzyk (fig.).

Rybitrutka, roślina z rodziny miesięcznikowatych, trutka.



Rybitwa, Rybolówka, ptak siewkowaty z podrzędu mew, z rodziny mew właściwych, kółka morska (fig.).

Rybka,

mała ryba; pi e szcz.,

moja r-o! = moje serce, moja duszka i t. p.

Rybne (-ego), danina za prawo łowienia ryb.

Rybnik, przestrzeń wodna zarybiona: staw, sadz, sadzawka.

Rybno, przysłz obfitością ryb.

Rybny, właściwy rybie; odnoszący ś. do ryby a. ryb: potrawa r-a; r. dzień = postny; obfitujący w ryby; zajmujący ś. hodowlą a. sprzedażą ryb.

Ry bodaj ny, obfitujący w ryby.

Rybojad, Rybożerca, karmiący

rybami.

Rybojaszczurp. [[M. Arcta Słownik ilustrowany języka polskiego/Ichtjosaurus.

Rybojeż, rodzaj ryby skamieniałej; ryba oścista, wrytoszczęka(f.).

Rybołowcap. [[M. Arcta Słownik ilustrowany języka polskiego/Rybak.

Rybołowczy, rybacki.

Rybołowny, odnoszący ś. do rybołówstwa; zajmujący ś. nim.

Rybołów, rybak; żart., ptak z rzędu sokołowatych, z rodziny sokołów (fig.).

Rybolówka — /?. Rybitwa.

Rybołówstwo-^. Rybactwo; prawo łowienia ryb w danej wodzie.

Rybopłodny, płodzący ryby.

Rybostan, stopień zarybienia pewnej wody; ilość i stan ryb w pewnym obszarze wody.

Rybosz, pasorzytny skorupiak równonogi.

Rybotrujp. [[M. Arcta Słownik ilustrowany języka polskiego/Rybitrutka.

Rybotrujowe roślinyp. [[M. Arcta Słownik ilustrowany języka polskiego/Miesięcznikowate.

Rybowesz, pasorzytny skorupiak wiosłonogi.







Ryboznawca, znawca ryb, ichtjolog.

Ryboznawczy. dotyczący znawstwa ryb.

Ryboznawstwo, nauka o rybach, ich życiu i gatunkach, ichtjologja, jako część zoologji.

Rybożercap. [[M. Arcta Słownik ilustrowany języka polskiego/Rybojad.

Rybożerny, żywiący ś. rybami; lubiący jeść ryby.

Rybsko, zgrub. od [[M. Arcta Słownik ilustrowany języka polskiego/Ryba.

Rycerka, nm., kobieta waleczna, bohaterka, wojowniczka; rzemiosło rycerza, żołnierka, wojaczka.

Rycerski, nm., dla rycerzy przeznaczony, rycerzom właściwy; mężny, bohaterski, wojenny, bitny, wojowniczy; szlachetny, honorowy; wytwornie uprzejmy dla niewiast; po r-sku = jak prawdziwy rycerz; r. stan = stan szlachecki i żołnierski zarazem; r. zakon = zakon, którego członkowie obowiązywali ś. walczyć z muzułmanami, z poganami; r-e dobra = majątki ziemskie, których właściciele byli niegdyś zobowiązani pełnić służbę rycerską i uwolnieni byli od różnych ciężarów państwowych (podatków, kwaterunków i t. p.); r-e ostrogi = w dawnych czasach godło stanu rycerskiego, gdyż dopiero pasowanemu na rycerza wolno było używać ostróg.

Rycerskość, nm., usposobienie wojownicze, bohaterstwo; właściwa rycerzom wytworność i delikatność w postępowaniu z damami.

Rycerstwo, nm., ogół rycerzy; szlachta; życie rycerskie, zawód rycerski czyli rzemiosło rycerskie, wojskowość.



Słatvnik iezvka volskie£o. — T. II.

Rycerz, nm., dawniej żołnierz konny stanu szlacheckiego (fig.); człowiek waleczny; bohater, wojownik; posiadacz orderu zakonu rycerskiego; r. błędny w wiekach średnich: rycerz wędrowny, szukający przygód po świecie; r. przemysłu = oszust, łotr; pasować na r-a = nadać komu godność i prawa rycerza przez dopełnienie nad nim obrzędów, zwyczajami określonych.

Rycerzątko, młodociany rycerzyk.

Rycerzować, nm., rycerzem być, służyć w wojsku; na rycerza pasować.

Rycerzyk, nm., młody rycerz.

Rychlatka, odmiana gruszek.

Rychle, przysł.p. [[M. Arcta Słownik ilustrowany języka polskiego/Rychło.

Rychlej, przysł., wcześniej, prędzej; raczej, łatwiej, snadniej.

Rychlik, gatunek owsa; r-ki, gatunek kartofli.

Rychło, prędko, szybko, zaraz, natychmiast; wczas, wcześnie, za wczasu, w porę, w swoim czasie; wkrótce, niebawem, wnet: r. tam! = śpieszże ś.; r-o li? = kiedy, czy zaraz?; już nierychło, r. w czas! = już zapóźno; r. świt = skoro świt, o świcie; nie r., Marychno, po śmierci tańcować = mówi ś. o zabiegach i postępkach, niewłaściwych spóźnionemu wiekowi.

Rychłość, szybkość, pośpiech.

Rychłozrost, gojenie ś. doraźne.

Rychły, wczesny, prędki, nagły; chętny, skwapliwy, skłonny, skory; przedwczesny, zawczesny; szybki, żwawy, bystry, zwinny.

Rychotać, ryczeć: wyć, huczeć; płakać głośno, beAeć, lamentować; śmiać ś. do rozpuku, pękać ze śmiechu.

Rychtować, nm., ustawiać, nastawiać w pewnym kierunku, kierować, przyrządzać; stawiać kogo w przykrym położeniu; r. ś., kierować ś., stosować ś. do czego; przygotowywać ś. do czego; rychtuj ś.! = gotuj ś., stawaj w porządku.

Rychtownik, nm., ten, co rychtuje, ustawiacz.

39

Rychtunek, nm., kierunek.  Rychtyk, pewnie, niechyb-1 nie; właśnie, w samą porę. w se-j dno; zupełnie dobrze, dokładnie.

Rycie, kopanie; rzezanie; coś wyrzeźbionego. rzeźba.

Rycina, obraz, ryty na drzewie (drzeworyt), na metalu (miedzioryt, staloryt), na kamieniu (litografja).

Rycyk, ptak z rzędu siewkowatych, z podrzędu kuligów, z rodziny bekasów.

Rycyna, łc., Rycina; olej rycynowy. olej rącznikowy; alkaloid,, wydobywany z nasion rącznika.

Rycynowy, łć., odnoszący ś. do rycyny, wyciśnięty z rycyny.

Rycynus, łć., p. [[M. Arcta Słownik ilustrowany języka polskiego/Rącznik.

Ryczałt, Ryczałtem, nm., hurt, hurtem, ogół, ogółem, wszystko, nie przebierając.

Ryczałtowo; nm.p. [[M. Arcta Słownik ilustrowany języka polskiego/Ryczałtem.

Ryczałtowy, nm., hurtowy, ogolny.

Ryczeć, dok. Ryknąć; o zwierzęciu: wydawać ryk; płakać głośno; wybuchać płaczem; o człowieku: wołać głośno, drzeć ś, wrzeszczeć.

Ryć, kopać, rozgrzebywać, rozgarniać ziemię; rzeźbić, wyrzynać, rytować; r. ś., gmerać, grzebać ś., bobrować w czym, przewracać co, szukając; przedzierać ś., przedostawać ś., wydobywać ś.

Rydel, narzędzie ręczne do kopania, łopata

wązka, i p i jr ~ ifjgTj

de\(f.)\przen.,

mogiła, grób; śmierć, zgon.

Rydelek, mały rydel.

Rydlisko, trzonek, rękojeść rydla.

Rydlować, kopać rydlem.

Rydlówka, drewniana łopatka, na którą osadza ś. rydel.

Rydwan, nm., u starożytnych wóz dwukołowy, otwarty z tyłu, na którym po wojnie, na igrzyskach, wyścigach wjeżdżali try-

Rydz, grzyb jadalny z bdeł, z rodzaju mleczajów (fig.); lepszy r., niż nic = dobry i mały zysk; czerwony, jak r. = ma czerstwą cerę; zdrów, jak r. = zupełnie zdrów.

Rydzawiec, tlenek ołowiu, glejta.

Rydzawy, Rydzowaty, rudobrody.

Rydzobrody, rudobrody.

Rydzowacieć, stawać ś. rydzowatym.

Rydzy, mający kolor rydza, rudy.

Rydzyk, mały rydz.

Ryga, wł., wiersz liczb, linja cyfr; pięciolinja na papierze muzycznym; suszarnia na zboże; w druk., odstęp szerszy między wierszami; w lm., podkładka linjowana pod papier do pisania; w druk., podkładka pod ostatni wiersz kolumny; żart., jechać do rygi (Rygi) = dostawać wymiotów.

Rygał, nm., stół, na którym kaszta drukarska leży pochyło, a w nim przegrody na chowanie kaszt; szafa bez drzwri z półkami na książki i papiery. 9

Rygiel, nm., zasuwa, zawora, zapora (fig.); klin, którym jeden kawał drzewa w sprzęcie składanym przymocowany iest do drugiego, wiązanie.

umfatorowie, wóztryumfalny(fig.); r. żałobny = karawan.



rzędu





Rygielek, nm., mały rygiel; klapka, na którą zapina ś. pod brodą podniesiony kołnierz od palta; widoczny szew z jedwabiu u kieszeni.

Ryglować, «/«., zamykać na rygiel; łączyć, wiązać ryglem.

Rygor, łć., surowość, karność; przymus prawny.

Rygoroza, łć., egzaminy ścisłe dla otrzymania stopnia akademickiego doktora jakiej umiejętności.

Rygorysta, U., człowiek, surowo i bezwzględnie stosujący ś. i przestrzegający przepisów i praw.

Rygorystka, łć., forma ż. od [[M. Arcta Słownik ilustrowany języka polskiego/Rygorysta.

Rygorystyczny, łć., ścisły podług prawa, skrupulatny, pedancki.

Rygoryzm, łć., zbytnia surowość, ścisłość, ostrość postępowania.

Rygować, nm., papier = linjować do pisania nut; przyszywać co rzadkim ściegiem do wierzchu ubrania.

Rygweda, hi rui., pierwsza i najstarożytniejsza z czterech ksiąg Wed, obejmujących podstawy bramini zmu.

Ryhot, rychotanie, śmiech głośny.

Ryj, pysk śpiczasty u niektórych zwierząt ssących, którym ryją(f.); wyniosłość nad oczami, miasto nosa, u potworów; twarz podobna do ryja, morda, gęba.

Ryjek, mały ryj; pyszczek, smoczek u owadów (fig.);

chrząszcz czteroczłon

ko wy słonikowaty, ryjkowiec, słonik.

Ryjkonosyp. [[M. Arcta Słownik ilustrowany języka polskiego/Ryjówki.

Ryjkowaty, mający kształt ryjka.

Ryjkowiec — Ryjek.

Ryjny, dotyczący rycia, ryjący; odnoszący ś. do ryja.

Ryjoglowiec, potwór z twarzą i czaszką zniekształconą.

Ryjówki, rodzina ssących owadożernych (do niej należą soik, i krety i t. d.).

Ryk, głos mocny, gruby, przeciągły, ryczenie, ryknięcie; przen.,! płacz donośny, zawodzenie; kiepi ski śpiew, byle jaka deklamacja hałaśliwa.

Rykliwy, ryczący.

Ryknąć —;^, nied. Ryczeć.

Rykoszet, fr., odskok, odbicie ś. ciała rzuconego, np. kuli, od ja1 kiegoś przedmiotu.

Rykoszować, Rykoszetować, fr., | odbijać ś. rykoszetem.

Rykowisko, czas popędu płcio! wego u jeleni i łosi; bekowisko, ruja.

Ryksza, jap., dorożka dwukołowa, o dwu dyszlach, ciągniona przez człowieka (fk->-

Rylcowaty, kształtem zbliżony do rylca, szpiczasty.

Rylec, przyrząd do rycia, do rytowania na miedzi, stali, na kamieniu (f.); u starożytnych: I narzędzie do pisania, styl; ffi pług podskibowy do spulchniania gruntu; przen., technika rzeźbiarza, talent rzeźbiarza; sposób pisania, styl pisarza.

Rym, nm., jednobrzmienność końcówek wt wierszach, składność; wiersz, mowa wiązana, poezja; zgodność, składność; mowa, gadanie, gawęda, opowiadanie; w r. = zgodnie, składnie, po myśli, do ( gustu.

Rym!, wykrz., oznaczający upadek ciężki; bęc!, klap!, brzdęk!; I właśnie, akurat, jak na złość.

Rymarczyk, nm., uczeń a. czeladnik u rymarza.

Rymarka, żona rymarza, siodlarka; zajęcie, rzemiosło rymarza.

Rymarstwo, nm., rzemiosło rymarza, siodlarstwo; zart., pisanie lichej poezji, lichych wierszy.



Rymarz, nm., rzemieślnik, robiący wyroby z grubej skóry, np.

walizy, rzemienie i t. p., siodlarz; żart., wierszopis, lichy poeta.

Rymnąć, uderzyć z trzaskiem, hrymnąć, grzmotnąć, trzasnąć; przewrócić, zwalić z hukiem, runąć, gruchnąć; przewrócić z hałasem, powalić, uderzyć z zama| chem; r. ś., uderzyć, upaść, zwalić ś. |

Rymokleta. lichy, niezdarny poe, ta, grafoman.

Rymopisp. [[M. Arcta Słownik ilustrowany języka polskiego/Rymotwórca.

Rymopisarstwo, Rymopistwo-/?. Rymotwórstwo.

Rymotwórca, poeta, wierszopis.

Rymotwórczy, poetycki.

Rymotwórka, poetka.

Rymotwórstwo, Rymopisarstwo, sztuka pisania wierszy, wierszopisarstwo, poezja.

Rymować, układać wier

sze z rymami; r. ś., składać ś. do rymu, tworzyć rym; p-zen., r. ś. do czego = pasować, stosować ś. do czego, zgadzać ś. z czym.

Rymowanie, nmrym; zgodność, proporcja, harmonja.

Rymowany, nm., wierszowany, pisany wierszami; przerobiony na wiersze.

Rymozłoty, Zlotorymy, pięknie rymujący; harmonijny.

Ryneczka, mała rynka.

Rynek, plac miejski; targ, targowisko; r. handlowy = miasto, w którym handel jakimś przedmiotem prowadzi ś. na wielką skalę; miejsce tranzakcji, operacji handlowych, miejsce zbytu towarów, wytworów; r. pieniężny = ogół osób i instytucji, handlujących pieniędzmi (bankierzy, banki, giełdy), a. ogół pieniędzy, których właściciele starają ś. o ich umieszczenie; r. wszechświatowy = ogół towarów i pieniędzy świata całego, będących przedmiotem handlu dla kupców wszystkich krajów ucywilizowanych; jak na r-ku = gwarno, hałaśliwie.

Rynewka, mała rynna.

Ryngraf, nm., poświęcana blacha mosiężna z wyrytym na niej wize( runkiem Najświętszej Maryi Panny, Jezusa Chrystusa, noszona przez rycerzy na zbrojach (fig.); blacha okrągława biała lub żółta, zawieszana na szyi jako oznaka rycerza, strażnika na służbie.

Rynienka, nm., mała rynna.

Rynienkowaty, nm., kształtu rynienki.

Ryngurt, nmrzemień do podpinania siodła.

Rynka, nm., naczynie kuchenne na trzech nóżkach do smażenia, duszenia potraw, tygielek; miara = 4 kopom klepek.

Rynkowy, nmodnoszący ś. do rynku targowego.

Rynna, nm., rura wązka a długa do sprowadzania a. odprowadzania wody (fig.); trafić z deszczu pod r-ę = unikając małej przykrości, narazić ś. na większą.

Rynniasty, nm., mający kształt rynny, rurowaty.

Rynofonja, grmówienie przez nos, głos nosowy.

Rynolaryngologja, gr., nauka o chorobach krtani i jamy noso-gardzielowej.

Rynologja, gr część medycyny, traktująca o chorobach nosa.









Rynoplastyka, gr., operacja, mająca na celu odbudowanie nosa, zniszczonego chorobą a. wskutek operacji, za pomocą przyrośnięcia skóry, wziętej z ramienia, z czoła a. policzka (fig.).

Rynoskop, gr., wziernik nosowy (fi*.)-

Ryno$kopja, ^r., badanie nosa wziernikiem.

Rynsztok, ściek, wzdłuż ulic idący, odprowadzający wodę z ulicy do kanału podziemnego; przen., kałuża, błoto; najgorszy motłock uliczny, wyrzutki społeczeństwa, zgręzy społeczne.

Rynsztokowy, nm., odnoszący ś. do rynsztoka; przen., brudny, plugawy, uliczny, nikczemny, zdemoralizowany.

Rynsztunek, nm., przedmioty, służące do uzbrojenia; zbroja, uzbrojenie żołnierza; środki, zasoby, mogące odeprzeć jaki spór.

Rypa, nm., kawał, pajda; r-y = rumowisko skalne.

Rypać, dok. Rypnąć; biedź, pędzić szybko, uciekać prędko, gnać, skrzypieć; rzępolić, rznąć; krzyczeć, wrzeszczeć; uderzać, walić, grzmocić; chciwie jeść.

Rypienista, wł., aktor, uzupełniający swoją grą role główne; w orkiestrze: towarzyszący grającemu solo.

Rypjenowy, wł., głos = wtórujący głosowi solowemu.

Rypnąć — z nied. Rypać; uciec, pobiec; uderzyć, palnąć; napić ś., raptem golnąć.

Ryposta, wł., odpowiedź żywa i trafna; w fechm., odbicie broni przeciwnika i pchnięcie go zaraz.

Ryps, fr., gęsta tkanina jedwabna, wełniana lub bawełniana, z cieniutkiej przędzy, okrywającej znacznie grubszą osnowę, wydatnie prążkowana.



Rys, nm., pociągnięcie piórem a. ołówkiem, kreska, sztych; znak, odznaka, cecha, objaw; kształt, zarys, kontur; krótki wykład, szkic.

Rysa, nm., szpara, rozpadlina; kresa, szrama, blizna; sposób określania minerałów po kolorze proszku, ukazującego ś., gdy zrobimy na nich rysę ostrym narzędziem.

Rysak, nm., rasa koni rosyjskich, wysokich, niezupełnie harmonijnej budowy, doskonałych w ’ chodzie kłusem; kłusak.

Rysawy, rudawy.

Rysi, dotyczący rysia, właścii wy rysiowi, zrobiony z rysiej skóry; centkowany; chód r. = cichy, podstępny; oczy r-e = chytre, da, leko widzące.

Rysią, przysł., kłusem.

Rysica, samica rysia.

Rysię, młode rysia.

Rysik, drobny rys; sztyft łupkowy do pisania na tablicy szyfrowej.

Ryskontro, wł.p. [[M. Arcta Słownik ilustrowany języka polskiego/Riscontro.

Rysopis, opisanie rysów twarzy i wogóle powierzchowności osoby, oraz znaków szczególnych.

Rysować, robić na czym rysy, skazy; przedstawiać co za pomocą rysunku: r. ludzi, przedmioty, budynki = przedstawiać ich kształt na papierze; kreślić piórem, ołówkiem i t. p., wyobrażać rysami; | przen., przedstawiać w mowie żywej a. w piśmie, opisywać obrazowo; r. ś., dostawać rys, skaz, szczelin; rozpadać ś., pękać; ukaI zywać ś., występować jawnie, kre1 śiić ś. w przestrzeni, widnieć.

Rysownia, nm., sala rysunkowa, kreślarnia.

Rysownica, nm., p. [[M. Arcta Słownik ilustrowany języka polskiego/Rajsbret.

Rysownictwo, nm., umiejętność rysowania.

Rysowniczka, nm., forma żeńs. od [[M. Arcta Słownik ilustrowany języka polskiego/Rysownik.

Rysowniczy, nm., odnoszący ś. do rysownika, stapowi^cy własność rysownika.

Rysownik, człowiek, umiejący rysować; artysta, celujący w rysunku, ilustrator.

Rysoznawstwo, nm., p. [[M. Arcta Słownik ilustrowany języka polskiego/Fizjognomika.

Rystorno, wł., zwrot premjum od ładunków zabezpieczonych, lecz nie wysłanych.

Rysuneczek, nm., mały rysunek.

Rysunek, nm., rysowanie, kreślenie: r. ręczny, r. techniczny przedmiotów mechaniki, przemysłu, planów i t. p.; rzecz narysowana, dzieło sztuki rysownicze], ilustracja; sztuka oddawania kształtów i perspektywy w obrazie malowanym; w lm., umiejętność rysowania: uczyć ś. rysunków; w lm., lekcja rysowania w szkole.

Rysunkowość, nm., p. [[M. Arcta Słownik ilustrowany języka polskiego/Rysownictwo.

Rysunkowy, nm., dotyczący rysunku a. przedmiotów, służących do rysowania.

Ryś, zwierzę ssące z rzędu drapieżnych, z rodziny kotów, ostrowidz (fig.); w lm., r-e, skóra z rysia, fntro rysie.

Ryśnik, nm., pióro rysunkowe — p. [[M. Arcta Słownik ilustrowany języka polskiego/raf jon.

Rytm, gr., ruch miarowy; harmonja, wypływająca z następstwa po sobie ruchów lub dźwięków w jednakowych odstępach czasu, w stałym porządku; w poezji: harmonja wiersza, karmonijne, kolejne następstwo sylab długich i krótkich, akcentowanych i nieakcentowanych, nadające wierszowi śpiewność; w lm., r-y, wiersze, poezja; w muz., kombinacja dźwięków rozmaitych, zabarwiająca odrębnym charakterem utwór muzyczny.

Rytmicznie, gr., przysl., miarowo, jednostajnie.



Rytmiczny, gr., miarowy, jednostajny, powtarzający ś. w jednakowych odstępach czasu; mile brzmiący, dźwięczny; zachowujący rytm (w muzyce, w poezji).

Rytmika, gr., nauka o rytmie; harmonijny spadek tonów, dźwięków.

Rytmometr, gr., taktomierz.

Rytmopisp. [[M. Arcta Słownik ilustrowany języka polskiego/Rymotwórca.

Rytować, wyrzynać rylcem rysunki, obraz na kamieniu, miedzi, stali i t. p.; ryć, sztychować, rznąć, wyrzynać.

Rytownictwo, umiejętność rytowania, sztycharstwo.

Rytowniczy, sztycharski.

Rytownik, człowiek, który rytuje, sztycharz, grawer.

Rytrata, wł., portret, obraz, wii zerunek, podobizna.

Rytualista, łć., zwolennik zachowywania w kościele obrządków przepisanych.

Rytualizm, łć., charakter czego j rytualny.

| Rytualny, Rytualowy, łć., odnoszący ś. do rytuału, wchodzący w skład jakiegoś obrządku: przepis, zwyczaj r.; mord r. = rzekomo nakązany przez rytuał, przez obrzędy religijne.

Rytuał, łć., zachowanie przepi| sanego porządku i obrządku przy ceremonjach i obchodach świątecznych. księga ceremonji kościelnych; obrządek kościelny.

Rywal, fr., współubiegający ś., współzawodnik, konkurent.

Rywalizacja, fr., współubieganie ś., współzawodnictwo.

Rywalizować, fr., współzawodniczyć, współubiegać ś., iść w za, wody, konkurować.

Rywalka, fr., forma ż. od [[M. Arcta Słownik ilustrowany języka polskiego/Rywal.

Rywjera, fr., naszyjnik brylantowy; nazwa malowniczych wybrzeży zatoki Gienueńskiej.

Ryza, nm., miara papieru, zawierająca 20 liber (480 a. 500 ar’ kuszy); przen., karność, rygor, klu, ba, należyte granice; trzymać w r-ie = trzymać w karbach, w klu bach, w karności; wziąć w rę = ująć swobody, zaprowadzać karność; droga wodna oznaczona; droga w górach, którą spuszczają drzewo; łachman, strzęp.

Ryza, ros., ornat kościelny duchownych prawosławnych (fig.).

Ryzalit, Rezalit, Resalto, wł., wysunięcie części fasady ku frontowi jako ozdoba architektoniczna, urozmaicająca lin je budynku.

Ryzoidy, gr., włośniki, mikroskopijne korzonki plechowców i mchów.

Ryzolity, gr., skamieniałości korzeni drzewnych.

Ryzotop. [[M. Arcta Słownik ilustrowany języka polskiego/Risotto.

Ryzować, przerzucać szuflami zboże z lądu na statek a. ze statku na ląd.

Ryzun, ukr., sprawca rzezi, hajdamaka.

Ryzykant, wł., człowiek śmiały, ryzykujący, ryzykowny, grający na ryzyko.

Ryzyko, wł., niebezpieczna próba, odważenie ś. na co; przedsiębiorstwo niebezpieczne; niepewność, traf, możliwość zarówno zysków, jak i strat, towarzysząca jakiej czynności; wielkie, grube r. = prawdopodobieństwo znacznych strat a. zysków.

Ryzykować, wł., odważyć ś., przedsięwziąć co z narażeniem ś. na niebezpieczeństwo, na przykrość, na stratę; zdać ś. na los, stawić na los szczęścia, na kartę.

Ryzykowny, wł., grożący niebezpieczeństwem, niepewny, zbyt śmiały.*



Ryż, wł., roślina jadalna z rodziny traw (fig.); słoma ryżowa; i w Paryżu nie robią z owsa r-u = człowiek głupi i zagranicą nic ś. nie nauczy.

Ryżany, Ryżowy, wł., k! właściwy ryżowi; zro* biony z ryżu; zrobiony ze słomy ryżu.

Ryżawy, rudawy.

Ryżeć, stawać ś. ryżym, rudzieć.

Ryżobrody, rudobrody.

Ryżo-siwy, nawpół rudy, nawpół siwy.

Ryżowaty, wł., kształtem zbliżony do ziarn ryżowych.

Ryżowisko, wł., pole ryżowe, ściernisko po ryżu.

Ryżowlosy, rudowłosy.

Ryżowyp. [[M. Arcta Słownik ilustrowany języka polskiego/Ryżany.

Ryży, rudy, rudawy.

Rzadkawy, nie bardzo gęsty, trochę rzadki.

Rzadki, niegęsty, niestały, niezsiadły, płynny, ciekły, rozcieńczony; mający dość znaczne odstępy między swemi cząsteczkami, nieścisły, nietęgi, niezbity, nie nabity: ciasto r-ie, tkanina r-a; daleko jeden od drugiego stojący, rosnący, rozproszony, rozsiany, rozstrzelony; nieczęsto ś. trafiający, nieczęsto spotykany, nieliczny, niezwykły, niezwyczajny, niepospolity, wyjątkowy; cenny, drogi, poszukiwany; zacny, cny, wyjątkowy, jakich mało, godny szacunku: r. człowiek; r-a mina = kiepska, kwaśna, niezadowolona.

Rzadko, przysł., niegęsto, kiedy niekiedy, nieczęsto, zrzadka.

Rzadkoliści, Rzadkolisty, mający mało liści.

Rzadkość, mała ilość cząstek przy wielkim rozmiarze; płynność, nieścisłość, niespójność; znaczna odległość jednego przedmiotu od drugiego, nieliczność, nieczęstość; rzecz rzadka, nadzwyczajna, kosztowna, cenna osobliwość.

Rzadziuchny, Rzadziusieńki, Rzadziuteńki, Rzadziutki, bardzo rzadki.



Rzadzizna, płyn bardzo rzadki, cienkusz; rzadka tkanina.  Rzaz, cięcie, rznięcie, nacięcie, karb; przen., zacięcie, zręczność, odwaga.

Rzażka, piłeczka do wycinania deseni, laubzega.

Rząb, roślina z rodziny surmiowatych.

Rząd, szereg, sznur, łańcuch, ciąg, pasmo, kolej, warstwa; następstwo; iść, stanąć rzędem = jeden przy drugim; r. drzew, żołnierzy = szereg; umieścić, być w pierwszym rzędzie = między pierwszemi; stawiać co w jednym rzędzie = stawiać na równi; zakład, hotel, sklep pierwszego rzędu = jeden z najlepszych, pierwszorzędnych; w klasyfikacji przyrodniczej: jeden z podziałów gromady, dzielący ś. na rodziny; całość sprzężaju końskiego, pełna uprząż końska, siodło ze wszystkiemi potrzebami; w gram., zależność formy gramatycznej wyrazu dopełniającego od znaczenia wyrazu dopełnianego: składnia rządu; w matem., szereg po sobie następujących liczb; ład, porządek, systematyczność, dobra organizacja; rządzenie, zarząd, administracja; władza, panowanie, królowanie; instytucja rządowa, urząd, magistratura; gospodarka, gospodarowanie; ład, rządność; zespół osób, rządzących w państwie, sposób rządzenia państwem: r. absolutny, r. monarchiczny, r. oligarchiczny, r. konstytucyjny, r. republikański i t. d.; wdawać ś. w r-y = zaczynać rządzić; skończyły ś. twoje r-y = przestałeś rządzić; mieć nad kim r-y = rządzić kim; poddać ś. w r., r-om czynić = pozwolić sobą rządzić, powodować; objąć, sprawować r-y; r-y zostają w rękach monarchy = monarcha wszystkim rządzi; za polskich r-ów = za czasów niepodległości Polski.

Rządca, człowiek, który czym rządzi, zarządca, władca; administrator, kierownik, zawiadowca, nadzorca; gubernator, wielkorządca; r. szkolny = rektor, przełożony; r. wesela = starosta weselny; r. majątku = administrator, ekonom; r. domu = prowadzący meldunki i odbierający komorne.

Rządcostwo, Rządztwo, posada rządcy, zajęcie rządcy, zarząd, administracja.

Rządczyni, kobieta, która rządzi, administratorka; żona rządcy.

Rządek, mały rząd, rząd drobnych przedmiotów; zagon na ziemniaki, na warzywo; sadzić w r-ki = prosto, wązko, przy sobie.

Rządni z, przysł., systematycznie, porządnie.

Rządność, ład, porządek, gospodarność, rząd.

Rządny, — dobrze rządzący ś., umiejący ś. rządzić, gospodarny, oszczędny, systematyczny, dobrze zarządzany, porządny; taki, jaki być powinien, wyborny, doskonały, przyzwoity.

Rządowy, odnoszący ś. do rządu.

Rządzący, ten, który rządzi; senat r., rzecz., zwierzchnik, rządca, władca, panujący.

Rządzenie, zarząd, rząd, kierownictwo, administracja.

Rządzicielp. [[M. Arcta Słownik ilustrowany języka polskiego/Rządca; człowiek, który pływłaszcza sobie władzę, uzurpator.

Rządzić, mieć w swoich rękach rządy, sprawować rządy, mieć władzę najwyższą, panować, królować, rozkazywać, władać, rozporządzać ś., administrować, zarządzać, zawiadywać, sterować, kierować, powodować, rej wodzić; r. kim = rozporządzać, trzymać w posłuszeństwie, za nos wodzić; w gram., r. czym, wymagać od wyrazu dopełniającego, by stał w pewnej formie gramatycznej: r. drugim, czwartym przypadkiem; r. ś., rządzić sobą, zawiadywać swojemi sprawami, gospodarować, sprawować ś.; rozporządzać ś., rozrządzać ś., burmistrzować, rej wodzić, przewodzić, rozkazywać; powodować ś. czym: r. ś. rozsądkiem, sercem.

Rządzik, Rzędzik, mała uprząż.

Rządzioch, człowiek, pragnący rządzić, wtrącający ś. natarczywie we wszystko, zrzęda, wścibski.

Rządziocha, kobieta, mająca pretensję do rządzenia.

Rządztwop. [[M. Arcta Słownik ilustrowany języka polskiego/Rządcostwo.

Rząp, nmzbiornik wody nie płynącej, deszczowej, basen; część zadu końskiego u osady ogona, rzap.

Rzec, Rzeknąć, powiedzieć co, odezwać ś. z czym, przemówić, odrzec, odpowiedzieć, odeprzeć; rzekłbyś, że... = zdawałobv ś, możnaby powiedzieć, pomyśleć, że...; że tak rzekę = że tak powiem, że ś. tak wyrażę, używa ś., gdy ktoś niezupełnie ściśle rzecz jaką określa, ale przez omówienie a. przenośnię.

►ł Rzechlin, roślina z rodziny szkarłatkowatych.

Rzechława, roślina z rodziny trędowniko waty ch.

Rzechot, Rzegot, Rzekot, głos chrapliwy, skrzek, skrzekanie; grzechotanie, syk.

Rzechotać, Rzegotać, Rzekotać, wydawać głos krzeczący, chrapliwy, skrzeczeć, skrzechotać, krzektać; przen., wiele mówić, paplać, gadać, trajkotać, mleć jęzorem.

Rzechotliwy, Rzegotliwy, Rzekotiiwy, chrapliwy, skrzeczący; przen., wielomówny, gadatliwy.

Rzecz, dar słowa, mowa; przemowa, przemówienie, rozmowa; rozprawa, traktat, dzieło; to, o czym ś. mówi, przedmiot rozmowy, treść przemowy; wszystko, co podpada pod zmysły, a nie jest człowiekiem ani zwierzęciem, przedmiot: r-y ruchome = ruchomości, r-y nieruchome = nieruehomości; powinność, obowiązek: nie moja to r. = to do mnie nie należy; czynność, sprawa, kwestja, interes; uczynek, postępek; fakt, zdarzenie, wypadek; treść czego, istota, konsekwencja, osnowa; jądro, wątek; to, co ś. dzieje, akcja sztuki dramatycznej: r. dzieje ś. w Warszawie; pakować, zbierać, zabierać r-y = sprzęty, odzież itp.; stare r-y = starzyzna; mieszać ś. do cudzych r-y = do spraw; to moja r. = to nikogo nie obchodzi; jak r-y stoją? = w jakim położeniu jest sprawa?; śliczne r-y! = piękne sprawy!; piękna r., straszna r., to nie mała r., to nielada r. = to r. ważna; wielka mi r.! = cóż ważnego!, nic sobie z tego nie robię!; niesłychana, djabelna r. = sprawa; opowiem ci całą r. = całe zdarzenie, całą sprawę; nie wiedziałem, jak ś. r. ma = jak sprawy stoją; mieć z kim r. = mieć sprawę z nim; cała r. w tym = na tym wszystko polega, od tego wszystko zależy; głupi — i cała r.! = i koniec!, i basta!, i kwita!; kiedy przyszło do r-y = zaczęto mówić o tym, kiedy nadeszły następstwa czego; r. to pokaże = przyszłość pokaże; w r-y = rzekoino, niby to; taką r-ą = takim sposobem, a zatem; w samej r-y = istotnie, wistocie, rzeczywiście, naprawdę; r. pospolitap. [[M. Arcta Słownik ilustrowany języka polskiego/Rzeczpospolita; znać ś. na r-ach = być znawcą w pewnym zakresie; na czyją r. = na czyj rachunek, na czyje konto, na czyją korzyść, na czyje imię; policzyć co na r. nieuwagi, skromności = na karb; nie r. to = nie uchodzi, nie wypada; znać ś. na r-y = umieć ś. pokazać, zaimponować hojnością, wynagrodzić; to do r-y nie należy = o tym ś. teraz nie mówi; mówić do r-y = logicznie, rozsądnie, dorzecznie; to nie od r-y = rozsądnie, logicznie, słusznie; to nie do r-y = to nie ma sensu, to ś. nie nadaje; mówić nie do r-y, od r-y = bezsensownie, głupio, niedorzecznie; człowiek do r-y = rozsądny; tak dalej r. swą prowadził = przemawiał w dalszym ciągu; przystąpić do r-y = do właściwego przedmiotu rozmowy, narady itp.; stosownie do’ r-y = co ś. tyczy kwestji, omawianej sprawy.

Rzeczenie, wyrażenie ś., wyrażenie, powiedzenie, zdanie, myśl wypowiedziana.

Rzeczka, mała rzeka.

Rzeczne (-ego), opłata za spław rzeką a. przeprawę przez rzekę.

Rzecznica, Rzeczniczka, orędowniczka, obronicielka; mównica.

Rzecznicki, Rzeczniczy, Rzecznikowy, odnoszący ś. do rzecznika, obrończy, adwokacki.

Rzecznictwo, rola rzecznika, adwokactwo, adwokatura, orędownictwo, wstawiennictwo.

Rzeczniczka — z Rzecznica.

Rzecznik, mówca, orator, krasomówca; obrońca sądowy, adwokat, patron, orędownik, obrońca, pośrednik.

Rzecznikować, być rzecznikiem, być obrońcą.

Rzeczny, odnoszący ś. do rzeki.

Rzeczownie, przysł., jako rzeczownik, w znaczeniu rzeczownika, w zastępstwie rzeczownika.

Rzeczownik, część mowy odmiennej, oznaczająca osobę albo rzecz zmysłową lub pojęcie oderwane.

Rzeczownikowo, przysł., rzeczownie, w znaczeniu rzeczownika.

Rzeczownikowy, odnoszący ś. do rzeczownika, właściwy rzeczownikowi.

Rzeczownyp. [[M. Arcta Słownik ilustrowany języka polskiego/Rzeczowy.

Rzeczowo, przysł., w rzeczy, w czynie, istotnie, faktycznie; dowodnie, przekonywająco, na podstawie faktów; a posteriori.

Rzeczowy, przym. od [[M. Arcta Słownik ilustrowany języka polskiego/Rzecz; dowód r. = przedmiot, świadczący o winie o skarżonego, corpus delicti; pismo r-e = hieroglificzne, t. j. wyrażające za pomocą znaków przedmioty, nie zaś dźwięki mowy.

Rzeczoznawca, człowiek, znający ś. fachowo na czym, biegły, ekspert.

Rzeczoznawstwo, rola, specjalność rzeczoznawcy.

Rzeczpospolita, dobro wspólne, sprawa, dotycząca ogółu, interes powszechny; społeczeństwo, powszechność, ogół, naród; państwo, kraj; stan polityczny kraju, rządzonego przez przedstawicieli narodu, zgromadzonych na parlament, na sejm; respublika, republika; państwo polskie przed rozbiorami.

Rzeczpospolitować, bawić ś. w rzeczpospolitą.

Rzeczułka, Rzeczułeczka, mała rzeczka, strumień.

Rzeczysko, wielka rzeka, dawne koryto rzeki, rzeczyszcze, odlewisko.

Rzeczywistość, to, co jest rzeczywiste, istotne, realne; co jest w samej rzeczy takie, jakim ś. przedstawia naszym zmysłom, prawda; smutna r. = smutna, straszna prawda; obrócić co w r. = ziścić, urzeczywistnić.

Rzeczywisty, w samej rzeczy ’ istniejący, istotny, prawdziwy, nieurojony, realny, rzetelny, prawI dziwy; r. radca stanu = wysoki tytuł honorowy w Rosji; r. student = najniższy stopień naukowy, otrzymywany w uniwersytecie rosyjskim; w matem., liczba r-a = nieurojona.

Rzeczywiście, przysł., w rzeczy samej, w gruncie rzeczy, wistocie, istotnie, naprawdę.

Rzedzić, Rzedziećp. [[M. Arcta Słownik ilustrowany języka polskiego/Rzadzieć, Rzadnieć.

Rzegotka, grzechotka.  Rzeka, znaczne zbiorowisko wody, płynącej wyżłobionym przez się a. naturalnym korytem do innej rzeki, jeziora, morza a. oceanu: w dół r-i = z jej biegiem; w górę r-i = pod wodę; przen., strumień, potok, struga, obfite lanie ś., wylewanie ś., tłumne poruszenie ś. czego: r. łez, krwi; r. ludzi = tłum idący.

Rzekomo, przysł., niby to, pozornie, na pozór, w rzeczy, wrzekomo, udając.

Rzekomy, nierzeczywisty, nieistotny, pozorny, nieprawdziwy, mniemany, udany, fałszywy.

Rzekotp. [[M. Arcta Słownik ilustrowany języka polskiego/Rzechot.

Rzekotaćp. [[M. Arcta Słownik ilustrowany języka polskiego/Rzechotać.

Rzekotka, gatunek żaby (fig.).

Rzekotliwy, skrzeczący, chrapliwy.

Rzemienica, roślina z rodziny tymiałkowatych, skórzane drzewo; roślina z gromady wodorostów, z rzędu morszczyn.

Rzemieniec, Rzemieniak rzemienny.

Rzemienny, skórzany; przen., jechać r-ym dyszlem = przysiadać ś. na spotykane wozy; jadąc, wstępować w wiele miejsc po drodze.

Rzemień, tęga, gruba skóra wyprawna; batog, bizun, dyscyplina; mieszek, trzos; nie gryź r-nia = nie rób rzeczy niemożliwej do zrobienia; ma gębę z dobrego r-ia = jest wygadany, wyszczekany; nie idzie o r., ale o całą skórę = nie o drobiazg, ale o rzecz ważną.

Rzemieślnictwo, trudnienie się rzemiosłem, przemysł rzemieślniczy, rękodzielnictwo; zbiór., ogół rzemieślników.

Rzemieślniczek, czeladnik, towarzysz rzemieślniczy.



pasek

Rzemieślniczka, kobieta, trudniąca ś. jakim rzemiosłem, rękodzielniczka; żona rzemieślnika.

Rzemieślniczo, Po rzemieślniczemu, przysł., jak rzemieślnik, nie jak artysta, mechanicznie, bez poczucia sztuki.

Rzemieślniczość, charakter tego, co jest wykonane po rzemieślniczemu, nie artystycznie.

Rzemieślniczy, dotyczący rzemiosł, rękodzielniczy; robiony po rzemieślniczemu, mechaniczny, nieartystyczny.

Rzemieślnik, człowiek, trudniący ś. jakim rzemiosłem; człowiek, uprawiający sztukę a. naukę po rzemieślniczemu, mechanicznie, rutynista.

Rzemiosło, praca, zajęcie, wytwarzające przedmioty użytku codziennego ręcznie a. z pomocą najprostszych narzędzi i przyrządów, przemysł ręczny, przemysł domowy, rękodzielnictwo; profesja, fach, zawód, proceder, kunszt, powołanie, zatrudnienie; sprawa, sprawka.

Rzemiosłowo, przysł., jak rzemieślnik, rzemieślniczo, po rzemieślniczemu.

Rzemiosłowy, rzemieślniczy.

Rzemlik, gatunek chrząszcza długorogiego (fig.).

Rzempolićp. [[M. Arcta Słownik ilustrowany języka polskiego/Rzępolić.

Rzemyczek, mały rzemień.

Rzemyczkowy, zrobiony z rzemyczka;szaraczko wy, zaściankowy.

Rzemyk, mały, cienki rzemień; gra pospolita w,, pasek“; od łyczka do r-a, od r-a do konika, a potym na szubienicę = od małej kradzieży przechodzić do dużej; nie wart r-a rozwiązać mu u obuwia = nie może iść z nim w porównanie co do zasług, godności i t. d. Rzep, kolczasta, czepiająca się główka, szyszka nasienna; czepiać ś. jak r. psiego ogona = narzucać ś. komu natarczywie ze swym towarzystwem, być natrętnym, nie odstępować kogo.

Rzepa, roślina z rodziny krzyżowych, gatunek kapusty (fig.); wlazł na gruszkę, kopał r-ę = plecie trzy po trzy, bez sensu, bez składu; zna, umie to, jak r-ę gryźć = zna, umie doskonale, biegle; jędrny, jak r. = czerstwy, zdrowy.

Rzepaczanka, słoma z rzepaka.

Rzepak, roślina z rodziny krzyżowych, gatunek kapusty (f.).

Rzepakowy, Rzepaczany, odnoszący ś. do rzepaku, zrobiony z rzepaku.

Rzepiasty, z kształtu zbliżony do rzepy.

Rzepica, miejsce u konia, w którym zaczyna ś. jego ogon.

Rzepicha, dzika rzodkiew, ognicha.

Rzepień, roślina z rodziny złożonych.

Rzepik, roślina z rodziny różowatych, parzydło (f.).

Rzepka, mała rzepa; dziewka, jak r. = jędrna, zdrowa; każdy sobie r-ę skrobie = każdy myśli tylko o sobie, o swej korzyści.

Rzepnica, podgatunek kapusty, rzepy.

Rzepnik, motyl dzienny z rodziny bielinków.

Rzepnisko, Rzepisko, pole, zasiane rzepą; pole po rzepie.









Rzepołuch, ptak śpiewający z rodziny łuszczaków, gatunek makolągwy (fig, )

Rzerzuchap. [[M. Arcta Słownik ilustrowany języka polskiego/Rzeżucha.

Rzerzuchowiecp. [[M. Arcta Słownik ilustrowany języka polskiego/Rzeżuchowiec.

Rzesza, gromada ludzi, tłum, tłuszcza, kupa; zrzeszenie, związek: r. niemiecka = związek krajów i wolnych miast niemieckich.

Rzeszanin, członek związku niemieckiego, książę rzeszy niemieckich; mieszkaniec jednego z państw rzeszy niemieckiej.

Rzesznyp. [[M. Arcta Słownik ilustrowany języka polskiego/Rzeszowy.

Rzeszot, rzecz kraciasta, przejrzysta, w której pełne miejsca następują po próżnychp. [[M. Arcta Słownik ilustrowany języka polskiego/Rzeszoto.

Rzeszotarz, rzemieślnik, wyrabiający rzeszota, sitarz.

Rzeszoto, rodzaj sita z dużemi otworami (fig.); krata do przesiewania, arfa; coś podziurawionego, pełnego dziur.

Rzeszotowaty, wyglądający, jak rzeszoto.

Rzeszowy, Rzeszny, Rześki, odnoszący ś. do rzeszy (niemieckiej).

Rześciowate, rodzina roślin jednoliściennych.

Rześć, roślina z rodziny rześciowatych.

Rześkip. [[M. Arcta Słownik ilustrowany języka polskiego/Rzeźki.

Rzetelnie, przysł., prawdziwie, istotnie; sumiennie, uczciwie, należycie, punktualnie.

Rzetelność, sumienność, uczciwość; prawdomówność, wiarogodność, punktualność, słuszność.

Rzetelny, jawny, oczy wisty, istotny, prawdziwy; szczery, nieobłudny; nieudany, autentyczny; uczciwy, sumienny; akuratny; punktualny, słowny.

Rzewieńp. [[M. Arcta Słownik ilustrowany języka polskiego/Rabarbar, Rumbarbarum.

Rzewliwy, wzruszający, czuły, żałosny; uczuciowy, tkliwy.



Rzewnia, roślina australijska z rodziny rzewniowatych, kazuaryna (fig.).

Rzewnić, r o z-

r ze w mac, rozczulać, roztklijj wiać, wzruszać, i podbudzać do łez. )|

Rzewnie, Rzewl ’ ^’ liwie, przysl., żało(’j| śnie, płaczliwie, gorzko; szczerze, serdecznie, całym sercem, całą duszą, co ci ś. r. spodoba = jak chcesz, wszystko, co ci ś. podoba.

Rzewniowate, rodzina roślin dwuliściennych.

Rzewnop. [[M. Arcta Słownik ilustrowany języka polskiego/Rzewnie.

Rzewność, uczucie rzewne, rozczulenie, rozrzewnienie, wzruszenie, żal serdeczny.

Rzewnotęskliwy, tęskniący za czym serdecznie.

Rzewny, pochodzący z rozrzewnienia, z rozczulenia, wzruszający, czuły, tkliwy, serdeczny, gorzki, głęboki, żałosny, ciężki; o człowieku: skłonny do rozrzewnienia, łatwo ś. rozczulający, tkliwy, uczuciowy, sentymentalny.

Rzezać, rznąć, krajać; zabijać, mordować: r. bydło = rznąć, trzebić, kastrować; rzeźbić, wyrzynać, ryć, ryto wać; r. djament = szlifować; r. ś., dobywać ś., wykluwać ś., wyrzynać ś.

Rzezak, nóż rzeźniczy, kuchenny, nóż ogrodniczy; rzeźnik żydowski, bijący bydło według przepisów rytualnych; ten, co dopełnia obrządku obrzezania u Żydów.

Rzezalniap. [[M. Arcta Słownik ilustrowany języka polskiego/Rzeźnia.

Rzezanie, rznięcie, krajanie; zabijanie, mordowanie; bicie, rzeź; trzebienie, kastrowanie; rzeźba, rzeźbiarstwo, rytowanie; r. drogich kamieni = szlifowanie.

Rzezaniec, trzebieniec, kastrat, eunuch.

Rzezanina, rzeź.



Rzeziec, długi nóż do podrzynania plastrów miodu; mały nożyk, wygięty w półkole, do wyrzynania wklęsłości w drzewie, np. do wyrabiania łyżek drewianych.

Rzezimieszek, złodziej kieszonkowy, złodziej łupieżca, rabuś.

Rzezu ńp. [[M. Arcta Słownik ilustrowany języka polskiego/Ryzuó.

Rzeź, bicie bydła, rzeźnictwo, ubój; masowe zabijanie ludzi, morderstwo, rozlew krwi, rzezanina: r. niewiniątek, rzeź niemowląt przez Heroda w poszukiwaniu Chrystusa, przen., krzywda, wyrządzana niewinnym i bezbronnym.

Rzeźba, robota rzeźbiarska a. rzeźbiarza, rzeźbiarstwo, snycerstwo; coś wyrzeźbionego, dzieło sztuki rzeźbiarskiej, posąg, ozdoba rzeźbiona.

Rzeźbiarka, artystka, poświęcająca ś. rzeźbie, snycerka: maszyna do giloszowania

Rzeźbiarnia, pracownia rzeźbiarska.

Rzeźbiarski, odnoszący ś. do rzeźbiarza, stanowiący własność rzeźbiarza, snycerski.

Rzeźbiarstwo, sztuka rzeźbiarska, snycerstwo.

Rzeźbiarz, artysta, poświęcający ś. rzeźbie, snycerz.

Rzeźbić, wyrabiać plastycznie jakieś kształty, lepić, wyrzynać, wykuwać, ryć figury, przedmioty, kształty, robić rzeźby; przen., wykończać co starannie, dokładnie, artystycznie.

Rzeźki, zdrowy, krzepki, dziarski, rzeźwy, żwawy, chwacki.

Rzeźnia, budynek, gdzie biją bydło, szlachtuz, bydłobójnia; miejsce, gdzie sprzedają mięso, jatki.

Rzeźnictwo, zajęcie, rzemiesło rzeźnicze; handel mięsem, sprzedawanie mięsa.

Rzeźniczy, Rzeźnicki, odnoszący ś. do rzeźnika, właściwy rzeźnikowi.

Rzeźnik, rzemieślnik, który rznie bydło i sprzedaje mięso; rzemieślnik, wyrabiający i sprzedający wę dliny, wędliniarz, masarz; przen., człowiek* krwiożerczy, okrutnik, tyran, zbój; pogardl., lichy lekarzchirurg.

Rzeźny, odnoszący ś. do rzezi; przeznaczony na rzeź; bydło r-ne.

Rzeźwić, czynie rzeźwiejszym; orzeźwiać, trzeźwić; przywracać do przytomności; krzepić, odżywiać, podtrzymywać siły; r. ś., rzeźwiejszym ś. stawać, orzeźwiać ś., wytrzeźwiać ś.; powracać do przytomności, nabierać otuchy, rzeźwieć.

Rzeźwieć, stawać ś. rzeźwym.

Rzeźwo, przysłżwawo, zwinnie, rzeźko; świeżo, zdrowo, dziarsko.

Rzeźwość, rzeźkość, raźność, zwinność; świeżość, czerstwość.

Rzeźwy, rzeźki, raźny, zwinny, żwawy; zdrowy, krzepki, świeży, czerstwy; ostry, jędrny, oświeżający.

Rzeżączka, choroba zaraźliwa cewTki moczowej, charakteryzująca ś. utrudnionym i połączonym z bólem oddawaniem moczu; tryper.

Rzeżucha, roślina z rodziny krzyżowych (fig.).

Rzeżuchowiec, Rzerzuchowiec, motyl dzienny z rodziny bielinków* (fig.).

Rzęd — z Rząd.

Rzędna (-ej), w matemjedna z 2-u spółrzędnych punktu w układzie spółrzędnych; linja równoległa do południka.

Rzędno, przysł., z pięknym rzędem na konia, suto.

Rzędny — z Rządny.

Rzędować, ustawiać w rzędy.



Rzędowy, ustawiony w rzędy, szeregowy, linjowy: r. siewnik = wysiewający ziarno rządkami i zasypująey zaraz brózdki; rośliny r-e = przeznaczone do uprawy w |rzędach.

Rzępolić, Rzempolić, grać kiepsko na instrumencie strunowym.

Rzępolą, ten, co rzępoli, kiepski grajek,

Rzęsa, szereg włosków, rosnących na brzegu powieki, zabezpieczających oczy od zaprószenia, spływania potu i t. p. (fig.); włosko waty, drgający wyrostek ciała komórki; roślina z rodziny rzęsowatych (fig-).

Rzęsaty, opatrzony rzęsami, włoskami.

Rzęsielnica, gatunek chrząszcza stonkowatego

Rzęsienica, roślina z gromady porostów7, lakmus.

Rzęsistek, robak pasorzytny.

Rzęsisto — z Rzęsiście.

Rzęsisty, gęsto następujący jeden po drugim, obfity, mnogi, liczny, częsty; pełny, pękaty, nabity; deszcz r. = ulewny, gęsty, spadający strumieniami.

Rzęsiście, Rzęsisto, przysłgęsto, suto, hojnie: r. oświetlony = licznemi światłami.

Rzęska, włoskowaty b mórek, migawka

Rzęskowaty, opatrzony wyrostkami w kształcie rzęs.

Rzęsorek, zwierzę ssące owadożerne z rodziny skoczków, recek, ryjówka, kretomysz, sorek, pilch, piszczek wodny (fig.).



(fig.)



wypustek





Rzęsowaty, mający kształt rzęsy; opatrzony rzęsami; w lm., r-e, rodzina roślin | jednoliściennych.  Rzęsowy, Rzęsny, odnoszący ś. do rzęsy.

Rzęsówki (-ek), włosy, rosnące na błonie śluzowej nosa.

Rzęśl, roślina z rodziny rzęślowatych, włośnik (f.).

Rzęśnia, roślina z rodziny motylkowatych, rzęsina, esparceta.

Rzęśnie, Rzęsno,

przysł., rzęsiście.

Rzęzić, Rzężyć, Rzężeć, wydawać głos chrapliwy, chrapać, charkotać; chrzęścić, ciężko robić piersiami wskutek zaflegmienia.

Rzężenie, głos chrapliwy; szmer w płucach, dający ś. słyszeć przy oddychaniu, gdy przyłożymy licho do piersi.



Rznąć, krajać, rzezać, ciąć, przerzynać, próć, przecinać, rozrzynać; płatać, rąbać, ćwiartować: r. chorego = operować, r. trupa = robić sekcję; r. piłą = piłować, trzeć; r. na kamieniu = ryć, rytować; rzeźbić, wyrzynać, grawerować, r. rowy, kanały = bić, kopać, przeprowadzać; r. djament, kryształ = szlifować; r. na śmierć = mordować. r. prawdę = wypowiadać prawdę otwarcie i śmiało; r. na skrzypkach a. innym instrumencie = grać z zapałem, grać od ucha; r. w karty, w karcięta = oddawać ś. grze namiętnie; r. do pokojów, przez pokoje = iść szybko i śmiało; r. swoją sztukę = pokazywać, robić, co ś. umie, prowadzić swoją robotę dalej; rznij dalej = mów, co wiesz; r. komu skórę = bić go, łoić mu skórę, tatarować, łomocić; rznie mnie w brzuchu = czuję boleści w brzuchu; uderzyć mocno, huknąć, wyrżnąć, trzasnąć, lunąć; rzucić z rozmachem, cisnąć; r. ś., być rzniętym, piłowanym; zarzynać ś., zabijać ś., szarpać ś.; kłócić ś., robić wzajemne zarzuty; uderzać ś., bić ś. wzajemnie; przerzynać ś. przez co, przerywać co, przenikać przez co; uderzyć ś., huknąć ś., lunąć ś.; upaść, zwalić ś.

Rznięcie, rzecz., od [[M. Arcta Słownik ilustrowany języka polskiego/Rznąć; r. w brzuchu = boleści, kolki; sprawić komu r. = wybić go, dać mu baty, wały, cięgi, lanie, zbesztać go.

Rznięty, którego rznięto; ten, co jest rznięty; szkło r-e = szlifowane; instrument r. = strunowy; ból r. = rznięcie, kolka.

Rzodkiew, roślina warzywna z rodziny krzyżowych (fig.).

Rzodkiewka, roślina warzywna z rodziny krzyżowych (fig.).

Rzodkwiany, odnoszący ś. do rzodkwi; zrobiony z rzodkwi.



Rznc

Rzucać, dok. Rzucić; wypuszczać co z rąk gwałtownie; ciskać, smyrgać, miotać: r. kule, pociski, kamienie, wyrzucać; r. pieniądze a. pieniędzmi = wydawać je bez rachunku, trwonić; r. kotwicę = zarzucać; r. komu co pod nogi = poddawać; r. okiem, wzrokiem = spoglądać, przen., zwracać na co uwagę, zastanawiać ś. nad czym; r. kwestję, pytanie = poruszać jaką sprawę, zadawać pytanie, występować z jaką sprawą wszczynać ją; r. okiem wstecz = zwracać s. myślą w przeszłość, przypominać co sobie; r. cień = roztaczać, kłaść; r. światło = oświecać, oświetlać; r. na co światło = wyjaśniać, wykrywać coś tajnego, nieznanego; r. na kogo, na co cień podejrzenia, hańby = podejrzewać nieco, ujmować dobrej sławy, zniesławiać; r. komu co w oczy = wyłuszczać mu, zwracać komu uwagę na co, wytykać; r. komu rękawicę = wyzywać go na pojedynek, wTyzywać do walki; r. komu obelgę w twarz = powiedzieć mu słowa obelżywe; zelżyć go; r. kość niezgody = kłócić ś.; r. szańce, okopy = wznosić; r. most = budować, przerzucać; r.rów, kanał = przeprowadzać, kopać; r. r. myśl, projekt = przedkładać, przedstawiać do rozważenia i wykonania; r. uwagę = robić uwagę; r. co na papier = kreślić, rysować szkicowo, spisywać tymczasowo, doraźnie; r. kogo dokąd = wysyłać, pchać; r. losy, kości, kostki = oddawać na los szczęścia w chwili stanowczej, rozstrzygającej; r. broń = poddawać ś., prosić o pardon; r. pioruny, piorunami = wyrażać swój gniew na kogo, kląć od piorunów, piorunować; r. kim, czym = szarpać, targać; strzelba, wagon r-a = szarpie przy poruszeniu ś., przy wystrzale; w różne strony przerzucać, kołatać, miotać: burza r-a okrętem, życie r-a ludźmi; r. kim, czym a. kogo co, obalać, przewracać, uderzać gwałtownie; r. kogo, co, opuszczać, porzucać kogo, co, odstępować kogo, czego, zaniechać czego, dawać komu, czemu spokój; usuwać ś. od czego; r. młode = o zwierzętach: rodzić; r. ś., rzucać sobą, skakać, porywać ś. do czego, udawać ś. dokąd z wielkim pośpiechem, w skok, ruszać dokąd, przypadać do czego, zrywać ś., zaczynać biec pędem, w cwał; r. ś. do ucieczki, w pogoń, w przepaść, naprzód, na ratunek; r. ś. do oręża, do broni = chwytać: r. ś. do pracy, do rzemiosła, do przemysłu, do handlu = brać ś. skwapliwie, z zapałem; r. ś. komu na szyję, w czyje objęcia, do nóg komu; r. ś. w ogień, do wody = wskakiwać; występować w wielkiej ilości, zjawiać ś., pojawiać ś. obficie: r-ly ś. krosty na ciele, rdza na zbożu; krew r-iła mu ś. nosem = buchnęła; łzy r-ily jej ś. z oczu = pociekły; choroba r-ila ś. na płuca, na mózg; r. ś. na kogo, napadać, napastować, przyskakiwać do niego, miotać ś. na kogo; występować przeciw komu; przedsiębrać coś zuchwale: r. ś. na wielkie przedsiębiorstwo; r. ś. do kogo = chcieć go powitać, uczcić, tłoczyć ś., przypadać do niego; r. ś. do czego = ohwytać, porywać, szarpać ś., targać ś., miotać ś..: ryby r-ją ś. w sieci; wściekać Ś-, złościć ś., ciskać ś. w gniewie; awanturować ś.: r-a ś., jak mucha w ukropie, jak wesz na grzebieniu = o bezsilnej złości; r. ś. o co, na co, walić ś., przewracać ś., padać, ciskać ś.

Rzucawka, drgawki u kobiet ciężarnych a. rodzących; drgawki u dzieci; choroba nerwowa u psów.

Rzucić — /, nied. Rzucać.

Rzucik, Rzucanka, drobny deseń na tle jednostajnym.

Rzut, rzucenie, ciśnięeie; rzucenie ś., rzut, skok: przestrzeń, jaką może przebiec ciśnięty pocisk: r. strzały, oszczepu, kamienia; to, co wyrzucono, ilość wyrzucona; pecyna; przekrój: r. pionowy, poziomy; sposób przedstawiania części kuli ziemskiej na płaskiej powierzchni, sposób kreślenia map; w mechanice: czynnik, wprawiający w ruch jakieś ciało, siła rzutu; w matematyce: punkt przecięcia linji rzucającej z płaszczyzną rzutową; r. oka = pobieżne spojrzenie; przen., krótkie zastanowienie ś. nad czymś; zarys, szkic, rys czego, pogląd; wydawanie płodu przez zwierzęta.

Rzutki, Rzutny, zwinny, zręczny; obrotny, przedsiębiorczy, ruchliwy.

Rzutkość, Rzutność, zwinność, zręczność, rzeźkość; przedsiębiorczość, obrotność, ruchliwość.

Rzutnia, linja, którą rzucone w górę ciało spadając przebiega.

RZUT

— 624 —

Rzutnie, przysłrzucając, miotając; zwinnie, żwawo, zręcznie.  Rzutnośćp. [[M. Arcta Słownik ilustrowany języka polskiego/Rzutkość.

Rzutowy, odnoszący ś. do rzutu; gieometrja r-a = gieometrja, badająca własności rzutowe figur.

Rzyć, otwór stolcowy, odchodowy, pośladek.

Rzygać, dok. Rzygnąć; mieć głośne odbicie ś. z żołądka; zrzucać z żołądka, womitować; wyrzucać z siebie gwałtownie, buchać, bluzgać czym, chlustać; rzygnąć słówko = przemówić; rzygnąć pieniędzmi = wydać, rzucić.

Rzygowiny, plwociny, wymiociny.

Rzymianin, wyznawca Kościoła rzymsko-katolickiego, łacinnik.

Rzymianka, forma żeńska od [[M. Arcta Słownik ilustrowany języka polskiego/Rzymianin.

Rzymski, odnoszący ś. do Rzymu: r-e łaźnie, r-a kąpiel = kąpiel, polegająca na przebywaniu bez odzieży w zamkniętym pokoju, w którym powietrze jest suche i mocno nagrzane (od 40 do 69 stopni Celsjusza), a potem ochładzaniu za pomocą natrysku; mur r. = złożony z małych kwadratowych kamieni tufowych; pieczeń r-a = klops w kształcie podłużnego bochenka; poncz r. = napój mrożony, złożony z lodów białych z winem szampańskim, maraskino, arakiem i cytrynami; świece r-ie = rodzaj ogni sztucznych; katolik r. = wyznawca Kościoła zachodniego.

Rzymskośćp. [[M. Arcta Słownik ilustrowany języka polskiego/Rzymszczyzna.

Rzymszczyć, przerabiać na Rzymianina, nadawać charakter rzymski.

Rzymszczyzna, Rzymskość, charakter narodowości rzymskiej.

R. i., skr., rodzaj żeński.

Rżanka, słoma żytnia a. pszeniczna.

Rżany, żytni.

Rżeć, o koniu, ośle, łosiu, wielbłądzie: wydawać głos właściwy tym zwierzętom.

Rżysko, pole po życie; ściernisko, części źdźbła, pozostałe na polu po żniwie, ścierń.

S[edytuj]

Sarkofag, gr., wspaniała wielka trumna kamienna, bogato rzeźbami okryta, w której starożytni chowali królów i kapłanów; rodzaj kamiennego grobowca w kształcie trumny (fig.).

Sarkologja, gr., część anatomji, zajmująca ś. badaniem mięśni i miękkich części ciała ludzkiego.

Sarkom, gr., mięsak, guz często złośliwy, mogący rozwijać ś. na wszystkich organach, najczęściej pod skórą między mięśniami.

Sarkoza, gr., dzikie mięso, tworzące ś. na ranach.

Sarmaci, gr., plemię, które w starożytności zajmowało te części Europy, gdzie później osiedlili ś. Słowianie; nazwa, dawana Słowianom, a zwłaszcza Polakom.

Sarmacja, gr., starożytna Polska.

Sarmacki, gr., odnoszący ś. do Sarmacji a. Sarmaty, właściwy Sarmatom, polski.

Sarman, tiind., kapłan a. filozof indyjski.

Sarmata, gr., Polak starej daty, szlachcic polski dawnych poglądów i obyczajów, zacofany.

Sarmatyzm, gr., cechy charakteru, wady i obyczaje starej, rubasznej, ale szczerej szlachty polskiej (nazwa, stworzona przez postępowców w XVIII w.).

Sarn, Samiec, Sarek, samiec sarni, rogal, kozieł.

Sarna, zwierzę przeżuwające pełnorogie z rodziny jeleni (fig.).

Sarneczkap. [[M. Arcta Słownik ilustrowany języka polskiego/Sarenka.

Sarni, należący do sarny, właściwy sarnie: s-e mięso = sarnina; nóżka s-a = ręko jeść dyscypliny, z sarniej nogi wyrobiona.

Sarniak, młoda sarna; śrut sarni.

Sarnię, Sarniątko, młode sarny.

Sarnina, mięso sarnie, pieczeń z sarny.

Saros, okres astronomiczny, po upływie którego powtarzają ś. zaćmienia słońca i księżyca w dawnym porządku.

Sarpinka, ros., tkanina lniana a. bawełniana, wyrabiana przez włościan nadwołżańskich.

Sarsaparyllap. [[M. Arcta Słownik ilustrowany języka polskiego/Salsaparylla.

Sasafras, Sasafrzan, wł., roślina z rodziny wawrzynowatych.

Sasanka, Sasanek, roślina z rodziny jaskrowatych, wietrznica, anemona, zawilec (fig.)

Saski kolor = jasnozielony.

Saszetka, fr., torebka a. poduszeczka, napełniona substancją wonną, używana do zapachniania bielizny i różnych innych przedmiotów.

Sataniczny, hebr., szatański, djabelski, złośliwy, dybiący na cudzą szkodę, rad z każdej cudzej szkody; s. kult p. [[M. Arcta Słownik ilustrowany języka polskiego/Satanizm.

Satanizm, hebr., ogół właściwości szatana, djabła; nienawiść do ludzi; zadowolenie z każdej cudzej szkody; sianie zepsucia i demoralizacji dla miłości zła; kult szatana; cześć, oddawana szatanowi przez niektóre sekty, oraz cza równików i czarownice; uwielbie nie pierwiastka zła w literaturze

Satelita, łć., ciało niebieskie krążące dokoła swojej planety księżyc, trabant; przen., nieodstęp ny towarzysz.

Satrapa, gr., wielkorządca pro wincji w starożytnej Persji; przen. tyran, ciemięzca.

Satrapja, gr., namiestnictwo prowincja w Persji.

Saturacja, łć., nasycenie płynu substancją rozpuszczalną; w chemji: zobojętnienie; lekarstwo: roztwór węglanu sodu, nasycony kwasem cytrynowym; w cukrownictwie: strącenie nadmiaru wapna z soku buraczanego za pomocą kwasu węglanego.

Saturn, łć., w wierzeniach starorzymskich: bożek czasu (fig.); planeta z dwoma okrążająeemi ją pierścieniami; u alchemików: nazwa ołowiu; s-a drzewo = postać drzewa, w jaką układają ś. cząsteczki ołowiu, gdy zanurzyć pałeczkę cynku w roztworze soli ołowianej.

Saturnalja, łć., uroczystości starorzymskie na cze^ć Saturna, podczas których znikała chwilowo wszelka nierówność stanów; zabawy rozpustne.

Saturniczny, łć., wiersz = miara wiersza dawnych poematów ludowych rzymskich.

Saturnizm, łć., chroniczne zatrucie ołowiem.

Saturować, fr., odwapniać.

Satyna, Satynka, Satyneta, fr., tkanina cisnka bawełniana gładka a. prążkowana, naśladująca atłas.

Satynjerka, Satynówka, /r., przyrząd do satynowania, złożony głównie z gładkiej płyty i dwuch gładkich walców metalowych, obracanych korbą; pomiędzy walcami przechodzi na płytę materjał, podlegający satynowaniu (papier, tektura).

Satynować, fr., nadawać połysk, gładzić, przepuszczając przez satynjerkę.

Satynowanie, fr., nadawanie różnym wyrobom fabrycznym gładkości i połysku atłasu.

Satynowany, fr., ten, którego satynowano; s. papier = piękny, gładki, połyskliwy.

Satynówka, fr., p. [[M. Arcta Słownik ilustrowany języka polskiego/Satynjerka.

Satyr, gr., w mitologji greckiej: bożek leśny, wyobrażany z koźlemi nogami, różkami i ogoj nem (fig.); przen., człowiek cyniczny, lubieżnik, rozpustnik.

Satyra, łć., utwór: prozą lub wierszem, I potępiający, wyszydzający lub z lekka ośmieszający przywary, wady i na! łogi ludzkie; wyszydzanie wszelI kiej śmieszności z humorem i dowcipem.

Satyrować, łć., oprowadzać kolorem dla nadania cienia przedI miotowi w rysunku.

Satyryczny, łć., uszczypliwy, sarkastyczny, szyderczy, dowcipny-

Satyryk, łć., autor satyr, szyderca, krytyk uszczypliwy.

Satyrystap. [[M. Arcta Słownik ilustrowany języka polskiego/Satyryk.

Saty ryzować, łć., ośmieszać, krytykować.

Satysfakcja, łć., zadośćuczyniej nie za urazę; zaspokojenie, zadowolenie, przyjemność.

Saurus, gr., jaszczur, wielka jaszczurka przedpotopowa.

Sawantka, fr., kobieta, popisująca ś. uczonością. Sawany,

Sawanny,

hind., stepy w Ameryce północnej

Sążeń, ros., miara długości rosyjska = 7 stopom angielskim = 16 werszkom rosyjskim = 2, 1343 metrom = prawie 3l/4 łokcia miary nowopolskiej.

Sącza, roślina z rodziny pomarańczo waty ch.

Sączek — i>.Dren; haczyk u wędki.

Sączkarnia, prasa do wyrobu sączków, drenów.  Sączkarz, robotnik, układający | sączki, drenarz.

Sączki, otwory pionowe w murach, zostawione dla odcieku wody wsiąkającej.

Sączkować, zakładać sączki, drenować.

Sączyć, wypuszczać z siebie płyn kroplami a. cieniutkim strumieniem; wyciskać płyn w małych ilościach; s. ś., wypływać, wyciekać kroplami, kapać: przedostawać ś. w małych ilościach, ciec, i przeciekać; przepuszczać przez siebie płyn; przechcdzić przez pory roślinne w kształcie potu.

Sączykufel, opój, pijak, pijanica.

Sączyniec, roślina z rodziny sączy ncowatych (f.).

Sączyncowate, rodzina roślin dwuliściennych.

Sąd, wyraz zgody między dwoma pojęciami, zdanie, zawierające określenie stosunku między dwoma pojęciami, odpowiadającemi w zdaniu podmiotowi i orzeczeniu; wyrażona słowami opinja o czym, zdanie, mniemanie, pogląd, zapatrywanie; władza sądzenia, rozstrzygania u człowieka, rozsądek: mieć zdrowy s. o rzeczy; sądzenie, rozpatrywanie spraw i wydawanie wyroku, wyrok, dekret: oddać kogoś pod s. = zaskarżyć go; s. Salomonowy = mądry, przenikliwy; s. Boski, s. ostateczny = sądzenie wszystkich ludzi przez Chrystusa po końcu świata; on już na Boskim s-zie = umarł; s-y Boskie = wyroki Opatrzności; zdaję ś. na twój $. = chcę, byś mnie osądził; sprawa sądowa, proces; instytucja rządo wa a. społeczna, wydająca wyroki, urząd sądowy, ogół sędziów, sędziowie, kadencja sądowa; s-y Bożep. [[M. Arcta Słownik ilustrowany języka polskiego/Ordalja.

Sądek, naczynie drewniane z otworem u góry węższym, dzierzka, ceberek.

Sądny, odnoszący ś. do sądu: s. dzień = dzień sądu ostatecznego, ostatni dzień świata; czekać do dnia s-ego = bardzo długo, do nieskończoności; przen., s. dzień = gwałt, zamieszanie, zamęt, straszna chwila; święto uroczyste u Izraelitów na pamiątkę zburzenia Jerozolimy, zwane Jomkipur.

Sądowe (-ego), opłata sądowa.

Sądownia, izba posiedzeń sądu.

Sądownictwo, sądy krajowe, władza sądowa w państwie, ogół urzędników i instytucji sądowych w kraju.

Sądowniczy, odnoszący ś. do sądownictwa.

Sądownie, przysł., drogą sądowego rozstrzygnięcia sprawy, przez sąd, przez odwołanie ś. do sądu.

Sądownik, urzędnik sądowy.

Sądowość — Sądownictwo.

Sądowy, odnoszący ś. do sądu, należący do sądu: izba s-a, wsadza s-a, wyrok s., koszty s-e, okrąg s. = do którego należy pewna część kraju i t. d.; wymowa s-a = umiejętność układania i wygłaI szania mów oskarżycielskich i obrończych w sądzie; medycyna s-a = umiejętność określania rodzaju i powodów ran, skaleczeń i śmierci gwałtownej na podstawie nauk przyrodniczych; egzekucja s-a = wykonanie wyroku sądowego; rzecz., s. (-ego), asesor.

.Sądy, Sondy, przyrząd do noI szenia wody, złożony z drążka w środku płaskiego, opieranego na plecach z uwieszonemi u końców na łańcuszkach a. sznurach wiadrami a. konewkami, koromysło.

Sądzić, wydawać sąd o czymś, wygłaszać wyrok, wyrokować; wnioskować o osobach a. przedmiotach; myśleć, mniemać, uważać, wygłaszać zdanie swoje, opi — nję swoją; s-ę = zdaje mi ś.; S-łem = byłem pewien, s-ąc po ludzku = uważając po ludzka; mieć, zważać, poczytywać kogo. co za kogo, za co; mieć przeznaczenie: tak mu było sądzono; ujemne strony w kim a. w czym upatrywać, krytykować; zasiadać w instytucji sądowej, być sędzią, rozpatrywać sprawę sądownie, odprawiać sądy, wydawać wyrok, dekret; s. ś., czynić sąd na siebie, wyrokować o sobie; uważać, poczytywać, mieć siebie za kogo; prawować ś., procesować ś.; być sądzonym, ulegać kompetencji jakiego sądu.

Sąg, stos drzewa opałowego, mający sążeń długości.

Sągwa, glista płaska z gatunku wirków.

Sąk, dren, sączek.

Sąkwiel, roślina z rodziny dwuskrzydlcowatych.

Sąpierz, przeciwnik, strona pozwana: współzawodnik, rywal.

Sąsiad, człowiek, mieszkający blizko, tuż, obok kogoś; siedzący, stojący tuż obok kogoś; naród ościenny, graniczący z drugim narodem; rodzaj gry towarzyskiej.

Sąsiadka, forma ż. od [[M. Arcta Słownik ilustrowany języka polskiego/Sąsiad.

Sąsiadować z kim, być jego sąsiadem, mieszkać tuż obok niego; siedzieć, stać przy kim.

Sąsiedni, należący do sąsiada; ościenny, pograniczny, przyległy.

Sąsiedzki, odnoszący ś. do sąsiada, stanowiący własność sąsiada; po s-u, jak sąsiedzi, po przyjacielsku.

Sąsiedztwo, najbliższa okolica, najbliżsi sąsiedzi, towarzystwo okoliczne; osoby, siedzące a. stojące najbliżej; narody sąsiednie, ościennicy.

P Sąsiek, przedział w stodole, przeznaczony na układanie różnych gatunków zboża w snopach; skrzynia, zrobiona z gontów, na obrok; skrzynia z przegrodami wewnątrz.

Sążeń, miara długości = 3 łokciom = 6 stopom; równoległościenny stos drzewa opałowego pewnych wymiarów.

Sążniarz, robotnik, trudniący ś. rąbaniem a. rznięciem drzewa na opał i układaniem go w sążnie; rąbacz, drwal.

Sążniowy, mający sążeń jakiegoś wymiaru.

Sążnisty, ogromny, olbrzymi, 1 potężny, długi.

Sążniście, przysłogromnie, olbrzymio, wielce.

Sc-, Sch-, Scz-, czasowniki dokonane, zaczynające się od tych liter, pochodzą ze złożenia przyimka z, przez amysilację zmienionego w s, i czasowników, nie podajemy ich przeto szczegółowo, odsyłając do tychże czasowników niedokonanych, np. scedzić = z-(-cedzić, scedować = z+cedować, schować = z+chować, schłonąć = z-(-chłonąć, sczarować = z-(-czarować, sczesać = z-j-czesać.

Scalać, dok. Scalić, Scałkować; połączyć, skupić w jedną całość, zespolić w jedno; s. grunta = robić komasację; s. ś., łączyć ś., jednoczyć ś., zrastać ś. w jedną całość.

Scalanie, rzecz, od [[M. Arcta Słownik ilustrowany języka polskiego/Scalać; s. gruntów = komasacja.

Scalićp. nied. [[M. Arcta Słownik ilustrowany języka polskiego/Scalać.

Scałkowaćp. [[M. Arcta Słownik ilustrowany języka polskiego/Scalać.

S całowaćp. nied. [[M. Arcta Słownik ilustrowany języka polskiego/ Scałowywać.

Scałowywać, dok. Scałować; całując zbierać ustami: s. łzy.

Scapieć, zgłupieć.

Scartabellusp. [[M. Arcta Słownik ilustrowany języka polskiego/Skartabellus.

Scedować, łć., ustąpić na rzecz czyją.

Scedzać, dok. Scedzić; cedząc i zlewać.

Scena, gr., w teatrze miejsce podniesione ponad widownię, gdzie występują aktorowie; w utworze dramatycznym część, obejmująca jeden moment akcji, zdarzenie wpływające na bieg akcji, wejście na widownię a. wyjście ważnej osoby; miejsce, gdzie ś coś dzieje; czynność; żywa akcja między kilku osobami; zdarzenie; burzliwe zajście, awantura; miejsce, gdzie ś. coś dokonywa, dzieje; robić s-y — robić wymówki, wyrzuty w tonie mniej więcej gwałtownym, awanturować ś.

Scenarium, gr., urządzenie sceniczne.

Scenarjusz, gr., książka, w którą wpisuje się porządek wejść każdego artysty na scenę, oraz wszelkie czynności i rekwizyty potrzebne do wystawienia sztuki teatralnej.

Scenerja, gr., przyozdobienie sceny; krajobraz, okolica, ułożenie scenerji w sztuce.

Sceniczny, gr., mający warunki odpowiednie do wystąpienia na scenie (talent sceniczny), do okazania, zaprodukowania, przedstawienia na scenie (postawa, fizjonomja, głos człowieka, układ utworu piśmienniczego).

Scenizator, gr., p. [[M. Arcta Słownik ilustrowany języka polskiego/Reżyser.

Scenizować, gr., przystosowywać do warunków scenicznych.

Scenografja, ^/-.p. [[M. Arcta Słownik ilustrowany języka polskiego/Skenografja.

Scentralizować, ^..skupić, skoncentrować.

Sceptr, Sceptrum, gr., berło, oznaka władzy monarszej.

Sceptycyzm, gr., powątpiewanie, niedowierzanie; powątpiewanie o prawdzie przyjętych twierdzeń i pojęć ustalonych; podawanie wszystkiego w wątpliwość.

Sceptyczka, gr., forma ż. od [[M. Arcta Słownik ilustrowany języka polskiego/Sceptyk.

Sceptyczny, gr., wątpiący, niedowierzający.

Sceptyk, gr., człowiek wątpiący o wszystkim i nie wierzący, aby wątpliwości jego mogły być kiedy usunięte.

Scerować, cerując zreperować.

Schab, mięso przy żebrach, zwłaszcza u wieprza.

Schabek, Schabik, zclr. od [[M. Arcta Słownik ilustrowany języka polskiego/Schab.

Schadzać sięp. [[M. Arcta Słownik ilustrowany języka polskiego/Schodzić się.

Schadzka, spotkanie ś., widzenie ś. tajemne; dom s-ek = dom rozpusty, zamtuz.

Scharakteryzować, dać czyjąś charakterystykę, określić charakter czyjś a. czego.

Scheda, łć., dział majątku ze spadku; część dziedziczna, spadek, dziedzictwo.

Schedula, łć., karta, karteczka; list otwarty; kartka wyborcza; punktacja do kontraktu.

Schemat, gr., wzór, formuła, forma, zarys.

Schematyczny, gr., przedstawiający na rysunku a. w opisie wzór ogólny, podług którego zjawisko jakie ś. odbywa, czynność jaka jest wykonywana, przyrząd, jaki ś. buduje.

Schematyzm, gr., postępowanie podług pewnych wzorów oznaczonych, sztywne postępowanie; uzmysłowienie pojęć rozumowych za pomocą poglądów zmysłowych; w Austrji: spis nazwisk urzędników, skorowidz urzędów.

Schematyzować, gr., porządkować podług stałych wzorów a. formuł.

Schera, skand., skała, tworząca wzgórze nad morzem Norweskim (skały takie wzdłuż zatok i dokoła wysp są niebezpieczne dla żeglugi).

Schimerować, z grymasić.

Schlać się, spić ś., ululać ś., strąbić ś.

Schlapać, obryzgać czym, zwalać; zjeść, wypić co prędko, łapczywie; s. ś., zwalać ś.; stracić, przebrać w karty. Schlastać, zmoczyć, tryskając płynem, schlapać, zachlapać, popryskać; zwalać, ubłocić, uszargać, zbłocić; zbić, śćwiczyć; ocenić surowo, skrytykować niemiłosiernie w pismach; s. ś., popryskać ś. jakim płynem, schlapać ś., zaehlastać ś.; ubłocić ś, uszargać ś.; zniszczyć ś., wycieńczyć ś., stracić zdrowie przez zbytki.

Schlebiać, dok. Schlebić; pochlebiać, przypochlebiać komu; głaskać czyją próżność.

Schludnie, przysł., skromnie, ale czysto.

Schludny, skromny, ale czysty, porządny, chędogi, starannie utrzymany.

Schlonąć, pochłonąwszy strawić.

Schłopiały, 1 który schłopiał.

Schłopieć, Schlopić się, stać ś. podobnym do chłopa, nabrać grubych obyczajów, zdziczeć, schamieć.

Schlostać, wybić, wytłuc, wysmagać; ostro skrytykować, zwymyślać.

Schmurniećp. [[M. Arcta Słownik ilustrowany języka polskiego/Schmurzyć ś.

Schmurzyć, zachmurzyć, zasępić; s. ś., chmurami ś. okryć; stać ś. chmurnym, spochmurnieć, zasępić ś., zasmucić ś.

Schnąć, pozbyć ś. wilgoci przez wyparowanie jej, stawać ś. suchym, osychać, suszyć ś., podsychać; tracić soki żywotne, obumierać, zamierać z braku wilgoci, więdnąć z choroby a. ze starości (o roślinach); chudnąć, niknąc w oczach, tracić zdrowie, mizernieć (o ludziach); przen., trawić ś., niszczeć, marnieć, umierać, usychać: s. z miłości, z tęsknoty.

Schodek, mały schód, stopień; w lm., s-ki, rodzaj małej drabinki przenośnej.

$ Schodkować, w schodki układać.

Schodnisty, podnoszący ś. schodami, tarasowaty.

Schodowaty, kształtem zbliżony do schodów.

Schodówka, mięczak jednoskorupowy, brzuchopełz.

Schodzić, dok. Zejść; z miejsca wyższego przenosić ś. na niższe, zstępować; przen., zniżać ś., poniżać ś.; upływać, uchodzić, przechodzić, mijać (o czasie); s. ze świata = umierać; s. ś., zbierać ś., s. ś. z kim = spotykać ś., stawiać ś. na umówionym miejscu schadzki.

Schodzisty, pochyły, spadzisty, nachylony.

Scholar, gruczeń, szkolarz.

Scholarchat, gr., władza nadzorcza szkolna.

Scholasterja, gr., urząd scholastyka.

Scholastyczny, gr., dotyczący scholastycyzmu; s-a filozofja = oparta na systemacie zgodnym z objawieniem i na obowiązującej nauce Kościoła.

Scholastyk, ^., w wiekach średnich uczony, uprawiający filozofję scholastyczną, kanonik, członek kapituły; przełożony szkoły katedralnej lub kolegjalnej w wiekach średnich.

Scholastyka, gr., kierunek filozofji średniowiecznej, cechujący ś. podporządkowaniem badań filozoficznych pod powagę religji, oraz zamiłowaniem w djalektyce i rozbiorach subtelnych aż do drobiazgowości.

Scholia, gr., krótkie naukowe objaśnienie wyrazów w starożytnych pisarzach greckich i rzymskich.

Scholjasta, gr., uczony autor scholjów, komentarzy.

Schopić, kazać zejść z koni.

Schorować się, długo przechorować, zniszczyć ś., strawić ś. chorobą.

Schorowany, Schorzały, wycieńczony, zniszczony chorobą, osłabły wskutek choroby.

Schorzeć, przechorować długo, schorować ś., zniszczeć przez chorobę, zmizernieć, schudnąć po chorobie.

Schować, położyć, umieścić co I w ukryciu, aby nie można znaleźć, utaić, ukryć, skryć; włożyć co w co, położyć na dawnym miejscu, wsunąć do czego, pod co; zachować, odłożyć na przyszłość, oszczędzić: s. pieniądze na czarną godzinę; s-aj swoje pieniądze, s-aj swoją radę = wynoś ś. ze swemi pieniędzmi, ze swoją radą; s. ś., umieścić ś. tak, żeby nie można znaleźć, skryć ś., ukryć ś., wsunąć ś., zasunąć ś.; zniknąć, zginąć, przepaść; s-aj ś. z tym! = wynoś ś. z tym!, nie wyjeżdżaj z tym na plac!

Schowadelko, przedmiot, w którym ś. coś chowa, ukrywa.

Schowalny, łatwy do ukrycia, dający ś. schowrać; służący do schowania w nim czego.

Schowanie, czynność chowania czego; miejsce, służące do schowania czego, schowanko, śpiżarka; miejsce, gdzie ś. można schować, ukryć, skrytka, schronienie.

Schowanko, chłodne miejsce przy mieszkaniu do przechowywania prowiantów, śpiżarka, śpi żarnia.

Schód, pochyłość, stok, spadzistość; zbliżanie ś. ku końcowi, schyłek; stopień, szczebel, trep, gradus; w lm., s-y, szereg stopni, opatrzonych poręczą, dla wchodzenia w górę i schodzenia na dół, z piętra na piętro; nierówrności w gruncie, idące ku dołowi, spadek; s. w rzece = kamieniste przeszkody, idące z góry ku dnu.

Schowekp. [[M. Arcta Słownik ilustrowany języka polskiego/Schowanie.

Schromialy, ochromiały, chromy, okulawiały; przen., ten, który ś. nadpsuł, nadwerężony.

Schromieć, stać ś. chromym, kulawym, ochromieć; przennadpsuć ś., nadwerężyć ś.

Schron, Schrona — ^.Schronienie.

Schroniciel, człowiek, który schronił kogo a. co.

Schronić (się), schować (ś.), ukryć (ś.), skryć (ś.), utaić (ś.), dać (znaleźć) przytułek.

Schronienie, czynność schraniania; miejsce, gdzie ś. można schronić, ukryć, schowanie, skrytka, kryjówka, przytułek; zakład dobroczynny, dający przytułek osobom bezdomnym a. niedołężnym.

Schronisko, szałas dla turystów w górachp. [[M. Arcta Słownik ilustrowany języka polskiego/Schronienie.

Schropawieć, Schropowacieć, stać ś. szorstkim, chropawym.

Schropowacialy, ten, który stał ś. chropowatym.

Schrupać, zjeść chrupiąc, rozgryzając z hałasem.

Schrustaćp. [[M. Arcta Słownik ilustrowany języka polskiego/Schrupać.

Schrypnąć, Schrzypieć, chrypki dostać, ochrypnąć.

Schrystjanizowaćp. [[M. Arcta Słownik ilustrowany języka polskiego/Schrześcijanić.

Schrześcijanić (się), Schrystjanizować (się), zrobić (ś.) chrześcijaninem a. chrześcijańskim.

Schuchrać się, stracić zdrowie, zmarnować ś. na zdrowiu, zmizerować ś, zniedołężnieć.

Schudły, ten, który schudł, wychudzony.

Schudnąć, chudym ś. stać, wychudnąć, stracić na tuszy.

Schudzić, chudym uczynić, wychudzić; wyjałowić, wrycieńczyć.

Schwacić się, dostać ochwatu, ochwacić ś. (o koniu).-J

Schwał, w wyr. Naschwrał: dla chwały, na pokaz, dla oka, dla pozoru; nad podziw7, nad wyraz, nadzwyczaj.

Schwycić, Schwytać, złapać, ująć, pochwycić, porwać, złowić; zawładnąć kim, opanować; s. sposobność = skorzystać z czego; s. ś., chwytać, łapać, porwać jeden drugiego; wziąć ś., ująć ś. za co: s. ś. za głowę, pod bok, za szablę; złapać ś.; zerwać ś., porwać ś. z miejsca, uciec pośpiesznie.

Schylać, dok. Schylić; zniżać ku poziomowi, nachylać, pochylać, skłaniać, zginać, przyginać, opuszczać, spuszczać, zwieszać; zniżać, poniżać, zastosowywać do cze* goś niższego; s. ś., zniżać ś. ku poziomowi, nachylać ś., pochylać ś., zginać ś., naginać ś., zwieszać ś.; zniżać ś., obniżać ś.; mieć ś. ku końcowi.

Schylony, nachylony, pochylony, przygięty, zgarbiony. \ Schyłek, pochyłość, spadzistość, stok; zbliżanie ś. do końca, kres blizki: s. dnia = wieczór, zmierzch; s. życia = starość; na s-ku = pod koniec, ku końcowi czego.

Schytrzeć, stać się chytrym, przebiegłym.

Schyzma, grrozdział między Kościołem zachodnim a wschodnim w X] wieku; oderwanie ś. Kościoła wschodniego, który odrzucił władzę. Papieża, odszczepieństwo.

Schyzmatyk, ^z, odszczepieniec.

Sciagrafja, grsztuka światłocienia u malarzy starożytnych.

Scieleśnić, uczynić cielesnym, zmaterializować.

Scjatyka, gr., p. [[M. Arcta Słownik ilustrowany języka polskiego/Scyjatyka.

Scjencja, łć., wiedza, umiejętność.

Scjentyficzny, łć., tyczący ś. wiedzy, ściśle naukowy. > Scjoptykon, gr.,p. [[M. Arcta Słownik ilustrowany języka polskiego/Skjoptikon.

Scudaczeć, stać ś. cudacznym, stać ś. dziwakiem, zdziwaczeć.

Scudzołożyć, uczynić cudzołożnicą, znieprawić, zdemoralizować.

Scudzoziemczeć, Scudzoziemczyć się, przemienić ś. na coś cudzoziemskiego a. cudzoziemca, h Scukrzać (się), dok. Scukrzyć (ś.); zamienić ^(ś.) w cukier. { Scyganieć, stać ś. cyganem; upodobnić ś. do cygana.

Scyjatyk, gr., chory na scyjatykę.

Scyjatyka, gr., choroba, polegająca na zapaleniu nerwu kulszowego, bolesna, długa, uporczywa, inaczej: ischias.

Scylla, w wyr., między Scyllą a Charybdą — być w opałach, w niebezpieczeństwie, w niepewności, między młotem a kowadłem.

Scyntylacja, łć., iskrzenie, migotanie gwiazd; migotanie, dostrzegane niekiedy przez lekarza przy badaniu oka pacjenta.

Scysja, łć., rozdwojenie, rozdział; spór, niesnaski, niezgoda, nieporozumienie.

Scytala, gr., pasek skórzany a. pergaminowy, który Spartanie nawijali na pałeczkę i pisali na nim rozkazy do swego wodza i, odwinąwszy, posyłali, a wódz, żeby odczytać, nawijał znowu pasek zapisany na pałeczkę tej samej grubości.

Scyzoryk, łćmały nożyk kieszonkowy składany; przen., żarł., uczeń szkół.

Sczaić się, czając ś. ukryć ś., przyczaić ś.

Sczarować, zaczarować, oczarować; przen., olśnić, zachwycić.

Sczepiać, dok. Sczepić; czepiając jedno z drugim łączyć; zszywać, związywać.

Sczepka, to, co służy do sczepienia.

Sczerniały, ten, który szczerniał; okopcony, opalony, ogorzały, i ściemniały.

Sczernieć, czarnym ś. stać, poczernieć, ogorzeć, opalić ś.

Sczerstwieć, zeschnąć ś., stać ś. czerstwym.

Sczerwieniały, który ś. stał czerwonym.

Sczerwienieć, Sczerwienić się,

stać ś. czerwonym, zaczerwienić ś., zarumienić ś, zapłonąć (z wstydu, z oburzenia i t. p.).

Sczesać, czesząc, zgarnąć co, ściągnąć grzebieniem,   Sczeszczyć, Sczeszyć, uczynić I Czechem a. czeskim.

Sczeznąć, zmarnieć, przepaść, zginąć; bodajeś sczezł! = żebyś przepadł! (przekleństwo).

Sczłeczeć, Sczlowieczeć, stać ś. człowiekiem, przybrać postać ludzką, zmienić ś. na człowieka; nabrać uczuć ludzkich, stać ś. takim, jak przystoi na człowieka, poprawić ś. moralnie.

Sczłeczyć, Sczłowieczyćp. nied. [[M. Arcta Słownik ilustrowany języka polskiego/ Sczłowieczać.

Sczłowieczać, dok. Uczłowieczyć, Sczłeczyć; zmienić na człowieka; uczynić podobniejszym do człowieka, bardziej ludzkim.

Sczochrać, stargać, potargać.

Sczołgać się, dok. Sczołgnąć ś.; ześlizgiwać ś.

Sczynki, odpadki, zostające przy czyszczeniu zboża, plewy.

Sczyszczać, dok. Sczyścić; oczyszczając, zmiatać; zgarniając, ścierając czystym czynić; s. ś., oczyszczać ś.

Se, gwar., skr., sobie.

Seans, fr., posiedzenie.

Secesja, łćodłączenie ś., oddzielenie ś., usunięcie ś., zerwanie związku.

Secesjonista, łć., odłączający ś., odstępca; malarz, stojący odrębnie poza urzędowemi Towarzystwami Sztuk Pięknych; zwolennik secesjonizmu.

Secesjonizm, Secesja, łć., w literaturze kierunek zbliżony do dekadentyzmu, mniej dbający o treść, a więcej o nastrój melan choli j no-f antastyezny i o niezwykłość wrażeń; w rysunku, w budown.: falistość linji fantastycznych, często równoległych i wydłużonych nadmiernie, przy unikaniu trzeźwej naturalności (2 fig.).

Secesyjny, łć., dotyczący secesji.

Secina, sto sztuk, sto osób. N ’ =

Secundo (sekun = = =

do), łć., powtóre.

Sedecemwirat, łć., rząd, złożony z 10 członków.

Sedecyma, łćformat książki, której arkusz złożony jest z 1(> kartek czyli 32 stronic.

Sedentarjusz, łć., prowadzący życie siedzące.

Sedentarny, łć., siedzący, pozbawiony ruchu: życie 8-e.

Sedes, łć., siedzenie; stolec; siedziba, mieszkanie.

Sediswakancja, łćczas, w którym stolica wakuje.

Sednić, ścierać skórę, przecierać, odparzać; s. ś., odparzać, obcierać, ścierać sobie skórę.

Sednisty, mający poobcieraną skórę, poraniony od przetarcia.

Sedno, rana z przetarcia skóry na ciele, miejsce obtarte, odparzenie; przen., miejsce czułe, słaba strona; ruszyć, trafić kogo w s. = trafić w miejsce czułe, bolące; przen., jądro, istota rzeczy: trafić w s. = trafnie odgadnąć istotę czego.

Sedukować, łć., podchodzić, zwodzić.

Seduktor, łć., zwodziciel, kusiciel.

Sedycja, łć., bunt, niezgoda.

Sedyment, łć., osad, ustoiny.

Sedymentacja, łć., odłączenie ciał cięższych od lżejszych (np. zboża od zanieczyszczeń) za pomocą pławienia w cieczy, w której ciało lżejsze pływa, cięższe zaś opada na dno.

Sedymentowy, łć., osadowy: skały s-e.

Segalasówka, gatunek strzelby.

Segedilla, Segidilla, hiszp., hiszpański taniec w bardzo szybkim 3/4 tempie; melodja do tego tańca;  rodzaj wiersza w strofach, złożonych z 4 wierszy siedmio i pięcio-zgłoskowych, z których pierwszy rymuje ś. z ostatnim.

Segment, łć., część linji, powierzchni, bryły, odcinek; część po — s

wierzchni koła, odcięta łukiem i cięciwą (fig.).

Segmentacja, łć., podział, rozczłonkowanie.

Segregacja, łć., porządkowanie, układanie, rozdzielanie, rozgatunkowywanie.

P Segregator, łć., rodzaj teki z przyrządem ruchomym wewnątrz, dozwalającym układać przybywające listy, rachunki, papiery, podług dat, alfabetu lub gatunków.

Segregować, łć., dzielić, rozgatunkowywać, porządkować, układać.

Seid, arab., tytuł potomków Proroka, którym wolno nosić zielony turban i zieloną suknię zwierzchnią, emir; niewolnik Mahometa, fanatycznie do niego przywiązany; przen., człowiek, będący czyim ślepo posłusznym narzędziem.

Seismiczny, gr., tyczący ś. trzęsienia ziemi; s-e fale = powstające na morzu wskutek trzęsienia ziemi.

Seismoqraf, Seismometr, Sysmograf, Sysmometr,

służący do notowania ruchów powierzchni ziemi, wskazujący kierunek. siłę i czas trwania wstrząśnień (fig.).

Seismologja, gr sieniu ziemi.

Seismoskop, gr., przyrząd, wskazujący trzęsienie ziemi.

Sejdak, dawny taniec polski.

Sejm, zgromadzenie, zebranie,

zjazd, wiec, kongres; spotkanie ś., zejście ś., schadzka; ludzie, którzy ś. zebrali, zgromadzenie, zjazd, rzesza, tłum; zgromadzenie senatorów i posłów w dawnej Polsce, rozstrzygające sprawy państwowe, ustanawiające p-.datki, prawa, wydające wyroki w ważnych przestępstwach stanu i t. p.: s. zwyczajny a. ordynaryjny; s. nadzwyczajny a. ekstraordynaryiny; s. konwokacvjny = podczas bezkrólewia w celu uchwalenia, kiedy ma ś. odbyć sejm elekcyjny; s. elekcyjny = dla obioru króla; s. koronacyjny; członkowie sejmu razem wzięci; zgromadzenie prawodawcze w niektórych państwach i prowincjach w dzisiejszej Europie: s. pruski, s. galicyjski i t. p.

Sejmik, zjazd szlachty województwa a. ziemi dla obioru posła na sejm, deputata do trybunału, przyjęcia od nich relacji; przen., nieład, chaos, rwetes, rozgardiasz.

Sejmikować, uczestniczyć w sejmiku, odbywać sejmik; przen., naradzać ś. nieporządnie; tracić czas na bezładnych naradach.

Sejmikowicz, człowiek, biorący udział w sejmiku; bywalec sejmikowy; krzykacz sejmikowy, warchoł.

Sejmować, uczestniczyć w sejmie, odbywać sejm, obradować na sejmie.

Sejmowe (-ego), dawna opłata od Żydów za wolny handel podczas trwania sejmu.

Sek, 7vł., słodkie wino hiszpańskie a. kanaryjskie.

nauka o trzę-

Sekans, łć., sieczna trygonome1 tryczna, odcinek linji prostej, zawartei między środkiem koła a styczną; stosunek długości tej linji do długości promienia(f.).  Sekator, łć., nożyce ogrodnicze ze sprężyną, używane do uci n a ni a gałązek (fig.).

Sekatura, wł., drażnienie ś., dokuczanie, dręczenie, ciemiężenie.

Sekciarstwo, charakter i zasady sekciarzy, odszczepieństwo, herezja.

Sekciarz, Sektarz, łć., zwolennik jakiej sekty; odszczepieniec, heretyk; człowiek, ślepo przywiązany do swojej doktryny.

Sekcja, łć., rozcinanie, rozdzielanie; w med., otwieranie jamy czaszkowej, piersiowej i brzusznej trupa dla zbadania zmian, poczynanych przez chorobę, i stwierdzenia przyczyny śmierci; wydział w niektórych urzędach; wydział ministerjum, oddział; mały oddział wojska (5 — 6 rot); s. koniczna, w?natełn., przecięcie stożkowe, figura, która wynikła z przecięcia stożka, płaszczyzna.

Sekcjonować, łć., robić sekcję, krajać, rozbierać anatomicznie.

Sekcyjny, łć., dotyczący wydziału jakiej dykasterji; dotyczący sekcji lekarskiej, służący do sekcji.

Sekluzja, łć., wyłączenie, oddzielenie.

Sekować, wł., dręczyć, nękać, dokuczać.

Sekrecik, łć., błahy sekret.

Sekrecja, łć., odłączenie; wydzielina z ciała, z gruczołów ciała.

Sekret, łć., tajemnica; przepis wiadomy małej liczbie osób. a dotyczący sposobu wykonywania jakiej czynności, zwłaszcza gospodarskiej, a. jakiej sztuki, zdumiewającej widzów; s. poliszynela = tajemnica wszystkim znana.

Sekretarjat, łć., urząd i miejsce urzędowania sekretarza; s. papieski = gabinet papieski, z którego wychodzą bulle i brewe, dotyczące układów z mocarstwami.

Sekretarka, łć., kobieta, pełniąca obowiązki sekretarza.

Sekretarz, łć., załatwiający korespondencję osoby, u której ma zajęcie koło różnych interesów; członek zgromadzania, redagujący sprawozdanie z posiedzenia, obrad i t. p.; urzędnik, zajmujący ś. przygotowywaniem aktów i czuwający nad biegiem spraw w kancelarji a. w biurze; książka, zawierająca wzory listów, podań i t. p.; rodzaj gry towarzyskiej, polegającej na pisaniu pytań i odpowiedzi i głośnym ich odczytywaniu: ptak drapieżny afrykański, spokrewniony z jastrzębiem (fig.); s. stanu = minister przy osobie monarchy, załatwiający najważniejsze sprawy państwowe.

Sekretarzować, Sekretarzyć, łć.,

pełnić obowiązki sekretarza.

Sekretarzyk, łć., biureczko z szufladkami i pulpitem do pisania (fig.); szkatułka do przechowywania listów i dokumentów.

Sekretnica, łć., kobieta, umiejąca dotrzymać sekretu.

Sekretnik, łć., papier listowy bez koperty, zaklejany u brzegów; list, napisany na takim papierze.

Sekretny, łć., tajemny; s-e choroby = choroby weneryczne.

Seksagiena, łć., moneta: dawne dwa złote polskie.

Seksagon, gr., sześciokąt.

Seksta, łć., szósta klasa w szkołach (w Prusach najniższa); jedna z godzin kanonicznych, w których kapłani i zakonnicy odmawiają przepisane modlitwy; jedna z części modlitwy, zwanej godzinkami; w?mtz.f szósty stopień gamy czyli szósty ton od tonu głównego.

Sekstans, Sekstant, łć., szósta część koła, czyli 60 stopni; przyrząd astronomiczny do mierzenia kątów, zwłaszcza zaś wysokości słońca nad horyzontem, w celu oznaczenia czasu i szerokości gieograficznej (f.).

Sekstern, łć., zeszyt do pisania, kajet.

Sekstet, a. Sekstuor, łć., utwór muzyczny na 6 głosów ludzkich lub na 6 instrumentów.

Sekstola, wł., w?mtz., grupa z 6 nut, powstała przez zdublowanie trójki, w wykonaniu trwająca tyleż, ile 4 nuty tegoż gatunku.

Sekstowy łć. akord = akord, utworzony z akordu zasadniczego przez umieszczenie najwyższej jego tercji najniżej.

Sekstuor, łć., p. [[M. Arcta Słownik ilustrowany języka polskiego/Sekstet, r Sekstyljon, łć., szósta potęga miljona, wyrażana przez jedność z 36-ciu zerami, a. tysiąc kwintyljonów czyli jedność z 21 zerami.

Sekstyna, wł., zwrotka 6-cio wierszowa, złożona z jedenastozgłoskowych wierszy rymujących się: pierwszy z trzecim, drugi z czwartym i piąty z szóstym (co innego: Sestyna ob.).

Seksualny, łć., płciowy; wynikający z popędu płciowego.

Sekt, nm., mocne słodkie wino, tłoczone z najdojrzalszych, poiym suszonych winogron, z dodaniem alkoholu i skoncentrowanego moszczu.

Sekta, łć., stronnictwo religijne, odstępujące od zasad wiary kościoła głównego.

Sektarstwop. [[M. Arcta Słownik ilustrowany języka polskiego/Sekciarstwo.

Sektarz, łć., stronnik czyjej nau| ki, zasad jakiej sekty; człowiek uI party co do swych przekonań.

Sektor, łć., wycinek, część koła, zawarta między dwoma promieniami i łukiem koła (fig.); narzędzie astronomiczne do mierzenia odległości ciał niebieskich od zenitu; część kuli, mająca postać ostrokręgu (stożka), którego podstawą okrągłą jest część powierzchni kuli, a wysokość równa ś. promieniowi tejże kuli.

Sekularny, łć., stuletni, odnoI szący ś. do stulecia.

Sekularysta, łć., wolnomyślny, mający za cel etyczny rozwój człowieka.

Sekularyzacja, łć., zamiana stanu zakonnego na świecki; zniesienie dóbr duchownych i przyjęcie ich na rzecz skarbu.

Sekularyzować, łć., dokonywać sekularyzacji; majątek s-any = majątek poduchowny.

Sekund, Sekundo, wł., drugi głos, wtór; w nutach na 4 ręce: lewa strona nut, głos basowy.

Sekunda, łć., 60-ta część minuty godzinowej i minuty stopnio1 wej (miara czasu i miara kąta); duplikat wekslu; w fechtunku cięcie pod ramię; w Prusach: druga | klasa w szkołach (odpowiadająca naszej 6-ej); jedna z tak zwanych godzin kanonicznych, w których kapłani i zakonnicy odmawiają przepisane modlitwy; jedna z części, składających modlitwy, zwane godzinkami; w muz., drugi stopień gamy, drugi ton od toniki; drugie skrzypce; drugi klarnet; struna skrzypców, sąsiadująca bezpośrednio z kwintą; lewa strona nut (zwykle basowa) w utworach na 4 ręce.

Sekundant, łć., towarzysz pojedynkującego ś., układający warunki spotkania, i świadek pojedynku.

Sekundarja, łć., drugie niebezpieczniejsze objawy tej samej choroby; następstwa pierwszej nie wyleczonej.

Sekundarjusz, łć., lekarz podwładny prymarjusza; drugi ksiądz, drugi kaznodzieja przy tym samym kościele; drugi skrzypek w orkiestrze.

Sekundarny, łć., wtórny, powtórny; drugorzędny; s-a kolej = kolej z prostszą budową i urządzeniem ruchu, z węższym torem, z mnieiszą szybkością; kolej miejscowa.

Sekundnik, łć., umieszczony na cyferblacie zegarka kieszonkowego mały cyferblacik ze strzałką, wskazującą sekundy.

Sekundogienitura, drugorodztwo, prawa drugiego syna do dziedziczenia.

Sekundować, łć., udzielać pomocy, pomagać; w muz., pomagać drugim głosem; wtórować; służyć za świadka w pojedynku.

Sekundowy, łć., odnoszący ś. do sekundy, trwający sdkundę; s-e wahadło = wahadło, które co sekundę wykonywa jedno całkowite wahnięcie w jedną i drugą stronę.

Sekundycje, łć., oO-ta rocznica pierwszej Mszy (prymicji) kapłana, 50-cioletni jubileusz kapłaństwa.

Sekutnica, łć., kobieta swarliwa, dokuczliwa, utrapiona baba, złośnica, jędza.

Sekutnik, łćczłowiek swarliwy, kłótnik, złośnik, piekielnik.

Sekutny, łć., swarliwy, kłótliwy.

Sekwela, łć., konsekwencja, następstwo, wynik; prejudykat.

SĘKU

Sekwencja, łć., w?nuz„ następstwo tonów a. akordów; porządek; prowadzenie melodji następującemi po sobie tonami w górę lub na dół; s-e, nazwa starych hymnów kościelnych ze starogregorjańskiemi melodjami.

Sekwens, łć., następny, sąsiad; następstwo, kolej; w kartach: następstwo kilku kart porządkiem starszeństwa w jednym kolorze.

Sekwestr, Sekwestracja, łć., oddanie czyjegoś majątku do tymczasowego zachowania i zarządu i osobie trzeciej w celu zabezpieczenia żądań a. praw osoby drugiej; zajęcie majątku przez rząd na rzecz skarbu, a dla ściągnięcia należności rządowej.

Sekwestrator, łć., urzędnik, dopełniający sekwestru; urzędnik administracyjny, egzekwujący podatki.

Sekwestrować, łć., wykonywać sekwestr, zajmować dobra na skarb.

Seladon, fr., p. [[M. Arcta Słownik ilustrowany języka polskiego/Teladon.

Selamlik, arab., w Turcji: pokój, w którym są przyjmowani interesanci.

Selcerskip. [[M. Arcta Słownik ilustrowany języka polskiego/Salcerski.

Seledyn, łć., barwa blado-zieTona.

Seledynowy, łć., blado-zielony.

Selekcja, łć., wybór, dobór.

Selekcta, łć., wybór z dzieł autorów, wypisy; w zakładach naukowych najwyższa klasa, do której tylko wybrani wstępują p. [[M. Arcta Słownik ilustrowany języka polskiego/Relecta.

Selen, gr., pierwiastek chemiczny, metaloid, nader rzadki w przyrodzie, ma barwę czerwoną, oświetlony staje ś. wybornym przewodnikiem elektryczności.

Selene, gr., księżyc; w mitol., Djana, jako bogini księżyca.

Selenit, gr., odmiana gipsu żółtawa, blaszkowata.

Selenita, grprzypuszczalny mieszkaniec księżyca.

Selenizm, gr., lunatyzm, somnambulizm.

SELK

— fi 54 —

Selenografja, gr., opisanie księżyca.  | Selenostat, gr., przyrząd do obserwacji księżyca.

Selenotropizm, gr., wpływ światła księżycowego na ruch niektórych roślin.

Seler, fr., roślina warzywna z rodziny baldaszkowych (fig.).

Selerówka, fr., gatunek wódki słodkiej.

SeIfaktor, a?ig., przyrząd samoprzędący, samoprząśnica.

Self-help, ang., samopomoc, pomoc własna.

Selwasy, hind,., nazwa wielkich obszarów, porosłych lasa

mi, w Ameryce Południowej na południu rzeki Amazonki(fig.).

Seledec, Sełedeć, ukr.p. [[M. Arcta Słownik ilustrowany języka polskiego/(>sełedec.

Semafor, gr., pierwotnie nazwa optycznego telegrafu na wybrzeżach Francji, który oznajmiał o przybyciu i ruchach okrętów na pełnym morzu, później połączony z siecią telegraficzną stanowi komunikację z okrętami na pełnym morzu; służy także jako stacja meteorologiczna i daje ostrzegające sygnały burzowe; przyrząd sygnałowy optyczny na kolejach (fig.).

Semazja, gr., znaki, zapowiadające jakie zdarzenie, jakieś zjawisko.

Semazjologja, gr., w językoznawstwie: nauka o znaczeniu wyrazów.

Semejografja, gr., sztuka pisania znakami, umiejętność szybkiego notowania; sztuka przenoszenia tonów na papier; pisanie nut.

Semestr, łć., 6-cio miesięczny okres czasu, półrocze, zwłaszcza półroczny kurs w wyższych zakładach naukowych.

Semestralny, łć., półroczny.

Semicki, odnoszący ś. do Semitów, właściwy Semitom; s-e narodyp. [[M. Arcta Słownik ilustrowany języka polskiego/Semici; s-e języki = arabski, hebrajski, fenicki, aramejski (syryjski i chaldejski), asyryjskobabiloński.

Semihistoryczny, łć., nawpółhistoryczny.

Seminarjum, łć., zakład naukowy dla kształcenia duchownych; s. nauczycielskie = zakład, przygotowujący nauczycieli i nauczycielki szkół początkowych; zajęcia praktyczne przy uniwersytecie.

Seminaryjny, Seminaryjski, łć., odnoszący ś do seminarjum.

Seminarzysta, łć., uczeń, wychowaniec seminarjum.

Seminizm, łć., pogląd fizjologiczny, podług którego obie płcie mają nasienie, wywierające wpływ na płodzenie.

Semita, łć., członek jednego ze szczepów wschodnich plemienia kaukaskiego: Żydów, Arabów, Syryjczyków (nazwa od [[M. Arcta Słownik ilustrowany języka polskiego/Sema, syna Noego); w języku potocznym nazwa, dawana wyłącznie Żydom.

Semityzm, łć., sprzyjanie Żydom.

Semjografja, grstenografja.

Semjotyka, Semjologja, ^/-., część medycyny, zajmująca ś. obserwowaniem objawów organizmu człowieka żyjącego, w celu wyciągnięcia wniosków o stanie zdrowia lub choroby tegoż organizmu.

Semnologja, gr., mowa uroczysta, w tonie uroczystym.

Sen. skr.p. [[M. Arcta Słownik ilustrowany języka polskiego/Senjor.

Sen, stan człowieka śpiącego, spanie: zabierać ś. do snu, zbudzić ś. ze snu; s. lekki, twardy, niespokojny, przerywany; śpiewać komu do snu, kołysać kogo do snu = usypiać, śpiewając, kołysząc; wybić ś. ze snu = nie móc więcej usnąć; sprowadzać s. = usypiać; | Senatorować, łć., pełnić urząd brać na s. = lekarstwo usypiające;; senatora, zasiadać w senacie, mówić, krzyczeć, płakać przez s. Senatorski, łć., właściwy sena = śpiąc; książka, jak na s. = nudna;’ torowi, odnoszący ś. do senatora; pamiętać, przypominać co sobie,! po s-u = jak senator, z powagą, jak przez s. = ledwo, ledwo; wiSenatorstwo, Senatorjum, łć., dzieć co, jak przez s. = jakby przez ] godność senatora, mgłę; ani mi to przez s. a. we Senes, arab., wyciąg z liści i łuśnie przez myśl nie przeszło = pinek owocowych roanim pomyślał o tym; s. wieczi śliny, zwanej kasja, ny = śmierć; to, co ś. komu śni,: służy jako lek rozmarzy, widzenie senne, wizja senwralniający (fig.), na, marzenie śpiącego: sny mieć, Senesowy, arab., w sny wierzyć; sny wykładać, właściwy senesowi, tłumaczyć; młodość moja przemizawierający w sobie nęła, jak s. = jakby nigdy realnie senes, nie istniała, minęła niepowrotnie, Senetyczny, łć., łąbez śladu; s. mara, Bóg wiara = j czący teorję z praktyką, nie trzeba zbytnio wierzyć w sny, Senjor, łć., najstarszy członek straszyć ś. niemi; zdawało mi ś., rodu; starszy; przełożony bractwa, że to s. = nie mogłem uwierzyć, konwiktu i t. p.; ojciec syna, noże to istnieje rzeczywiście; uroszącego to samo imię. jenie, przywidzenie, czcze marzeSenjorat, łć., starszeństwo; unie, brednie, głupstwa. rząd senjora; prawo dziedziczenia

Senacki, łć., odnoszący ś. do senastępstwa tronu, wedle którego natu, właściwy senatowi. po śmierci monarchy tron prze-

Senat, łć., w starożytnym Rzychodzi nie na syna, lecz na najmie rada rządząca, złożona z nai starszego wr rodzie, czelników rodów patrycjuszowSenliwy, usypiający, sprowadzaskich; w wiekach średnich rada j jący sen, senność p. [[M. Arcta Słownik ilustrowany języka polskiego/Senny, miejska znaczniejszych miast; najSenliwość, właściwość sprowawyższa władza sądowa w Rosji; dzania snu; ospałość, gnuśność, izba wyższa parlamentu; w AmerySennawy, trochę senny, ce Północnej zgromadzenie przedSennie, Senno, przysł., nawpół stawicieli wszystkich Stanów, naśpiąc, jakby przez sen. leżących do Związku; s. akadeSennik, książka, wykładająca micki = rada pedagogiczna, złożoznaczenie snów, bożek snów; ten, na z profesorów akademji, uniktóremu ś. co śni, snowidz. wersytetu, zebrana dla sądzenia, Sennodajny, Sennorodny, sproprzekroczeń, popełnionych przez wadzający sen, usypiający, senstudentów; najwyższa władza uliwy.

niwersytecka, złożona z rektora Senność, skłonność do snu, chęć i profesorów zwyczajnych. “ spania; śpiączka, senliwość.

Senator, łć., członek senatu, dySenny, śpiący, pogrążony we gnitarz państwa, zasiadający w seśnie; ten, któremu chce ś. spać, nacie. rozespany, senliwy, zaspany; zja-

Senatorczyk, łć., syn senatora, wiający ś. we śnie; przencichy, Senatorjum, łć., część bocznej spokojny, nieruchomy, nawy kościelnej, przeznaczona dla Sens, łć., porządek, rozum, zdolmężczyzn i zakonników. I ność pojmowania; znaczenie, treść, myśl, zawierająca wniosek; s. moralny: wniosek, nauka, płynąca z bajki, ze zdarzenia, z opowiadania.

Sensacja, łć., wielkie wrażenie, podziw.

Sensacyjny, ^., sprawiający wielkie wrażenie, obrachowany na wzbudzenie podziwu.

Sensal, wł., kurtjer, pośrednik, mekler; wyręczyciel, zastępca.

Sensat, łć., człowiek przesadnie poważny; człowiek stałych zasad.

Senserja, — wł., pośrednictwo, kurtaż, faktorne.

Sensualista, łć., zwolennik sensualizmu; człowiek zmysłowy.

Sensualizm, łć., zmysłowość; pogląd filozoficzny, oparty na twierdzeniu, że wszelką wiedze, zawdzięczamy wyłącznie spostrzeżeniom zmysłowym; pogląd, stawiający zadowolenie zmysłów jako cel i największe dobro.

Sensualny, łć., zmysłowy.

Sensybilizacja, łć., uczulenie; w fotogr., uczulenie papieru fotograficznego na działanie światła przez napojenie go solami srebra.

Sensytywa, łć., w bot.: to samo co mimoza, czułek; w hypnotyzmie: osoba łatwo ulegająca sugiestji hipnotycznej.

Sensytywność, łć., wrażliwość, podatność niektórych osób do wywoływania objawów medjumicznyeh.

Sensytywny, łć., w wysokim stopniu wrażliwy, czułostkowy.

Sentencja, łć., krótkie, treściwe zdanie, zawierające piękną, moralną myśl, głęboką prawdę życiową; przekonanie, maksyma; zdanie przysłowiowe, treść, myśl, znaczenie; zdanie, orzeczenie, osnowa wyroku sądowego.

Słownik języka polskiego. — T. II.

Sentencjonalny, łć., bogaty w sentencje, wyrażający ś. zdaniami zwięzłemi, pełnemi głębszej myśli, ogólnego znaczenia.

Sentencjonarz, łć., księga sądowa, w którą zapisuje ś. podczas sesji sentencję czyli osnowę wyroku.

Sentencjonować, łć., wypowiadać swoje zdanie o sprawie; głosować.

Sentyment, łćuczucie, uczuciowość, wrażenie, usposobienie.

Sentymentalizm, łć., uczuciowość, tkliwość, czułość, czułostkowość, przesadne oddawanie ś. uczuciom rzewnym.

Sentymentalizować, Sentymentować, łć., rozczulać ś., rozrzewniać ś.

Sentymentalność, łć., p. [[M. Arcta Słownik ilustrowany języka polskiego/Sentymentalizm.

Sentymentalny, łć., przesadnie uczuciowy, czuły, tkliwy, łzawy.

Sep, danina w ziarnie, dawana panu, zsyp, zsypka, osep, małdr, małdrat.

Separacja, łć., rozłączenie, rozdzielenie; oddzielenie gruntówr; rozłączenie małżeństwa na czas nieograniczony bez rozwodu (u katolików).

Separat, łć., małżonek nie rozwiedziony, lecz rozłączony sądownie z żoną.

Separatka, łć., żona nie rozwiedziona, lecz sądownie rozłączona z mężem; fr., oddzielny gabinet w restauracji.

Separator, łć., przyrząd, oddzielający śmietankę od mleka, centryfuga, rozdzielacz.

Separatysta, łć., ten, który ś. oddzielił od swego stronnictwa, wyznania, a. dąży do oddzielenia ś.

Separatystyczny, łć., dążący do oddzielenia ś.; odrębny.

Separatyzm, łć., odrębność, odłączenie ś. od większości, od swego stronnictwa politycznego lub religijnego.

42

Separować, łć., rozdzielać, oddzielać ś.; s. ś., rozłączać ś. (o małżeństwie, które zamierza żyć w separacji; o spólnikach, którzy występują ze spółki).

Sepecik, zdr. od [[M. Arcta Słownik ilustrowany języka polskiego/Sepet.

Sepet, tur., kufer, skrzynia; gatunek sukna; przen., żart. tyłek, zadek, dać komu w s. = obić rózgą, oćwiczyć, wybatożyć.

Sepja, gr., mięczak głowopławy jednoskorupowy; płyn brunatny, używany do wyrobu brunatnej farby, z mięczaka morskiego, zwanego sepją, a. mątwą.

Seplenićp. [[M. Arcta Słownik ilustrowany języka polskiego/Szeplenić.

Sepoje, ang., p. [[M. Arcta Słownik ilustrowany języka polskiego/Sipoje.

Sep tan ta, Up. [[M. Arcta Słownik ilustrowany języka polskiego/Septuaginta.

September, łć., wrzesień.

Septembrysta, łć., członek partji terorystycznej, której dziełem była rzeź wrześniowa w Paryżu w 1792 r.

Septemwir, łć., w dawnym Rzymie jeden z siedmiu kapłanów, dozorujących obrzędy i obchody religijne.

Septemwirat, łć., rząd, złożony z siedmiu ludzi.

Septenalicja, łć., siedmioletni okres trwania parlamentu.

Septenat, Septennium, łć., siedmiolecie; siedmioletni okres, na który jest obierany prezydent Rzeczypospolitej francuskiej od czasu upadku Napoleona 111.

Septentrjon, łć., kraje północne, północ; mieszkaniec północy; mieszkaniec daw. Wr. Księstwa Moskiewskiego, Moskwicin.

Septentrjonalny, łć., północny.

Septet, łć., utwór muzyczny na 7 głosów ludzkich lub na 7 instrumentów.

Septicemja, Septichemja, gr., rodzaj zakażenia krwi ptomainami, zjawiający ś. przy pewnych ciężkich cierpieniach, kończący ś. śmiercią.

Septimola, Septola, wł., grupa siedmiu nut jednakiej wartości.

Septizonia, łć., wysoka budowla z siedmiu szeregami kolumn jednych nad drugiemi.

Septony, gr., zgnilizna, materje gnijące.

Septuagesima, łć., dzień 70-ty, nazwa 9-tej niedzieli przed Wielkanocą, siedemdziesiątnica.

Septuaginta, łć., grecki przekład Starego Testamentu, dokonany przez 70 tłumaczy około 320 r. przed Chryst.

Septuor, łć., p. [[M. Arcta Słownik ilustrowany języka polskiego/Septet.

Septyczny, gr., zakaźny, wywołujący rozkład, psucie ś., gnicie; s-e substancje = pierwiastki zakaźne, które, wprowadzone do żywego organizmu, powodują zatrucie wskutek rozpleniania ś. zawartych w nich bakterji chorobotwórczych.

Septyljon, łć., siódma potęga miljona, wyrażana przez jedność z 42 zerami, a. tysiąc sekstyljonów, czyli jedność z 24 zerami.

Septyma, łć., w muz., siódmy stopień gamy; siódmy ton od tonu głównego; siódma klasa w szkołach.

Septymowy, łć., odnoszący ś. do septymy: s. akord = akord, składający ś. z tonu podstawowego, tercji, kwarty i septymy.

Sepulkralna łć. maska = maska pośmiertna, zdjęta z twarzy nieboszczyka.

Sepultura, łć., akt zejścia, metryka pogrzebowa.

Ser, substancja stała, wyciśnięta z mleka zsiadłego i wysuszona, składa ś. z sernika i tłuszczu: s. krowi, owczy, kozi; s. zwycajny = krowi, wyrobiony w kształcie serca; s. litewski, szwajcarski, holenderski, śmittankowy itd.; żart. uczn., dawać komu s-a = ściskać go z dwuch stron w ławce; dać komu s-a w głowę = pokręcić mu boleśnie kułakiem po głowie; urządzać s-a = pocierać plecami o mur, gdy kogo swędzi.

Seradela, Saradela, roślina uprawna z rodziny motylkowatych, używana jako pasza.

Seraf, Serafin, hebr., anioł, należący do pierwszej hierarchji duchów niebieskich, otaczających tron Boga.

Seraficzny, Seraficki, hebr., właściwy serafum, anielski, niebiański; doktor s. = przydomek, dawany św. Bonawenturze z powodu jego pobożności; zakon s. = zakon św. Franciska z Asyżu.

Seraj, pers., pałac sułtański; nazwa, dawana także części domu, zamieszkiwanej przez kobiety w Turcji.

Seraskier, pers., w Turcji najwyższa godność wojskowa, tytuł ministra wojny, także tytuł głównego wodza armji.

Seraskierat, pers., ministerjum wojny w Turcji; obwód podległy władzy seraskiera.

Serbet, arab.p. [[M. Arcta Słownik ilustrowany języka polskiego/Sorbet.

Serby (-ów), instrument muzyczny, gęśle serbskie.

Sercanka, zakonnica zgromadzenia Serca Jezusowego.

Serce, główny narząd w układzie naczynnym u człowieka i wyższych zwierząt, w kształcie worka mięsistego, rozprowadza krew po całym organizmie i podtrzymuje jej ciąsfłe krążenie (fig.): s. bije; s. bić przestało = umarł; słuchać czego z biciem s-a = z trwogą, ze wzruszeniem: jakby mu wraził nóż w s. = dotknął go boleśnie; z pod s-a bym sobie wyjął, a tobie dał = gotów jestem na wszelki^ofiary, byle ci dać; część piersi, gdzie mieści ś. serce: przycisnąć kogo do s-a, nosić co na s-u; dusza głąb duszy; wyobrażalne siedlisko uczuć, władza odczuwania, uczuciowość, miłość, skłonność,

I pociąg uczuciowy, sympatja, życzI liwość, przywiązanie, przychyl: ność, serdeczność, czułość: s. ś. kraje, ściska, s. boli = rozpacz, 1 żal ogarnia; kochać kogo z całego s-a = gorąco, z oddaniem; przypadł mi do s-a = podobał mi ś. bardzo; s. nie sługa, nie wie, co to pany = nie można nikomu nakazać uczucia, miłości; nakłonić swoje s. do kogo = polubić, pokochać go; czuć co w głębi s-a = mieć co do czego głębokie przekonanie; człowiek bez s-a = nielitościwy, okrutny; dobre s., dobroć s-a = łagodność charakteru, dobroć; mieć s. do kogo = kochać go; mieć kogo, co w s-u = pamiętać serdecznie, zachowywać uczucie względem kogo, czego; mieć s. czyje = być kuchanym przez kogo; wedle s-a = według życzenia; stracić s. do kogo = przestać go kochać; dla ciebie moje s. bije = kocham cię; brać co do s-a = przejmować ś. czym; z s-a, od s-a = szczerze, serdecznie, z całej duszy, gorąco; przyjaciel od s-a = serdeczny; rządzić ś. s-em = uczuciem, jako przeciwstawieniem do rozumu; proszę całym s-em = gorąco, serdecznie; dodawać komu s-a = dodawać mu otuchy, pobudzać go; psuć komu s. = martwić go; mieć coś na s-u = mieć co na duszy, mieć żal do kogo; prawe, zacne s. = charakter; co na s-u, to na języku = co ś. czuje, to ś. i mówi; przeczucie, przewidywanie, troska o to, co nastąpi: s. mi to mówiło = przewidywałem to; odwaga, męstwo, animusz: mężne, wielkie s., lwie s.; mieć s. = czuć; zajęcze s. = tchórzostwo; małe s. = raałoduszność; fieszcz., moje s.! = moje kochanie!, moje złoto!, moja rybko!, mój aniołku!; przen., ognisko, centrum, ośrodek; s. w drzewie, w piórze = rdzeń; s. w dzwonie = drążek metalowy, najczęściej opatrzony u końca zgrubieniem a. kulą, uderzając nią o brzegi dzwonu, wydaje dźwięk; s. w moździerzu: tłuczek, tłuk; dziura w gardle matni, w sieci, w matnię wpuszczona i rozpięta; s. w okiennicy = otwór w kształcie serca; s. we flecie, w piszczałce: kawałek drzewa, zatykający główny otwór z jednego końca; s. w więcierzu a. skrzydlaku: sieć, ściągnięta w jego środku, przez który gdy ryba przejdzie, dla wązkości wrócić nie może.

Sercokwiat, roślina, zwana też inaczej kozodziczyną.

Sercowaty, mający kształt serca.

Sercowladca, człowiek, władający sercami wszystkich, kochany przez wszystkich.

Sercowy, odnoszący ś. do serca, dotyczący serca; człowiek s. = uczuciowy, serdeczny, czuły.

Sercówka, Sercak, małż morski bezgłowy, dwumuskułowy (fig.).

Se r cu ni o, Sercuńcio, ztfr. ^

od Serce.

S e r daba, pers., cysterna do wody dtszczowej i śniegowej w pustyniach Azji środkowej; punkt zborny karawan handlowych.

Serdak, rodzaj kaftana góralskiego, sukiennego, a. podszytego kożuchem baranim, z wyszy w aniami na wierzchu (fig.).

Serdar, Sardar, pers., naczelny wódz armji czynnej, feldmarszałek turecki.

Serdecznić się, okazywać wzajemnie wielką serdeczność.

Serdecznie, przysł., szczerze, gorąco, czule, uczuciowo.

Serdecznik, kamień drogi, szlifowany w kształcie serca; roślina z rodziny wargowych (fig.).

Serdeczność, uczuciowość, przywiązanie, czułość, miłość.

Serdeczny, dotyczący serca, odnoszący ś. do serca, sercowy; przeniknięty tkliwością, idący z serca, tkliwy, czuły, szczery, gorący, uczuciowy; kochany bardzo, jedyny, najdroższy, najukochańszy; dzielny, mężny, odważny, ochoczy, bitny, sierdzisty, waleczny; płacz s. = rzewny; nienawiść s-a = zażarta, śmiertelna; śmiech s. = szczery, a. spazmatyczny; człowiek s. do wojny = zapalony, zamiłowany; s. palec = czwarty palec u ręki, palec pierścionkowy; żyła s-a = środkowa żyła ręki.

Serdel, Serdelas, Serdelans, wł., duży serdelek.

Serdelek, wł., krótka kiełbaska, napchana siekaną wieprzowiną, jedzona na gorąco a. na zimno.

Serdeńko, zdr. od [[M. Arcta Słownik ilustrowany języka polskiego/Serce.

Serduszka, roślina z rodziny dymnicowatych (fig.).

Serduszko, zdr. od [[M. Arcta Słownik ilustrowany języka polskiego/Serce.

Serduszkowaty, mający kształt małego serca.

Serdusznik, Serduszek, roślina z rodziny zapianowatych.

Serebszczyzna, Sierbszczyzna, danina pogłowna, opłacana dawniej przez Litwę i Ruś Tatarom.

Serecznik, roślina z rodziny ślazowatych, serownik, wełniak, chróścik (fig.).

Serecznikowate, Serecznikowe, rodzina roślin dwuliściennych.

Serek, mały ser; dać komu s-ów = pokręcić po głowie złożonym palcem; s. po zielonej krowie = figa marynowana, nic a nic; uczta wyprawiana z powodu uroczystości pogrzebowych.

Serenada, fr., muzyka lub śpiew, wykonane wieczorem lub nocą pod oknami jakiej osoby, dla okazania jej czci lub miłości.

Serenga, Syrynga, łć., strzykawka, szpryca do wstrzykiwania płynu w ciało (fig.).

Serenissimus, łć., jaśnie f) oświecony, tytuł, dawany jj książętom panującym.

Serepszczyzna — zSerebB szczyzna.

Serfinki, fr., szczypczyki IIJ cienkie do chwytania brzeIJJ gów rany, do chwytania arW terji i tamowania krwi.

Serikultura, łć., hodowla drzew morwowych i jedwabników, produkowanie jedwabiu.

Serioso (-zo), wL, w7 muz., poważnie, uroczyście.

Serja, fr., kolej, następstwo, szereg, rząd liczb, następujących po sobie, a obejmujących jeden dział rzeczy: losów loteryjnych, przedstawień, występów, wydawnictw i t. p.

Serjarz, fr., lista, spis, regiestr.

Serjo, łć., poważnie, bez żartu; naprawdę, rzeczywiście.

Sernicap. [[M. Arcta Słownik ilustrowany języka polskiego/Sernik.

Sernik, budynek na czterech a. jednym słupie do suszenia i przechowywania serów (fig.); denko, krążek pleciony, na którym suszą ś. sery; kram, gdzie sprzedają sery; pierożek, nadziewany twarogiem a. z ciasta, pomieszanego z twarogiem, piróg leniwy; worek do wryciskania serów; człowiek, wyrabiający sery a. handlujący niemi; białkowata składowa część mleka, kazein.

Serojeszka, Serojeżka, grzyb z rzędu bdeł, różnie ubarwiony (fig.).

Serologja, gr., nauka o działaniu różnych gatunków surowicy, jej przygotowywaniu i stosowaniu.

Seroterapja, łć., leczenie za pomocą zastrzykiwania surowicy, używane w niektórych chorobach zakaźnych.

Serowar, wyrabiający sery.

Serowarnia, fabryka serów.

Serowarstwo, wyrób serów.

Serowaty, Serzasty, mający kształt sera..

Serowiec, placek z serem; gatunek pająka, żyjącego w psującym ś. serze; roztocz lądowy(fig.).

Serownia, piwnica na sery; fabryka serów.

Serownictwo, umiejętność wyrabiania serów.

Serowoń, owrad dwuskrzydły krótkorogi.

Serowy, Serny, zrobiony z sera.

Serpent, fr., wężownica. dawny instrument dęty, rodzaj trąby w kształcie skrętów węża, o nizkim tonie.

Serpentyn, łć., minerał barwy zielonawej, przechodzącej wr żółtawą lub czarną i, jak skóra wręża, pocentkowanej plamami czerwonemi, brunatnemi, żółtemi i szaremi, inaczej: wTężowiec.

Serpentyna, fr., taniec wężowy, wykonywany w lekkich szerokich sukniach z gazy, obficie fałdowanych, podrzucanych i rozwijanych nakształt splotów wężowych; długie, kolorowe wstążki papierowe., rzucane dla zabawy i rozwijające ś., jak węże; rodzaj farby; rodzaj śmigownicy, długie działo  średniowieczne; krzywa szabla używana do stroju i do pojedynku (fig.); droga, prowadzona wężowato, wężownica.

Serso, fr., zabawa ogrodowa, polegająca na podrzucaniu i chwytaniu kółek za pomocą kijków (fA

Serum, łć., suro wica krwi, osocze, płyn przezroczysty, żółtawy, otrzymywany ze krwi, gdy w niej skrzepną i osiądą włóknik i ciałka krwi; płyn taki ze krwi osobników, immunizowanych przeciw jakiej chorobie, używa ś. do zastrzykiwań zabezpieczających od tej choroby.

Serwal, zwierzę ssące drapieżne z rodziny kotów (f.).

Serwantka, łćszafa, oszklona ze wszystkich stron, przeznaczona na srebro, na szkło wykwintniejsze i na różne cacka ozdobne

Serwaser,;^., kwas

azotowy, kwas saletrzany: rozpuszcza kruszec.

Serwatczeć, zmieniać ś. w serwatkę.

Serwatka, płyn białawy, przezroczysty, pozostający z mleka po oddzieleniu śmietany i twarogu.

Serweta, fr., chusta biała lub kolorowa, do położenia na stole, do osłonięcia ubrania podczas jedzenia i otarcia ust po jedzeniu.

Serwetka, mała serweta.

Serwetnik, fr., tkacz, wyrabiający serwety.

Serwicjana, łć., służebnica w klasztorze.

Serwilista, łć., człowiek, płaszczący ś. przed kim, uniżony; służalec.

Serwilistyczny, łć., zupełnie oddany komu, służalczy, płaszczący ś.

Serwilizm, łć., służebnictwo, służalczość, niewolnicza uniżoność, płaszczenie ś., podlizywanie ś.

Serwis, fr., zastawa stołu, komplet naczyń stołowych ze szkła, porcelany lub srebra; przybór stołowy złożony z naczyniek do oliwy, octu, pieprzu, soli, cukru i chrzanu.

Serwita, łć., zakonnik reguły św. Augustyna.

Serwitor, łć., zakonnik, zawiadujący jadłodajnią w klasztorze.

Śerwitorjat, łć., w dawnej Polsce przywilej królewski, dawany w miastach tym, którzy nie byli szlachtą, skutkiem tego zależeli tylko od króla.

Serwitorka, łć., zakonnica, mająca dozór nad kuchnią klasztorną.

Serwitut, łć., służebność, powinność, przynależność, ciężary przywiązane do czyjej własności lub majątku, z którego mają prawo inni pożytkować.

Serwować, łć., usługiwać, podawać, zwłaszcza piłkę w grze w tennis.

Serwus, łć., powitanie, wyrażające dosłownie: sługa!

Serynetka, fr., pozytywka.

Serzastyp. [[M. Arcta Słownik ilustrowany języka polskiego/Serowaty.

Serzeć, Serzyć, o mleku: zsiadać ś., zmieniać ś. w ser.

Sesja, łć., posiedzenie, obrady, narada jakiego zgromadzenia a. I kolegjum; okres czasu, | na który parlament lub I sąd bywa zwoływany.

Sesjonalny, łć., dotyczący sesji, służący do sesji (sala s.).

Seslerja, roślina z rodziny traw (fig.).

Sesterca, łć., staroi rzymska moneta = 21/2 I asa = około 8 kop.

Sestercja, łć., kwota = l, 000 sesterc.

Sestyna, wł., forma poetycka z 6-ciu zwrotek 6-cio wierszowych z 7-mą trójwierszową, o kunsztownym splocie rymów.

Setcizna, danina z setnej części dochodów.

Seter, ang., gatunek wyżła o długim włosie (f.).

Setka, sto osób, secina, sto sztuk.

Setkować, rozkładać na setki; karać co setnego.

Setlewa, w grze w karty: 7 lew, w grach hazardowych: zagięcie karty, na które wygrywa ś. 7 razy stawkę.

Setniap. [[M. Arcta Słownik ilustrowany języka polskiego/Setka.

Setnictwo, Sotnictwo, urząd, ranga setnika.

Setnie, przysłsto razy, stokrotnie, stokroć; dużo, mnóstwo, wiele czego; bardzo, wielce, ogromnie, niezmiernie, doskonale, znakomicie, wybornie; bardzo dawno, od niepamiętnych czasów.

Setnik, Sotnik, przełożony nad stu ludźmi, stu żołnierzami, stu domami.

Setny, liczebnik porządkowy od sto; zawierający w sobie sto czego, złożony ze stu; jeden na sto, rzadki niezmiernie; każdy ze stu, każdy z kolei; przen., znakomity, wyborny, doskonały, dzielny, porządny; mnogi, liczny.

Serwska porcelana = słynna porcelana z fabryki w mieście Sevres we Francji.

Sezam, arab., pierwsze słowo magicznego zaklęcia: „Sezamie, otwórz się“! (z Tysiąca i jednej nocy); przen., środek magiczny, pokonywujący wszelkie trudności; klucz odkrywający tajemnice; roślina z rodziny dwuliścieniowych (fig.).

Sezon, fr., pora roku; pora odpowiednia do czegoś, np. pora kąpieli, karnawału.

Sezonowy, fr., właściwy pewnej porze, stosowany w pewnej porze.

Sęczek, mały sęk.

Sęczkowaty, mający kształt sęczka; mający wiele sęczków.

Sędzia, osoba, wybrana a. wyznaczona przez rząd do sądzenia spraw cywilnych i kryminalnych, członek sądu; s. ziemski, miejski, trybunalski w dawnej Polsce; s. pokoju w Rosji; s. gminny; s. kapturowy = zasiadający podczas bezkrólewia; s. polubowny = wybrany przez strony dla zgodnego załatwienia sprawy, rozjemca, pośrednik; s. przysięgły = wybrany z pośród obywateli dla rozstrzygnięcia sprawy kryminalnej; s. handlowy: do spraw handlowych; s. najwyższy = Róg; członek sądu konkursowego, juror; rozstrzygający na wyścigach, kto został zwycięzcą; osoba, rozstrzygająca w grach towarzyskich, co powinien kto zrobić za fant; najwyższy urzędnik u Izraelitów przed ustanowieniem królestwa; księga s-ów = siódma księga Starego Testamentu.

Sędzianka, córka sędziego.

Sędziątko, dziecko sędziego.

Sędzic, syn sędziego.

Sędzielizna, Sędzioły, szron.

Sędzina, żona sędziego.

Sędziostwo, urząd sędziego; sędzia z sędziną.

Sędziwość, wiek sędziwy, podeszły, starość.

Sędziwy, posiwiały, siwy; po; deszły w latach, stary, właściwy ludziom starym, stateczny, poważny. Sęk, najtwardsza i najściślejsza część pnia, skąd wychodzą gałęzie; część gałęzi, pozostająca przy drzewie po jej ucięciu a. uschnięciu; przen., trudność, przeszkoda, szkopuł, zawada; w sitowiu, w sieci s-a szukać = zrzędzić, nudzić, ganić bez przyczyny, wynajdywać nie istniejące trudności; w tym s., tu s., to s., a w s-u dziura = w tym cała trudność, to trudne do załatwienia, do zrobienia; gdy przyjdzie do s-u = kiedy natrafi ś. na trudność; zadać komu s., w głowę s. zadać = dać trudną rzecz do zrobienia, wątpliwość do rozstrzygnięcia; jechał cię s.! = przekleństwo; w lm., koniuszczki u rogu jeleniego.

Sękacz, kij sękaty, sękowiec; brona z drzewa jodłowego, w której sęki długie zastępują miejsce zębów, sękal; zydel, w którym ucięte gałęzie zastępują miejsce nóg jego.

Sękato, przysł., z sękami; z przeszkodami.

Sękaty, Sękowaty, Sęczasty, pełen sęków, obfitujący w sęki, pełen przeszkód, zawierający wiele trudności, trudny do zrobienia; niegładki, nierówny: s. styl.

Sękiel, nm., część osi, na której obraca ś. koło.

Sękowatyp. [[M. Arcta Słownik ilustrowany języka polskiego/Sękaty.

Sękowiecp. [[M. Arcta Słownik ilustrowany języka polskiego/Sękacz.

Sęp, ptak z rzędu sokołowatych z rodziny sępów starego świata (fig.);przen., drapieżnik, okrutnik, barbarzyńca, ciemiężca, tyran; posępność, ponurość, zasępienie, troska; statek morski dawnych Normandów; pokazać, postawić s-a = zmarszczyć czoło, namarszczyć ś.; chodzi, jak s. = nachmurzony, zmarszceony, nasępiony.

Sępi, Sępowy, właściwy sępowi, odnoszący ś. do sępa.

Sępić (się), otaczać (ś.) mrokiem, zaciemniać (ś, ), mroczyć ’ (ś.), zachmurzać (ś.); przen., zasę| piać (ś.), smucić (ś.), martwić (ś.).

Sępny, Sępowaty, pochmurny, posępny, ponury, smętny, smutny; okazujący na twarzy troskę, zasępiony, zachmurzony.

Sępota, roślina z rodziny po| ziołkowatych, kobea.

Sępowaty, z kształtu podobny do sępap. [[M. Arcta Słownik ilustrowany języka polskiego/Sępny.

Sęstwop. [[M. Arcta Słownik ilustrowany języka polskiego/Sędziostwo.

Sęsymonizmp. [[M. Arcta Słownik ilustrowany języka polskiego/Saint-Simonizm.

Sf-, czasowniki dokonane, zaczynające ś. od tych liter, pochodzą ze złożenia przyimka z z czasownikami niedokonanemi, zaczynającemi ś. na /“, nie podajemy ich przeto szczegółowo, odsyłając do tychże czasowników niedokonanych, np. sfabrykować = z-j-fabrykować, sfałszować = z-f-fałszować i t. d.

Sfaleryt, łć., minerał: blenda cynkowa.

Sfalszywieć, stać ś. fałszywym.

Sfatygowany, żart. podniszczonyp. [[M. Arcta Słownik ilustrowany języka polskiego/Fatygować.

Sfen, gr., minerał z gromady | sylikoidów.

Sfenoid, gr., czworościan krystalograficzny.

Sfera, gr., kula jako ciało nie’ bieskie; przestrzeń nieba, okala| jąca ziemię, obręb; zakres działania, myśli, wiedzy; warstwa towarzyska, społeczna; strefa, pas ziemi, obszar; dziedzina, granice czego; s. armiralna = przyrząd astronomiczny, używany w starożytności do pomiarów położenia gwiazd na niebie, złożony i z kilku kół, które mogą być ustawione odpowiednio do zasadni[ czych kół sfery niebieskiej i tworzą jakby przezroczystą sieć dokoła globusu niebieskiego.

Sferoida, gr., ciało kształtu kuli I spłaszczonej, elipsoida.

Sferoidalny, gr., kształtu sfe —;jidy, kształtu spłaszczonej kropli, kulisty.

Sferolit, Sferulit, £r., gałkowiec, szklisty feldspat.

Sferometr, gr., przyrząd do mierzenia grubości przedmiotów bardzo cienkich.

Sferyczny, gr., odnoszący ś. do sfery; kulisty; kąt s. = kąt kulisty, którego ramionami są dwa koła wielkie kuli, przecinające ś. z sobą; trójkąt s. = trójkąt kulisty, którego bokami są trzy koła wielkie kuli, przecinające ś. z sobą; trygonometrja s-a = część trygonometrji, zajmująca ś. nauką rozwiązywania zadań o trójkątach sferycznych.

Sferystyka, gr., sztuka grania w piłkę.

Sfiksowany, łć., zwarjowany.

Sfinks, gr., u starożytnych Egipcjan bóstwo, wyobrażane w postaci leżącego lwa, z głową i piersiami kobiety (fig.); w mitologji greckiej: bajeczny potwór; przen., symbol tajemniczości; nazwa gatunku motyla zmierzchnicy.

Sfinksowaty, gr., zagadkowy, tajemniczy.

Sfinksowy, gr., zagadkowy.

Sflaczały, który stał ś. fiako watym, miękkim.

Sflaczeć, Sflakowacieć, stać ś. flakowratym, rozlazłym, miękkim.

Sflegmieć, stać ś. flegmatycznym, obojętnym.

Sforap. [[M. Arcta Słownik ilustrowany języka polskiego/Swora.

Sfragistyka, gr., część heraldyki: nauka o starych pieczęciach i medalach.

Sfrancuziały, który stał ś. Francuzem, przyjął obyczaj francuski.

Sfukać kogo = złajać, zgromić, zbesztać, skrzyczeć.

Sfumata, wł., dym biały ze spalonych kartek z nazwiskami kardynałów, proponowanych na papieża, ukazujący ś. nad kominem sali, gdzie ś. zbiera konklave, gdy wybór nie doszedł do skutku dla braku potrzebnej większości, wy, noszącej 2/;, głosów.

Sfygmograf, Sfygmometr, Sfygmoskop, gr., instrument, służący do mierzenia i notowania automatycznie szybkości i siły tętna ’ krwi, pulsomierz.

Shampooing (szampuin), <i«§\, zwitek łyczka, zastępujący gąbkę; myj cie głowy roztworem spirytusowym mydła; wogóle mycie i nacieranie po kąpieli.

Sherry (szeri), ang., nazwa angielska wina Xeres.

Shintoizm, jap., ubóstwianie i przyrody.

Siaber, błrs., krewniak, brat, druh, towarzysz, wspólnik: dawna forma rodowego posiadania ziemi.

Siacie — siano; zboże, owies.

Siać, rozrzucać ziarno po roli, by wrzeszło; zasiewać, obsiewać; usiewać, pokrywać czymś gęsto; przen., rozpowszechniać, szerzyć, krzewić, mnożyć, przysparzać; rozsypywać, upuszczać, rozrzucać; roztaczać, rozciągać, rozpościerać, rozlewać; s. pod bronę, pod sochę = po zasianiu bronować, przyorywać; s. rutkę = pozostawać w staropanieństwie, nie wychodzić za mąż; s. łacinę, francuszczyznę = sadzić łaciną, francuszczyzną; s. pieniędzmi = rozrzucać, szafować, rozsypywać je przez nieuwagę a. marnotrawstwo; rozgłaszać, roznosić: s. plotki, s. niezgodę, waśni, zazdrość = pobudzać do nich; s. rękami = żywo giestykulować; s. ś., być sianym, rozsiewać ś.; sypać ś., prószyć. Siadać, dok. Siąść: dotykać pośladkami powierzchni czego zgiętą w miednicy częścią ciała, w tej pozycji zajmować, zabierać jakie miejsce, usiadać; wsiadać, zajmować miejsce na powierzchni albo w środku czego: s. na koń, s. do karety; s. komu na karku = ujarzmiać go, opanowywać go, objadać go, być mu uciążliwym, niepożądanym; takie, że proszę s.! = wyborne!, doskonałe!, delicje!; $.! $.! = wołanie na kury, żeby szły na spoczynek; s-aj! = przestań mówić, bo nic mądrego nie powiesz!, daj spokój!, zaprzestań!, zamilcz!

Siadalny, służący do siedzenia, na którym można siadać, do siedzenia przeznaczony.

Siadany, ujeżdżony do wierzchowej jazdy; noga s-a konia = lewa zadnia; s-e, taniec i śpiew weselny, poprzedzający chwilę, kiedy orszak siada na wozy, udając ś. do kościoła.

Siadło, siedlisko, siedziba, mieszkanie; grzęda.

Siadły, nizki, przysadzisty, krępy.

Siak, przysł., nie tak, inaczej, owak; tak i s. = różnie, rozmaicie, w różny sposób; jeden tak, drugi s. = nie mogą ś. zgodzić na jedno; ni tak, ni s. = nic określonego.

Siaki, nie taki, inny, owaki; s. taki = jakiś tam, byle jaki; jaki taki, nienajgorszy, wcale niezły; ni taki, ni s. = ni to, ni owo, niewiadomo kto.

Siamang, małpa wązkonosa człekokształtna z rodziny szympansów, gibon zrosłopalcy(f.).

Sianko, zdr. od [[M. Arcta Słownik ilustrowany języka polskiego/Siano; źdźbło siana; potraw.

Siano, trawa skoszona i wysuszona, służąca na karm dla koni i bydła oraz dla innych użytków; sterta siana, stóg; leży pies na s-ie, sam go nie je, a krowie go nie da = sam nie używa, a drugiemu nie chce udzielić; zajechało mu to w głowę, jak fura s-a = wbił sobie w głowę, nie można mu wytłumaczyć, wysoko sięga, ma wielkie pretensje; nie grab, dudku, s-a = nie porywaj ś. do nieswoich rzeczy; wykręcić ś. s-em = wykpić ś., wyłgać ś. z czego; mieć s. w głowie = być głupim.

Sianobranie, Sianozbiór, sprzęt siana.

Sianokos, Sianożęcie, koszenie siana; pora, kiedy ś. kosi siano; łąka, na której można kosić trawę.

Siara, pierwszy pokarm w piersi niewiasty, która dopiero co urodziła; mleko w wymionach podczas cielenia ś. krów i bezpośrednio przed i po nim.

Siarczan, sól, pochodząca od kwasu siarczanego.

Siarczanka, świeca siarczana.

Siarczany, Siarkowy, z siarki zrobiony, zawierający siarkę, pomieszaną a. połączoną chemicznie z innemi ciałami.

Siarczyk, Siarczek, Siarnik, zapałka.

Siarczynp. [[M. Arcta Słownik ilustrowany języka polskiego/Siarkon.

Siarczysty, siarką nasycony, siarczany; przen., dziarski, ognisty, zapalczywy, dzielny, krewki, gorący, pełny temperamentu, żywy; tęgi, serdeczny, gorący: s. mróz = bardzo silny, trzaskający; jaskrawy, krzyczący.

Siarczyście, przysl., żywo, ogniście, gorąco, z temperamentem.

Siarek, związek siarki z innym pierwiastkiem.

Siarka, pierwiastek niemetaliczny z gromady tlenu; przen., ogień, duch wojenny; gwałtowny temperament, żywość charakteru.

Siarkokwas, kwas, w którym atomy tlenu zostały zastąpione atomami siarki.

Siarkon, Siarczyn, sól, pochodząca od kwasu siarkowego.

Siarkonośny, wydający siarkę, zawierający siarkę. Siarkosaletra, mieszanina dwuch  cząstek saletry i jednej cząstki siarki, służąca do wyrobu ogni sztucznych.

Siarkosól, sól, pochodząca jak gdyby od kwasu tlenowego.

Siarkować, Siarczyć, zaprawiać siarką, nasycać siarką.

Siarkownia, fabryka, gdzie przyrządzają siarkę.

Siarkowodór, siarek wodoru, kwas siarkowodorny.

Siarkowożółty, mający barwę żółtozieloną.

Siarkowy — />. Siarczany.

Siarniczka, Siarniczek, zapałka.

Siartka, drobna, gładka sierść

Siateczka, mała siatka.

Siatecznia, rodzaj polipnia, czyli korala.

Siatka, niewielka sieć; rodzaj robótki kobiecej, wiązanej w kratkę, robota siatkowa, robota szydełkowa w oko; muślin a. inna rzadka tkanina, rozpięta na ramach, wstawianych w okna dla zabezpieczenia mieszkania od much; s. pajęcza = pajęczyna; przen., sidło, zasadzka, pułapka; każda rzecz podobna do siatki, czyli gęstej kratki: s. gieograficzna = utworzona z przecinających ś. południków i równoleżników na mapie; s. hydrografie/, na = zbiór wszystkich wód w danym kraju, w danej okolicy, system wodny; część błony, okrywającej kiszki; siatkówka w oku; rozgałęzienie nerwu a. naczynia; drugi żołądek zwierząt przeżuwających, czepiec; roślina z klasy zielennic, z gromady wodorostów (fig.).

Siatkoskrzydły, mający skrzydła podobne do siatki: owady s-e = rząd owadów, np. osa, pszczoła, mucha i t. p.

Siatkować, wyrabiać siatki, nakształt siatki dzierz^ać, krajać w kształcie siatki; łatać, zarabiać siatką; krajać w podłużne, wązkie paski.

Siatkowaty, Siatczysty, Siatcza-

ny, mający kształt siatki, ażurowy.

Siatkowiec, rośliua z gromady grzybów; motyl dzienny z jfj rodziny południc (fig.).

Siatkowy, odnoszący ś. do siatki, u-

łożony w siatkę; podobny do siatki, siatkowaty.

Siatkówka, błona wewnętrzna oka, w której rozpościerają ś. zakończenia nerwu o

cznego (fig.).

Siatnica, owaddwuskrzydły, muchowa-

ty.

Siatnik, rzemieślnik, wyrabiający sieci, powroźnikp. [[M. Arcta Słownik ilustrowany języka polskiego/Retiarius.

Siąg, odległość dwuch krańcowych punktów rozpostartych skrzydeł ptaka a. owada.

Siąkać, dok. Siąknąć; wciągać powietrze nosem, pociągać nosem; wycierać nos, smarkać; wsiąkać.

Siąknąćp. nied. [[M. Arcta Słownik ilustrowany języka polskiego/ Siąkać.

Siąpić, mżyć (o deszczu).

Siąśćp. nied. [[M. Arcta Słownik ilustrowany języka polskiego/Siadać.

Sic (sjik), łc., tak, dosłownie!; wyraz kładziony zwykle w nawiasie dla zwrócenia uwagi na przytoczenie dosłowne.

Sicz, ukr.t stolica kozaków zaporoskich; przen., kozacy zaporoscy.

Siczowiec, ukr., kozak, należący do Siczy, zaporożec.

Siczowy, ukr., należący do Siczy, zaporoski.

Sidełko, małe sidło.

Sidlić (się), wikłać (ś.), łapać (ś.) w sidła.

nu

Sidlnik, szermierz, uzbrojony w sidła.

nawzajem; o włosach: leźć, wyłazić, wypadać.

Sieciarka, forma ż. od [[M. Arcta Słownik ilustrowany języka polskiego/Sieciarz.

Sieciarz, rzemieślnik, wyrabiający sieci.

Sieciowy, Sieciany, odnoszący ś. do sieci, właściwy sieci.

Sieczba, sieczenie, kośba, koszenie, żniwo.

Sieczczany, odnoszący się do sieczki; służący do rznięcia sieczki.

Siecze, zboże dojrzałe.

Sieczka, słoma pocięta drobno na paszę dla bydła; siekanie, rąbanina, rzeź; rodzaj siekacza w kształcie halabardy z krótkim trzonkiem; paciorki szklane w kształcie drobnych kawałeczków cienkiej sieczki; na s-ę roznieść, pobić, rozbić, rozgromić na głowę; to i torby s-inie warte = nic nie warte; mieć s-ę w głowie = mieć nieporządek w głowie, być głupim.

Sieczkarnia, przyrząd ręczny a. obracany siłą zwierząt pociągowych do rznięcia sieczki (fig.); komora do przechowywania sieczki.

Sieczna, Przesieczna, Sekans, mat., prosta, przecinająca krzywą w dwu lub więcej punktach; płaszczyzna s. = płaszczyzna przecinająca powierzchnię; w trygon., jedna z funkcji trygonomemetrycznych (fig.)p. [[M. Arcta Słownik ilustrowany języka polskiego/Sekans.

Sieczny, siekący, służący do sieczenia: broń s-a = broń ostra, biała; ząb s. = ząb przedni siekacz; linja s-ap. [[M. Arcta Słownik ilustrowany języka polskiego/Sieczna.




Skoczogon, Skoczogonek, owad I bezskrzydły, z rzędu skoczogonnych (fig.).

SkOCZyĆp. nied. Skakać.

Skojarzaćp. [[M. Arcta Słownik ilustrowany języka polskiego/Kojarzyć.

Skojarzenie, połączenie, powiązanie; spowinowacenie, spokrewnienie;, w psychologji: wywoływanie jednych wyobrażeń przez drugie | dzięki związkowi pomiędzy niemi,! asocjacja.

Skojec, 724 część grzywny. j

Skojka, małż słodkowodny (f.).

Skok, gwałtowny ruch dla przesadzenia dość wysokiej a. szerokiej przeszkody, podskok, sus; rozpęd, rzut; zdolność skakania; żart. dryg; przen., nagła odmiana, gwałtowny postęp, przeskok, przejście nagłe; przeniesienie ś., przerzucenie ś. niespodziewane od jednego przedmiotu do drugiego w rozmowie, w rozumowaniu; w matem., postęp, progres; w muz., nagłe przejście od tonów niższych do wyższych; w lm., s-i, nogi zająca; część nogi ptaka od goleni do palców; w s., s-iem = pędem, w cwał, biegiem, w lot.

Skokietować, kokietując zjednać, zbałamucić.

Skokliwyp. [[M. Arcta Słownik ilustrowany języka polskiego/Skoczny.

Skoknąćp. [[M. Arcta Słownik ilustrowany języka polskiego/Skoczyć.

Skokowy, odnoszący ś. do skoku; kość s-a = umieszczona nad piętą, napiętkowa (f.); staw s. = łączący goleń z kością skokową.

Skolankowacieć, stać ś.kolankowatym.

Skolić, skomlić; roznosić o kim wieści.

Skoligować się, stowarzyszyć ś., sprzymierzyć ś., zbratać ś.

Skolja, gr., rodzaj czapeczki na tonsurę, używanej przez księży.

Słownik języka polskiego. — T. II.

Skolje, gr., u starożytnych Greków: krótkie, najczęściej z jednej strofki złożone pieśni, rozmaitej treści, śpiewane po biesiadzie przy puharze.

Skoljoza, gr., skrzywienie kręgosłupa, spowodowane wadliwym siedzeniem przy pisaniu.

Skolonizować, rozdzielić na kolonje, rozparcelować.

Śkolopendra, zwierzę stawonogie, żyjące w Afryce i w Indjach Wschodnich (fig.).

Skołatać, zrujnować, zniszczyć, rozbić.

Skołczeć, stanąć kołkiem, zesztywnieć, zdrętwieć, osłupieć, skostnieć.

Skołojrza, Skołojrzak, gatunek owsa.

Skołowaciały, który stał ś. jakby nieruchomym, który stracił głowę, zbaraniał.

Skołowacieć, zdrętwieć, zesztywnieć; stracić głowę, zbaranieć, zgłupieć.

Skołysać, zmorzyć snem, uśpić, ukołysać.

Skoma, drętwienie zębów po spożyciu kwasów, oskoma, oskomina; chętka, chrapka, ślinka, apetyt na co; zazdrość; s., gr., dowcip szyderczy, docinek, dogryzek.

Skomatyczny, gr., szyderczy, uszczypliwy, dotkliwy, złośliwy.

Skombinować, obmyślić, zmiarkować, przyjść do pewnego przekonania.

Skombrja — Skumbrja.

Skomięgap. [[M. Arcta Słownik ilustrowany języka polskiego/TJchatka.

Skomlećp. [[M. Arcta Słownik ilustrowany języka polskiego/Skamlać.

Skomoroch, Skomroch, człowiek, wodzący niedźwiedzie, niedźwiednik; kuglarz, pajac, błazen.

Skomplikowany, złożony z wielu elementów, z części składowych; zawiły, zawikłany, zagmatwany.

Skomprymowany, zgęszczony, ścieśniony.  Skomrochp. [[M. Arcta Słownik ilustrowany języka polskiego/Skomoroch.

Skon, zgon, śmierć.

Skonać, skończyć życie, umrzeć; przen., zakończyć ś., przestać, urwać ś.

Skonaniep. [[M. Arcta Słownik ilustrowany języka polskiego/Skon.

Skoncentrowany, ześrodkowany, skupiony; sprowadzony w jeden punkt, w jedno miejsce; stężony.

Skondensowany, zgęszczony; przen., streszczony.

Skonić, zrobić piechura kawalerzystą, kazać mu służyć w konnicy.

Skonsolidowanie, łć., zespolenie, zjednoczenie; ścisłe wewnętrzne zorganizowanie ś.i zbliżenie członków jakiego stronnictwa.

Skonsolidowany, łć., ubezpieczony na czym (np. na dochodach); zjednoczony.

Skonstantować, łć., sprawdzić, stwierdzić; dowieść jasno; przekonać ś. o czem.

Skonsternowany, łć., zbity z tropu, zdziwiony, zmieszany, przerażony, osłupiały, zgnębiony.

Skonto, Sconto, wł., potrącenie z należności przy płaceniu za towar gotówką, lub przed terminem.

Skontro, Scontro, wł., księga handlowa, w której prowadzą ś. oddzielnie rachunki przychodu i rozchodu pojedyńczych artykułów oraz zysków i strat; wzajemne wyrównanie rachunków.

Skontrować, łć., wyrównywać wzajemnie rachunki; w grze w karty: wygrać następną partję po przegranej; podwoić stawkę w grze w brydża.

Skonwinkować, zjednać, ująć, zobowiązać.

Skończony, ten a. to, co skończono; wykwalifikowany w jakim zawodzie, uzdolniony w pewnej specjalności; przen., zupełny, zdeklarowany, kompletny: s. osieł = głupiec, oszust; przen., doskonały, wytworny, wykwintny.

Skończyć, doprowadzić co do końca, ukończyć, zakończyć; przestać mówić; skonać, umrzeć; s. ś., dobiec, dojść do końca, ukończyć ś., zakończyć ś.; minąć, upłynąć.

Skoordynować, łć., przystosować do wspólnego celu p. [[M. Arcta Słownik ilustrowany języka polskiego/Koordynować.

Skoordynowany, łć., uporządkowany.

Skop, baran kastrowany.

Skopcy, ros., tajemna sekta religijna w Rosji, której wyznawcy pozbawiają ś. organów płciowych.

Skopić, zebrać w kopę.

Skopić, trzebić barany.

Skopowina, baranina.

Skoralić się, Skoralowić się, zaczerwienić ś.

Skorbut, łć., p. [[M. Arcta Słownik ilustrowany języka polskiego/Szkorbut.

Skorcić, pobudzać do czego, skusić; s. ś. = nabrać chęci do czego, skusić ś.

Skorek, owad prostoskrzydły biegający (fig.).

Skorniap. [[M. Arcta Słownik ilustrowany języka polskiego/Skórnia.

Skoro, przysł., szybko, prędko, nagle, skwapliwie; zaraz, natychmiast; spójn., równo z czym, jednocześnie z czym, jak tylko, gdy tylko co nastąpi: s. świt; jeśli, jeżeli: s. tak, to....

Skorochód, szybkobieg, szybkobiegacz.

Skoropis, pismo a. wiersz, naprędce ułożony, pismo pośpieszne ze skróceniami, stenografja; rodzaj pisma cerkiewuo-słowiańskiego z abrewjacjami czyli skróceniami; rzecz., pisarz, piszący ze skróceniami, abrewjator, stenograf.

Skoropiśny, odnoszący ś. do skoropisu a. skoropisa.

Skoroplynny, szybko płynący.

Skoroschnący, schnący szybko.

Skorość, szybkość, pośpiech.

Skorowidz, spis alfabetyczny czego.  Skorowóz, ten, który prędko wozi; wóz do przewożenia naprędce z miejsca na miejsce.

Skorpjon, gr., zwierzę stawonogie z gromady pająków, zamieszkujące południową Europę i kraje podzwrotnikowe, którego ukłucie jest bardzo bolesne (fig.); niedźwiadek; nazwa gwiazdozbioru, jeden z dwunastu znaków zodjaku: Rak.

Skorsonera, Skorzonera, wł., korzenie rośliny wężymord ogrodowy, używane na jarzynę (fig.).

Skortacja, łć., nierząd, prostytucja.

Skorumpowany, zepsuty, zdemoralizowany, przekupiony.

Skorupa, ułamek rozbitego naczynia glinianego, czerep; naczynie gliniane, zwłaszcza liche, słabe; zwierzchnia twarda powłoka czego: s. jajka; s. ślimaka = muszla, s. żółwia = pancerz, s. orzecha, migdała i t. p. = łupina; s. lodu na wodzie; s. ziemi = zewnętrzna twarda warstwa kuli ziemskiej; materja zaschnięta na ranie, strup.

Skorupiak, zwierzę stawonogie należące do gromady tejże nazwy.

Skorupiany, ze skorupy złożony.

Skorupiasty, Skorupowaty, Skorupiany, mający kształt skorupy.

Skorupić, powlekać skorupą, sklepić.

Skorupieć, zamieniać ś. w skorupę; twardnieć na kształt skorupy.

Skorupka, mała skorupa; czym s. za młodu nasiąknie, tym na starość trąci = nałogów, nabytych w młodości nie można później wykorzenić; rodzaj gry, w której idzie o to, która skorupka rzucona pod wodę dalej poskoczy.

Skorupowy, odnoszący ś. do skorupy.

Skoruszyna, jarzębina.

Skory, prędki, nagły, szybki, pośpieszny; pochopny, skwapliwy, chętny; żwawy, krewki, gwałtowny, skłonny, łatwo ulegający czemu.

Skorzej, stop. wyż. od [[M. Arcta Słownik ilustrowany języka polskiego/Skoro; prędzej, łatwiej.

Skorzo, Skorso, wł.f miesiąc ubiegły, miniony termin wekslu.

Skorzonerap. [[M. Arcta Słownik ilustrowany języka polskiego/Skorsonera.

Skos, kawałek tkaniny, odcięty pod kątem ostrym do kierunku nitek: na s., przysł., ukośnie, na ukos.

Skosić, skrzywić; ściąć kosą, z aec.

Skosmacić (się), zrobić (ś.) kosmatym.

Skosmopolityzować się, stać ś. kosmopolitą.

Skostniały, Skościały, który skostniał; zdrętwiały, zesztywniały, zgrabiały; przemieniony w kość.

Skostnieć, zmienić ś. w kość; zdrętwieć, zesztywnieć, zgrabieć, osłupieć.

Skosztować, popróbować, jak smakuje, pokosztować; doświadczyć czego, spróbować.

Skościałyp. [[M. Arcta Słownik ilustrowany języka polskiego/Skostniały.

Skościećp. [[M. Arcta Słownik ilustrowany języka polskiego/Skostnieć.

Skośnica, linja skośna.

Skośnogłowy, człowiek, mający głowę skośną.

Skośnooki, mający skośne oczy, zezowaty.

Skośnoszczęki, mający skośne, wystające szczęki.

Skośny, ukośny, pochyły, spadzisty; s-e linje = dwie proste w przestrzeni, nie przecinające ś. i nie równoległe.

Skot, bydło, zwłaszcza rogate.

Skotakp. [[M. Arcta Słownik ilustrowany języka polskiego/Skotarz.

Skotarkap. [[M. Arcta Słownik ilustrowany języka polskiego/Skotopaska.

Skotarz, Skotak, pastuch, pasterz.  Skotnica, droga pod lasem między polami, wygon.

Skotnikp. [[M. Arcta Słownik ilustrowany języka polskiego/Skotarz.

Skotograf, gr., przyrząd do pisania w ciemności.

Skotołóstwo, nierząd ze zwierzęciem, sodomja.

Skotopaska, pasterka, pastuszka, skotarka; sielanka, idylla.

Skotysta, łć., zwolennik skotyzmu.

Skotyzm, łć., pogląd filozoficzny angielskiego filozofa Jana Dunsa Scota (f 1308 r.), który upatrywał podstawy teologji chrześcijańskiej raczej w uczynkach, niż w spekulacji.

Skowany, skuty, okuty.

Skowroda, patelnia.

Skowronek, ptak śpiewający stożkodzioby, z rodziny tejże nazwy (fi^).

Skowronkowy p^jppg^^

Skowrończę, pi — jl-

sklę skowroków.

Skowrończy, Skowrończany, Skowronkowy, odnoszący ś. do skowronka, właściwy skowronkowi.

Skowyczeć, Skowytać, skomleć, jak pies, wydawać głos żałosny przeciągły, właściwy psu.

Skowyknąć, zaskowyczeć.

Skowyt, Skowyk, skowyczenie.

Skowytaćp. [[M. Arcta Słownik ilustrowany języka polskiego/Skowyczeć.

Skowyra, gderacz, zrzęda, nudziarz; sknera, skąpiec.

Skowyrny, żywy, żwawy, ruchliwy, prędki, zgrabny.

Skozaczały, ten, który stał ś. Kozakiem, skozaczony.

Skozaczeć, skozaczyć ś.

Skozaczyć się, Skozaczeć, stać ś. Kozakiem, nabrać cech, właściwych Kozakom.

Skoźleć, stać ś. podobnym do kozła, zmienić ś. w kozła; nabrać cech, właściwych kozłowi.

Skobelp. [[M. Arcta Słownik ilustrowany języka polskiego/Skobel.

Skóra, zwierzchnia powłoka ciała ludzkiego i zwierzęcego (fig.); skóra, zdarta ze zwierzęcia dla celów użytkowych, z sierlĘ^tffeJ ścią a. bez niej, fu5jP8jjHBl tro, rzemień; kora na drzewie; zwierzchnia spieczona powłoka chleba; łupina na owocach; przen., postać zewnętrzna, charakter, obyczaj: zmienić s-ę = zmienić ś., zmienić charakter a. obyczaje swoje; wleźć w czyją s-ę = wrodzić ś. w niego, być do niego podobnym; przen.y bezpieczeństwo, życie, głowa; do s-y = do żywego, boleśnie, dotkliwie; oberwać po s-rze = być obitym, dostać nauczkę; odzierać, drzeć, łupić ze s-y, do trzeciej s-y, do żywej s-y = wyzyskiwać, krzywdzić; z jednego wołu dwuch s-r nie drą = z jednej rzeczy nie można mieć dwojakiego zysku; zdzierać z kogo s-ę = bić nielitościwie, wyzyskiwać go, kazać sobie za co płacić bardzo drogo; znać kogo po s-rze = po powierzchowności; czuć przez s-ę = przeczuwać, domyślać ś.; wrzeszczy, drze ś., jakby go ze s-y obdzierali = drzeć ś. w niebogłosy; znać kogo przez s-ę = przenikać go nawskroś; ledwo nie wyskoczę ze s-y = doznaję silnego wzruszenia; siedzi pod figurą, a ma djabła za s-ą = obłudny świętoszek; nie chciałbym być w twojej s-rze = w twoim położeniu; wilk w baraniej s-rze = człowiek zły, udający niewinnego, łagodnego; chodzić, jak w nie swojej s-rze = czuć ś. nie swój; zaleźć komu za s-ę, zalać sadła za s-ę = dokuczyć mu; dać komu w s-ę = wybić po pośladku; wart dostać po s-rze = zasłużył na to, by go wybić; s. jego będzie w robocie = wybiją go; nie ośla na mnie s. = nie jestem nieczuły na plagi; tego na woło-* wej s-rze nie spisze = jest tego bardzo wiele; przepijać s-ę niedźwiedzia, który jest jeszcze w lesie, a. jeszcze s. na baranie, a już kuśnierz pije na nią = zawczasu liczyć na spodziewane a niepewne zyski; słuchać psiej s-y = być żołnierzem, słuchać komendy, wybijanej na bębnie; s. a kości = człowiek przeraźliwie chudy; ma twardą s-ę = jest nieczuły, nieużyty; przyoblec ś. w inną s-ę = poprawić ś. z błędów; wytrzepać komu s-ę = wybić go, pobić go, zwyciężyć; s. a. skórka na buty = nic nie wart, gałgan, huncwot.

Skórczan, roślina z rodziny brezyljowatych.

Skórka, mała, cienka skóra; zewnętrzna powłoka owocu, łupina, skorupa; błona, błonka; s. na buty = nicpoń, huncwot, łajdak; gęsia s. = krosteczki, występujące na ciele ludzkim od zimna; s. barania = list zastawny; s. za wyprawę nie stanie = rzecz nie warta zachodu; panieńska s. = rodzaj ciasta, wyrabianego w cienkich tabliczkach.

Skórkowaty, mający kształt skórki.

Skórkowy, odnoszący ś. do skórki, zrobiony ze skórki.

Skórlat, stara skóra do łatania.

Skórnia, Skórznia, Skorzeń, rodzaj obuwia z wysokiemi cholewkami, sztylpa, kamasz.

Skórni k, garbarz, handlujący skórami; lekarz chorób skórnych, dermatolog: naczynie skórzane do przenoszenia płynów, burdziuk; gatunek chrząszcza (fig.).

Skórny, odnoszący ś. do skóry; objawiający ś. na skórze: choroby s-e.

Skórodrzew, roślina parczelina.

Skórołup, wyzyskiwacz, zdzierca, oskórowały, mający wygląd skóry, skórkowaty; znajdujący ś. na skórze zwierząt.

Skórzak, grzyb z rodziny bedłkowatych; nowotwór torbielowaty; s-ki, spodnie skórzane, skórznie.

Skórzany, zrobiony ze skóry.

Skórzniap. [[M. Arcta Słownik ilustrowany języka polskiego/Skórnia; w lm., s-e p. [[M. Arcta Słownik ilustrowany języka polskiego/Skórzak.

Skórzyca, skóra, kora.

Skórzyn, roślina z rodziny mirtowatych, bertoletja, orzesznica.

Skówka, okucie na końcu laski, pręta u parasola; sztaba żelazna I w kształcie klamry do przytrzy: mywania belek przy robocie cieI sielskiej.

Skra, iskra.

Skracać, dok. Skrócić; Czynić krótszym, redukować, upraszczać,! doprowadzać do prostej postaci, I obcinać; kulić, kurczyć, cofać, umykać; s. sobie życie, dni swoje I = popełniać samobójstwo; w malarstwie: przedstawiać na rysun1 ku a. na obrazie, jakąś osobę a. przedmiot lub część osoby albo przedmiotu mniejszemi, stosownie i do perspektywnego oddalenia; w matem., s. ułamek: upraszczać go I przez podzielenie licznika i mia| nownika przez wspólny najwiękj szy dzielnik; s. ś., stawać ś. krótszym, prostszym.

Skracalny, dający ś. skracać.

Skradać się, dok. Skraść ś.; udawać ś. dokąd chyłkiem, ukradkiem; pełzając, czołgając ś., chyłkiem zbliżać ś. dokąd, podchodzić, podkradać ś.

Skraj, brzeg, kraj, krawędź; kawałek chleba, kromka.

Skrajać, Skroić, ukrajać wedle miary; ściąć, zerznąć z czego warstwę zwierzchnią; pokrajać, nakrajać, nasiekać, naciąć, uderzyć, wybić, wyłomotać, skropić; s. komu kurtę = dać mu ś. we znaki, wybić go a. zwymyślać, dokuczyć mu, zaszkodzić mu w czym.

Skrajność, objaw skrajny, krańcowość.

Skrajny, położony na skraju, brzeżny, końcowy, ostatni; przen., doprowadzony do ostatnich granic, krańcowy, ostateczny, radykalny co do przekonań.

Skrapiać, dok. Skropić; spryskiwać, stryskiwać kogo, co, bryzgać kroplami na kogo, na co, zwilżać; kropiąc zmywać; uderzać, kropić.

Skraplaczp. [[M. Arcta Słownik ilustrowany języka polskiego/Kondensator.

Skraplać (się), dok. Skroplić (ś.); zmieniać (ś.) w krople, przeprowadzać (przechodzić) ze stanu lotnego w płynny.

Skraść, wziąć podstępnie, chyłkiem czyją własność, przyswoić ją sobie, ukraść; s. ś.p. nied. [[M. Arcta Słownik ilustrowany języka polskiego/ Skradać ś.

Skraśnieć, sczerwienić ś., zarumienić ś.

Skrawać — /, dok. Skrajać.

Skrawek, ścinek, zrzynek, okrawek; przen., niewielka cząstka z brzegu czego, pasek brzeżny, spłacheć, zagon gruntu.

Skrawy, iskrzący ś., jaskrawy.

Skrąglać, dok. Skrąglić; okrągłym czynić, zaokrąglać.

Skrążać, okrążać, obchodzić, objeżdżać; poruszać, przesiewać; krajać w krążki.

Skredowacieć, zamieniać ś. w kredę. I

Skrekoczeć, o sroce: głos wydawać, krzektać, skrzeczeć.

Skreślać, dok. Skreślić; kreślić, rysować, pisać; przekreślać, wykreślać, przemazywać; odpisywać., odejmować co z rachunku, usuwać co z napisanego; opisywać, przedstawiać, odmalowywać słowami a. na piśmie.

Skrewić, nie dopisać, zawieść oczekiwanie; w grze w karty: mieć więcej ok, aniżeli potrzeba.

Skrewnić (się), spokrewnić (ś.), spowinowacić (ś.).

Skręcać, dok. Skręcić; kręcąc splatać, uwijać; kręceniem robić, kręcąc tworzyć, wić; łamać: s. nogę = zwichnąć; s. kark = rozbić ś.

śmiertelnie; s. kark, s. łeb jakiej sprawie = udaremnić ją, pogrzebać ostatecznie, umorzyć; kierować, zawracać, zbaczać, odchylać na stronę, odwracać, sprowadzać na inne tory, skłaniać w inną stronę, ku innemu przedmiotowi; s. ś., zwijać ś., splatać ś.; zmieniać kierunek, zwracać ś. w inną stronę, odchylać ś., zbaczać, odwracać ś.; nie umieć sobie dać rady, być w wielkim kłopocie: myślałem, że ś. skręcę, mało ś. nie skręcę.

Skręcalny, dający ś. skręcać, skrętny.

Skręt, coś skręconego; w lm., s-y = zwoje, sploty, kędziory, pierścienie, pasma, zwitki; skręcenie w bok, zakręt; miejsce, gdzie ś. skręca, zawraca; część wozu, poruszająca ś. na sworniu, ramię sznic, trzymające dyszel.

Skrętek, roślina z gromady mchów liściastychp. [[M. Arcta Słownik ilustrowany języka polskiego/Skrętka.

Skrętka, Skrętek, rulon, zwitek; pasmo skręconych nici; klamka u okna, zakładana na hak, umieszczony u drugiej połowy okna; rodzaj skorupiaka.

Skrętliczka, roślina z rodziny ostrojowatych.

Skrętny, mający skręty, skręcony, spiralny.

Skrętogrodek, rodzaj mięczaka.

Skrob, Skrobia, krochmal.

Skrob! Skrob!, wykrz., oznaczający skrobanie.

Skrobacz, człowiek, który skrobiep. [[M. Arcta Słownik ilustrowany języka polskiego/Skrobaczka.

Skrobaczka, kobieta, która skrobie; narzędzie do skrobania, skrobadło, sk robak.

Skrobać, dok. Skrobnąć; pociągać po powierzchni czego czymś ostrym, drapać, oczyszczać len z paździerzy; ostrym narzędziem zdzierać z czego zwierzchnią powłokę, oskrobywać: s. ryby, kartofle; żart. pisać smarować; s, komu marchewkę = idąc za nim, deptać mu po piętach, przekomarzając ś..z kim, udawać na palcach skrobanie; przen., broić; s. Ś., drapać ś., skrobać samego siebie; gmerać ś., grzebać ś., gramolić ś.

Skrobanina, coś oskrobanego; pismo skrobane, pismo niedbałe; mieisce wyskrobane na papierze.

Skrobanka, sztuka sosnowa zdatna na belki, tylko okorowana; płótno, na nitki podarte, szarpia; potrawa ze skrobanego mięsa.

Skrobiap. [[M. Arcta Słownik ilustrowany języka polskiego/Skrob.

Skrobipiórek, lichy pisarz, gryzipiórko; żart. pogardl., urzędnik niższego stanowiska.

Skrobnąćp. nied. [[M. Arcta Słownik ilustrowany języka polskiego/Skrobać; uderzyć, grzmotnąć, lunąć; uciec szybko, pierzchnąć, drapnąć; przymówić komu, przytyk mu zrobić, dociąć mu; s. kogo po kieszeni = narazić go na wydatek, wyzyskać, skazać na karę pieniężną; s. ś., palnąć ś., uderzyć ś., grzmotnąć ś.

Skrobowaty, mający skroby, krostawy.

Skroby (-ów), rodzaj wysypki świerzbiącej.

Skrocz, kłus koński, polegający na jednoczesnym poruszaniu naprzód i w tył nogami tej samej strony.

* Skrofuliczny, łćchory na skrofuły, zołzowaty.

Skrofuły, łć., choroba krwi, zazwyczaj dziedziczna, której zwykłemi objawami bywają: chroniczny katar, zapalenie powiek, obrzmienie gruczołów limfatycznych, wysypka skórna, owrzodzenia, zapalenie stawów i kości.

Skroićp. [[M. Arcta Słownik ilustrowany języka polskiego/Skrajać. Skrom, tłuszcz zwierzęcy, sadło.

Skromić, poskromić, powstrzymywać, łagodzić; skąpić.

Skromnie, z nieśmiałością, niewinnie, powściągliwie, wstydliwie, przyzwoicie,

Skromnisia, iron., kobieta udająca skromność, udająca wstydliwość.

Skromnisiostwo, charakter skromnisia a. skromnisi.

Skromniś, człowiek bardzo skromny; człowiek, udający skromność.

Skromniuchny, Skromniusieńki, Skromniutki, Skromniuteńki, niezmiernie skromny.

Skromność, wstydliwość, nieśmiałość; niewinność, cnotliwość, niewygórowane mniemanie o sobie; umiarkowanie, powściągliwość.

Skromnotka, roślina z rodziny ogórecznikowatych.

Skromny, umiarkowany, powściągliwy, nie oddający ś. zbytkom, nadużyciom; cnotliwy, niewinny, moralny, przystojny; wstydliwy, nieśmiały; nie mający wygórowanego mniemania o sobie, nie zarozumiały, pokorny; prosty, niepokaźny, niezbylkowny, nieprzesadny; szczupły, niewielki, skąpy, lichy, marny.

Skroniowy, dotyczący skroni.

Skroń, boczna część czoła w okolicy ucha (fig.); przen., głowa; przensiwa 8., siwe s-nie = wiek sędziwy, siwizna.

Skropićp. nied. Skrapiać.

Skroplićp. nied. [[M. Arcta Słownik ilustrowany języka polskiego/ Skraplać.

Skrostowacieć, Skrostawieć, stać

ś. krostowatym, dostać krost.

Skrócenie, dokonana czynność skracania; rzecz skrócona, abrewjacja; krótki zbiór, skrót, kompendjum.

Skróciciel, człowiek, który co skrócił.

Skrócićp. nied. [[M. Arcta Słownik ilustrowany języka polskiego/Skracać.

Skródlić, broną grudę rozbijać, bronować.

SkrÓŚ, przysłwskroś, przez wnętrze czego, na wylot, dokładnie, zupełnie, całkiem, od końca do końca.  Skrót, rzeez skrócona, skrócę-! nie; utwór literacki skrócony, wyI jątek z niego, konspekt, kompendjum; osoba a. przedmiot lub ich części, zmniejszone na obrazie a. rysunku wskutek oddalenia perspektywicznego.

Skrub (skrob), ang., zarośla kar1 łowate, gęste, kolczaste, trudne \ do przebycia, zwłaszcza w Australji (f.).

Skrucha, żal serdeczny za grzechy, kajanie ś., przyznanie ś. do tego czynu.

Skrupić (się), zemleć (ś.) grubo, zeszrotować (ś.), zbić (ś.) w gruzełki; s. ś. na kim = odpowiadać a. odpokutować za czyje winy; jednemu ś. zmiele, tobie ś. skrupi = niewinny odpokutuje.

Skrupulat, Skrupulant, łć., człowiek pełen skrupułów, drobiazgowo pilnujący ś., żeby nie uchybić swoim obowiązkom; człowiek wrażliwy, delikatny; unikający wyrządzania komu przykrości.

Skrupulatność, łć., wielka ścisłość i dokładność w wypełnianiu obowiązków, sumienność; drobiazgowe roztrząsanie wątpliwości sumienia, jakie nasuwa każdy własny czyn lub postępek.

Skrupulatny, łć., sumienny, akuratny, punktualny, drobiazgowy, dokładny; mający wiele skrupułów, dręczony skrupułami.

Skrupulizować, łć., być zbyt ostrożnym; mieć wątpliwości, być niepewnym w rzeczach sumienia, drobiazgowo rozważać, czy wykonany lub zamierzony czyn jest bez zarzutu.

winy i żałowanie

Skrupuł, łć., niepokojąca wątpliwość w rzeczach sumienia; delikatność, drażliwość, wstrzymująca od postępku, mogącego sprawić komu przykrość; waga apte karska = 7s uncji = 20 granom.

Skruszały, ten, który skruszai

Skruszeć, stać ś. kruchym;/rz<?«., zmięknąć, spokornieć.

Skrutator, łć., obliczający głosy, podane przez głosujących; badacz, indagator.

Skrutować, łć., badać, śledzić, dochodzić.

Skrutynjum, łć., w prawie kościelnym przedwstępne zdadanie, czy powołany do zajęcia urzędu kościelnego odpowiada uzdolnieniem zadaniu; obliczenie głosów, oddanych przy tajnym głosowaniu, stwierdzenie wyniku wyborów.

Skrwawy, zakrwawiony, krwawy; czerwony, jak krew.

Skryba, Skrybent, łć., piszący, pisarz, sekretarz; gryzmoła, pismak.

Skrybenda, łć., bazgranina; utwór pisarski wartości nieznanej i wątpliwej.

Skrycie, rzecz., dokonana czynność skrywania, ukrycia; schrowanie, schowek, tajnik; przysł., tajnie, pokryjomu.

Skryćp. nied. [[M. Arcta Słownik ilustrowany języka polskiego/ Skrywać.

Skrypt, łć., pismo, dokument, rękopis; piśmienny dowód zaciągnięcia pożyczki, rewers, pokwitowanie, zobowiązanie.

Skryptor, łć., pisarz, autor, literat; tytuł wyższego urzędnika bibljotecznego.

Skryptury, łć., korespondencje, pisma, listy, papiery, dotyczące jakiego interesu.

Skrystalizowany, łć., zastygły w formy krystaliczne przy wydzielaniu ś. z roztworu; przen., ujęty w pewną stałą formę, oble| czony w kształty konkretne, z dziedziny teorji wprowadzony w praktykę, powołany do istnienia, do życia, uformowany, wyraźny.

Skrytka, schowek, schowanie, schowanko, tajnik, ukrycie, kryjówka.

Skrytobójca, człowiek, zabijający kogoś z ukrycia.

Skrytobójczy, właściwy skrytobójcy.

Skrytobójczyni, forma żeńs. od [[M. Arcta Słownik ilustrowany języka polskiego/Skrytobójca.

Skrytobójstwo, morderstwo, popełnione z ukrycia.

Skrytokwiatowep. [[M. Arcta Słownik ilustrowany języka polskiego/Skrytopłciowe.

Skrytoplciowe, Skrytokwiatowe, dział roślin, nie dających kwiatu ani nasienia, ale rozmnażających ś. za pomocą zarodników, rośliny zarodnikowe.

Skrytosz, skorupiak krótkoogonowy.

Skrytość, charakter skryty; tajemnośc, tajemnica, sekret; miejsce ukrycia, kryjówka; w s-ci = skrycie, pokryjomu, potajemnie.

Skryty, ten, którego ukryto, będący w ukryciu, tajny, utajony, sekretny, tajemniczy, kryjomy, pokątny, niezbadany, niedocieczony, niedościgły; niełatwy do znalezienia, zapadły, taki, w którym można ś. dobrze ukryć; zamknięty w sobie, nie otwarty, nie lubiący wypowiadać tego, co myśli i czuje.

Skrywać, dok. Skryć; ukrywać, chować, taić, tak umieszczać, żeby trudno było znaleźć; okrywać, zasłaniać, osłaniać; s. ś., chować ś., ukrywać ś., taić ś.

Skrzat, duch domowy w postaci karzełka, krasnoludek; ognik błędny; małe dziecko, malec, bęben.

Skrzący, iskrzący ś., rzucający iskry, roziskrzony, błyszczący.

Skrzeczeć, Skrzekotać, krzektać, skrzek wydawać, piszczeć; s. na kogo = krzyczeć; gadać ciągle wszystko ganiąc, narzekać, żalić* ś.

Skrzeczek, zwierzę ssące z rzędu gryzoniów, z rodziny skoczków, chomik, piesek ziemny (fig.).

Skrzeczka, roślina z klasy krasnorostów (f.); skwarka, grzęzy, resztki kruszcu po wytopieniu go; w mysi., przynęta w pułapce.

Skrzek, głos skrzeczący, skrzeczenie; ikra zwierząt ziemnowodnych, składana kłębami lub sznurami: s. żabi; potrawa przesolona: słony, jak s.

Skrzeka, człowiek skrzeczący, żalący piskla.

Skrzekliwy, skrzeczący, piskliwy.

Skrzekot, głos skrzeczący, skrzek.

Skrzekotaćp. [[M. Arcta Słownik ilustrowany języka polskiego/Skrzeczeć.

Skrzele, narządy oddechowe ryb i niektórych płazów (fig.); w anat., muszla, koncha: s. 1 ucha, nosa.

Skrzelice, Skrzeliny, okiennice zrobione z ruchomych listewek poprzecznych, za| chodzących na siebie brzegami,! żaluzje.

Skrzelodyszne ryby = skrzelami i oddychające.

Skrzelowaty, Skrzelonoszy, mający wyraźne skrzele.

Skrzelówka, ryba cierniopro, mienna.

Skrzemieniały, ten, który skrzemieniał, zmieniony w kamień.

Skrzemienić, obrócić w krzemień.

Skrzep, rzecz skrzepła, zastygła, krew ścięta.

Skrzepiać (się), dok. Skrzepić (ś.); wzmacniać (ś.), posilać (ś.), I hartować (ś.), wzmagać (ś.).

byle czego ś., płaczący,

Skrzeplina, skrzep krwi, zatykający naczynie krwionośne.

Skrzepliwy, łatwo krzepnący.

Skrzepłość, stan tego, co jest skrzepłe; rzecz skrzepła.

Skrzepły, ten, który skrzepł, zastygły, ścięty; zdrętwiały, zgrabiały, zesztywniały; przen., zamarły, zmartwiały, osłupiały.

Skrzepnąć, ze stanu ciekłego przejść w stały, zsiąść ś., stężeć, stwardnieć, zgęstnieć; zesztywnieć, zgrabieć, skostnieć, zdrętwieć.

Skrzęt, krzątanina, rwetes.

Skrzętnie, zabiegliwie, pracowi-1 cie, czynnie.

Skrzętność, gospodarność, zabiegliwość, pilność, pracowitość, staranność.

Skrzętny, krzątający ś., uwijający ś. koło czego, czynny, pilny, pracowity, troskliwy, zabiegliwy, staranny.

Skrzybać, skrobać głośno.

Skrzyczeć, złajać, sfukać, zgromić, zwymyślać; s. ś., zmęczyć ś. krzykiem.

Skrzyć, Skrzyć się, iskrzyć ś., żarzyć ś., lśnić ś, błyszczeć.

Skrzydelnik, Skrzydlatek, mięczak brzuchopełzy trąbikowy w dawnych utworach kredowych.

Skrzydelny, Skrzydłowy, odnoszący ś. do skrzydła a. skrzydeł.

Skrzydełko, małe skrzydło; dolne sprężyste części nosa; część składowa niektórych przyrządów do przędzenia; boczny płatek korony roślin motylkowatych.

Skrzydełkowaty, skrzydełkami opatrzony.

Skrzydlacz, istota, obdarzona skrzydłami; koć prędki w biegu; roślina z rodziny zatwarowatych; brznchopełz przodoskrzelny.

Skrzydlak, w bot., niełupka, zaopatrzona w dwa skrzydełka, jak np. u klonu, u wiązu (fig.); ozdoba architektoniczna w kształcie skrzydeł.

Skrzydlasty, Skrzydlaty, opatrzony w skrzydła, uskrzydlony; przen., bystry, lekki, lotny, powiewny.

Skrzydlica, roślina z gromady wodorostów.

Skrzydlić, opatrywać w skrzydła; s. ś., dostawać skrzydeł.

Skrzydlik, plasterek, płatek, zrazik.

Skrzydlina, marne, liche skrzydło.

Skrzydłacz, gatunek małża (fig.).

Skrzydłak, Skrzydlak, rodzaj więcierza.

Skrzydło, przednia kończyna ptaka, opatrzona w pióra i służąca za narząd do latania, unoszenia ś. w powietrzu (fig.); narząd do latania u owadów, niektórych ssących i gadów; wyrostki kostne kości klinowatej: s. nosa = bok, odgraniczający na zewnątrz dziurki nosa, s-a płuc = zrazy płuc, s-a podniebienne = wyrostki skrzydłowate, skrzydlate; skrzele, płetwa u ryb; miotełka z piór do okurzania delikatnych przedmiotów; śmiga u wiatraka; strona, bok, połać: s. budynku = pawilon boczny, s. wojska = jeden z dwu bocznych oddziałów w szyku bojowym; s. surduta = poła; s. namiotu = jedna z dwu bocznych zasłon, zasłaniających wejście; s. u kapelusza = rondo, kania; s. u okna, u drzwi = jedna z dwu połów; s. u wrót = wierzeja; s. u husarza = ozdoba u ramion w kształcie skrzydła (fig.); s. wiosła = boczna część jego; s. u dachówki = boczny Nagięty jej brzeg; boczna nawa kościoła z niższem sklepieniem; boczna część sieci, więcierza, niewodu; wygięta blacha nad kołami powozu dla uchronienia jadących od pryskającego błota; pieczeń wołowa przy zrazowej; przen., opieka, piecza, obrona, ochrona, osłona: być pod czyimś s-em = pod opieką, s-a opiekuńcze; pęd, lot, polot, fantazja: mknąć na s-ach pieśni, wyobraźni; przyciąć komu s-a = pozbawić go polotu, poskromić jego butę, samowolę; strach dodawał mu s-el = popędzał do biegu; opadły mu s-a = stracił fantazję.

Skrzydłobiały, opatrzony białemi skrzydłami.

Skrzydłobłonisty, opatrzony błoniastemi skrzydłami.

Skrzydłolotny, Skrzydłoloty, latający na skrzydłach.

Skrzydłonogi, mający skrzydła u nóg, szybko biegający, bystronogi.

Skrzydłookienny, odnoszący ś. do skrzydła okiennego.

Skrzydłopław, Skrzydłopławka, Skrzydłonóg, rodzaj mię^ czaka (fig.). <m$m>

Skrzydłopłochy, pierzjsT chliwy. III

Skrzydłoruchy, ruszamf jący skrzydłami.

Śkrzydłoryb, rodzaj ryby skamieniałej.

Skrzydłoszponp. [[M. Arcta Słownik ilustrowany języka polskiego/Zbun.

Skrzydłowaty, mający kształt skrzydła.

Skrzydłowy, odnoszący ś. do skrzydła; stojący na skrzydle, na końcu kolumny.

\ Skrzydłówka, rodzaj mięczaka. f Skrzyknąć, zwołać krzykiem.

Skrzyń, roślina z rodziny marzanowatych.

Skrzyneczka, mała skrzynia.

Skrzynia, paka drewniana, okuta, często skórą obita, zamykana, z wiekiem, unoszonym na zawiasach, do przechowywania różnych przedmiotów, lada, skarbona, skarb czyk (fig.); przyrząd w kształcie skrzyni, w różnych rzemiosłach używany lub stanowiący część składową różnych maszyn; paka drewniana okuta do przewożenia węgli w kopalni lub trzymania węgli, drzewa i t. p. w domu; wóz w kształcie skrzyni zamykanej z kratami do przewożenia niektórych zwierząt, do wiezienia psów schwytanych; w ogr., deski, ułożone w formie skrzyni z oknami do siania i ochrony niektórych flanc, kwiatów, warzyw i t. p.; s. a. skrzynka szkła = paka, zawierająca 3 20 tafli; s. przymierza Pańskiego = skrzynia, w której starożytni Izraelici przechowywali tablice przykazań Boskich, arka przymierza.

Skrzyniarz, rzemieślnik, wyrabiający skrzynie.

Skrzyniasty, Skrzyńczasty, mający formę skrzyni, zaopatrzony w skrzynie.

Skrzyniowy, Skrzynny, odnoszący ś. do skrzyni.

Skrzynka, mała skrzynia.

Skrzynkowaty, mający kształt skrzynki.

Skrzynkowy, odnoszący ś. do skrzynki.

Skrzyp! wykrzoznaczający skrzypnięcie.

Skrzyp, skrzypienie, skrzypnięcie; roślina z gromady paprotników, z rzędu skrzypów (fig.).

Skrzypaczka, forma żeń s. od [[M. Arcta Słownik ilustrowany języka polskiego/Skrzypak.

Skrzypakp.

Skrzypek.

Skrzypce (-piec), zdr. Skrzypki (-ek), narzędzie muzyczne strunowe pewnego przyjętego kształtu (fig.); trzymać w czym  pierwsze s. = rej wodzić, być dowódcą, stać na czele czego, być główną sprężyną.

Skrzypcowaty, mający kształt skrzypiec.

Skrzypeczki (-czek), małe skrzypce.

Skrzypecznik, Skrzypkarz, robiący skrzypce.

Skrzypek, artysta, grający na skrzypcach; skrzypiciel, grajek karczemny, muzykus; przen., poeta, śpiewak.

Skrzypica, skrzypce.

Skrzypicielp. [[M. Arcta Słownik ilustrowany języka polskiego/Skrzypek.

Skrzypić, sprawiać, aby coś wydawało skrzyp; wydawać skrzyp.

Skrzypieć, wydawać głos trzeszczący, ostry, przykry, wydawać skrzyp, trzeszczeć, zgrzytać, od tarcia jednej niegładkiej powierzchni o drugą; rzęzić, grać w piersiach; grać licho na instrumencie smyczkowym, rzępolić; wydawać głos (o drozdzie); coś s-i = nie idzie gładko, wlecze ś. opornie; s-ące drzewo najdłużej stoi = człowiek chorowity nieraz dłużej żyje niż inni, zdrowi.

Skrzypnąćp. nied. [[M. Arcta Słownik ilustrowany języka polskiego/Skrzypieć.

Skrzypotać, krzyczeć skrzypliwie, przeraźliwie.

Skrzysty, iskrzący ś.

Skrzywdzić, krzywdę wyrządzić komu, pokrzywdzić.

Skrzywiać (się), dok. Skrzywić (ś.); robić (ś.) krzywym, wykrzywiać (ś.), nachylać (ś.), zginać (ś.); s. ś., robić kwaśną minę, okazywać twarzą niezadowolenie, wykrzywiać ś.

Skrzyżaczyć się, przemienić ś. w Krzyżaka.

Skrzyżal, kamień piaskowiec, dający się łupać taflowato.

Skrzyżować, złożyć co na krzyż; s. ś. z kim = stanąć z nim do walki, pojedynkować ś.; przejść sobie drogę nawzajem.

Sksiężeć, stać ś. księdzem.

Skubać, dok. Skubnąć; szczypiąc wyrywać, skubiąc, rozdzielać: s. szarpie; oskubywać: s. drób = wyrywać mu pierze; s. pierze = odrywać puch od sypułek; przen., s. kogo, wyzyskiwać, ciągle go potrochu obdzierać, okradać; niepokoić ciągłemi napadami; dłubać, gmerać; s. ś., skubać siebie samego, być skubanym; przen., guzdrać ś., marudzić, mitrężyć; zwlekać z wydatkiem przez skąpstwo.

Skubanka, wełna a. inna tkanina skubana, używana zamiast waty i pierza; szarpie; piłka z kawałków gumy.

Skubnąćp. nied. [[M. Arcta Słownik ilustrowany języka polskiego/Skubać.

Skućp. nied. [[M. Arcta Słownik ilustrowany języka polskiego/Skuwać; s. ś. = upić ś.

Skud, wł., dawna moneta złota lub srebrna różnej wartości w różnych krajach.

Skudlić, stargać (o włosach).

Skudło, deszczułka z jednej strony podłużnie karbowana, służąca do podbijania słomy w górę przy robieniu słomianych dachów, strzeI chałka, strycharka; deszczułka łupana do krycia dachów.

Skulawić, uczynić kulawym, okulawić.

Skulling, ang., wązka łódź, kierowana przez jednego wioślarza, poruszającego d w om a wiosłami (fig.)-

Skulnąć, stoczyć co raptownie,

zsunąć.

Skulptor, łć., rzeźbiarz, snycerz.

Skulptura, łć., snycerstwo, rzeźba, rzeźbiarstwo.

Skulpturalny, łć., rzeźbiony.

Skumbra, Skombrja, rodzaj ma| kreli, poławianych w mo, rzu Czarnym

(fis-)-

Skundleć, o psach: wyrodzić ś.

Skuner, ang., mały statek dwumasztowy, szoner.

Skunks, angzwierzę drapieżne z rodziny kun, żyjące w Ameryce północnej, rodzaj śmierdziela (fig.); w Imn futro z tego zwierzęcia.

Skunksowy, ang.y odnoszący ś. do skunksa; zrobiony z futra skunksa.

Skup, zakup, zakupywanie, wykupywanie.

Skupczyna, Skupsztyna, serb., sejm w Serbji.

Skupiać, dok. Skupić; układać na kupę, zgromadzać w jedno miejsce, zgarniać, koncentrować, łączyć; s. ś., zbierać ś. do kupy, zgromadzać ś. w jedno miejsce, jednoczyć ś., koncentrować ś., ześrodkowywać ś.

Skupiciel, człowiek, który co skupia a. skupił. ^ Skupićp. nied. [[M. Arcta Słownik ilustrowany języka polskiego/ Skupiać.

Skupićp. nied. [[M. Arcta Słownik ilustrowany języka polskiego/ Skupywać.

Skupienie, dokonana czynność skupywania; dokonana czynność skupiania; grupa przedmiotów w klasyfikacji; zbiór atomów w jakiejś materji.

Skupina, klomb z krzewów i drzew.

Skupowaćp. [[M. Arcta Słownik ilustrowany języka polskiego/Skupywać.

Skupywacz, człowiek, który co skupuje.

Skupywać, kupować wiele rzeczy, wykupywać.

Skurcz, skurczenie ś. mięśnia, zwłaszcza mięśnia serca; takie położenie figury na obrazie, iż patrzącemu wydaje ś. krótszą, niż jest istotnie, skrót.

Skurczenie, przykrócenie; ściągnięcie, aby było krótsze; s. 8., skurcz, przykurczenie.

Skurczybyk, Skurczybut, Skurczypałka, wyzwiska: nic nie wart, nicpoń, gałgan, łotr.

Skurpieć, mieszkając między Kurpiami, stać ś. wkońcu Kurpiem.

Skurzyć, strzepać, zetrzeć kurz z jakiego przedmiotu; spalić, wypalić, spłonąć, zgorzeć; s. 8., spalić ś., wypalić ś.; zesmrodzić ś.

Skutecznie, ze skutkiem, z dobrym rezultatem, należycie, jak być powinno, jak oczekiwano, niezawodnie.

Skuteczność, wydawanie dobrego, należytego skutku, dzielność, moc w skutkowaniu.

Skuteczny, przynoszący skutek, dzielny w skutkowaniu, niezawodny, zbawienny.

Skutek, to, co wynika z jakiejś przyczyny, wynik, rezultat, następstwo, owoc; spełnienie ś., ziszczenie ś., wykonanie, urzeczywistnienie; wynik działania lekarstwa; w s., w s-ku, s-em, przysł., z powodu, z przyczyny, z racji, w nai stępstwie czego.

Skutkować, wywoływać pożądany skutek, okazać ś. skutecznym; działać; pomagać.

Skuwać, dok. Skuć; łączyć przez kucie, spajać kując, lutować; robić, wytwarzać kuciem, wykuwać; przerabiać kuciem, przekuwać; bić, grzmocić; s. ś., upijać ś., urzynać ś.

Skuzynować się, spowinowacić ś., spokrewnić ś.

Skwadrować, pomnożyć, zwiększyć czterokrotnie.

Skwapliwie, przysłpośpiesznie, prędko.

Skwapliwość, pośpiech.

Skwapliwy, pośpieszny, prędki, pochopny, skory, chętny, gorliwy.

Skwar, wysoka temperatura powietrza, spiekota, upał, żar.

Skwarekp. [[M. Arcta Słownik ilustrowany języka polskiego/Skwarka.

Skwarka, Skwarek, usmażony kawałek słoniny a. tłustej skórki, szperka; szwed; w lm., rodzaj wysypki na ustach.

Skwarny, mający wysoką temperaturę, upalny, gorący, parny (o powietrzu).

Skwarota, roślina z rodziny złożonych.

Skwarzenina, coś uskwarzonego.

Skwarzyć, prażyć, smażyć: s. tłuszcz; dokuczać skwarem, palić, piec, prażyć; s. sobie mózg = wysilać umysł nad czym; s. ś., być skwarzonym, topić ś. na ogniu (o tłuszczu); być wystawionym na działanie słońca, piec ś., prażyć ś.; usychać z żalu, z tęsknoty.

Skwasićp. nied. [[M. Arcta Słownik ilustrowany języka polskiego/ Skwaszać.

Skwaszać, dok. Skwasić; pozwalać zakwasić ś., czynić kwaśnym, kwasić, kisić; przen., psuć, warzyć: s. komu humor = wprowadzić w złe, przykre usposobienie; s. ś., stawać ś. kwaśnym, kwaśnieć; przen., na niczym ś. kończyć, przechodzić, kończyć ś. marnie.

Skwaszony, ten, którego skwaszono; przen., mający kiepski humor, kwaśny, zgryźliwy, zwarzo-

ny-

Skwaśniały, który skisł, skwaśniał; przykry, nieprzyjemny.

Skwatter (skuoter), ang., osadnik na nieuprawnych gruntach północ. Ameryki; w Australji dzierżawca pastwisk, nie należących do obszarów wymierzonych (fig.).

Skwer, ang., plac publiczny w mieście, obsiany trawą i zadrzewiony.

Skweres, łć., wielki kłopot, zamęt, ambaras; bieda.

Skwierczeć, wydawać głos skrzeczący, wydawać skwierk, skrzeczeć, trzeszczeć, syczeć; przen., utyskiwać, uskarżać ś. płaczliwie; świerkać, świergotać, świegotać.

Skwierczek, człowiek, który wciąż utyskuje.

Skwierk, pisk, syk, trzask suchy i niezbyt głośny; świergot; utyskiwanie, lament.

Skwierknąć, wydać głos skwierczący.

Skwirkp. [[M. Arcta Słownik ilustrowany języka polskiego/Skwierk.

Skwitować, pokwitować, zwolnić z należności; s. z czego = zaprzestać, zerwać z czym; s. ś. = zwolnić ś. wzajemnie z należności, z zobowiązań; wyrównać wzajemne rachunki..

Sky, Ski, norw.p. [[M. Arcta Słownik ilustrowany języka polskiego/Narty.

Slawista, łć., badacz i znawca języków lub literatur słowiańskich.

Slawistyka, łć., filologja słowiańska.

Slawizm, łć., słowiańszczyzna, cechy i charakter słowiańskie.

Slojd, szwedz., kształcenie zręczności rąk u dzieci i młodzieży za pomocą wprawy w używaniu różnych narzędzi rzemieślniczych.

Sloka, hind., dwuwiersz w poezji starożytnej u Hindusów.

Słabić, czynić słabym, osłabiać; przytłumiać, przyćmiewać.

Słabiećp. [[M. Arcta Słownik ilustrowany języka polskiego/Słabnąć.

Slabiuchny, Słabiutki, całkiem słaby.

Słabizna, miejsce słabe, słaba strona, słabość, rzecz słaba, kiepska, zły stan rzeczy; tandeta; ściany boczne brzucha między żebrami i biodrem; pachwiny.

Słabnąć, stawać ś. słabym, tra1 cić siły, omdlewać.

Słabo, przysł., niedostatecznie; s. mi = niedobrze mi, ckliwo mi, nudzi mię; s. umieć lekcję = być źle przygotowanym.

Słaboduszny, właściwy słabej duszy, małoduszny.

Słabogłowy, mający słabą głowę, trudno pojmujący.

Słabomyślny, mający umysł słaby a. osłabiony.

Słabosiły, mający słabe siły. Słabostka, pewna słabość charakteru, niewielka wada, mała usterka, błahy błąd; nałóg, przyzwy-1 czajenie niezbyt naganne, manja. |

Słabość, charakter tego, co jest słabe; dobroduszność, brak energji, silnej woli, słaby charakter, skłonność, żyłka, pociąg, nałóg, upodobanie do kogo a. do czego; brak zdrowia, choroba, niemoc, niedyspozycja; połóg, poród; drobna wada, mała usterka charakteru.

Słabować, być chorym, chorować, niedomagać.

Słabowitość, delikatność zdrowia, łatwość ulegania chorobom.

Słabowity, łatwo ulegający chorobom, skłonny do chorób, chorowity, mający słabe, wątłe zdrowie; nie mający dość energji, będący dość słabego umysłu.

Słaby, nie mający wiele siły, niemocny, bezsilny; nietrwały, niewytrzymały, bezbronny; kiepski, wątły, marny; nieudolny, niewykwalifikowany, niebiegły, mało zdolny; niewyraźny, chwiejny, niestały, niestanowczy, nieenergiczny; nie dość ciężki, nie dość liczny; nietęgi, lekki (o trunkach, o tytuniu); głos s. = cichy, nie doniosły; strona s. = czuła, na którą łatwo mieć wpływ; w grze: s. karta = nie zapewniająca wygranej; miejsce s-e = dotkliwe; s. nadzieja = niepewna; niedostateczny w działaniu, nie wywierający należytych skutków; nieco chory, cierpiący, niedysponowany; w gram., spółgłoska s-a = przy której wytwarzaniu brzmią struny głosowe, dźwięczna, głośna.

Słać, posyłać, wysyłać, zasyłać, załączać, wyprawiać; ślę wyrazy szacunku, ślę serdeczne pozdrowienie i t. p. = formuła zakończę1 nia listu.

Słać, urządzać posłanie, zaściełać łóżko, kłaść na nim pościel; przygotowywać sobie legowisko: s. gniazdo = przygotowywać, uście-1 łać, wić; kłaść jedną płaszczyznę na drugiej, rozściełać, rozkładać, rozpościerać: s. dywan, s. podściółkę pod konie; s. prośbę pod czyje nogi = przedkładać pokornie; s. most, drogę = układać, torować; kłaść mostem, pokotem, rozciągać; upokarzać; s. sobie drogę do czego = ułatwiać sobie dostęp, otwierać drogę; s. ś., być słanym, rozpościerać ś., rozściełać ś.f być uściełanym, padać, upadać, kłaść ś. pokotem; rozciągać ś. na daleką przestrzeń; uniżać ś., upokarzać ś. przed kim; sanna ś. ściele = szykuje ś., śnieg pada; s. ś. komu do nóg = upadać do nóg; ściele ś. droga do czego = otwiera ś., toruje ś.

Słaniać, suwać, powłóczyć; s. ś., iść krokiem niepewnym, chwiać ś. na nogach; błąkać ś., błądzić, wałęsać ś., włóczyć ś.

Słaniec, posłaniec, wysłaniec, poseł.

Sława, chwała, rozgłos, głośne, wielkie imię; opinja, reputacja, dobre imię, uznanie; zła s. = hańba, sromota, dyshonor, niesława; podanie, tradycja.

Sławetnieć, stawać ś. sławetnym, nabywać prawa mieszczanina.

Sławetny, tytuł ławnika miejskiego a. wogóle mieszczanina; rzecz., mieszczanin.

Sławianożerca, zacięty wróg Słowian.

Sławiaństwo, słowiańszczyzna, słowiaństwo.

Sławić, sławnym czynić, sławę czyją głosić, rozsławiać, chwalić, wysławiać; opiewać, opisywać; mówić, powiadać, rozgłaszać; zniesławiać, obmawiać, czernić, szkalować, osławiać; s. ś., mieć sławę, rozgłos, być sławnym, znanym powszechnie, słynąć; rozchodzić ś., rozgłaszać ś., szerzyć ś. (o wiadomości, o plotce).

Sławin, roślina z rodziny motylkowatych, popielucha.

Sławnogłośny, głośny ze swej sławy.

Sławny, słynny, głośny, rozgłośny; okryty sławą, sławę mający, powszechnie znany; wiekopomny, pamiętny; zawołany, okryty niesławą, osławiony.

Sławodajny, okrywający sławą.

Sławofil, człowiek, sprzyjający Słowianon, przyjaciel Słowian.

Sławofilstwo, sprzyjanie Słowianom, słowianofilstwo. j Sławokraśny, cieszący ś. sławą.

Słoboda, osada, gdzie dobrowolnie zamieszkali wolni włościanie; mała osiadłośc wiejska.

Słobodnik, Słobodzianin, mieszkaniec słobody; roślina z rodziny sączyńcowatych.

Slocin, roślina z rodziny miedlinowatych.

Słodkawo-czuły, czuły i słodki zarazem.

Słodkawość, lekki smak słodyczy, umiarkowana słodycz; ckliwość.

Słodkawy, trochę słodki.

Słodki, mający smak cukru a. miodu; przyjemny, miły, rozkoszny, luby, zachwycający, ujmujący; s-a = wódka słodka.

Słodkobrzmiący, Słodkodźwięczny, przyjemny, rozkoszny dla ucha.

Słodkocierpki, słodki a przytem cierpki; dotkliwy, napółzgryźliwy.

Słodkogorzki, słodki i zarazem gorzki, niby słodki.

Słodkogórz, roślina z rodziny psiankowatych (fig.).

Słodkogronny, mający grona słodkie.

Słodkokwaskowaty, słodki, a przytem kwaskowaty.

Słodkomocz, choroba cukrowa, cukrzyca.

Słodkomówny, mówiący słodko, I wymowny, uprzejmy, pochlebia-

!jący.

Słodkonudny, ckliwy.

Słodkopachnący — Słodkowonny.

Słodkopłynny, rozkosznie, mile i płynący.

Słodkopowiewny, rozkosznie powiewający.

Słodkorymny, tworzący dźwięczne rymy.

Słodkosłony, słodki a przytem słony.

Słodkość, Słodycz, smak słodki; w lm., łakoć, smakołyk słodki; słodkie słowa, obejście słodkie, pieszczotliwe.

Słodkotrawny, przyjemny w smaI ku, chociaż trujący.

Słodkoustny, pięknie mówiący, wymowny.

Słodkowdzięczny, pełny rozkosznego wdzięku.

Słodkowodny, odnoszący ś. do ’ słodkiej wody; zawierający słodką wodę, żyjący w słodkich wodach, i powstający w słodkich wodach.

Słodkowonny, Słodkopachnący, mający słodką, rozkoszną woń.

Słodnieć, Słodnąć, stawać się słodkim; napełniać ś. słodkością, rozkoszą.

Słodniowy (korzeń), lukrecjowy.

Słodny, zaprawiony słodem.

Słodować, doprowadzać ziarna sztucznie do kiełkowania dla wydobycia z nich słodu.

Słodownia, izba w browarze, w której rozsypuje ś. ziarno dla kiełkowania.

Słodownik, robotnik, przygotowujący słód w słodowni.

Słodowy, odnoszący ś. do słodu, zrobiony ze słodu, przyrządzony ze słodem: ekstrakt s., cuci er s.

Słodyczp. [[M. Arcta Słownik ilustrowany języka polskiego/Słodkość.

Słodyś, Słodziuszek, słodziutki człowieczek, lizus.

Słodzić, czynić słodkim, osładzać, zaprawiać słodyczą; s. piwo = zaprawiać słodem, odejmować substancjom leczniczym części kwaśne i słone; w chemzobojętniać kwas; przen., uprzyjemniać, umilać, czynić rozkosznym.

Słodzień, korzeń słodki, lukrecja.

Słodziny (-in), pozostałość ze słodu, z którego wydobyto wszystkie substancje potrzebne do wyrobu piwa.

Słodziszek, roił.p. [[M. Arcta Słownik ilustrowany języka polskiego/Bób.

Słodziuchny, Słodziutki, Słodziuteńki, Słodziuśki, Słodziusieńki, niezmiernie słodki, całkiem słodki.

Słodziuszekp. [[M. Arcta Słownik ilustrowany języka polskiego/Słodyś.

Słodź, Słódź, lek gęsty i słodki, zaprawiony cukrem i miodem.

Słoik, Słoiczek, mały słój.

Słoi kowaty, mający kształt słoika.

Słojecznica, roślina z gromady porostów.

Słojekp. [[M. Arcta Słownik ilustrowany języka polskiego/Słój.

Słojować, naśladować za pomocą malowania słoje na drzewie a. marmurze, fladrować, mazerować.

Słojowaty, ułożony w słoje, mający po sobie słoje, żyłkowany, prążkowany, fladrowaty.

Słoma, źdźbło zbożowe; mnóstwo ździebeł razem, zwłaszcza po omłóceniu ziarna; przynosić s-ę na ogień = podżegać, podniecać, roznamiętniać; pustą s-ę młócić = mówić o rzeczach błahych.

Słomiak, bałwan ze słomy; ul słomiany; roślina z rodziny złożonych.

Słomian, Słomianka, roślina z rodziny złożonych.

Słomianka, plecionka ze słomy do wycierania obuwia przy wejściu do mieszkania; słomiana kadź a. kosz; słomiany kapelusz.

Słomiano-żółty, mający kolor słomy.

Słomiany, odnoszący ś. do słomy, zrobiony ze słomy; s. cukier = ugotowany do karmelu i wy-

Słownik języka polskiego. — T. li.

ciągany w laski; przen., nietrwały, chwilowy, wątły, niestały: s. ogień = chwilowy zapał; byle jaki, lichy, marny, kiepski, mizerny; lepszy s. żywot, niż jedwabna śmierć = lepiej byle jak żyć, niż umrzeć; lepsza s-a zgoda, niż złoty proces = lepiej byle jak godzić ś., niż ś. kłócić; nierzeczywisty, nieistotny, pozorny: s. wdowiec, s-a wdowa = małżonek podczas dłuższej nieobecności drugiego małżonka.

Słomiasty, obfitujący w słomę; ze słomy wyrobiony, słomiany.

Słominka, zdr. od [[M. Arcta Słownik ilustrowany języka polskiego/Słoma.

Słomka, źdźbło słomy; ptak siewkowaty z podrzędu ^ kuligów, z rodziny bekasów (fig.). ^^Ęm^^

Słomkowy, zro^J^^ biony ze słomki;.S^^felfe* kolor s. = jak słomy.

Słonawy, trochę słony.

Słoneczko, zdr. od [[M. Arcta Słownik ilustrowany języka polskiego/Słońce.

Słonecznica, zjawisko atmosferyczne, jakby słupy koło słońca a. księżyca, chmurki czerwonawe, ukazujące ś. przy zachodzie słońca.

Słoniecznie, Słoneczno, jasno, pogodnie, świetlano.

Słonecznieć, jaśnieć jak słońce.

Słonecznik, roślina z rodziny złożonych (fig.).

Słonecznikowy, odnof||l|jf szący ś. do słonecznika, właściwy słonecznikowi, wytłoczony z ziarn słonecznika.

Słonecznolicy, mający ® lica jasne, jak słońce. V\\

Słoneczność, blask słoneczny, jasność słoneczna, promienie słońca.

Słoneczny, odnoszący ś. do słońca, właściwy słońcu; s. system planetarny = słońce wraz z krążącemi dokoła niego planetami i ich księżycami; strona s-a = wystawio-

45  na na działanie słońca; dzień s. = pogodny; zegar s. = kompas; kąpiel s-a = wystawianie na operację słoneczną całego obnażonego ciała a. jego części w celach leczniczych; przen., jasny, pogodny, wesoły.

Słonip. [[M. Arcta Słownik ilustrowany języka polskiego/Słoniowy.

Słonic, osłaniać, zasłaniać od słońca; s. ś., przebywać na słońcu, wystawiać ś. na działanie słońca.

Słonieć, stawać ś. słonym, nabierać smaku słonego.

Słonik, gatunek chrząszcza czteroczłonkowego (fig.).

Słonimia, roślina z f^gBfc rodziny pomarańczoIgSSgj^ watych.

Słonina, warstwa tłuszczu pod skórą na bokach nierogacizny; kawał a. kawałek tego tłuszczu, jako przyprawa do potraw.

Słoniniec, minerał: biały, tłusty łojek wodnisty.

Słoninka, mały kawałek słoniny.

Słoniowacina, Słoniowatość, rodzaj trądu, powodującego zgrubienie członków.

Słoniowaty, mający kształt słonia, podobny do słonia.

Słoniowy, odnoszący ś. do słonia, właściwy słoniowi: kość s-a — z kłów słonia; wyrobiony z kości słoniowej.

Słonirośla, Słoniorośl, roślina z rodziny palm, palma słoniowa (fig.).

Słonistęp, roślina z rodziny złożonych; roślina z rodzaju skłąbi.

Słonizna, coś bardzo słonego.

Słonkap. [[M. Arcta Słownik ilustrowany języka polskiego/Słomka (ptak).

Słonko, zdr. od [[M. Arcta Słownik ilustrowany języka polskiego/Słońce.

Słono, przysł., ze smakiem soli; przen., drogo.

Słonokwaśny, słony a przytem kwaśny; przen., cierpki.

Słonomiar, narzędzie do mierzenia ilości soli w roztworze.

Słonosiarczany, słony, zawierający siarkę.

Słoność, smak słony; ilość soli w roztworze.

Słony, mający smak soli, przyprawiony solą, solony, osolony; zawierający w sobie sól, wydzielający sól; przen., nieskromny, niemoralny, drażliwy, tłusty, pieprzny, rozwiązły; drogi; s-e ceny = wygórowane, nieprzystępne.

Słoń, zwierzę ssące kopytowe, z rzędu trąbowców, czyli słoni (fig.); s. morski =

zwierzę ssące z rzędu płetwonogich, z rodziny morsów, trąbnik (fig.); przen., człowiek wielki i ciężki, nieruchawy, niezgrabny.

Słońce, stała gwiazda, wydzielająca światło i ciepło, dokoła której krąży ziemia i planety, ośrodek systemu planetarnego; każda gwiazda stała; miejsce oświecone przez słońce, a nie przysłonięte cieniem: leżeć na s-u, wychodzić na s.; w s-u śnieg prędzej topnieje; gatunek fajerwerku; przen., radość, szczęście; coś pięknego, uroczego; ideał, wzór; coś świecącego, promiennego; nimb, aureola, światłość; pod s-em = na ziemi, na świecie; jedno s. dość na ziemi = mówi ś. o dwu ludziach, którzy znosić ś. nawzajem nie mogą; rzucać ś. z motyką na s. = chcieć osiągnąć rzeczy, niemożliwe do urzeczywistnienia; to pewne, jak s. na niebie = nie ulega żadnej wątpliwości; plamy na s-u szukać = upatrywać usterek w człowieku bez zarzutu a. w rzeczy doskonałej; oko s-a = krąg, tarcza słońca; na s-u kogo, co mieć = naśladowrae; nim s. wejdzie, rosa oczy wyje = niepewna nadzieja poprawy losu.

Słońcokłon, roślina z rodziny złożonych.

Słońcokrąg, tarcza słońca; w bot., roślina Tomiłek.

Słończę, pisklę słonki.

Słończysty, mający kształt słońca, tarczowaty, promienisty.

Słop, samołówka na zwierza dzikiego.

Słopiec, pułapka, potrzask.

Słota, deszcz kilkodniowy, niepogoda, szaruga, flaga.

Słotny, dżdżysty.

Słotwian, roślina z rodziny parolistnikowatych.

Słowaczeć, zmieniać ś. w Słowaka, stawać ś. Słowakiem.

Słowaczyć, nadawrać charakter słowiański, tłumaczyć na język słowiański; przemieniać na Słowaka, nadawać charakter słowacki; s. ś.p. [[M. Arcta Słownik ilustrowany języka polskiego/słowaczeć.

Słowianizm, właściwość języka słowiańskiego i charakteru słow.

Słowianofil, przyjaciel Słowian i wszystkiego, co słowiańskie; człowiek, wierzący w wyższość rasy słowiańskiej nad innemi; zwolennik wspólności słowiańskiej.

Słowianofilstwo, Słowianofilizm, przekonania, upodobania słowianofila.

Słowianoruski, słowiański o zabarwieniu rosyjskim.

Słowianożerca, prześladowca, gnębiciel, wróg zażarty Słowian.

Słowianożerstwo, nienawiść względem Słowian.

Słowiaństwo, Słowiańszczyzna, Słowianie, ludy słowiańskie, charakter słowiański.

Słowianszczeć, Słowiańszczyć się, przemieniać ś. na Słowianina, nabierać cech słowiańskich.

Słowiańszczyć, przemieniać na Słowianina, nadawać charakter słowiański; s. ś., słowiańszczeć.

Słowiańszczyzna, ziemia zamieszkana przez Słowian, kraje słowiańskie, ludy słowiańskie; wszystko, co jest słowiańskie, np. język, literatura, charakter.

Słowiczeć, mieć głos podobny do słowiczego.

Słowiczek, mały, młody słowik.

Słowiczę, pisklę słowicze.

Słowiczka, samica słowika.

Słowiczy, Słowikowy, właściwy słowikowi, odnoszący ś. do słowika; taki, jak u słowika.

Słowik, ptak wróblowaty śpiewający, z rodziny drozdów, podrodziny słowików (fig.); rodzaj dawnej armaty.

Słowikowyp. [[M. Arcta Słownik ilustrowany języka polskiego/Słowiczy.

Słownictwo, Słownikarstwo, umiejętność układania słowników, leksykologja; dział słowników w literaturze; zasób wTyrazów w pewnym zakresie, terminologja; cały zasób wyrazów w pewnym języku.

Słownie, przysł., ustnie, nie na piśmie, słowami; dosłownie, literalnie; dotrzymując słowa.

Słownik, zbiór wyrazów, ułożonych w porządku alfabetycznym z wyjaśnieniem ich znaczenia, a. z przekładem na język obcy, leksykon, dykcjonarz: s. języka polskiego, s. polsko-francuski i t. d.; s. encyklopedycznyp. [[M. Arcta Słownik ilustrowany języka polskiego/Encyklopedja; s. biograficzny = zbiór życiorysów krótkich, ułożony w porządku alfabetycznym; s. gieograficzriy = objaśnienie nazw gieograficznych porządkiem abecadłowym.

Słownikarski, odnoszący ś. do słownikarza.

Słownikarz, autor słownika, leksykograf.

Słownikowy, Słowniczy, odnoszący ś. do słownika.

Słowność, dotrzymanie słowa, akuratność, rzetelność.

Słowny, wyrażony słowami, nie na piśmie, ustny; dotrzymujący słowa, akuratny, rzetelny, wierny danemu słowu; oparty na czczych tylko słowach, nieistotny, nieprawdziwy; niepoważny; odnoszący ś. do słowa, do czasownika, jako części mowy, z czasownika utworzony, czasownikiem wyrażony.

Słowo, wyraz; mowa, zdolność mówienia, wymowa; część mowy odmienna, wyrażająca czynność a. stan osoby a. przedmiotu, czasownik; w lm., s-a, = czcza, pusta gadanina; s-a do piosenki, do arji = tekst słowny podłożony pod muzykę; mądrej głowie dość dwie S-ie = rozumnemu nie trzeba długo tłumaczyć; dobrego, poczciwego s-a mu nie dał = pochwały, zachęty serdecznej; marnego, złego s-a nie powiedziałem = nie zrobiłem najlżejszej wymówki; nie da sobie s-a powiedzieć = zrobić uwagi; na jedno s. go słucha = odrazu; od słów do uczynków = o szybkim urzeczywistnianiu przyrzeczeń, zamierzeń; od słów do bójki, do kijów = zwada kończy ś. bijatyką; od s-a do s-a = rozgadawszy ś., porozumiawszy ś. słownie, posprzeczawszy ś.; ani s-a więcej! = nic nie mów; ani S-a! = to prawda, niema co mówić; jeśli mi s. piśniesz! = siedź cicho, nic nie mów, bo będzie z tobą źle!; i s-a nie powiedział = nie odezwał ś.; na te s-a = po tym powiedzeniu; ozwał ś. w te s-a, temi s-y = tak powiedział; powiedzieć co w dwu s-ach, ubić interes w dwu s-aeh = krótko, węzłowato, bez niepotrzebnej gadaniny; s-em = krótko mówiąc, nie rozwodząc ś.; to moje ostatnie s. = najdalej idące ustępstwo (przy targach, przy układach); s. w s., co do s-a = dosłownie, nic nie zmieniając; chwytać za s-a = korzystać z niezręcznie użytego wyrazu; s. po s-ie = dokładnie, nic nie opuszczając; zwymyślać ostatniemi s-ami, od ostatnich słów = złajać ordynarnie, brutalnie; s-em, w s-ie = formalnie, nieistotnie, nierzeczywiście; wedle słów Pisma Św., wedle słów mędrca, poety = jak mówi Pismo Św., mędrzec, poeta; nie móc przemówić s-a = być silnie wzruszonym; przyjść do s-a = uzyskać możność wypowiedzenia ś., zabrać głos; opowiadać swojemi s-ami = nie dosłownie; powiedz za mną dobte s. = wstaw ś.; dobre s. = łagodna, grzeczna mowa; s. Boże = Pismo Św., Ewangielja; chrześcijańskie pozdrowienie: niech będzie pochwalony Jezus Chrystus; s. stało ś. ciałem = Chrystus wcielił ś. w człowieka; przen., mówi ś. żartobliwie, kiedy przybędzie nagle ten, o którym ś. przed chwilą mówiło; przyrzeczenie, zobowiązanie, zapewnienie ustne: s. honoru, s. szlacheckie, s. uczciwości, s. najświętsze, s. uczciwego człowieka; s. daję!, s.! = przyrzekam uroczyście; na moje s. = na moj^ odpowiedzialność; uiścić ś. w s-ie, stawić ś. na s-ie, dotrzymać s-a = dotrzymać przyrzeczenia, zobowiązania; dawać towar na s. = na kredyt; pożyczać na s. — bez rewersu, bez kwitu; wierzyć, ufać na s. = bez piśmiennego zobowiązania; trzymam cię za s. = polegam na twym przyrzeczeniu; panna dała mu s. = przyjęła konkurenta; już po s-ie = po przyrzeczeniu wzajemnym pobrania ś.; zwolnić kogo ze s-a = z zobowiązania; cofnąć swoje s. = cofnąć przyrzeczenie.

Słowomocny, władający dobrze słowami, mową.

Słowopłynny, mówiący gładko.

Słoworóbp. [[M. Arcta Słownik ilustrowany języka polskiego/Słowotwórca.

Słoworóbstwo, tworzenie nowych wyrazów, neologizmów.  Słoworód, nauka o tworzeniu i pochodzeniu wyrazów, etymologja.

Słowotwórca, Słoworób, tworzący nowe wyrazy, neologizmy.

Słowotwórczy, odnoszący ś. do słowotwórcy.

Słowozbiór, zbiór, zasób wyrazów.

Słód, ziarna zboża, doprowadzone w cieple i wilgoci do sztucznego kiełkowania.

Słój, warstwa czego, leżąca na drugiej warstwie; warstwa drzewa, przyrastająca w ciągu roku (fig.); s. na marmurze, kamieniu = warstwy różnorodne lub różnokolorowe, żyłki, deseń; naczynie szklane cylindryczne do przechowywania cieczy.

Słówkop. [[M. Arcta Słownik ilustrowany języka polskiego/Słowo; nie piśnij i s-a = nic nie mów; s. wróblem wyleci, a powróci wołem = plotka rośnie, szerząc ś.; w s-a, osobne wyrazy z języka obcego, wyjęte ze słownika.

Słówkołów, człowiek, łowiący cudze słówka.

Słuch, zmysł, pozwalający odbierać wrażenia dźwiękowe, zmysł słuchowy, słyszenie; słuchanie, uwaga; zdolności muzyczne: mieć s., nie mieć s-u; w lm., s-y, to, co ś. słyszeć daje, to, co słyszymy, dźwięk, głos; pogłoska, wieść, fama, posłuch; uszy zajęcze; w s. = głośno, na glos; grać do s-u = nie do tańca; wiem, znam to ze s-u = ze słyszenia; cały w s. ś. zamienił = zaczął słuchać z natężoną uwagą; w forłyfs. ziemny = otwór w ziemi, przez który można słyszeć zdaleka.

Słuchacz, człowiek, który słucha: s. na odczycie, na koncercie; wolny s. w uniwersytecie = młodzieniec, uczęszczający na wykłady, ale nie będący studentem.

Słuchaczka, forma żeńska od [[M. Arcta Słownik ilustrowany języka polskiego/Słuchacz.

Słuchać, pojmować słuchem, odbierać wrażenia słuchowe, nadstawiać ucho do słyszenia; s. kogo, czego, być mu posłusznym; s. kogo spowiedzi = spowiadać go; dawać posłuch komu, czemu, uważać na czyjąś mowę: wszystkich ś. radź, a jednego s-aj = stosuj ś. do jego rad, wskazówek; nie s. = nie zważać na to, co kto mówi; Bóg grzesznych nie s-a = nie zważa na ich prośby; miałem za to co s. = dostałem burę; król s-a posłów = udziela im posłuchania, audjencji; s. ucznia lekcji = przesłuchiwać dla sprawdzenia, czy ś. nauczył: s. profesora = chodzić na jego wykłady; s-ajno, ty! = ostre, pogardliwe zwrócenie ś. do ko£0^; s-am pana = jestem na pańskie rozkazy; s-am jestem, uważam — uprzejme zwrócenie ś. dokogo*, jeśli ś. nie zrozumiało a. nie dosłyszało jego wyrazów, zamiast: co?, co takiego?

Słuchalnia, pomieszczenie, gdzie ś. słucha, audytorjum, sala wykładowa, odczytowa.

Słuchawka, przyrząd u telefonu, który ś. przykłada do ucha by słyszeć przesyłaną rozmowę (fig.)’, narzędzie do wysłuchiwania chorego, zwłaszcza płuc i serca.

Słuchomierz, przyrząd do mierżenia bystrości słuchu.

Słuchota, brzuchopełz skrzelny (fig.).

Słuchowy, odnoszący ś. do słuchu; rożek s.p. [[M. Arcta Słownik ilustrowany języka polskiego/Rożek; rura s-a — Tuba.

przodo-

Sługa, mężczyzna służący, pozostający u kogoś na służbie: s. Boży, Chrystusowy, s. ołtarza = ksiądz; s. sług Bożych = papież, ojciec święty; s. kościelny = zakrystjan; s. słowa Bożego = minister protestancki, predykant; s. miejski = policjant, pachołek; s. marszałkowski = ceklarz, oprawca; s. sądowy = woźny; s. Melpomeny = aktor; s. jakiej damy = wielbiciel, adorator; $.! najniższy s., s. uniżony, powolny s., pokorny s. = ugrzeczniony sposób witania i żegnania kogoś, a. zakończenia listuj, uniżony! = żegnam cię!, bywaj mi zdrów!, nie chcę z tobą mieć do czynienia; kobieta służąca, służebna, służebnica; s-gi go zjadły = miał ich za dużo; kto ma s-gi, te mu robią długi = narażają na duże wydatki.

Sługiwać, służyć wielokrotnie i w różnych domach.

Sługus, lichy sługa, posługacz, fagas.

Słup, belka, wbita w ziemię, pal; znak postawiony na rozstajnych drogach; filar, kolumna; pas, bryt; przen., wał, snop: s. dymu, kurzu, ognia; koń daje s-a = staje dębem; stanąć s-em, w s. ś. obrócić = osłupieć, znieruchomieć z powodu silnego wzruszenia; oczy w s. poszły = stanęły nieruchomie z przerażenia; oczy postawić w s. = przestać niemi poruszać z wrażenia; mówię, jak do s-a = nie słuchają mnie; do s-a bym wolał gadać = nie znajduję posłuchu; milczę, jak s. = nic nie mówię; s. powietrzny, wodny = trąba powietrzna, wodna; s. a. stos pacierzowy, kręgowy = kręgosłup; s. w barometrze = rtęć w rurce barometru.

Słupek, Słupeczek, mały słup; w szydełkowej robótce: cząsteczka długa i grubsza w de« seniu; narząd płciowy żeński u roślin kwiatofjŁ wych (fig.); zając daje Cffij s., staje s-a = staje na ^f tylnych łapach i słuJJ cha.

Słu piasty, obfitujący w słupy, mający kształt słupa.

Słupić, obracać w słup, czynić osłupiałym, zdrętwiałym; s. ś., stawać dęba (o koniu).

Słupiec, słup; podpora w kształcie słupa, filar; s. u lichtarza = podstawa, noga, rączka; słup w tyle statku = w który jest wprawiony rudel; część drewniana pługa, służąca do połączenia nasadu z grządzielem.

Słupieć, drętwieć, truchleć, stawać kołem, słupem.

Słupieńp. [[M. Arcta Słownik ilustrowany języka polskiego/Bazalt.

Słupiętka, roślina z rodziny słupiętkowatych, przeciskok, łojownik.

Słupiętkowate, rodzina roślin dwuliściennych.

Słupisko, duży, ciężki, niezgrabny słup.

Słu pistyp. [[M. Arcta Słownik ilustrowany języka polskiego/Słupiasty.

Słupkookie, dział skorupiaków.

Słupkowaćp. [[M. Arcta Słownik ilustrowany języka polskiego/Kołkować.

Słupkowały, mający kształt słupka.

Słupkowie, ogół słupków w kwiecie.

Słupkowy, odnoszący ś. do słupka; mający tylko słupki: kwiat s.; sól s-a = w bałwanach, kopalna.

Słupnik, pustelnik, mieszkający na słupie.

Słupogłów, kapitel filaru, głowica.

Słupować, wkopywać na linji słupy; przecinać tarczę herbową słupem a. pasem.

Słupowy, odnoszący ś. do słupa.

Słusznie, przyslsprawiedliwie, tak, jak ś. należy; to prawda, istotnie, tak jest.

Słuszność, charakter tego. co jest słuszne; prawo naturalne, racja, zasadność: mieć s. = mieć za sobą prawdę a. prawo.

Słuszny, ze słuszności wypływający, zasadny, usprawiedliwiony, wedle sumienia, zgodny z prawem naturalnym; właściwy, należyty, przyzwoity, sprawiedliwy, dogodny; regularny, prawidłowy; s. do czego, ku czemu, stosowny, nadający ś., sposobny, podatny; postawny, okazały, rosły, pokaźny, duży; dojrzały, dorosły; uczciwy, godny, poważny, stateczny.

Służalczość, charakter służalczy, uniżoność, płaszczenie ś. przed kim.

Służalczy, uniżony, płaszczący ś. zbytnio, niewolniczy, zapominający o godności własnej.

Służalec, służący, lokaj, pachołek, służebnik, fagas.

Służalstwop. [[M. Arcta Słownik ilustrowany języka polskiego/Służalczość; zbiór., służalcy, słudzy, niewolnicy.

Służały, ten, który długo służył, który zestarzał ś. na służbie; na służbie zostający, służący.

Służąca, kobieta służąca, sługa, panna s. = pokojówka, suberetka.

Służący, mężczyzna służący.

Służba, pozostawanie u kogoś w charakterze służącego, wypełnianie obowiązków służącego, służenie u kogoś: przyjąć s-ę u kogo, wstąpić do s-y, przyjąć kogo na s-ę, zgodzić ś. do s-y, podziękować za s-ę, porzucić s-ę, być w s-ie a. na s-ie u kogo, być bez s-y, wypowiedzieć komu s-ę, zmieniać s-ę, oddać kogo do s-y, na s-ę, być na s-ie = mieć obowiązek pilnowania, iść na s-ę = do obowiązku, do zajęcia; psia s. = ciężkie, przykre obowiązki; s. wolność traci = służba wymaga uległości; s. publiczna = służenie krajowi w jakim zawodzie, urzędowanie, posada, praca przy wypełnianiu obowiązków honorowego stanowiska społecznego; s. wojskowa a. żołnierska = stan żołnierski, wyprawa wojenna; s. Boża = stan duchowny; kapłaństwo, zawód duchowny; nabożeństwo, msza Św.; usługa, posługa; uleganie komu, jako panu, podległość, poddaństwo; dawny ugrzeczniony sposób wita-

I nia ś. a. żegnania: powolne s-y, | najniższe s-y; s-y czyje komu powiadać = kłaniać ś. od kogo, s-y swoje komu zalecać = kazać ś. kłaniać komuś; s. stołowa = kredens, bufet, srebro stołowe, serwis; służący, słudzy, obsługa: s. zdrowia = lekarze publiczni, cywilni a. wojskowi; s. kolejowa = urzędnicy, służący na kolei: s. ruchu = obsługa parowozów i pociągów oraz urzędnicy stacyjni; s. drogowa = inżynierowie i robotnicy, pilnujący porządku na torze; s. kmieca = pewna miara gruntu, z której robiło ś. a. opłacało pańszczyznę.

Służbista, człowiek akuratny i gorliwy w pełnieniu obowiązków służby.

Służbistość, akuratność, pilność w pełnieniu obowiązku służby.

Służbisty, pozostający w służbie, pilny, gorliwy w pełnieniu obowiązków służbowych.

Służbobiorca, człowiek, najmujący służbę.

Służbodawca, dający służbę, chlebodawca.

Służbowiec, służący, oficjalista, urzędnik.

Służbowość, znajomość obowiązków służby, pilne ich wypełnianie; sprawy dotyczące służby.

Służebna (-ej), służąca; panna s. = pokojówka, młodsza, panna służąca, subretka, garderobiana.

Służebnicap. [[M. Arcta Słownik ilustrowany języka polskiego/Sługa.

Służebnictwop. [[M. Arcta Słownik ilustrowany języka polskiego/Służebność.

Służebniczkap. [[M. Arcta Słownik ilustrowany języka polskiego/Służebnica.

Służebniczy, dotyczący służebnika, służbowy; służalczy, niewolniczy, poddańczy, pokornie uległy.

Służebnikp. [[M. Arcta Słownik ilustrowany języka polskiego/Sługa.

Służebnośćp. [[M. Arcta Słownik ilustrowany języka polskiego/Serwitut.

Służebny, pozostający w służbie, służący: s. żołnierz = najemny; sługa; s-a pannap. [[M. Arcta Słownik ilustrowany języka polskiego/Służebna.

Służka, zdr. od [[M. Arcta Słownik ilustrowany języka polskiego/Sługa; najniższy s. = wyrażenie uniżoności w podpisie listu. Służyć, pozostawać u kogo na służbie, być czyim sługą, usługiwać, posługiwać komu; pełnić jaką powinność: s. za kucharkę, za młodszą, za stangreta, za pastucha, za sekretarza; s. do krów, do świń, do drobiu; s. w piechocie, w konnicy, w artylerji, przy ułanach; s. do stołu = usługiwać, podawać potrawy; s. ojczyźnie = wypełniać obowiązki publiczne, starać ś. o dobro ojczyzny; s. damie = nadskakiwać jej, wyświadczając jej różne przysługi, zalecać ś. jej; czym mogę ci służyć? = — w czym ci mogę być użytecznym?, czego sobie życzysz ode mnie?, co ci mogę podać (przy stole)?; s. komu czym = częstować go; s. do mszy = być ministrantem przy mszy Św.; s. Bogu = żyć wedle.Tego przykazań, pobożnie, oddawać Mu cześć; s. komu = być do jego rozporządzenia; s-ę panu = proszę, niech pan będzie łaskaw, jestem na pańskie rozkazy; s. nad kim = pielęgnować go w chorobie; o psie: podnosić ś. na tylne łapy; być użytecznym, przydawać ś., przynosić pożytek; s. za co, zastępować co; s. do czego, być przeznaczonym, używanym do jakiego celu; dobrze komu robić, wychodzić komu na dobre, na zdrowie: jedzenie, lekarstwo mu służy; przysługiwać, być właściwym, uchodzić, przystoić, godzić ś., wypadać; zdrowie, nogi, serce mi nie s-ą = są w kiepskim stanie, szwankują; s-y mi czas, szczęście, lata = sprzyja, przysługuje, pozwala; zdarzać, być przychylnym.

Słychaćp. [[M. Arcta Słownik ilustrowany języka polskiego/Słyszeć; dawać ś. słyszeć, rozlegać ś.; rozszerzać ś., rozpowszechniać ś., jako wieść, pogłoska; s. = mówią, powiadają; co s.? = co się dzieje, co mówią?, co nowego?; śmierdzieć, zalatywać, cuchnąć, oddawać jaką wonią.

Słynąć, być znanym, sławnym, znakomitym; dawać się słyszeć, rozlegać ś.. brzmieć.

Słynny, znany powszechnie, słynący, sławny, rozgłośny, znakomity, wsławiony.

Słyszalny, którego można słyszeć.

Słyszeć, mieć słuch, nie być głuchym; odbierać wrażenia dźwiękowe, pojmować co za pomocą słuchu: s., jak przez sen = niewyraźnie; s., jak trawa rośnie = być przenikliwym, domyślnym, wiedzieć o wszystkim; s-ał, że dzwonią, ale nie wie w którym kościele = ma niedokładne informacje, płytkie wiadomości o czym; s-ę! = rozumiem!, jestem posłuszny!, dobrze!; s-ysz!, s-ałeś! = rozumiesz?, rozkazuję ci!; dać ś. s. = powiedzieć co, wypowiedzieć swe zdanie, wyjawić swe zapatrywanie, zabrzmieć, rozlec ś., rozgłosić ś., rozejść ś., jako wieść; dowiedzieć ś. o czym z opowiadania od innych ludzi, z czyich ust: wyjeżdżasz, s-ę, zagranicę = podobno; co ja s-ę? = czy to prawda?, czy to być może?

Słyszenie, rozpoznawanie czego słuchem; słuch.

Smaczek, zdr. od [[M. Arcta Słownik ilustrowany języka polskiego/Smak.

Smaczelina, roślina z rodziny okrętnicowatych, żółtopla, mangostan, garcynja.

Smaczliwka, roślina z rodziny wawrzynowatych.

Smacznie, Smaczno, przysłtak, że dobrze smakuje.

Smaczniuchny, Smaczniutki, niezmiernie smaczny.

Smacznop. [[M. Arcta Słownik ilustrowany języka polskiego/Smacznie.

Smacznobrzmiący, rozkosznie brzmiący.

Smaczny, taki, co dobrze smakuje, smakowity, mający przyjemny smak, dobry w smaku, apetyczny; przen., przyjemny, miły, wdzięczny, pociągający, ponętny; przen, s. kąsek = rzecz łakoma, wzbudzająca pożądanie.

Smagać, dok. Smagnąć; bić, siec, prażyć biczem, rózgą, chłostać, ćwiczyć, biczować; o deszczu, o wietrze: zacinać, trzepać, siepać; przen., karać, prześladować, wystawiać na klęski, na męki.

Smaganiec, człowiek smagany; kara smagania, biczowanie.

Smaglica, owad dwuskrzydły, krótkorogi, muchowaty.

Smagliczka, roślina z rodziny krzyżowych, burak morski, kamienne ziele, opoczylec (f.).

Smagławy, nieco smagły, śniadawy, czarniawy.

Smagły, smukły, wiotki, zręczny, gibki, wysmukły, cienki a długi, strzelisty; o kolorze: ciemny, śniady, czarniawy.

Smagnąćp. nied. [[M. Arcta Słownik ilustrowany języka polskiego/Smagać.

Smak, jeden ze zmysłów, umiejscowiony w języku i podniebieniu, służący do rozróżniania potraw a. wogóle wszystkiego, co ś. bierze do ust; przen., apetyt, chętka, pragnienie, chrapka; uczucie estetyczne, zdolność rozróżniania rzeczy pięknych od brzydkich; gust, upodobanie, zamiłowanie: nabrać s-u do czego = zagustować w czym, przypadać komu do s-u, w s. iść, być do s-u komu = podobać ś.; obliż ś., obejdź ś. s-m = nic nie dostaniesz; nie mieć s-u w gębie = mówić rzeczy nieprzyzwoite; przymiot potrawy a. wogóle jakiejś rzeczy, którą ś. bierze do ust, wywołujący w myśli pewne wrażenie smaku; dobry smak czego, smakowitość; przyprawa, nadająca smak jakiej potrawie; przysmak, smakołyk; zapach smacznej potrawy; przymiot rzeczy, wywołującej przyjemne wrażenie estetyczne, wrażenie piękna; rozkosz, słodycz, przyjemność, ukontentowanie.

Smakołyk, przysmaczek, łakoć, frykas.

Smakosz, człowiek, lubiący dużo i smacznie jadać, znawca rzeczy smacznych; przen, znawca sztuk pięknych, esteta.

Smakoszostwo, usposobienie smakosza.

Smakować, być obdarzonym zmysłem smaku, mieć smak, móc rozróżniać smak; próbować, kosztować czego dla odróżnienia smaku; odznaczać ś. pewnym smakiem, w pewien sposób oddziaływać na zmysł smaku; mieć dobry, przyjemny smak, być smacznym; przen., przypadać do gustu, podobać ś.; s. sobie kogo, co, w kim, w czym = mieć w kim, w czym upodobanie, lubić kogo, co, kochać ś. w kim, czym; nie w s. = nie podoba ś., jest niemiłe, niechętnie widziane.

Smakowicie, przysł., smacznie.

Smakowity, mający dobry smak, pełen dobrego smaku, smaczny, wyśmienity, wyborny.

Smakowny, przyjemny, wdzięczny, gustowny, miły.

Smakowy, odnoszący ś. do smaku.

Smalecp. [[M. Arcta Słownik ilustrowany języka polskiego/Szmalec.

Smalić, opalać, osmalać, kopcić, przyswędzać; palić, kurzyć fajkę, tytuń; s. cholewki do kobiety, do panny = umizgać ś, zalecać ś. do niej, stroić koperczaki; duby s-e = brednie, banialuki.

Smalta, ang., farba niebieska tak zw. błękit królewski, otrzymywana ze szkła potasowego, stopionego z tlenkiem kobaltu i zmielonego potym na proszek.

Smaltyn, ang., minerał: związek kobaltu z arsenem; krystaliczny, barwy białej, ciężki i dość twardy, używany do otrzymywania barwników kobaltowych.

Smar, materja gęsta, tłusta, używana do smarowania osi, ma szyn lub ich części, smarowidło, maź. ^

Smardz, gatunek grzy-

ba (fig.). mtek

Smark, wydzielina z fflK nosa; przen., dzieciak, J^SOl dzieciuch, fąfel, smar^ kacz, smarkaty, smarkata.

Smarkacz, dzieciak, niedorostek, młody chłopiec zarozumiały, chłopiec nieznośny, młokos.

Smarkaczostwo, wiek smarkacza, charakter smarkacza.

Smarkać, dok. Smarknąć, oczyszczać nos od smarkocin przez ich wydmuchiwanie; s. ś., walać ś. smarkami.

Smarkata, mała dziewczyna, fąfel, smarkacz, smark.

Smarkatka, zdr. od [[M. Arcta Słownik ilustrowany języka polskiego/Smarkata; świeca z kiepskiego łoju; chustka do nosa.

Smarkaty, pełen smarków, zasmarkany; rzecz.p. [[M. Arcta Słownik ilustrowany języka polskiego/Smark.

Smarknąćp. nied. [[M. Arcta Słownik ilustrowany języka polskiego/Smarkać.

Smarkocinyp. [[M. Arcta Słownik ilustrowany języka polskiego/Smark.

Smarkulp. [[M. Arcta Słownik ilustrowany języka polskiego/Smark.

Smarnia, fabryka smarów, maźnia.

Smarować, mazać, namazywać, pomazywać, nacierać zwłaszcza czymś tłustym, namaszczać; przen., malować niestarannie, bez talentu, gwazdać, paćkać; pisać szybko, niewyraźnie; smolić, walać, świechtać; s. kogo, komu skórę = bić, ćwiczyć, chłostać; przen., pomykać, gnać, pędzić; ujmować sobie kogo darami: przekupywać; kto 8-je, ten jedzie = kto płaci, daje łapówki, popiera swoją sprawę, ten dojdzie celu; s ś., smarować siebie.

Smarowanie, namazywanie; lek do wcierania, smarowidło, maść; przen., baty, wały, chłosta.

Smarowidło, to, czym ś. smaruje, smar.

Smarownia, miejsce, gdzie smarują co smarami.

Smarownie, przysł., pomyślnie,

| prędko a dobrze, jak po mydle, jak po stole, jak po maśle; gładko.

Smarownik, człowiek, który smaruje; robotnik, którego obowiązkiem jest smarowanie osi kół pociągów kolejowych, smarowóz.

Smarowny, dający ś. smarować; posuwisty, szybko mknący, chybki.

Smarowózp. [[M. Arcta Słownik ilustrowany języka polskiego/Smarownik.

Smażenina, potrawa smażona.

Smażyć, prażyć na ogniu jakąś tłustość a. potrawę jaką na tłuszczu; topić tłustość na ogniu; z trudem co wynajdywać, z wielką pracą komponować, klecić: s. koncepty; s. sobie mózg, głowę = męczyć ś., wysilać ś. nad czymś; s. ś., być smażonym, prażonym; być wystawionym na gorąco, na upał, skwarzyć ś.; przygotowywać ś., knuć ś.; dojrzewać, płowieć (o zbożu); przen., suszyć sobie głowę, silić ś., wysilać ś., dulczeć, ślęczeć nad czymś, troskać ś., trapić ś.

Smażywiecheć, liczykrupa, skąpiec, sknera.

Smerda, dzieciak, żak, smarkacz, fąfel, młokos zuchwały; u starożytnych Słowian i Polan rodzaj żołnierza uzbrojonego w dzidę i łuk.

Smereczyna, Smreczyna, gałązki świerkowe, świerk.

Smerekp. [[M. Arcta Słownik ilustrowany języka polskiego/Świerk.

Smęcićp. [[M. Arcta Słownik ilustrowany języka polskiego/Smucić.

Smędzićp. [[M. Arcta Słownik ilustrowany języka polskiego/Swędzić.

Smętp. [[M. Arcta Słownik ilustrowany języka polskiego/Smutek.

Smętarzp. [[M. Arcta Słownik ilustrowany języka polskiego/Cmentarz.

Smętek —p. [[M. Arcta Słownik ilustrowany języka polskiego/Smutek.

Smętnica, istota smętna, uosobienie smętku.

Smętnie, smutnie.

Smętny, smutny. Smoczek, mały smok; wiaderko w pompie podobne do kociołka; kawałek bułki umoczony w mleku, zawinięty w szmatkę, dawany niemowlęciu w usta by go ssało i przestało płakać; gumowa rurka nakładana na flaszeczkę z mlekiem, zapomocą której niemowlę pije mleko; gęba u niektórych owadów (fig.).

Smoczę, płód smoczy.

Smocznice, rodzaj robaków.

Smocznik, ryba cierniopromien na (fig.).

Smoczy, odnoszący ś. do smoka, właściwy smokowi, drzewop. [[M. Arcta Słownik ilustrowany języka polskiego/Smokowiec.

Smoczydrzew — Smokowiec.

Smok, gatunek jaszczurki skrzydlatej (fig.); potwór bajeczny, mający skrzydła, szpony i ogon węży, o jednej a. wielu głowach, hydra, żmij; lewar do przelewania cieczy z jednego naczynia do drugiego; wąż gumowy do przelewania płynów, syfon; koniec przewodu ssącego przy pompie, opatrzony wentylem ssącym, koniec rury wodociągowej, ssący wodę z rzek, stawów, studzien i t. p. (fig.); jeden z gwiazdozbiorów; trąba morska; s. powietrzny = tęcza, wedle wierzeń ludowych, ssąca wodę z rzek i potoków; s. turecki = Turcja.

Smoking, ang., rodzaj krótkiej męskiej marynarki z długicmi klapami, z przodu nie zapinanej (fig.); zwierzchni długi żakiet damski z klapami, otwarty z przodu.

Smoknąćp. nied. [[M. Arcta Słownik ilustrowany języka polskiego/ Smoktać.

Smokobójca, zabójca smoka.

jaszczurczy, s.

Smokowiec, roślina z rodziny

liljowatych, smokiew, smoczydrzew, smokowe a. s m o c z e drzewo (fig.).

Smoktać, Smukać, dok. Smuknąć; mlaskać ustami a.językiem, cmokać; ssać, pić

głośno; chłeptać, żłopać, chlipać; całować; s. ś., całować ś.

Smokwa, owoc figi.

Smolak, drzewo smolne; pochodnia smolna; strażnik pograniczny w lesie, pobereżnikp. [[M. Arcta Słownik ilustrowany języka polskiego/Smolarz.

Smolanka, odmiana gruszek.

Smolany, odnoszący ś. do smoły, zrobiony ze smoły; posmarowany smołą, smolny, wylany smołą.

Smolarnia, Smołownią, miejsce, do wytapiania smoły, gdzie pędzą, wyrabiają smołę,.

Smolarstwo, rzemiosło i zajęcie Smolarzy.

Smolarz, człowiek, pędzący z drzewa smołę; handlarz smoły; robotnik, który smaruje co smołą, smarownik, smarowóz.

Smolastyp. [[M. Arcta Słownik ilustrowany języka polskiego/Smolny.

Smolić, smarować, mazać, wylewać smołą; walać, brudzić; pić tęgo, golić, trąbić; s. cholewki = zalecać ś.; kocioł garnkowi przygania, a sam s-i = widzimy u innych wady, a nie widzimy takich samych w sobie.

Smolisty, pełen smoły, obfitujący w smołę.

Smolnica, naczynie na smołę, maźnica.

Smolnikp. [[M. Arcta Słownik ilustrowany języka polskiego/Smolarz.

Smolny, Smolasty, zawierający w sobie smołę, żywicę, żywiczny; napełniony smołą.

Smoluch, człowiek zasmolony, brudas.

Smoła, żywica, ciecz gęsta, otrzymywana z suchej destylacji drzewa, zwłaszcza z drzew iglastych; s. szewcka = takaż ciecz zgęszczona; s. ziemnap. [[M. Arcta Słownik ilustrowany języka polskiego/bitum, asfalt; czarny, jak s. = zupełnie czarny; przylepił ś. jak s. = nie można ś. od niego odczepić, jest nieznośnie natrętny; s. mu z oczu kapie = ma oczy czarne; s-ę ma w ręku = ma skłonność do kradzieży.

Smolka, smoła sącząca ś. w milerzu podczas zwęglania; pierwsze wypróżnienie się dziecięcia po urodzeniu.

Smolowiec, sztuczny beton, a. asfalt, smoła z piaskiem lub żwirem do wykładania chodników, podłóg i t. p.

Smołowy, odnoszący ś. do smoły; zrobiony ze smoły a. ze smołą.

Smorgończyk, niedźwiedź, wytresowany w szkole smorgońskiej; przen., cham, gbur, prostak.

Smorgoński, odnoszący ś. do miasteczka Smorgoń na Litwie, gdzie był zakład tresowania niedźwiedzi; akademik s., gagatek s. = niezgrabiasz, cham, człowiek źle wychowany, bez obycia.

Smorzewka, roślina z rodziny motylkowatych.

Smółka, suchy wosk czarny; młoda żywica na drzewach iglastych; mleko krowy przed ocieleniem.

Smreczyna, Smrek, świerk.

Smrekowy, świerkowy.

Smrodek, zdr. od [[M. Arcta Słownik ilustrowany języka polskiego/Smród.

Smrodliwy, wydający smród, pełen smrodu, śmierdzący.

Smrodyniap. [[M. Arcta Słownik ilustrowany języka polskiego/Porzeczka.

Smrodzić, wydawać smród, napełniać smrodem, osmradzać; wypuszczać z siebie smrodliwe wiatry, kurzyć.

Smrodziuch, ten, co smrodzi, śmierdziel.

Smród, woń odrażająca, fetor; człowiek odrażający, wstrętny, śmierdziuch, plugawiec, smarkacz, śmierdziel, fąfel, dzieciuch; niech cię s. ogarnie = przekleństwo żartobliwe; łże, że aż s. = kłamie bezczelnie.

Smucić, zasmucać, trapić, martwić, frasować, zasmucać, napełniać smutkiem, pogrążać w smutku; s. ś., martwić ś., być pełnym smutku, trapić ś., frasować ś.

Smug, Smuga, ślad pociągnięcia, muśnięcia, pas, strych, brózda, pręga; wązki a długi pas ziemi, łąki, lasu, pola; zwój, pasmo; strumień, strumyk, wstęga, wodna; przesmyk, cieśnina morska.

Smugla, roślina z rodziny biegunecznikowatych.

Smugowany, mający po sobie smugi, pasiasty, moręgowaty.

Smugowaty, wązki a długi, wydłużony, podługowaty.

Smugowie, rola zarosła trawą.

Smukać, dok. Smuknąć; smokać, cmokać; ssać, chłeptać; wciągać nosem, zażywać: s. tabakę; muskać, pociągać, gładzić ręką dla wyrównania; wylatywać; wymykać ś., wypuszczać ś., porywać ś., pędzić za czym; ściągać, kraść; s. ś., muskać ś., stroić ś., przystrajać ś. elegancko.

Smukła, roślina z rodziny palm.

Smukluch, małpa wązkonosa, nie człekokształtna (f.). ^^

Smukły, cienki a Jt^ długi, w ysm u kły, ^TjS smagły, wiotki; wyffinKk muskany, gładki.

Smuknąćp. nied. [[M. Arcta Słownik ilustrowany języka polskiegoz„JSS^Smukać.

Smulec, sól nieczysta w AVieliczce, zmieszana z błotem i piaskiem.

Smutek, Smętek, stan umysłu przygnębionego, przenikniętego cichym bólem a troską; zmartwienie, strapienie, zgryzota, frasunek, troska, ból serca po stracie czego a. kogo.

Smutnawy, trochę smutny.

Smutnieć, Smętnąć, stawać ś. smutnym. Smutno, Smutnie, przysł., żałoI śnie; żałobnie, posępnie, tęsknie. |

Smutnooki, mający oczy smutne. |

Smutnowrogi, złowrogi.

Smutny, Smętny, przepełniony smutkiem, zasmucony, zmartwiony, posępny, strapiony, stroskany, cierpiący w cichości; świadczący o smutku; wywołujący smutek, przykry, godny pożałowania, okropny, żałobny.

Smuzić, wydawać głos właściwy zającowi.

Smuż, skórka zajęcza.

Smużka, mała smuga.

Smycz, rzemień, na którym charty na polowanie prowadzą, a potym je z niego spuszczają; para chartów; rzemień, pas u strzelby; charty biegną s-ą = wyciągniętą linją, jeden za drugim; prowadzić kogo na s-y = powodować nim być panem jego woli; jak ze s-y odpowiedział = odrazu, bez namysłu.

Smyczek, Smyk, narzędzie z włosia końskiego, którym pociąga ś. po strunach instrumentu dla wywołania tonu; rzemyk, sznurek u bata, sidła z włosienia na ptaki.

Smyczkowy, odnoszący ś. do smyczka: s-e instrumenty = strunowe, rznięte, na których gra ś. smyczkiem; kwartet s. = l-e i 2-gie skrzypce, wiolonczela, basetla a. flet.

Smykp. [[M. Arcta Słownik ilustrowany języka polskiego/Smyczek; smarkacz, fąfel, berbeć, smark, chłystek; grajek jarmarczny; złodziej zręczny, rzezimieszek, pprywacz; pies myśliwski, pożerający ukradkiem zwierzynę; ogon zająca.

Smyk!, wykrz., oznaczający ruch nagły, skok: myk! szust! chlust!

Smykać, dok. Smyknąć; zemknąć; umykać, uciekać, uchodzić pośpiesznie; chwytać, zabierać ukradkiem; s. ś., suwać ś., pełzać, czołgać ś., ślizgać ś.

Smyknąć — pnied. Smykać.

Smyrg, Smyrk, wykrz., oznaczający rzucenie, ciśnięcie, a. ruch nagły: hyc! szust! chlust! skik!

Smyrgać, dok. Smyrgnąć; ciskać gwałtownie, rzucać z rozmachem; skakać, śmigać.

Snaćp. [[M. Arcta Słownik ilustrowany języka polskiego/Snadź.

Snadnie, Snadno, przysł., łatwo.

Snadniuchny, bardzo łatwy.

Snadno, przysł.p. [[M. Arcta Słownik ilustrowany języka polskiego/Snadnie.

Snadnomówny, wymowny.

Snadny, łatwy, sposobny, zdatny, nadający ś., dogodny, odpowiedni, właściwy.

Snadzizna, miejsce płytkie, mielizna.

Snadź, Snać, przysł., widać, widocznie, pewnie, prawdopodobnie, niezawodnie, wprawdzie, właściwie; broń Boże, nie daj Boże, czego Boże broń!

Snaść, wóz wiejski, wasąg.

Snaźny, czysty, schludny, cnotliwy, nieskazitelny.

Snob, ang.y człowiek bez wychowania i majątku, udający pana; nadęty i pyszałkowaty parwenjusz; człowiek z nizkiemi popędami, wielbiący nizkie czyny; głupiec zadowolony z siebie, zarozumialec.

Snobinetka, ang., kobieta-snob.

Snobizm, ang., pyszałkowatość, udawanie dystynkcji.

Snop, pęk zboża zżętego a. słomy związany powrósłem; wogóle pęk duży, wiązka: s. kwiecia, promieni: s. żelaza = 12 prętów żelaznych’ razem związanych; padają jak s-y = pokotem, jeden obok drugiego.

Snopek, Snopeczek, zdr. od [[M. Arcta Słownik ilustrowany języka polskiego/Snop.

Snopkowe, (-ego), dziesięcina w snopkach, wybierana przez plebana od parafjan.

Snopowy, odnoszący ś. do snopa.

Snow, snowanie ś., pasmo.

Snowaćp. [[M. Arcta Słownik ilustrowany języka polskiego/Snuć.

Snowidło, przyrząd do snucia nici.

Snowidz, ten, co miewa sny, ten, co sny tłumaczy.

Snoza, zatyczka, boczna jarzma; klamra drewniana do przymocowywania rąk winowajcy do ławki na której wymierzają mu karę, deseczka w ulu, do której pszczoły przyczepiają plastry miodu.

Snuć, Snować, wyciągać z czego nić długą, wysnuwać, rozwijać nici z kłębka; rozwijać, rozkładać, rozpościerać, rozciągać; układać w myśli, w marzeniu jedno pojęcie za drugim, jakby nicią związane, s. ś., rozwijać ś. z kłębka, wyciągać ś. w kształcie nici z czego, prząść ś., pasmem ś. snuć; układać ś. w myśli, w marzeniu jedno za drugim, wić ś., troić ś, powstawać w głowie, przebiegać myślą, rozwijać ś. w umyśle; przechodzić, przepływać, tułać ś., wałęsać ś., przesuwać ś. w różnych kierunkach; kręcić ś., biegać tam i z powrotem, błądzić, plątać ś., uwijać ś., krzątać ś.; wić ś., iść, przebiegać kręto: s-je ś. strumyk, droga; s. ś. na języku = kręcić ś. na języku, być komu na języku, już — już mieć być wypowiedzianym.

Snuź, pszczoły napastnicze, rabujące miód innym.

Snycerka, rzeźbiarka.

Snycernia, nm., pracownia snycerza.

Snycerski, nm., rzeźbiarski.

Snycerstwo, nm., rzeźbiarstwo.

Snycerszczyzna, nm., wyroby snycerskie.

Snycerz, nm., artysta rzeźbiarz, rzeźbiący na drzewie i kości słoniowej.

Sobaczka, mała sobaka, piesek.

Sobaczy, psi, suczy; przen., niegodziwy, nędzny, podły.

Sobaczyć, łajać, besztać, wymyślać, lżyć.

Sobaka, pies; przen., łotr, łajdak, niegodziwiec.

Sobą, przyp. 6-ty od [[M. Arcta Słownik ilustrowany języka polskiego/Się.

Sobek, samolub, egoista; pieniądze, uciułane przez podbieranie kogoś blizkiego, np. męża przez żonę; żart. s. = król Jan Sobieski.

Sobiepan, człowiek, nie ulegający nikomu, samodzielny, niezależny, niezawisły duchowo, wolny.

Sobkiem, przysł., samemu, pojedyńczo.

Sobkowstwo, samolubstwo, egoizm.

Soboistka, roślina z rodzaju oplątwy

Sobolowaty, koń, maści ryżawej.

Sobolowy, Soboli, właściwy sobolowi, pochodzący z sobola; brwi s-e = gęste, krzaczaste.

Soborny, ros.-p. Soborowy.

Soborować, ros., odbywać sobór, uczestniczyć w soborze.

Soborowy, Soborny, ros., odnoszący ś. do soboru.

Sobota, hebr., szósty dzień tygodnia, wigilja niedzieli; wielka 8., wigilja niedzieli wielkanocnej.

Sobotni, hebr., odnoszący ś. do soboty, przypadający w sobotę; s-nim sztychem na niedzielny targ = aby prędzej, byle jak.

Sobotować, hebr., obchodzić sobotę, święcić szabas.

Soboty, podsienia na filarach, mające dach płaski.

Sobowtór czyj = jakby drugi on sam; osoba zupełnie podobna do drugiej.

Soból, zwierzę drapieżne z rodziny kun (fig.); w lm., futro z tego zwierzęcia.

Sobór, ros., świątynia; cerkiew katedralna w kościele prawosławnym; zgromadzenie członków Kościoła w celu narad nad sprawami Kościoła i wyznania.

Sobótka, uroczystość ludowa w wigilję św. Jana, polegająca na paleniu ogni, przeskakiwaniu przez nie,?tańców£do koła nich i śpiewów oraz przepędzaniu przez nie bydła.

Sobranje Mg., sejm w Bulgarji. ff Sobrzan, roślina z rodziny owełkowatych.

Socha, drzewo rosochate do podparcia, dźwigania, rosocha; sprzęt kuchenny do wieszania naczyń; radło, całe z wyjątkiem kroju i lemiesza, wyrobione z drzewa (fig.); s. ziemi = dwudziesta część morga; s. wołów = para wołów.

Sochacz, Socharz, mieszkaniec przedmieścia a. wieśniak, mający prawo sprzedawać mięso na targu miejskim, s-cze = suche gałęzie na drzewie.

Socjal-demokrata, członek stronnictwa politycznego ludowego, dążącego do urzeczywistnienia zasad socjalizmu.

Socjalista, łć., wyznawca zasad socjalizmu.

Socjalistka, łć., forma ż. od [[M. Arcta Słownik ilustrowany języka polskiego/Socjalista.

Socjalistyczny, ^’., odnoszący ś. do socjalizmu; właściwy socjaliście.

Socjalizacja, łćuspołecznienie (dóbr), ażeby wszyscy mieli w nich udział.

Socjalizm, łć., teorja społeczna, zalecająca zniesienie prywatnego władania ziemią, bogactwami przyrody i śrokami produkcji, a wprowadzenie natomiast formy władania społecznego, zaprowadzenie równości praw i równego podziału mienia i pracy; kolektywizm.

Socjal-litwacki, właściwy socjalistom-litwakom.

to; Socjalizować, urządzać według zasad socjalizmu.

Socjalno demokratyczny, właściwy socjalnym-demokratom, odnoszący ś. do socjal demokratyzmu.

Socjalny, łć., dotyczący społeczeństwa ludzkiego, społeczny; s-a demokracja = stronnictwo polityczne, dążące do usunięcia wszelkich różnic społecznych i kapitalistycznego sposobu produkcji, a żądającego uregulowania pracy, bezpłatnego kształcenia i uważania religji za sprawę prywatną, progresywnego podatku dochodowego i wzbronienia pracy dzieci; s-a kwestja = badanie, jak usunąć złe stosunki społeczne i jak poprawić położenie klas pracujących.

Socjalny-demokratap. [[M. Arcta Słownik ilustrowany języka polskiego/Socjaldemokrata.

Socjal, łć., p. [[M. Arcta Słownik ilustrowany języka polskiego/Socjalista.

Socjologiczny, łć., odnoszący ś. do socjolgji; społeczny, socjalny.

Socjologja, łć., nauka o objawach życia społecznego, o prawach, którym ono jest podległe, o podstawach i urządzeniu bytu społecznego w zgodzie z dobrem powszechnym.

Socjusz, łć., towarzysz, wspólnik, kompan, sprzymierzeniec.

Socynista, łć., p. [[M. Arcta Słownik ilustrowany języka polskiego/Socynjanin.

Socynjanin, łć., członek sekty religijnej, niewierzącej w Bóstwo Chrystusa, arjanin (od nazw. herezjarchów Laeljusza i Fausta Socynów, którzy żyli w XVI w).

Socynjanizm, łć., sekta religijna, założona przez Socyna w XVI w., odrzucająca naukę o Trójcy Św., antitrynitarjanizm, arjanizm.

Soczel ica, roślina z ro dżiny dziurawcowatych.

Soczewica, roślina warzywna z rodziny motylkowatych (f.); sprzedać co za garć s-y, za miskę s-y, za byle co, za marną zapłatę.  Soczewicowy, Soczewiczny, odnoszący ś. do soczewicy, właściwy soczewicy.

'Soczewka, część wahadła, ciężar w kształcie mocno spłaszczonej kuli, podobny do wielkiego ziarna so/^^r-f czewicy; szkło prze ™ zroczyste, wypukłe a. wklęsłe (fig.) s. oka = ciałko okrągłe, przezroczyste, wypukłe, podobne do soczewicy, służące do zbierania w oku promieni Światła (fig

Soczewkowaty, naffe^ kształt soczewki.

Soczewkowy, odnoszący ś. do soczewki.

Soczewnik, gatunek grzyba.

Soczne, rodzina roślin dwuliściennych.

Socznica, pora, kiedy na wiosnę z naciętych drzew liściastych wypływa sok, czyii oskoła; woda, spływająca z lasu iglastego na łąkę a. pole orne, szkodliwa dla roślinnościp. [[M. Arcta Słownik ilustrowany języka polskiego/Powój.

Soczówka, ziarno soczewicy.

Soczyć, zastawiać sidła, podchodzić; s. ś. = wynosić ś. nad innych.

Soczystkowate, rodzina roślin dwuliściennych.

Soczysty, zawierający znaczną ilość soku, przepełniony sokiem; mający na sobie gorące, doskonale sharmonizowane tony.

Sod, wł., pierwiastek chemiczny, w stanie wolnym w przyrodzie nie spotykany, metal srebrzysto-biały, zielonego blasku; w połączeniu z chlorem stanowi sól kuchenną.

Soda, wł., związek tlenku sodu z kwasem węglanym, cz. węglan sodu, sól ługowa, znajdująca ś. w popiele roślin morskich, otrzymywana chemicznie w różny sposób.

Sodalicja, łć., bractwo religijne, poświęcone czci N. M. P., którego celem jest rozszerzanie wiary, moralności i czystości obyczajów; Kongregacja Najświętszej Maryi Panny.

Sodalis, łć., członek jakiego bra’ twa, towarzysz; s. Marianus, członek sodalicji Najświętszej Marji Panny.

Sodnik, roślina z rodziny komosowatych, solówka, solanka.

Sodoma, rozpusta, rozwiązłość, zbiór wszelkich grzechów, s. i Gomora = zgorszenie wielkie, zamęt, chaos, zamieszanie.

Sorfomczykp. [[M. Arcta Słownik ilustrowany języka polskiego/Sodomita.

Sodomita, Sodomczyk, człowiek winny grzechu sodomskiego.

Sodomja, Sodomski grzech, cielesność przeciwprzyrodzona z osobą tej samej płci, a. z niemą istotą (zwierzęciem), grzech niemy (od miasta Sodomy, o którego zniszczeniu ogniem niebieskim za grzechy opowiada Pismo Św.).

Sodowy, wł., odnoszący ś. do sody; przyrządzony z sodą: s-a woda.

Sodówka, kobieta, sprzedająca wodę sodową w kiosku.

Sofa, arab., duży mebel, bez poręczy, a. z niemi, wyściełany, do leżenia, często z otwieranym wnętrzem.

Sofista, gr., uczony, należący do szkoły filozofów greckich, hołdujących djalektyce, według.których wszystko na świecie jest względne, i że przy pomocy sztuki dowodzenia można wykazać, że każde zdanie jest zarówno prawdziwe jak fałszywe; przen., usiłujący dowieść rzeczy fałszywej za pomocą zręcznej djalektyki i podstępnych argumentów.

Sofisterja, gr., dowodzenie wykrętne, na sofizmatach oparte.

Sofistyczny, gr., zwodniczy, wykrętny.

Sofistyka, gr., sztuka dowodzenia rzeczy fałszywych w założeniu, przy pomocy błędnych wniosków i pozornie słusznych argumentów; dowodzenie za pomocą sofizmatów.

Sofizmat, gr., ubranie fałszu w pozory prawdy; wniosek pozornie prawdziwy, oparty na błędnej zasadzie a. na błędnym rozumowaniu, wniosek wykrętny.

Sofizmatyczny, gr., sofistyczny, oparty na sofizmatach.

Sofka, arab., mała sofa.

Sofronista, gr., stróż obyczajów w starożytnej Grecji.

Softa, pers., wychowaniec akademji mahometaóskiej w Turcji; turecki mnich, odprawiający modły nad grobami sułtanów.

Softy (-ego), hebrsędzia u starożytnych Izraelitów.

Soja, wł., najlepszy gatunek wełny kiprowanej.

Soja, łć., ekstrakt czyli wyciąg wygotowany z grzybów i buljonu w połączeniu z ostremi korzeniami, dodany do potraw, nadaje im smak pikantny; gatunek fasoli.

Sojusz, przymierze, związek, aljans.

Sojuszać (się), dok. Sojuszyć (ś.); wiązać (ś.) sojuszem, sprzymierzać (ś.).

Sojusznica, Sojuszniczka, forma żeós. od [[M. Arcta Słownik ilustrowany języka polskiego/Sojusznik.

Sojuszniczy, sprzymierzeńczy.

Sojusznik, sprzymierzeniec, aljant.

Sojuszowy, sprzymierzeńczy, aljansowy, związkowy.

Sok, część płynna czego, ciecz zawarta w czym; płyn wytłoczony z gron, z owoców; syrop; sos, podlewa; płyn w organizmie zwierzęcym a. roślinnym, służący do różnych celów: s. żołądkowy = służy do rozpuszczania pokarmów; s-iorganiczne w roślinie.

Sokma, tatarski korpus wojska.

Słownik języka polskiego. — T. II.

Sokolarnia, miejsce, gdzie chowają sokołów; wszystkie sokoły, należące do jednego właściciela.

Sokolę, pisklę sokołów.

Sokoli, Sokołowy, właściwy sokołowi, odnoszący ś. do sokoła: lot s. = bystry, wzrok s. = przęnikliwy; oko s-e = bystre, z daleka spostrzegawcze.

Sokolica, samica sokoła; skała wysoka, niedostępna;/rz^«., dziewczę ukochane, kochanka.

Sokolik, mały, młody sokół; przen., chłopiec dorodny, kochanek.

Sokolnia, sala gimnastyczna stowarzyszenia sokołów.

Sokolnictwo, sztuka chowania i tresowania sokołów; polowanie z sokołem.

Sokolniczy, właściwy sokolnikowi; rzecz.p. [[M. Arcta Słownik ilustrowany języka polskiego/Sokolnik.

Sokolnik, człowiek, zajmujący ś. wychowywaniem i układaniem sokołów i wogóle ptaków myśliwskich; przełożony nad polowaniem z sokołem; dawny urzędnik dworski, zawiadujący sokolnictwem.

Sokolski, odnoszący ś. do stowarzyszenia gimnastycznego sokołów.

Sokolstwo, związek sokołów — gimstastyków; wszyscy sokoli w danym kraju a. prowincji.

Sokołowaty, z kształtu zbliżony do sokoła; s-e = rząd ptaków.

Sokora, gatunek topoli.

Sokorzyna, lasek sokorowy; drewno sokory.

Sokotok, nadmierne wydzielanie ś. soku.

Sokowy, odnoszący ś. do soku.

46

Sokół, ptak sokołowaty z rodziny tejże nazwy (fig.); przen., młodzieniec dzielny i dorodny; członek towarzystwa gimnastycznego sokołów;  rodzaj niewielkiego działa, falkonet.

Sokratyczny, gr., właściwy Sokratesowi, mędrcowi greckiemu (t 399 r. przed Chr.); s-a ironja = udawanie, że się nie rozumie czego, aby lepiej poznać myśli drugiego; s-a metoda uczenia = metoda polegająca na nauczaniu nie za pomocą wykładu, lecz przez zadawanie pytań odpowiednio dobieranych, które pobudzają do samodzielnego zastanawiania ś. i zmuszają ucznia do czynnego współudziału w zdobywaniu wiedzy; s-a miłość = czysta, idealna, platoniczna.

Sokratyk, gr., zwolennik filozof ji Sokratesa.

Sol, wł., piąta nuta gamy c dur: g.

Sola, łć., gatunek ryby z rodzaju płaszczek,

delikatnym mięsie, zamieszkującej dna mórz piasczystych (fig.)-

Solanina, łć., trucizna alkaloidowa w kiełkach starych kartofli

innych rodzajach roślin psiankowatych, działa paraliżująco na organy oddechowe i muskuły serca.

Solanka, podłużna, walcowata bułeczka osypana grudkami soli; duża solniczka; beczka po soli, solówka; woda ze źródła zawierającego sole, najczęściej sól kuchenna; roślina z rodziny komasowatych (fig.).

Solankowy, odnoszący ś. do solanki, przygotowany z solanki, kąpiele s-e.

Solano, hiszp., gorący i suchy wiatr, wiejący w południowej Hiszpanji od czerwca do września.

Solarjum, łć., zegar słoneczny; kompas; czynsz gruntowy; ganek nakryty, altana przy domu.

Solarnia, miejsce, gdzie solą mięsiwo.

Solarny, łć., słoneczny.

Solarstwo, zajęcie, praca solarza, handel solą.

Solarz, handlarz solą, prasoł.

Sola wł. weksel = weksel własi ny, którego tylko jeden egzemplarz wystawiono.

Sold, wł., moneta włoska, 20-ta, część lira = 5 centisimi.

Soldateska, wł., stan żołnierski; buta żołnierska; żołnierstwo niekarne.

Solecyzm, ^r., błąd przeciw składni; wyraz lub wyrażenie pospolite, gminne, trywjalne; zwrot przeciwny piękności i wytworności języka literackiego; wykroczenie przeciw dobremu tonowi.

Solenity, łć., skamieniałe skorupiaki kształtu pochwy do noża.

Solenizacja, łć., uroczystość, np. imienin, urodzin i t. p.

Solenizant, łć., obchodzący uroczystość swoją, np. imieniny.

Solenizantka, łć., forma ż. od [[M. Arcta Słownik ilustrowany języka polskiego/Solenizant.

Solenizować, łć., obchodzić w sposób uroczysty, świętować.

Solennie, łć., uroczyście.

Solenność, łć., uroczystość, obchód jakiej uroczystości, ceremonja solenna.

Solenny, łć., uroczysty, świąteczny.

Solenoid, gr., drut miedziany owinięty około walca żelaznego, lub zwinięty swobodnie w postaci lin ji śrubowatej i tworzący kształt rurki, połączony końcami z baterją elektryczną, przyrząd do, doświadczeń z elektromagnetyzmem, posiadający własności igły magnesowej.

Solfatara, wł., jaskinia, jama, jezioro, jako krater wulkanu, ziejącego parą wodną, dymem i gazem, najczęściej siarczystym, ale nie wybuchającego gwałtownie.

Solfeddżja, wł., w nauce śpiewu ćwiczenia głosowe, przy których śpiewaniu trzeba wymawiać nazwy nut: do, re, mi, fa, sol, la, si; śpiewanie gam.

Solfedżjować, wł., wykonywać solfedżje.

Solferino kolor = kolor jaskrawo czerwony (od nazwy wsi w półn. Włoszech, pamiętnej krwawym zwycięstwem Napoleona 111 nad Austrjakami, 1859 i\).

Solica, wybuch błotnisty pochodzący z gazu zapalnego napojonego solą morską.

Solicytant, łć., dopraszający ś., domagający ś.

Solicytować, łć., niepokoić.

Solić, posypywać, zaprawiać solą, przesypywać solą; czynić słonym, nadawać słoność.

Solidarność, łć., odpowiedzialność każdego z członków związku za zobowiązania wszystkich i całego związku, za każdego z członków (jeden ze wszystkich i wszyscy za jednego), łączność, wspieranie ś. wzajemne; zgodność w postępowaniu członków stronnictwa, zgodność interesów.

Solidarny, łć., jednozgodny, obowiązany do łączności, łączny, wzajemny, spólny, odpowiedzialny jeden za drugiego, jeden za wszystkich i wszyscy za jednego.

Solidaryzować się, łć., łączyć ś., zgadzać ś., być tego samego zdazdania w jakiej sprawie, co i inni, być wspólnie odpowiedzialnym.

Solidny, łć., mocny, trwały; gruntowny, niezachwiany, pewny, dokładny, rzetelny, niezawodny, zasługujący na kredyt.

Solidometrja, łć., część gieometrji traktująca o linjach i kształtach w przestrzeni, zajmująca ś. pomiarem i własnościami brył, stereometrja.

Solidyfikacja, łć., przejście zę

stanu płynnego w stan ciała stałego, stężenie.

Solinowy, wyrobiony ze szkłasolinowego, t. j. średniego gatunku, przy którego wyrobie używa, ją soli zamiat saletry.

Solipedy, łć., jednokopytowe zwierzęta o jednym kopycie u każdej nogi (koń, osieł).

Solipsyzm, łć., pogląd filozoficzny uznający tylko świadomość swego ja za rzeczywistość, cały zaś świat zewnętrzny za złudzenie, krańcowy subjektywizm.

Soliród, Soliródka, SoX liróg, roślina z rodziny komosowatych (fig.).

Solista, łć., wirtuoz a. ^S^. śpiewak, grający koncertowo, mogący popisywać ś. pojedyńczo, nie w chórze, nie w orkiestrze, trzymający prym w muzyce, w śpiewie.

Solistka, łć., forma żeńska od [[M. Arcta Słownik ilustrowany języka polskiego/Solista.

Soliter, fr., tasiemiec, glista płaska, żyjąca pasorzytniczo w przewodzie pokarmowym człowieka lub zwie

rząt (f.); wiel — fiń’Ii’i’i’i’i„ii

ki djament

osobno opra^^rai wiony; rodzaj

gry jednoososowej łamigłówkowej: samotnik.

Solmizacja, łć., śpiewanie gam, wymawiając nazwy nut: do, re, mi, fa, sol, la, si, do.

Solnicap. [[M. Arcta Słownik ilustrowany języka polskiego/Solniczka.

Solnictwo, nauka o kopaniu i warzeniu soli.

Solniczka, Solnica, naczynie a. naczyńko na sól.

Solnik, pisarz na komorze solnej; dozorca solny; źródło wody słonej, z której ś. sól wywrza.

Solnisko, step, przesycony solą.

Solny, odnoszący ś. do soli; żupa s-a, góra 8-a « = kopalnia soli;

huta s-a = warzelnia soli; kwas s. = kwas chlorowodorny, chlorowodór.

Solo, wł., sam jeden; samotnie, pojedyńczo; utwór muzyczny lub śpiew wykonany na jednym instrumencie, lub przez jednego śpiewaka, z akompanjamentem lub bez; taniec wykonany przez jednego tancerza lab tancerkę.

Solodajny, Solonośny, zawierający sól; wydający sól.

Solomierz, narzędzie do oznaczania ilości soli w roztworze, halimetr.

Solon, prawodawca Aten, jeden z siedmiu mędrców greckich (594 przed Chr.); przen., mądry prawodawca.

Solonka, mięso solone.

Solonośnyp. [[M. Arcta Słownik ilustrowany języka polskiego/Solodajny.

Solotworny, tworzący sól, wydający sól.

Solowar, człowiek, zajmujący ś. warzeniem soli.

Solowarnia, warzelnia soli, huta solna.

Solowarny, służący do warzenia soli.

Solowe (-ego), cło od soli, podatek od soli.

Solowy, wł., wykonywany przez jedną osobę: gra s-a, taniec s.

Solówka, sos słony, pozostający od solonych potraw, np. mięsa, śledzi i t. p.; beczka na sól, po soli.

Solpuga, łć., gatunek pająka z działu tejże nazwy (fig.). TWf

Solsticjum, łć., punkt gl największego oddalenia słońca od równika, przesilenie dzienne (letnie), 21 czerwa, albo nocne (zimowe) 21 grudnia.

Solucja, łć., rozwiązanie zagadnienia; roztwór; przejście w stan ciekły; rozwolnienie żołądka, wypróżnienie.

Solut, łć., w drukarstwie: ustęp, złożony pismem tekstowym, bez spacji.

Solwencja, łć., możność płacenia zobowiązań.

Solwować, łć., rozwiązać; zapłacić; odłożyć (sesję), odraczać.

Sola, woda słona; rafa podwodna, mielizna.

Soldacik, ros., zcłr. od [[M. Arcta Słownik ilustrowany języka polskiego/Sołdat.

Soldacki, ros., żołnierski, żołdacki.

Soldat, ros., szeregowiec w wojsku rosyjskim.

Sołdatka, ros., żona żołnierza rosyjskiego.

Sołectwo, posiadłość ziemska, do której był przywiązany urząd sołtysa, godność, urząd sołtysa.

Solek, piwniczka na mleczywo, sklepik.

Soloducha, Słoducha, ul-r., zupa słodka, przyrządzana z mąki żytniej i gryczanej.

Solowy, (od Sół) śpiżarniany.

Solpuga, łć., p. [[M. Arcta Słownik ilustrowany języka polskiego/Solpuga.

Soltana, dawna suknia kobieca futrem podbita.

Sołtys, nm., najniższy urzędnik administacyjny wiejski, przełożony nad jedną z kilku wsi, tworzących gminę.

Sołtysiak, nm., syn sołtysa.

Sołtysianka, Sołtysówna, nm., córka sołtysa.

Sołtyska, Sołtysowa, nm., żona sołtysa.

Sołtysostwo, Sołtysowstwo, nm., urząd sołtysa; dom sołtysa; sołtys z żoną; bardzo mała królewszczyzna, dawana za zasługę, jako chleb dobrze zasłużonym.

Sołtysowski, Sołtysi, Sołtysowy, nm., odnoszący ś. do sołtysa, właściwy sołtysowi.

Soma, sanskr., u starożytnych Hindusów: napój boski, nektar.

Somacja, łć., żądanie połączone z zagrożeniem, odezwa nalegająca, ultimatum. Somatologja, gr., nauka o ciele ludzkim, o kościach, o mięś niaoh.

Somatoza, gr mięsnego, jako leczniczy.

Somatyczny, gr., dotyczący tylko ciała.

Sombrero, hiszp., kapelusz z wielkim rondem zrobiony z liści palmowych (fig).

Sombreryt, min., fosforan zbity wapnia, tworzący się przez wodę deszczową przenikającą do podłoża wapiennego.

Somnambulik, Somnambul, łć., lunatyk.

Somnambulistka, łć., lunatyczka.

Somnambulizm, łć., lunatyzm.

Somniferyczny, łć., usypiający.

Somnolencja, łć., półsenność, śpiączka, ospałość.

Somo kolor, słomkowy, paljowy.

Sonancja, łć., dźwięczność; treść, brzmienie, osnowa.

Sonant, łć., spółgłoska zgłoskotwórcza.

Sonata, wł, utwór muzyczny klasyczny złożony z 4 części, o ściśle określonym charakterze: allegro, andante lub adagio, menuet lub scherzo i rondo albo finał.

Sonatina, wł., mała sonata najczęściej dla dzieci skomponowana, złożona z 2 lub 3 części.

Sonda, fr., przyrząd do mierzenia głębokości wód, zwykle sznurek z ciężarkiem na końcu, ołowianka (fig.); narzędzie chirur giczne do badania wnętrza ran i jam ciała, zgłębnik (fig ).

, wyciąg z białka pożywny środek

Sondować, fr., mierzyć głębokość; zgłębiać, badać.

Sonecik, wł., zdr. od [[M. Arcta Słownik ilustrowany języka polskiego/Sonet.

Sonecista, wł., autor sonetów.

Sonet, wł., utwór poetyczny rozmaitej treści i kolorytu, złożony z czternastu 11-sto lub 13-sto zgłoskowych wierszy w czterech strofach, z których dwie pierwsze są czterowierszowe, a dwie ostatnie trzywierszowe.

Sonika, fr., w grze zwanej faraon: pierwsza karta odkryta przez bankiera.

Sonometr, łć., słuchomierz; przyrząd do mierzenia siły dźwięków.

Sopek, ros., mogiła usypana, kopiec, kurhan, żalnik.

Sopel, śpiczasty kawał lodu, zwieszony na dół, okiść; stalaktyt, stalagmit, sopleniec, naciek; s. w zamku, w kłódce = trzpień, w który klucz wchodzi; s. u nosa = gil, glut.

Sopelek, mały sopel.

Sopka, ros., nazwa wielu gór stożkowatych na Syberji, po większej części wulkanów wygasłych; stożek wulkanu.

Soplasty, mający kształt sopla.

Sopleniecp. [[M. Arcta Słownik ilustrowany języka polskiego/Sopel.

Soplowatyp. [[M. Arcta Słownik ilustrowany języka polskiego/Soplasty.

Soporifera, łć., środki nasenne, lekarstwa, sprowadzające sen.

Soporyficzny, łć., sprowadzający sen; usypiający; przen., nudny.

Sopran, wł., najwyższy głos kobiecy; przen., osoba, śpiewająca tym gło>em.

Sopranista, wł., śpiewający sopranem, rzezaniec.

Sopranistka, wł., kobieta, śpiewająca sopranem.

Sopranowy, wł., właściwy sopranowi; śpiewany sopranem.

Sopratarap. [[M. Arcta Słownik ilustrowany języka polskiego/Supertara.

Sorba, odmiana jabłek.

Sorbać, chłeptać, żłopać; pić wolno wciągając płyn w usta trochę otworzone; cedzić przez zęby. Sorbet, arab., chłodzący i orzeźwiający napój z wody, cukru, 80ków owocowych i zapachów, z kawałkami lodu; zdr. Sorbecik.

Sorbona, dawniej słynna akademja teologiczna w Paryżu; obecnie gmach, w którym odbywają ś. akademickie wykłady literatury i nauk ścisłych.

Sorbonista, uczeń Sorbony (uniwersytetu w Paryżu).

Sordino, wł., tłumik, przyrząd do tłumienia, do przyciszania tonów instrumentu muzyczn., surdynka.

Soredje, gr., komórki będące organami rozmnażania ś. w pleśni; uniesione wiatrem, gdy znajdą ś. w warunkach sprzyjających, rozwijają ś. w pleśnie.

iSorek, zwierzę ssące owadożerne z rodziny tejże nazwy (fig.).

Sorgo, ind., rodzaj traw zbożowych, których najważniejszemi gatunkami są: proso afrykańskie, dające mąkę dla ludzi i karmę dla żywego inwentarza (fig.), i niektóre rośliny cukrodajne.

Sort, fr., gatunek.

Sortjer, fr., specjalista, umiejący gatunkować wełnę owczą i owce ich wełny.

Sortować, fr., gatunkować, dobierać, układać według gatunków.

Sortownia, fr., izba, gdzie sortują towar.

Sortownik, fr., robotnik, zajęty sortowaniem przędziwa; przyrząd do sortowania zboża, kartofli i t. p., sortownica (fig.).

podług

Sortyment, fr., wybór różnych gatunków jednego i tego samego towaru, przeznaczonych na sprzedaż; w księgarni: zapas i dobór książek różnych wydawców, asortyment.

Sortymentowy, fr., odnoszący ś. do sortymentu, asortymentowy.

Soryt, gr., wniosek łańcuchowy, z którego wyprowadzone wnioski tak są z sobą połączone, że stanowią jakby jeden wspólny wniosek.

Sorzycha, roślina z rodziny motylkowatych.

Sos, fr., płynna przyprawa do potraw; proszek z kredki, używany przez rysowników do nakładania cieniów; humor: wstać, być w dobrym, a. złym s-ie.

Sosenka, mała sosna.

Sosik, fr., zdr. od [[M. Arcta Słownik ilustrowany języka polskiego/Sos.

Sosiska, fr., kiełbaska parowa.

Sosisty, fr., soczysty, pełen soku, sosu.

Sosjerka, fr., naczynit

Sosna, drzewo z rodziny szyszkowatych (fiff-).

Sosnogronp. [[M. Arcta Słownik ilustrowany języka polskiego/A\relingtonja.

Sosnorodny, wydający, rodzący sosny; rodzący ś. na sosnach.

Sosnowiec, owad tęgopokrywy (fi*.).

Sosnowy, Sośniany, odnoszący ś. do sosny, właściwy sośnie.

Sosnówka, ptak wróblowaty śpiewający zębodzioby z rodziny sikor (fig.); motyl z rodziny prządek, z rodzaju barczatek; gatunek gruszek.

Sosrąb, belka, na której wspierają ś. poprzeczne belki, siestrzan, podciąg.

Soszka, mała socha.

Soszywka, owad dwuskrzydły, długorogi.

do sosu.

Sośniak, sosna karłowata; las sosnowy.

Sośnica, roślina z rodziny gruboszowatych.

Sośnina, drzewo sosnowe, wierzchołek a. gałąź sosny; młoda, niewielka sosna; las sosnowy.

Sośninka, zdr. od [[M. Arcta Słownik ilustrowany języka polskiego/Sośnina.

Sotnia, akr., setka, secina.

Sotnictwo, akr., urząd setnika; ogół osób zostających pod zwierzchnictwem setnika.

Sotniczanka, córka sotnika.

Sotniczka, ukr., żona sotnika.

Sotnik, ukrp. [[M. Arcta Słownik ilustrowany języka polskiego/Setnik.

Sowa, ptak z rzędu kraskowatych, z podrzędu i rodziny tegoż miana (fig.); z pustej stodoły rade lecą s-y: mówi ś. o pustce w głowie; nonosić s-y do Aten = zasić coś w takie miejsce, gdzie tego jest dużo, wykonywać pracę bezpożyteczną; symbol mądrości.

Sowi, właściwy sowie; oczy s-e = małe i ciemne; mina s-a = posępna.

Sowiątkop. [[M. Arcta Słownik ilustrowany języka polskiego/Sowię.

Sowicha, roślina z rodziny palm, widlica (fig.).

Sowicie, Sowito, przysł., hojnie, obficie, pod dostatkiem.

Sowieć, posępnieć, smutnieć, ponurym ś. stawać, tracić humor.

Sowię, pisklę sowy.

Sowito, przysł.-p. Sowicie.

Sowitość, hojność, obfitość.

Sowity, hojny, obfity, bogaty, dostatni; suty, szczodry.

Sowizdrzalska (-ej), kobieta lekkomyślna, wietrznica.

Sowizdrzalstwo, charakter sowizdrzała, płochość, wietrzność, lekkomyślność.

Sowizdrzał, narwaniec, lekkomyślnik, lekkoduch, wietrznik, trzpiot, pustak, postrzeleniec.

Sógłówka, ścieżka polna, miedza.

Sójka, ptak wróblo waty z rodziny kruków (fig.); kuks, kuksaniec, szturchaniec; wybierać się, jak s. za morze = guzdrać się długo.

Sól, kryształy solne wydobywane z głębi ziemi: s. kopalna; związek chemiczny, powstający gdy w kwasie wodór bywa zastąpiony przez metal, a. kiedy w wodanie zasadowym wodór jest zastąpiony przez sodnik kwasowy, a. związek bezwodnika kwasowego z bezwodnikiem zasadowym, a. związek kwasu z zasadą: s. amonjaku = chlorek amonu, salamonjak, salmjak; s. cynowa = chlorek cyny; s. kuchenna = warzona z solanki i oczyszczona od przymieszek; chlorek sodu; s. angielska, gorzka = siarkan magnezowy; s. i glauberska = siarczan sodu; przyjmować kogo chlebem i s-ą = gościnnie; wychodzić naprzeciw kogo z chlebem i s-ą = witać ostentacyjnie na progu domu, nosiąc na tacy chleb i sól na znak gościnności; zjadłem z nim beczkę s-i = znam go bardzo dawno, od lat wielu; jeść z s-ą = bez okrasy, zachowując ścisły post; sprzedawać, kupować co z pieprzem i s-ą = bardzo drogo; być komu s-ą w oku = być przedmiotem nienawiści a. zazdrości serdecznej; s. atycka = dowcip wytworny.

Sół, spiżarnia chłopska; komomora, śpichrz, śpiehlerz.

Sóweczka, zdr. od [[M. Arcta Słownik ilustrowany języka polskiego/Sowa, Sówka; ptak drapieżny nocny z rzędu i rodziny sów.

Sówka, mała, młoda sowa; ptak z rzędu sów (fig); motyl z rodziny nocnicówek (fig.).

Sp-, czasowniki dokonane, zaczynające ś. od tych liter, pochodzą ze złożenia przyimka 2, przez asymilację zmienionego w s i z czasowników, nie podajemy ich przeto poniżej, odsyłając do tychże czasowników niedokonanych we właściwych miejscach alfabetu, np. spakowac = z-|-pakować, spalić = z+palić, sprać = z-f-prać, spłoszyć = z-f-płoszyć.

Spacer, nm., przechadzka, przejażdżka; miejsce przechadzki, przejażdżki; iść na s. = na przechadzkę, przejść ś., pójść na 8.; jechać na s. = przejechać ś.; wybierać ś. na s.

Spacerować, nm., przechadzać ś., używać spaceru.

Spacerowicz, nm., człowiek, często używający spaceru, chodzący dla użycia ruchu; wycieczkowicz.

Spacerowy, nm., przeznaczony do spaceru, odnoszący ś. do spaceru.

Spachać, popełnić co, dopuścić ś. czego.

Spacja, nm., w drukarstwie: czcionka bez litery, do rozdzielania liter lub wyrazów; przedział między wierszami.

Spacjować, nm., wstawiać spacje między literami, między wyrazami, rozstawiać litery.

Spacjowany nm. druk, rozstrzelony, rozsuwany.

Spacjum, łć., przestrzeń, miejsce, odstęp.

Spaczny, paczący ś., spaczony, skrzywiony, wygięty.

Spać, używać snu, być pogrążonym w śnie; s. z kobietą = mieć z nią sprawę cielesną; przysł., być o co spokojnym, pozostawać w stanie spokoju, o nic ś. nie troszczyć, nie kłopotać ś., nie lękać ś. I niebezpieczeństwa, być bez oba’ wy; być bezczynnym, próżnować,, nic nie robić, pozostawać obojętnym, gnuśnym; pozostawać w stanie nierozwinięcia, nieświadomoj ści; s. snem wiecznym, s. na wieki = bye umarłym, nie żyć, leżeć I w grobie; s. na oba uszy = być zupełnie spokojnym; dusza śpi, serce śpi = jeszcze ś. nie obudziły; iść s. = udawać ś. na spoczy! nek; chce mi ś. s. = jestem senny; już s-łem na drugim boku = dawno już zasnąłem; s. z otwartemi oczami = spać czujnie; djabeł nie śpi, licho nie śpi = może ś. przydarzyć coś złego; nie budźcie licha, niech śpi = nie tykajcie sprawy drażliwej, nie wywołujcie niebezpieczeństwa.

Spadp. [[M. Arcta Słownik ilustrowany języka polskiego/Spadek. Spadać, dok. Spa<ć; wskutek działania ciążenia powszechnego zbliżać ś. ku centrowi przyciągania; padać, upadać z góry na dół, zlatywać; wywracać ś., obalać ś.; s. na kogo, zwalać ś. na kogo, dotykać kogo, przytrafiać ś. komu; zwisać, zwieszać ś., opadać; iść na dół, opuszczać ś., obniżać ś., zniżać ś.: barometr s-a: zmniejszać ś. (o cenie, o kursie); schodzić na niższy poziom, upadać moralnie, opuszczać ś., przychodzić do upadku; s. na czym, z czego, tracić co: s. z sił, z ciała = schudnąć; s. na kogo, dostawać ś. drogą spadku, w dziedzictwie; s-asz, jak z nieba = w samą porę przychodzisz; s-dl, jak z księżyca = nie wie, co ś. naokoło dzieje; skąd s-leś? = skądeś ś4 wziął; spaść z ambony = być ogłoszonym przez księdza z ambony w zapowiedziach ślubnych; spaść na kogo z wojskiem = napaść gwałtownie i nagle; s. z etatu = być pozbawionym posady etatowej z rozporządzenia władzy wyższej; s-dł mi kamień z serca = pozbyłem ś. kłopotu, zmartwienia, troski; korona ci z głowy nie spadnie = ujmy ci to nie przyniesie; zasłona s-la mu 2 oczu = przestał ś. łudzić; włosy s-ają = wy padają, wyłażą; w myśl., ptaki spadły = zleciały, sfrunęły na jakie miejsce.

Spadać się, popękać, potrzaskać ś., posiekać ś.

Spadek, spadanie z góry na dół ciał nie podpartych w kierunku pionowym; spadnięcie, spadzistość, stok, pochylenie; obniżenie ś., zniżenie ś., obniżka (o cenach, o kursach): zmniejszenie ś., upadek; s. wody = ściek, utrata, zguba, ruina, klęska, katastrofa; s. tonów, głosów = spuszczanie tonu, przechodzenie od tonów wyższych do niższych; kadencya rytmiczna, rytm; puścizna, dziedzictwo, 1 sukcesja w znaczeniumaterjalnym, a także fizycznym i duchowym.

Spadkobierca, człowiek, biorący spadek po kim, sukcesor, dziedzic.

Spadkobierczyni, dziedziczka, sukcesorka.

Spadkobierstwo, spadek, dziedzictwo, sukcesja, puścizna.

Spadkobrać, otrzymywać spadek, być sukcesorem.

Spadkodawca, człowiek, zostawiający komu spadek, zapisujący komu majętność, testator, zapisodawca.

Spadkodawczyni, zapisodawczyni, testatorka.

Spadkowy, odnoszący ś. do spadku, sukcesyjny, dziedziczny.

Spadlać, dok. Spodlić; czynić podłym.

Spadły, ten, który spadł, opadł na dół; przypadający na kogo, dostający ś. w spadku; urzędnik s. z etatu = który stracił posadę wskutek rozporządzenia władzy.

Spadnięcie, spadek, upadek.

Spadochron, przyrząd w kształcie otworzonego parasola, służący do powolnego opuszczania ś. na ziemię ze znacznej wysokości, zwłaszcza z balonu (fig.).

Spadochronista, człowiek spuszczający ś. spadochronem z balonu.

Spadzistość, pochyłość, stoczystość, stok, spadek.

Spadzisty, pochodzisty, pochyły, ’połogi, stoczysty, stromy; suknia s-ta = wolno puszczona.

Spadź, wypot roślin, sączący ś. z liści i gałązek.

Spahowie, tur., dawniej nieregularna kawalerja turecka; w Algierze lekka jazda francuska, złożona po większej części z krajowców, d owodzona przez oficerów europejskich (fig.).

Spajać, dok. Spoić; łączyć dwie rzeczy tak, iż tworzą jedną całość; zczepiać, spinać, zlepiać, sklejać, zbijać: czynić spoistym, ściskać; przen., łączyć, kojarzyć w jedno pod względem duchowym; s. ś., łączyć ś. ściśle, wiązać ś., zrastać ś., jednoczyć ś., kojarzyć ś. w jedno.

Spajać, dok. Spoić; czynić pijanym, upajać, odurzać trunkiem a. wogóle narkotykiem.

Spalaćp. [[M. Arcta Słownik ilustrowany języka polskiego/Palić.

Spałeniec, człowiek, zasługujący na spalenie, łotr, łajdak, obwieś, wisielec.

Spalenisko, zgliszcze, miejsce spalenia ś. czego, pogorzelisko.

Spalenizna, przypalenie; przyswędzenie; coś przypalonego; swąd rozchodzący ś. od rzeczy przypalonej; zgorzelizna, gangreua,

Spalićp. [[M. Arcta Słownik ilustrowany języka polskiego/Palić; zniszczyć co ogniem, puścić z dymem, obrócić w perzynę; strawić ogniem; wypalić, zużyć na palenie; wysuszyć, spiec, s. ś., ulec spaleniu, stracić mienie skutkiem pogorzeli; opalić ś., nabrać cery ogorzałej; dostać zły stopień przy egzaminie; s. na panewce: nie wystrzelić, nie udać ś; s. za sobą mosty, okręty = nie zostawić sobie możności wycofania ś. z czego.

Spala, nacięcie podłużne z góry na dół drzewa iglastego dla wydobycia żywicy.

Spałować, robić nacięcia na drzewach iglastych w celu zdobycia z nich żywicy.

Spamiętać, zatrzymać w pamięci, nie zapomnieć.

Spaniały, wspaniały.

Spanie, sen.

Spanieć, stać ś. panem a. pankiem, spanoszyć ś., zhardzieć.

Spanoszaly, ten, który spanoszał, wzbogacił ś., stał ś. panem.

Spanoszeć, Spanoszyć się, wzbogacić ś., dochrapać ś. majątku, dorobić ś.

Spapużeć, stać ś. papugą, a. jak papugą.

Sparadnieć, stać ś. paradnym, okazałym.

Sparadrap, fr., kawał płótna pociągnięty z jednej strony roztworem wosku, stanowiący plaster lepki.

Sparafjanieć, stać ś. parafjaóskim, nabrać manjer zaściankowych, parafjańskich.

Sparceta, fr., p. [[M. Arcta Słownik ilustrowany języka polskiego/Esparceta.

Sparciały, który sparciał.

Sparcieć, stracić jędrność i soczystość wskutek zestarzenia ś., przerośnięeia, złykowacieć: (o rzodkiewce, rzepie, brukwi itp.)-, przen., zestarzeć ś., stać ś. strupieszałym.

Sparek, wyziewy, gorąco duszne, powstające po ciepłym deszczu.

Sparkiet, flaszka metalowa, zawierająca płynny węglan sody, w której można przyrządzać wszelkie rodzaje płynów musujących.

Sparodjować, gr., zrobić parodję: coś poważnego przedstawić w sposób komiczny; zepsuć utwór (muzyczny, dramatyczny) lichym jego wykonaniem.

Sparszećp. [[M. Arcta Słownik ilustrowany języka polskiego/Sparszywieć.

Sparszywiały, Sparszały, który sparszywiał.

Sparszywieć, dostać parchów, zachorować na parchy, stać ś. parszywym; nędznym, marnym.

Spartanin, Spartańczyk, łć., obywatel Sparty; przen., człowiek surowej moralności, mężny, wytrzymały i unikający wygód.

Spartański, należący do Sparty, do Spartan; właściwy Spartanom, odznaczający ś. cnotami, któremi zasłynęli Spartanie; surowych obyczajów.

Sparzelinap. [[M. Arcta Słownik ilustrowany języka polskiego/Oparzelina.

Sparzyćp. nied. [[M. Arcta Słownik ilustrowany języka polskiego/Parzyć; złączyć w parę, dobrać do pary, skojarzyć; s. ś., = złączyć ś. cieleśnie (o zwierzętach); zawieść ś., źle wyjść na czym; kto ś. na gorącym sparzy i na zimne dmuch a = kto doznał straty, ten nabiera przesadnej ostrożności.

Spas, miejsce na brzegu lasu, na którym się bydło pasie.

Spasać, dok. Spaść; wypasać, zjadać, jako paszę: s. łąkę, zboże; paść, tuczyć, czynić tucznym; s. co kim, dawać co komu do zjedzenia, jako paszę.

Spasiony, Spasły, Spaśny, otyły, tłusty; o człowieku: gruby; o zwierzęciu: tuczny.

Spaskudnieć, stać ś. paskudnym, zeszpetnieć.

Spasłyp. [[M. Arcta Słownik ilustrowany języka polskiego/Spasiony.

Spasować, podczas gry w karty; nie deklarować gry; zaprzestać, nie brać udziału, dać za wygranę; zbiednieć, zmarnieć.

Spaszować, zaniechać, zbiednieć, dojść do upadku, zmarnieć, stracić.

Spaśćp. nied. [[M. Arcta Słownik ilustrowany języka polskiego/Spadać.

Spaśćp. nied. [[M. Arcta Słownik ilustrowany języka polskiego/ Spasać.

Spaśne (-go\ zapłata za pasienie, za paszę; wynagrodzenie za szkody w polu a. na łące, wyrządzone przez bydło; prawo pastwiska wspólnego.

Spaśny — Spasły.

Spat, Szpat, nm., nazwa mineralogiczna ciał krystalicznych, dzielących ś. na blaszki rozmaitej grubości o powierzchni mieniąeej ś.; s. ciężki = to samo co baryt; s. djamentowy = jest nieprzezroczystą, chropowatą, brudno zabarwioną odmianą korundu; s. islandzki czyli s. wapienny = jest dużym, przezroczystym, bezbarwnym kryształem węglanu wapnia, załamuje światło podwójnie i dlatego używa ś. do wyrobu narzędzi optycznych.

Spatula, łć., łopateczka do przyciskania języka przy oglądaniu gardła; łopateczka do mieszania lekarstw, do nakładania farby na paletę lub zbierania z niej p. [[M. Arcta Słownik ilustrowany języka polskiego/Szpachla.

Spauzować, wstrzymać ś., zaprzestać.

Spawać, łączyć kuciem dwa kawałki żelaza a. metalu, rozpaliwszy je w ogniu.

Spawalny, dający ś. spawać, spajalny; służący do spawania.

Spazm, gr., automatyczny, mimowolny skurcz mięśni; s-y, w języku potocznym: krzyk nerwowy, silny płacz ze łkaniem, omdleniem, kurczowym niepohamowanym śmiechem, nerwową czkawką i biciem serca.

Spazmatyczka, £r., kobieta, często chorująca na spazmy.

Spazmatyczny, gr., mający cechy ataku nerwowego, kurczowy.

Śpazmatyk, grczłowiek cierpiący na spazmy.

Spazmodyczny, łć., p. [[M. Arcta Słownik ilustrowany języka polskiego/Spasma-

tyczny.

Spazmować, dostawać spazmów.

Spaźniaćp. [[M. Arcta Słownik ilustrowany języka polskiego/Spóźniać.

Spąchać, zwąchać, zwietrzyć, zwęszyć; s. ś. z kim = porozumieć ś., umówić ś., zwąchać ś., wejść w konszachty z kim.

Spąg, spodnia warstwa ciał kopalnych.

Specjalik, łć., zdr., od [[M. Arcta Słownik ilustrowany języka polskiego/Specjał.

Specjalista, łć., oddający ś. wyłącznie jednemu zawodowi, studjujący poszczególną tylko gałąź wiedzy, wszechstronnie i gruntownie znający jaki przedmiot, biegły, znawca.

Specjalistka, łć., forma żeńs. od [[M. Arcta Słownik ilustrowany języka polskiego/Specjalista.

Specjalizacja, łć., wyodrębnianie, dzielenie nauk, zajęć na odrębne fachy; doskonalenie się w wybranem zajęciu, nauce, rzemiośle i t. p.

Specjalizować, łć., rozłożyć na poszszególne części, kierunki, zakresy, wyszczególniać; s. ś., zawód jaki wszechstronnie poznawać, zawód ten wyłącznie uprawiać, badać, opracowywać.

Specjalnie, łć., wyłącznie, głównie, szczegółowo.

Specjalność, łć., gałąź wiedzy, zawód, zajęcie, któremu wyłącznie ktoś ś. oddaje, a. które zna wszechstronnie i gruntownie; biegłość wyłączna w jakim kierunku lub zakresie.

Specjalny, łć., dotyczący głównie jednej rzeczy; wyłączny, wyjątkowy, szczególny, właściwy, umyślny, odrębny; niezwykły, przedni, wyborowy, przedziwny; charakterystyczny; 8-a broń = nazwa artylerji, inżynierji wojskowej i sztabu gieneralnego.

Specjał, łć., przysmak, łakoć; osobliwość. Specyficzny, łć., właściwy czemu; wyłączny; wynikający z odrębności natury jakiej rzeczy; s. środek lekarskip. [[M. Arcta Słownik ilustrowany języka polskiego/Specyfik; s-a waga = oznaczenie, ife razy ciało jest cięższe niż woda lub niż powietrze tejże samej objętości, ciężar właściwy.

Specyfik, łć., lekarstwo służące wyłącznie do leczenia pewnej tylko choroby.

Specyfikacja, łć., wyliczenie pojedyńczych rzeczy, tworzących jedną całość; wyszczególnienie, spis szczegołowy.

Specyfikować, łć., wyliczać szczegóły, stanowiące razem jedną całość a. jeden zbiór, wyszczególniać.

Specymen, łćwzór, próba, okaz próbny, robota próbna.

Spedycja, wł., załatwienie; przewóz lub wysyłka rzeczy i towarów do miejsc odległych.

Spedytor, wł.p. [[M. Arcta Słownik ilustrowany języka polskiego/Ekspedytor.

Spektakl, łć., widowisko, przedstawienie teatralne.

Spektator, łć., widz.

Spektralna łć. analiza, rozbiór widmowy, badanie składu chemicznego ciał na podstawie widma, które dają świecące ich pary i gazy.

Spektrometr, łc., spektroskop, połączony z narzędziem mierniczym do określenia linji widmowych.

Spektroskop, łć., przyrząd optyczny, przeznaczony do otrzymywania widm ciał płonących, dokładnego badani a ich i mierzenia (f.).

Spektrum,

łć., widmo; w optyce obraz świetlny, otrzymany przez rozszczepienie na części składowe promieni światła, przechodzących przez pryzmat, widmo optyczne; straszydło, zjawisko.

Spekulacja, U., dosł. rozważanie, badanie; w filozofji dochodzenie prawd, leżących po za obrębem doświadczenia; domysły nie dające ś. oprzeć na podstawie doświadczenia; rachuby i widoki w życiu potocznym, w handlu, w przemyśle; przedsiębiorstwo, interes, obliczony na zysk, zależny od warunków, okoliczności niezawisłych od przedsiębiorcy; kupno przedmiotu, kiedy jest tańszy, w przewidywaniu zysków ze sprzedaży jego, kiedy podrożeje; s. giełdowa = obliczanie zysków z powodu przewidywanej różnicy cen i kursów.

Spekulacyjny, łć., przym. od [[M. Arcta Słownik ilustrowany języka polskiego/Spekulacja; s-a filozofja = filozofja wywodząca poznanie za pomocą dociekania rozumowego (w przeciwieństwie do filozofji empirycznej.

Spekulant, łć., przedsiębiorca oddający ś. spekulacjom handlowym, goniący za zyskami niepewnemi, zależnemi od okoliczności.

Spekulatywny, łć., badawczy.

Spekulować, łć., obmyślać co, rozważać, kombinować; liczyć na co, obmyślać jaki interes korzystny, prowadzić interesy handlowe ryzykowne.

Spekulum, łć., zwierciadełko lekarskie, narzędzie chirurgiczne do badania wnętrza niektórych organów ciała, wziernik.

Speleologja, U., nauka o jaskiniach. część gieologji.

Spelunka, łć., jaskinia, nora; przen., obskurna miejscowość, lokal brudny; kąt zakazany, zapadły.

Spelna, zupełnie, pełno, całkiem; s. w wyraz.: jest niespełna rozumu = bzik, warjat, narwaniec.

Spelniacz, Spełniciel, człowiek, który co spełnia, wykonawca.

Spełniać, dok. Spełnić; wprowadzać w czyn, wykonywać, dokonywać, dopełniać, uskuteczniać, doprowadzać do koóca, urzeczywistniać; ziszczać, uiszczać; s. kielich = wypróżniać, pić do dna; s. czyje zdrowie = pić z życzeniem komu zdrowia; s. puhar goryczy, rozkoszy, rozpaczy i t. d = doznawać wszelkiej goryczy, rozkoszy, rozpaczy i t. p.; s. puhar mądrości = wszystkiego ś. uczyć; s. ś., wchodzić w czyn, w wykonanie, uskuteczniać ś., urzeczywistniać ś., sprawdzać ś., ziszczać ś„ być doprowadzanym do skutku; skończyć ś.

Spełnićp. nied. [[M. Arcta Słownik ilustrowany języka polskiego/Spełniać.

Spełzać, dok. Spełznąć; czołgając ś., pełznąc, zsuwać ś., ześlizgiwać ś.; tracić żywość barw, płowieć, blaknąć, blednieć; s. na niczym = nie doprowadzać do żadnego rezultatu, nie przychodzić do skutku, na niczym ś. kończyć, rozchwiewać ś., nie dopisywać.

Spełzły, spłowiały, wyblakły; ten, który spełzł na niczym, nie doprowadził do żadnego rezultatu.

Spełznąćp. nied. [[M. Arcta Słownik ilustrowany języka polskiego/Spełzać.

Spencer, ang., ubiór krótki męski i kobiecy, jakby frak bez poł (f.).

Spencerek, ang., mały spencer.

Spendować, nm., wydatkować, łożyć, ofiarowywać.

Spenetrować, U., przetrząsnąć, przeszukać, zbadać, wyśledzić, przeniknąć.

Speranda, łć., zysk spodziewany, nadzieje, widoki na coś.

Sperka, kawałek słoniny skwarek, szperka.

Sperlać się, pokrywać ś. jakby perłami, przybierać kształt i wygląd pereł.

Sperma, gr., płyn nasienny.

Spermacet, gr., p. [[M. Arcta Słownik ilustrowany języka polskiego/olbrot.

Spermatoblasty, gr., komórki w kanalikach nasiennych, zawierające spermatozoa.

Spermatocyty, gr., p. [[M. Arcta Słownik ilustrowany języka polskiego/Spermatoblasty.

Spermatozoa, gr., tak zwane żyjątka nasienne, złożone z główki i ogonka, wykonywające żywe ruchy.

Speza, wł., wydatek, koszt.

Spędzaćp. nied. [[M. Arcta Słownik ilustrowany języka polskiego/Spędzić; zganiać do kupy, pędząc zgromadzać; odpędzać precz, rozpędzać, pędząc usuwać z drogi; przepędzać, przeżywać, przebywać, trawić: s. czas, zimę, wakacje i t. d.; pędzeniem mordować: s. konie, męczyć nadto; poniżać, upokarzać, zrzucać, strącać; s. płód = wywoływać sztucznie poronienie; s. na kogo winę = składać, zmawiać.

Spędzićp. nied. [[M. Arcta Słownik ilustrowany języka polskiego/Spędzać.

Spiąćp. nied. [[M. Arcta Słownik ilustrowany języka polskiego/Spinać.

Spichlerz, nm., — p. [[M. Arcta Słownik ilustrowany języka polskiego/Spichrz.

Spichrz, Spichlerz, nm., budynek na zboże w ziarnie; skład, zbiór.

Spicz, ang., krótka, dosadna mówka, przemówienie, toast.

Spiczak, młody jeleń, dostający pierwszych rogów; przen., gołowąs, młodzieniaszek, młokos.

Spiczastyp. [[M. Arcta Słownik ilustrowany języka polskiego/Spiczasty.

Spićp. nied. [[M. Arcta Słownik ilustrowany języka polskiego/Spijać.

Spiec — i>. nied. Spiekać.

Spiek, Spieka, Spiekota, skwar, upał, gorąco.

Spiekać, dok. Spiec; ściskać gorącem, wysuszać nadto, palić; spiec raka = zarumienić ś., oblać ś. rumieńcem; opiekać, opalać; s. ś., zsychać ś. od gorąca, palić ś.; parzyć ś, opalać ś.

Spiekielniać, dok. Spiekielnić; robić piekielnym, strasznym, nikczemnym, podłym; s. ś., stawać ś. piekielnym, złym, podłym, nikczemnym, okropnym.

Spiekły, spieczony, zapiekły, spalony.

Spiekotap. [[M. Arcta Słownik ilustrowany języka polskiego/Spiek.

Spieniężać, ^.Spieniężyć; zmieniać na pieniądze, sprzedawać dla zyskania gotówki.

Spieniężeć, zmienić ś. w pieniądz, zostać spieniężonym.

Spierać, dok. Zeprzeć; spychać, odpychać, odpierać, wypierać, wypędzać, przepędzać, prąc, zbijać, spychać do kupy; opierać, wspierać, gruntować, zasadzać; kolka mię s-a = mam kłucie w boku; sparło mię = mam kurcze żołądka; a bodaj cię kolka sparła! = przekleństwo; s. ś., zbijać ś., spychać ś. do kupy: kry lodowe ś. sparły; sprzeczać ś., kłócić ś., prowadzić z kim dyskusję, polemikę.

Spierać, dok. Sprać; wypierać, wymywać brud, plamy; przen., bić, tłuc, łomotać kogo; s. ś., dawać ś. sprać, niknąć, płowieć po praniu.

Spierścieniać, skręcać, zwijać.

Spieszać (się), dok. Spieszyć (ś.); robić (ś.) z konnego pieszym.

Spieszniep. [[M. Arcta Słownik ilustrowany języka polskiego/Spiesznie.

Spieszno komu, śpieszy ś., pilno mu jest.

Spiesznyp. [[M. Arcta Słownik ilustrowany języka polskiego/Spieszny.

Spieszyćp. [[M. Arcta Słownik ilustrowany języka polskiego/Śpieszyć.

Spięcie, dokonana czynność spinania; coś służącego do spinania, spinka, zapinka, sprzążka, klamra.

Spięknieć, wypięknieć, wyładnieć.

Spiętrzać, dok. Spiętrzyć; wznosić ś. do góry, wzbijać ś. do góry, gromadzić; s. ś., gromadzić ś. do góry, wysoko wznosić ś., wzbijać ś. ku górze.

Spijać, dok. Spić; pić, upijać z wierzchu, wypijać to, co było na powierzchni jakiego płynu; wypijać, wychylać kielichy, urządzać libacje; s. ś., upijać ś., używać za wiele trunków; przen., odurzać ś. rozkosznie, upajać ś.

Spikać się, dok. Spiknąć ś.; zmawiać ś. tajemnie, sprzymierzać ś., porozumiewać ś., sprzysięgać ś., zwłaszcza na czyjąć niekorzyść; zespalać ś., łączyć ś.

Spikanard, ang., u starożytnych nazwa rozmaitych substancji aromatycznych pochodzenia roślinnego, a zwłaszcza nazwa olejku wonnego, wydobywanego z gatunku rośliny kozłek indyjski, używanego do namaszczania i bardzo cenionego, na Wschodzie stosowanego jako lek, nard.

Spiknienie, spisek, zmowa, sprzysiężenie.

Spilśniać (się), dok. Spilśnić (ś.); zbijać (ś ), sklejać (ś.) wkształcie pilśni, filcować (ś.), skłębiać (ś.).

Spiłowaćp. nied. [[M. Arcta Słownik ilustrowany języka polskiego/ Spiłowywać.

Spiłowywać, dok. Spiłować; ścinać, zbierać pilnikiem a. piłą.

Spina, łć., w anat., krzyż, grzbiet; długi i szeroki mur wysunięty, mający przeszło 8 stóp szerokości, przedzielający szranki w cyrku na 2 części, na jego grzbiecie wznosiła ś. maleńka świątynia a. obelisk, poświęcony słońcu.

Spina, sprzążka.

Spinacz, człowiek, który co spi na: s. wagonów = robotnik, spinający wagony, składające ś. na pociąg; pająk dwupłucny.

Spinaczka, pęto, powróz do pętania koni; powrozek, łączący dwie bronyr.

Spinać, dok. Spiąć; zapinając łączyć, zapinać, wiązać; związywać, kojarzyć, sprzęgać; ściągać, ściskać: s. konia ostrogami; s. ś., być spinanym, spinać siebie samego, ściągać ś., ściskać ś.; podnosić ś. na tylne nogi; o koniu: stawać dęba, wspinać ś.

Spinakp. [[M. Arcta Słownik ilustrowany języka polskiego/Szpinak.

Spinel, fr., minerał, związek glinu i magnezji z tlenem, krystaliczny, przezroczysty, o pięknym połysku, rozmaicie zabarwiony (czarno, czerwono, niebiesko, zielono), zaliczany do kamieni szlachetnych.  Spinet, Szpinet, wł., dawny instrument klawiszowy podobny do fortepjanu.

Spinka, rodzaj guziczka ruchomego luźnego do spinania bielizny a. ubrania.

Spinocyzm, pogląd filozofa Spinozy, utrzymującego, że każdy szczegół wszechświata jest cząst-

Spintaryskop, gr., przyrząd, obmyślony przez Crookes’a, złożony z cząstki chlorku radu, z ekranu powleczonego siarkiem cynku i z mikroskopu, przez który widać wężyki ogniste, ustawicznie błyskające na ekranie.

Spinterje, łć-, monety, kamienie rznięte, gemmy z nieprzyzwoitemi wizerunkami.

Spiołunić, zaprawić piołunem, przesycić goryczą.

Spionować, sprawdzić za pomocą pionu, czy co jest pionowe, sprostować według pionu; zbadać ranę sondą.

Spiorunować, Spiorunić, porazić jakby piorunem, razić jakby gromem; zbić w jedno, jakby od piorunu; s. Ś., w piorun ś. zmienić.

Spiral, fr., sprężynka okrągła w zegarku, poruszająca wahadło.

Spiralny, #., ślimakowaty, kształtu śruby, obwijający ś. dokoła siebie w sposób ciągły na podobieństwo skorupki ślimaka lub sprężyny w zegarze.

Spirea, łć., ozdobna i pachnąca roślina ogrodowa z rodziny różowatych, tawuła (fig.).

Spirometr, gr., przyrząd do mierzenia ilości powietrza, jaką płuca obejmują.

Spiryfery, łć., rodzaj mięczaków kopalnych.

Spirylle, łć., drobnoustroje, bakterje kształtu wężykowatego.

Spirylloza, łć., choroba spowodowana przez spirylle.

Spiryt, łć., p. [[M. Arcta Słownik ilustrowany języka polskiego/Spirytysta.

Spirytualista, łć., zwolennik i wyznawca zasad spirytualizmu.

Spirytualistka, łć., forma żeńs. od [[M. Arcta Słownik ilustrowany języka polskiego/Spirytualista.

Spirytualizacja, łć., wyciąganie wyskoku; uduchownienie.

Spirytualizm, łć., pogląd filozoficzny, polegający na przekonaniu, że istnieją tylko istoty duchowe, a cały świat materjalny egzystuje jedynie pozornie jako wytwór wrażeń i myśli; pogląd przyjmujący odrębne istnienie duszy i dający przewagę duchowi (przeciwieństwo materjalizmu).

Spirytualizować, łć., wyciągać spirytus; uduchowniać.

Spirytualja, Spirytuosa, ^napoje rozgrzewające, trunki.

Spirytualny, łć., duchowy.

Spirytus, łć., wyskok, alkohol; mieszanina alkoholu z wodą w stosunku takim, że alkoholu jest więcej niż wody.

Spirytusować, łć., dodawać spirytusu (do trunków); s. ś., zamieniać ś. na spirytus, wytwarzać w sobie spirytus np. w sokach owocowych.

Spirytusowy, łć., odnoszący ś. do spirytusu; działający za pomocą spirytusu: lampka s-a.

Spirytysta, łć., zwolennik spirytyzmu.

Spirytystyczny, dotyczący spirytyzmu.

Spirytyzm, łć., wiara w możliwość stosunków z duchami zmarłych, oraz ogół czynności z tą wiarą złączonych, a zmierzających do wywoływania duchów i porozumienia ś. z niemi.

Spis, spisywanie, obliczenie, popis: s. ludności; wykaz, rejestr, lista według przedmiotów, kolei a. alfabetu: s. rzeczy.

Spisa, nm., dzida, kopja, lanca, oszczep, pika, włócznia, drąg zakończony kolcem żelaznym, używane jako broń do przebijania nieprzyjaciół.

Spisaćp. nied. [[M. Arcta Słownik ilustrowany języka polskiego/ Spisywać; s. komu skórę: zbić, śćwiczyć, strzepać; s. ś. = znaleźć ś. stosownie a. niestosownie, zrobić coś właściwego a. niewłaściwego; pięknieś ś. s-ał! = zleś sobie postąpił; s-ał ś. jak Grabski w tańcu = skompromitował ś. niewłaściwym wystąpieniem, odezwaniem ś.i t. d.

Spisek, sprzysiężenie, sprzymierzenie, związek tajny, konspiracja, bunt, zmowa.

Spiskować, knuć spiski, sprzysięgać ś., sprzymierzać ś. tajnie, konspirować.

Spiskowiec, uczestnik spisku, spiskowy, sprzysiężeniec.

Spiskowy, odnoszący ś. do spisku; rzecz., spiskowiec.

Spisnik, Spiśnik, żołnierz uzbrojony w spisę.

Spisowy, odnoszący ś. do spisu, rejestrowy; popisowy, konskrypcyjny.

Spisowy, nm., odnoszący ś. do spisy.

Spisywacz, człowiek, który spisuje, regiestrator.

Spisywać, dok. Spisać; zbierać na piśmie, wyszczególniać na piśmie po kolei jedno po drugim, rejestrować, układać spis, robić popis; układać na piśmie, redagować; s. ś., porozumiewać ś., zmawiać ś., sprzysięgać ś., sprzymierzać ś.; popisywać ś.

Spity, który ś. upił, pijany.

Spiż, nm., bronz, z którego leją działa i dzwony; przen., dzwon a. działo.

Spiża, żywność, prowjant.

Spiżak, nmdzwonek spiżowy.

Spiżarenka, Spiżarka, mała spiżarnia.

Spiżarnia, schowanko, schowka, skład na produkty spożywcze, na wiktuały; śpichlerz, śpichrz.

Spiżarniany, odnoszący ś. do spiżarni; przechowywany w spiżarni: zapasy s-e.

Splanchnografja, gr., opisanie wnętrzności.

Splanchnologja, gr., dział anatomji, obejmujący naukę o trzewiach (wnętrznościach).

Splasnąć, spłaszczyć ś., osiąść; klasnąć: s. rękami.

Splatać, dok. Spleść; plotąc łączyć jedno z drugim; plotąc robić, wić, uwijać; plotąc, otaczać; jednoczyć, zespalać, kojarzyć, łączyć w jedno; plotkę robić; s. Ś., plątać ś., łączyć ś., wikłać ś., usidlać ś., zaplątywać ś.; jednoczyć ś., bratać ś., spajać ś.; splatać Sobie włosy, czesać ś.; wypadać tak ta. inaczej, brać pewien obrót, składać ś., wychodzić na dobre a. złe.

Splatanka, coś splecionego, plecionka.

Splażyć, zbić, wybić, wytłuc, wytuzować.

Splecić (się), Spleczyć (się), odwrócić (ś.) do siebie plecami.

Splenp. [[M. Arcta Słownik ilustrowany języka polskiego/Splin.

Splenalgja, gr., choroba śledziony.

Splendeca, wł.p. [[M. Arcta Słownik ilustrowany języka polskiego/Splendor.

Splendor, łć., świetność, okazałość, przepych, blask.

Spleniczny, Splinowy, tyczący ś. śledziony.

Splennik, Splinnik, śledziennik, melancholik.

Splenografja, gr., opisanie śledziony.

Splenopatja, gr., choroba śledziony.

Spleśćp. nied. [[M. Arcta Słownik ilustrowany języka polskiego/Splatać.

Spieśnialy, który spleśniał.

Spleśnić, okryć (ś.) pleśnią.

Spleśnieć, dostać pleśni, pleśnią ś. pokryć, zapleśnieć; nie iść z postępem, zacofać ś., zgnuśnieć. SPLE

Śpiewka, skorupiak widłonogi. | Spłata, Spłat, spłacenie; spłaSplin, ang., chorobliwy rozstrój | canie częściowe ratami, nerwowy, objawiający ś. zobojętSpław, spadek rzeki, bieg nanieniem na wszystko, zmniejszeturalny wody; spływ, spust, zbieg, niem energji woli, chorobliwym np. dwu rzek; fala, bałwan; żesmutkiem, przygnębieniem, obrzygluga rzeczna, transport wodny, dzeniem życia, śledziennictwo. spust towarów po wodzie; lekki Splot, splecienie; coś splecionekawał drzewa u sieci dla utrzygo; lm., s-y = zwoje, skręty, piermania jej górnego brzegu na pościenie włosów, warkocze, kosy. wierzchni wody; kępa na stawie, Splotowaty, mający kształt sploI podnosząca ś. i opadająca z wotu. i dą; część wędki z kory a. korka,

Splunąćp. nied. [[M. Arcta Słownik ilustrowany języka polskiego/ Spluwać. pływająca po wodzie, spławek, płySpluwacz, człowiek, który wrciąż wak. spławik; sadź, skrzynia z dziuspluwa, plwacz. rami zapuszczana w wodę, dla u-

Spluwaczka, naczynko napełniotrzymania w niej żywych ryb. ne piaskiem a. trocinami do spluSpławek, pływak u wrędki dla wania w nie, kraszuarka. utrzymania haczyka w dowolnej

Spluwać, dok. Splunąć; wyrzucać głębokości, z ust ślinę, flegmę; wypluwać; wySpławiacz, Spławiciel, człowiek, powiadać gorzkie, nieprzyjemne ’ który spławia, pławiciel. słowa; s-nąć w grze w palanta: = Spławiać, dok. Spławić; spusznie utrzymać piłki, gdy ś. ją złapie, czać po wodzie, transportować woSpluwka, silna spluta, plwocina, dą, puszczać wpław, pławić, kąSpłacać, dok. Spłacić; płacąc, pac, zmywać, zlewać; topić, rozumarzać: s. dług, wypłacać, uiszpuszczać; szlamować, odpławiać. czać ś. z długu, z należności; płaSpławik, pływak, mięczak brzucić należność częściowo, ratami; s. chopełzy, skrętowy, kogo: płacić, wypłacać, co mu ś. Spławisko, miejsce spławu czynależy dla umorzenia jego preli spadu wrody; kępa na Sanie, utensji i prawT do czego; s. dług | kazująca ś. po opadnięciu wody. wdzięczności = wywdzięczać ś. Spławka, spławik.

Spłacalny, dający ś. spłacić, moSpławne (-ego), opłata od żeżliwy do spłacenia. i glugi.

Spłacheć, szmata, płat, gałgan, Spławnik, Spławniczy, pływak; oderwany od ubrania; ubogie wy! retman, przewodnik statku wodtarte ubranie; płaski kawTał czego, nego; flisak, oryl. szmat: s. gruntu. Spławność, żeglowność.

Spłachetek, mały spłacheć. Spławny, żeglowny, nadający ś.

Spłacić —p. nied. [[M. Arcta Słownik ilustrowany języka polskiego/ Spłacać. do żeglugi, do przewozu, do tran-

Spładzaćp. [[M. Arcta Słownik ilustrowany języka polskiego/Płodzić. sportów: s-a rzeka; kanał s. = od-

Spłakać, płaczem dwrócić, usuprowadzający wrody, nieczystości nąć co od siebie; s. ś., rozpłakać płynne; zlany, zbroczony, ociekająś. z żalu; napłakać ś. gorzko, zmęcy czym; spławiający, spłókujący. czyć ś. płaczem; przen., pokryć Spłaz, pochyłość, spadzistość, ś. jakby łzami, np. rosą. spadek.

Spłaszaćp. [[M. Arcta Słownik ilustrowany języka polskiego/Płoszyć. Spłazina, wzgórek wśród błot, po-

Spłaszczaćp. [[M. Arcta Słownik ilustrowany języka polskiego/Płaszczyć. rosły drzewami.

Spłaszczenie, miejsce spłaszczoSpłazisty, lekko spadzisty, pone, płaskie, zgniecenie. chyły.

Słownik języka polskiego. — T. II. Spłodzić —p. [[M. Arcta Słownik ilustrowany języka polskiego/Płodzić.

Spłomieniać, spalać, obejmować | płomieniem, rozżarzać.

Spłonąć, spalić ś., pójść z dymem, zgorzeć; zarumienić ś., sponsowieć.

Spłowiałość, barwa spłowiała.

Spłowiały, wyblakły, spełzły, wypłowiały.

Spłóczyny, woda brudna pozostała po opłókaniu, pomyje.

Spłókaćp. nied. [[M. Arcta Słownik ilustrowany języka polskiego/Spłókiwać; s. ś., przegrać znaczną sumę pieniędzy, zgrać ś.

Spłókiwać, dok. Spłókać; płócząc zmywać; spławiać.

Spłyń, spływ, ściek, odpływ.

Spłynąćp. nied. [[M. Arcta Słownik ilustrowany języka polskiego/Spływać.

Spływać, dok. Spłynąć; płynąć z góry na dół, ściekać; przypadać komu, przechodzić, spadać na kogo, zstępować, stawać ś. czyimś udziałem; zsuwać ś., opadać łagodnie, opadać; zwisać, zwieszać ś.; skłaniać ś., staczać ś.; płynąć z wodą, płynąc uchodzić, znikać; odpływać odchodzić; przen., co do czasu: mijać, ubiegać, schodzić; broczyć ś., posoczyć ś., opływać, ociekać, oblewać ś.; s-nąć = zjawić ś., przybyć; s. a. s. ś., płynąc łączyć ś., zlewać ś. w jedno; wypływać, przepływać.

Spobożnieć, stać ś. pobożnym.

Spocząćp. nied. [[M. Arcta Słownik ilustrowany języka polskiego/Spoczywać; odpocząć, wytchnąć.

Spoczciwieć, stać ś. poczciwym.

Spoczwarzać, dok. Spoczwarzyć; czynić poczwarnym, nadawać potworne kształty.

Spoczynek, odpoczywanie, spoczęcie, spoczywanie, stan spokoju, chwile wolne, nic nieczynienie, bezczynność; siedzenie, ławka; iść na s. = kłaść ś. spać; dzień ma ś. ku s-owi = kończy ś.; stan s-u = stan emeryta, dymisja; przejść, być przeniesiony w stan 8-u = *wyjść do emerytury; ostatni, wieczny s. = stan człowieka po zgonie, śmierć; miejsce wiecznego s-u = cmentarz, mogiła, grób; pozostawienie gruntu przez kilka lat odłogiem, aby ś. stał plenniejszym, ugor; miejsce odpoczynku, podest na schodach dla odpoczynku.

Spoczynkowy, odnoszący ś. do spoczynku, dający spoczynek.

Spoczywać, dok. Spocząć; być w stanie spoczynku, nic nie robić, odpoczywać, wypoczywać dla nabrania sił do nowej pracy; s. na kim, być za co odpowiedzialnym; przyjmować na siebie obowiązek; poprzestawać na kim, na czym; s. na czym, mieć co za podstawę, za podporę, opierać ś. na czym; być ukrytym, taić ś., skrywać ś., znajdować ś.; przestawać być czynnym, nie być w użyciu; niech pan spocznie = proszę usiąść, zająć miejsce!; s. snem wiecznym = być umarłym, nie żyć; spocząć w Bogu, spocząć na wieki = umrzeć; niech s-a w pokoju! = niech będzie pokój jego duszy!; s. na laurach, na wawrzynach = zdobywszy sławę, dokonawszy ważnego dzieła, przestawać być czynnym, zadowoliwszy ś.tym, co ś. zdobyło.

Spodek, podstawka szklana, fajansowa, porcelanowa, metalowa, pod szklankę, pod filiżankę w kształcie małego talerzyka; spód, strona spodnia.

Spodeńki (-ów), zdr. od [[M. Arcta Słownik ilustrowany języka polskiego/Spodnie.

Spodjum, gr., węgiel, otrzymywany przez wyprażanie kości bez przystępu powietrza, używany w przemyśle, zwłaszcza przy fabrykacji cukru ze względu na własności silnie odbarwiające; popiół z metalu; sadze z palonej kości słoniowej.

Spodlały, który spodlał, znikczemniały.

Spodleć, spodlić ś.

Spodlić, podłym uczynić; s. ś., stać ś. podłym.

Spodlonyp. [[M. Arcta Słownik ilustrowany języka polskiego/Spodlały.

Spodni, będący na spodzie, odnoszący ś. do spodu, dolny, niższy.

Spodnie (-ni), męskie ubranie na nogi, pantaljony, ineksprymable, rajtuzy.

Spodniowy, dotyczący spodni, zdatny na spodnie.

Spodobać się, podobać ś., przypadać komu do gustu.

Spodobnieć, stać ś. podobnym, upodobnić ś.

Spodomancja, gr., wróżenie z popiołów.

Spodziać się — Spodziewać ś.

Spodziewać się, mieć nadzieję, przeczuwać, oczekiwać, że ś. coś stanie; s. ś. kogo, oczekiwać przybycia czyjego; sądzić, mniemać, myśleć, być pewnym; s. ś. po kim, rokować sobie, obiecywać sobie; liczyć na to, że ktoś coś zrobi; s-am ś., przysł., ma ś. rozumieć, oczywiście, ja myślę, niezawodnie.

Spodziewanie, nadzieja, w wyraż.: nadspodziewanie, nadspodzianie = gdy ś. na ten wynik zupełnie nie liczyło, wbrew wszelkiej rachubie.

Spoetycznieć, stać ś. poetycznym.

Spoetyzować, przedstawić w sposób poetyczny.

Spoganić, uczynić kogo poganinem; s. ś. = stać ś. poganinem.

Spoganieć, zostać poganinem.

Spogańszczećp. [[M. Arcta Słownik ilustrowany języka polskiego/Spoganieć.

Spoglądać, dok. Spoglądnąć; zwracać spojrzenie, oczy, wzrok na co, na kogo, rzucać, okiem, patrzyć, wodzić oczami, poglądać, spozierać.

Spogodnieć, stać ś. pogodnym, weselszym; wypogodzić ś., wyjaśnić ś.

Spogrzewać, skuwać na gorąco żelazo z żelazem, szwejsować.

Spoićp. nied. [[M. Arcta Słownik ilustrowany języka polskiego/ Spajać.

Spoidło, rzecz spajająca, łącząca, wiążąca, łącznik, wiązadło;

gruba masa włókien poprzecznych, łącząca dwie półkule mózgowe (fig.).

Spoina, miejsce spojenia, fuga; szczelina spojona.

Spoistość, spójność, związek wewnętrzny cząstek ciała.

Spoisty, pozwalający ś. spoić, spajalny, mający własność spajania, łączenia ś. z czym; spajający; ścisły, tęgi, twardy, zbity.

Spoiwop. [[M. Arcta Słownik ilustrowany języka polskiego/Spoidło.

Spojenie, czynność spajania;miejsce, gdzie co spojono, spoina; zrost a. połączenie dwu kości chrząstkozrostem, nie dozwalające na wykonywanie ruchów.

Spojnica, coś, co służy do spojenia, spójnia, spoidło, spoiwo, łącznik, wiązadło.

Spojownik, hebel do robienia fug, do żłobkowania.

Spojówkap. [[M. Arcta Słownik ilustrowany języka polskiego/Spójnica; błona, pokrywająca część przednią gałki ocznej i wewnętrzną powierzchnię powieki, miejsce przejścia z gałki ocznej na powiekę, łącznica.

Spojrzećp. nied. [[M. Arcta Słownik ilustrowany języka polskiego/ Spozierać.

Spojrzenie, rzucenie wzrokiem na kogo, na co; wzrok, oczy, zwrócone na kogo, na co.

Spokojnie, przysł., ze spokojem, bez niepokoju; cierpliwie, z zimną krwią.

Spokojniuchny, Spokojniutki, całkiem spokojny.

Spokojność, spokój, cisza; s. sumienia = brak zgryzot, wyrzutów sumienia, niepoczuwanie ś. do grzechu.

Spokojny, nacechowany spokojem; cichy, łagodny, nie unoszący ś., potulny, nie porywny, nie gwałtowny; odznaczający ś. spokojem: sen s. = równy, nie przerywany; s-e posiadanie = nie kwestionowane; życie s-e = nie burzliwe, nie awanturnicze; koć s. = nie narowisty; jestem o to 8, = nie troszczę ś. o to, jestem pewien tego.

Spokorniały, który spokorniał.

Spokornieć, stać ś. pokornym.

Spokój, spokojność, cisza, pokój: daj mi s.! = nie mów do mnie, nie nudź mię, nie dokuczaj mi.

Spokrewniać (się\ dok. Spokrewnić (ś.); łączyć (ś.) związkami pokrewieństwa, spowinowacić ś.

Spolaczaly, ten, który stał ś. Polakiem a. polskim, spolszczony.

Spolaczeć, Spolaczyć się, Spolonizować się, Spolszczeć, Spolszczyć się, stać ś. Polakiem, nabrać cech polskich.

Spolaczyć, Spolonizować, Spolszczyć, przerobić na Polaka; nadać cechy polskości; s. ś. spolaczeć.

Spolaryzować, ulec polaryzacji.

Spolaryzowane światło = światło, które-uległo polaryzacjip. [[M. Arcta Słownik ilustrowany języka polskiego/Polaryzacja.

Spolić, zespolić, złączyć, związać.

Spolimeryzować się, ulec polimer ji.

Spolitycznieć, stać ś. politycznym, nabrać charakteru politycznego; stać ś. politykiem, stać ś. zręcznym, przebiegłym; stać ś. grzecznym, uprzejmym, dobrze wychowanym, obytym, towarzyskim.

Spolitykować, zbyć co grzecznością, wyrzec ś. czego, odstąpić od czego przez delikatność.

Spolja, łć., łupy wojenne, zdobycz; odznaki rycerskie.

Spoljacja, ic., wyzucie z posiadania przez gwałt lub podstęp, wydzierstwo, złupienie.

Spoljarjum, łć., izba obok areny igrzyskowej, służąca ranionym gladjatorom za szpital; do tej izby również wleczono gladjatorów poległych w czasie widowiska; u dawnych Rzymian skarb gromadzony z łupów, kryjówka; szatnia.

Spoljator, łć., zdzierca, łupieżca, rabuś.

Spolonizowaćp. [[M. Arcta Słownik ilustrowany języka polskiego/Spolszczyć.

Spolować, upolować, ubić, złowić na polowaniu; polując spenetrować, przeszukać, przetrząść na polowaniu, poszukując zwierzyny.

Spolszczećp. [[M. Arcta Słownik ilustrowany języka polskiego/Spolszczyć ś.

Spolszczyć, Spoionizować, zrobić Polakiem a. polskim, przełożyć co na język polski, przyswoić co językowi polskiemu; s. Ś., przejąć ś. narodowością i cechami polskiemi.

Społeczeństwo, kompanja, towarzystwo, grono ludzi; wielka gromada ludzi a. ogół mieszkańców zjednoczonych pod względem politycznym, duchowym, obyczajowym w jedną całość, społeczność, ludzkość, naród.

Społecznica, Społeczniczka, forma żeńska od [[M. Arcta Słownik ilustrowany języka polskiego/Społecznik.

Społecznictwo, gorliwe zajmowanie ś. sprawami społecznemi, działalność dla dobra społecznego.

Społecznie, przysł., społem, razem, wspólnie; wzajemnie, zobopólnie.

Społecznik, człowiek, zajmujący ś. gorliwie sprawami społecznemi; działacz społeczny; towarzysz, kolega.

Społeczność, wspólność, wzajemność; towarzystwo; obcowanie, stosunek wzajemny; związek, łączność, współżyciep. [[M. Arcta Słownik ilustrowany języka polskiego/Społeczeństwo.

Społeczny, wzajemny, wspólny, ogólny, publiczny; odnoszący ś. do społeczeństwa, społeczeński, socjalny.

Społem, przysł., razem, pospołu, wespół, wspólnie; jednocześnie, hurmem.

Społu, przysł.p. [[M. Arcta Słownik ilustrowany języka polskiego/Społem.

Spomagać-z Wspomagać.

Spomarańczowieć, nabrać barwy pomarańczowej.

Spominać, dok. Spomnieć; wspo — minąć, przypominać; wzmiankować, napomykać.

Spominka, wzmianka, napomknięcie.

Spomnieć p. [[M. Arcta Słownik ilustrowany języka polskiego/nied. Spominać.

Spomóc —p. [[M. Arcta Słownik ilustrowany języka polskiego/Wspomóc.

Spomścić się, zemścić ś.; zmęczyć ś.; zdotsyć ś. na co.

Spona, klamra, kluba, rygiel; zwora, szpąga.

Spondaiczny, gr., złożony ze spondejów: s. wiersz.

Spondej, gr., w heksametrze greckim i łacińskim stopa wierszowa, złożona z dwuch długich zgłosek.

Sponiterować się, zniszczyć ś., zniszczyć zdrowie z powodu złego życia.

Sponka, spinka, haftka.

Sponsja, łć., przyrzeczenie, obietnica uroczysta.

Spontaniczność, łć., samodzielność, pochodzenie działalności z wolnej woli, z własnego popędu, mimowolność (np. ruchu).

Spontaniczny, łć., dobrowolny, dowolny, samorzutny, powstający bez podniety z zewnątrz.

Sponurzeć, stać ś.’ ponurym, spochmurnieć.

Spopielaciały, który stał ś. popielatym.

Spopielacieć, nabrać barwy popielatej.

Spopielać, (się), dok. Spopielić (ś.); obracać (ś.) w popiół, zgorzeć, stlić ś.

Spopielały, który spopielał.

Sporady, gr., wyspy, jakby rozrzucone na morzu bezładnie, zwłaszcza w archipelagu greckim.

Sporadyczny, gr., pojedyńczy, tu i owdzie ś, spotykający; s-e choroby = choroby nieepidemiczne, pojedyńcze wypadki jakiej choroby.

Sporek, roślina z rodziny mokrzycowatych (fig.).

Spornia, miejsce naprzeciw słońca, ściana odbijająca promienie słoneczne.

Sporność, skłonność do sprzeczaniaś., do zwady;spór, sprzeczka, kłótnia, nieporozumienie; cecha tego, co jest przedmiotem sporu.

Sporny, lubiący ś. sprzeczać, sprzeczny, swarliwy, zwadliwy, kłótliwy, przekorny, zostający w sporze; będący przedmiotem sporu; sprzeciwiający ś., przeciwny; przen., oporny, trudny do wykonania, żmudny w robocie.

Sporo, przysł., dosyć, dość dużo, w znacznej ilości; ochoczo, raźno, zręcznie, śpiesznie.

Sport, ang., rozrywki, które obok przyjemności, przyczyniają ś. do wyrobienia zręczności i siły, hartują i wzmacniają ciało (myśliwstwo, jazda konna, wiosłowanie, ślizgawka, polowanie, pływanie, różne gry ogrodowe etc.).

Sportowiec, ang., człowiek, zajmujący ś. sportami, zwolennik sportów.

Sportowy, ang., odnoszący ś. do sportów, właściwy sportom.

Sportsmen, ang., ten, kto z zamiłowaniem oddaje ś. jakiemu sportowi; ten, kto doprowadza uprawiany sport do pewnej doskonałości.

Sportsmenka, ang., forma żeńs. od [[M. Arcta Słownik ilustrowany języka polskiego/Sportsmen.

Spory, dość wielki, dość znaczny, dodatni; raźny, ochoczy, składny, zręczny, skory, śpieszny, żwawy.

Spory, ^., zarodniki, mikroskopijne ciałka, wytwarzane przez rośliny skrytokwiatowe; gdy oddzielają ś. od rośliny macierzyI stej i padną na grunt odpowie dni, natenczas kiełkują i dają poI czątek nowej roślinie.

Sporysz, roślina z gromady grzybów; rośnie na ziarnach zboża w kłosach, V \1/ używana w lecznictwie

Sporządzać, dok. Sporządzić; przygotowywać, \\ robić, szykować,. wykonywać, urządzać, organizować; układać, pisać: s. akt notarjalny, testament; oporządzać, zaopatrywać; naprawiać, reparować.

Sporzej, stop. wyż. od [[M. Arcta Słownik ilustrowany języka polskiego/Sporo.

Sporzyć, mnożyć, przymnażać, pomnażać, przysparzać, powiększać; darzyć, szczęścić, błogosławić na mieniu; s. ś., przysparzać ś., powiększać ś., przyrastać, przymnażać ś.; szczęścić ś., powodzić ś., darzyć ś.; s. a. s. ś., kłócić ś., spierać ś., sprzeczać ś.

Sposągowieć, Sposążeć, stać ś. niby posągiem, osłupieć, skamienieć, zdrętwieć.

Sposążyć, zmienić jakby w posąg.

Sposępniały, ten, który sposępniał, zasępiony, zachmurzony.

Sposępnieć, stać ś. posępnym, posmutnieć, stracić humor, zachmurzyć ś.

Sposobić (się), czynić ś. sposobnym, przygotowywać (ś.), liczyć (ś.), kształcić (ś ), starać (ś.) o co, przysposabiać (ś ); urządzać

(ś.), zaopatrywać (ś.), ekwipować (fi.).

Sposoblk, fortel, wybieg.

Sposobność, zdatność, zdolność, uzdolnienie, talent; wprawa, biegłość; okoliczność sprzyjająca, pora, okazja, zręczność.

Sposobny, uzdolniony, zdolny, zdatny, utalentowany; skory, pochopny, zręczny, skłonny; on na to s. = jest skory do tego, można ś. tego po nim spodziewać. Sposób, tryb, rodzaj, gatunek.

manjera, kształt, wzór, modła; droga, środek; kształt, pozór, powierzchowność; styl, porządek w sztukach plastycznych; w jaki s.? = jakim s-em?, przy użyciu jakich środków?; takim s-em, w taki s. = w takim razie, wobec tego; dziwnym s-em, w dziwny s. = dziwnym zbiegiem okoliczności; s-em próby, pożyczki = jako próbę, jako pożyczkę; w żaden s., żadnym s-em, na żaden s. = żadną miarą, pod żadnym pozorem; podawać s., znaleźć s. = radę, możność; s. na upór = środek skuteczny; s. na co, przeciw czemu — recepta, przepis; wziąć ś., brać ś. na s., na s-y; w dobry s. = łagodnie, z perswazją; = używać fortelów, wybiegów, s. do żyeia = majątek, fortuna, środki utrzymania, zajęcie dochodowe; nie s! = niepodobna, niepodobieństwo, nie można; żadnym s-em = bynajmniej, wcale.

Spostrzec, Postrzecp. nied. [[M. Arcta Słownik ilustrowany języka polskiego/ Spostrzegać, Postrzegać; zoczyć, ujrzeć, zobaczyć; s. ś. = pomiarkować ś., poznać ś. na czym; opamiętać ś., zmitygować ś.

Spostrzegacz, człowiek, który spostrzega, obserwator.

Spostrzegać, dok. Spostrzec; postrzegać, dostrzegać, zauważać, obserwować; s. ś., zaczynać przekonywać ś o swoim błędzie, o swojej winie, reflektować ś., dochodzić do opamiętania, mitygować ś, zastanawiać ś. nad swoim postępowaniem; poznawać ś. na czym, orjentować ś.; ani ś. spostrzeże = nawet nie zauważy.

Spostrzegalnia, obserwatorjum astronomiczne.

Spostrzegalny, taki, którego można spostrzec, dostrzegalny.

Spostrzegawczość, zdolność czynienia spostrzeżeń, zmysł obserwacyjny.

Spostrzegawczy, zdolny do czynienia spostrzeżeń, obserwacyjny. Spostrzeżenie, czynność. spostrzegania; odkrycie, zrobione drogą obserwacji, zjawisko spostrzeżone.

Sposzyć-z nieci. Sposzywać.

Sposzyt, zeszyt, poszyt.

Sposzywać, dok. Sposzyć; zszywać dwie a. więcej rzeczy w jedno; łączyć, zbierać w jedno.

Spotężnieć, stać ś. potężnym, wzrosnąć do potęgi, wzmocnić ś.

Spotkaćp. nied. [[M. Arcta Słownik ilustrowany języka polskiego/Spotykać.

Spotkanie, zejście ś. dwu a. więcej osób; schadzka, zjazd; potyczka, utarczka, wyjść na czyje s. = naprzeciw kogo.

Spotniały, spocony.

Spotrzebować z nied Spotrzebowywać.

Spotrzebowywać, dok. Spotrzebować; zużywać na swoją potrzebę, zużytkowywać.

Spotulnieć, stać ś. potulnym, spokornieć.

Spoturmaozyć się, przyjąć wiarę mahometaóską, sturczyć ś., zbisurmanieć.

Spotwarzać, dok. Spotwarzyć kogo; rzucić naft potwarz, obmówić, oczernić, zniesławić, oszkalować, oskarżyć fałszywie, obgadać.

Spotwarzyć, /, nied. Spotwarzać.

Spotworzyć, potworem uczynić; spoczwarzyć, nadać kształty potworne.

Spotykać, dok. Spotkać; s. kogo, a. s. ś. z kim, idąc, natykać ś. na niego, schodzić ś. z nim w drodze, natrafiać na kogo, na co, znajdować kogo, cfo; doświadczać, zaznawać czego, kosztować czego; zdarzać ś., trafiać ś., przytrafiać ś. komu: s-tkał go wielki zaszczyt^ stał ś, jego udziałem, wyróżnił ś.. s-ło go wielkie nieszczęście = dotknęło go; s. ś. z kim, widzieć ś. z nim nie u niego, nie u siebie; rozpocząć z nim walkę, uderzać na niego, napadać, walczyć, ścierać ś.

Spotyrać, sponiewierać.

Spoufalaćp. [[M. Arcta Słownik ilustrowany języka polskiego/Poufalić.

Spoważniać, dok. Spoważnić; poważnym a. poważniejszym czynić, powagi dodawać.

Spowiadać, słuchać spowiedzi; badać, wypytywać; s. ś., wyznawać grzechy na spowiedzi; zwierzać ś., wywnętrzać ś., dzielić ś. z kim jakąś tajemnicą, czynić wyznanie czego.

Spowić, Spowinąćp. nied. [[M. Arcta Słownik ilustrowany języka polskiego/Spowijać.

Spowiednica, Spowiadalnica, kon-

fensjonał.

Spowiednik, ksiądz spowiadający-

Spowiedny, odnoszący ś. do spowiedzi.

Spowiedź, wyznawanie swoich grzechów, spowiadanie ś.; s. uszna = kiedy na ucho kapłanowi wyznaje ś. grzechy; s. powszechna = kiedy wyznaje ś. grzechy głośno, wobec całego zboru; s. gieneralna z całego życia = ze wszystkich grzechów życia; przen., wyznanie czegoś tajemnego, zwłaszcza winy; wynurzenie ś., zwierzenie ś.; powiem prawdę, jak na s-dzi, jak na świętej s-dzi = zupełnie szczerze, nic nie ukrywając.

Spowijać, dok. Spowić, Spowinąć; zawijać, okręcać w powijaki: s. niemowlę; przen., otulać; osłaniać, owijać.

Spowinąćp. [[M. Arcta Słownik ilustrowany języka polskiego/Spowić.

Spowinowacać, dok. Spowinowacić; czynić powinowatym, spokrewniać, koiigacić; s. ś., powinowatym ś. stawać, koiigacić ś., spokrewniać ś.

Spowodowywaćp. [[M. Arcta Słownik ilustrowany języka polskiego/Powodować.

Spowszechniały, który spowszechniał.

Spowszechnić, Spowszechniećp. [[M. Arcta Słownik ilustrowany języka polskiego/Powszechnie, Powszechnieć.

Spowszedniały, który spowszedniał.

Spowszedniećp. [[M. Arcta Słownik ilustrowany języka polskiego/Powszednieć.

Spozierać, dok. Spojrzeć; patrzeć, spoglądać, kierować wzrok na kogo, na co, zwracać oczy na kogo, na co; zwracać uwagę na co.

Spoziomować, sprowadzić do poziomu, zniwelować, uczynić poziomym.

Spożyć —p. nied. [[M. Arcta Słownik ilustrowany języka polskiego/ Spożywać.

Spożyteczniać, dok. Spożytecznić; czynić pożytecznym, zużytkowywać.

Spożytkowaćp. nied. [[M. Arcta Słownik ilustrowany języka polskiego/ Spożytkowywać.

Spożytkowywać, dok. Spożytkować, używać pożytecznie, wyzyskiwać, mieć korzyść z czego.

Spożywać, dok. Spożyć; używać czego na swoją potrzebę, spotrzebowywać; zużywać, zjadać, konsumować; s. kogo = dać mu radę, zwalczać go, pokonywać go.

Spożywca, człowiek, który spożywa, konsument; ostatni s.człowiek, który kupuje coś na swoje własne potrzeby, nie zaś na handel.

Spożywczy, odnoszący ś. do spożywców; dający ś. spożyć, jadalny; odnoszący ś. do produktów spożywczych: sklep s. = sklep z wiktuałami do codziennej potrzeby.

Spód, część dolna, spodnia, dół; strona lewa, czyli odwrotna; pod s. = pod ubranie; s-m u dołu, dołem, od dołu, od s-u = od dołu, u s-u góry = u stóp góry.

Spódnica, spodnia suknia kobieca od pasa do dołu, halka: część ubrania kobiecego od pasa ku dołowi; część spodnia tużurka a. żakieta, wraz z połami; trzymać ś. spódnicy = być zależnym od kobiety, matki a. żony; s. nim rządzi = daje ś. powodować kobiecie.

Spódnicowaty, mający kształt spódnicy.

Spódniczarka, szwaczka, umiejąca specjalnie szyć spódnice.

Spódniczka, mała spódnica, trzyć ś. s-i = starać ś. o przychylkobiet, dawać ś. powodować

kobiecie; biegać za 8-ami = zalecać ś. do kobiet, być kochliwym.

Spódniczyna, licha, marna, spódnica.

Spój, wszystko, co służy do spajania, spoiwo; spoidło; miejsce spojenia, wiązanie, szew; spojenie, złączenie, związek; skład, układ, budowa.

Spójnia, trzymanie ś. razem, łączność, związek, spójność.

Spójnik, część mowy nieodmienna, służąca do łączenia wyrazów i zdań pojedyóczych wT zdania złożone.

Spójność, łączność, związek, siła utrzymująca w związku cząstki ciała fizycznego.

Spójny, odznaczający ś. dość wielką spójnością, ścisły, twardy, spoisty, szczelny.

Spojrzećp. [[M. Arcta Słownik ilustrowany języka polskiego/Spojrzeć.

Spólnictwo, wspólnictwo, udział, uczestnictwo w czym.

Spoinie, przysł., wspólnie, społem, razem.

Spólnik, uczestnik jakiego przedsiębiorstwa, uczestnik spółki.

Spólność, wspólność, społeczeństwo.

Spólnota, wspólność, spółka; jednota.

Spólny, dotyczący wielu, naleI żący do wielu, wspólny, ogólny, powszechny; społeczny, krajowy, narodowy, społeczeński.

Spól,p. [[M. Arcta Słownik ilustrowany języka polskiego/Współ i Wespół.

Spóładministrator, AYspóładministrator, administrator razem z innym administratorem.

Spółakcjonarjusz, Współakcjonarjusz, akejonarjusz wraz z innymi akcjonariuszami.

Spólaktor, Współaktor, aktor wraz z innymi aktorami.

Spółapostoł, towarzysz apostoła, taki satn apostoł, jak i inny.

Spółarendarz, Współarendarz a ren dujący, dzierżawiący co wraz z innym arendarzem. Spółautor, „Współautor, autor czego wraz z innym autorem.

Spólbiesiadnictwop. [[M. Arcta Słownik ilustrowany języka polskiego/Symbjoza.

Spółbiesiadniczka, forma żeńs. od [[M. Arcta Słownik ilustrowany języka polskiego/Spółbiesiadnik.

Spółbiesiadnik, Współbiesadnik, Spółgodownik, jeden z biesiadników, uczestnik biesiady, uczty, istota żyjąca z drugą istotą w symbjozie.

Spółbliźni, Współbliźni, bliźni w stosunku do drugiego bliźniego.

Spółbojowniczka, forma żeńs. od [[M. Arcta Słownik ilustrowany języka polskiego/Spółbojownik.

Spółbojownik, Współbojownik, jeden z bojowników, uczestnik boju, taki sam bojownik, jak i inni.

Spółbracia, zbiór., ogół spółbraci, zakonnicy jednego klasztoru.

Spółbrat, jeden z braci w stosunku do innych braci, współbrat.

Spólbraterski, Spółbratni, odnoszący ś. do spółbrata.

Spółbraterstwo, stosunek wzajemny współbraci.

Spółbrzmienny, jednobrzmiący.

Spółbyt, Spółbytność, Współbyt, byt spółczesny drugiemu bytowi.

Spółchrześcijanin, chrześcijanin w stosunku do innych chrześcijan, brat w Chrystusie.

Spółcierpieć, cierpieć wraz z kimś cierpiącym, współczuć, współubolewać, dzielić z kim jego cierpienie.

Spółcierpienie, podzielane z kim cierpienie.

Spółczesność, współczesność, pokolenie współczesne.

Spółczesny, żyjący, odbywający ś. w tym czasie, co i ktoś inny a. coś innego, współczesny, równoczesny, jednoczesny: s. nam = tegoczesny; rzecz., człowiek, żyjący w tym samym czasie, co i ktoś inny.

Spółcześnie, przysłw tym samym czasie, współcześnie.

Spółczłowiek/ człowiek w stosunku do innych ludzi.

Spółczucie, Współczucie, odczuwanie cudzych wrażeń a. cierpień, litość, współubolewanie.

Spółczuć, czuć razem z kimś innym; współczuć, dzielić jego uczucia.

Spółczująco, przysł., w sposób spółezujący, ze spółczuciem, współczująco.

Spółczulny, współczujący.

Spółczułośćp. [[M. Arcta Słownik ilustrowany języka polskiego/Spółczucie.

Spółczynnik, Współczynnik, w fiz., liczba, wyrażająca ilościowo pewne własności ciał; w matem., czynnik liczbowy jednomianu lub wyrażenia algiebraicznego, koeficjent.

Spółczynny, Współczynny, spółdziałający, działający wraz z kim innym.

Spółdłużnik, Współdłużnik, człowiek, który zaciągnął dług razem z kim innym.

Spółdymny, używTający wspólnego ogniska, mieszkający pod jednym dachem; rzecz., człowiek używający wspólnego z kim ogniska, współlokator.

Spółdziałacz, Współdziałacz, człowiek działający razem z innym działaczem.

Spółdziałaczka, forma żeńs. od [[M. Arcta Słownik ilustrowany języka polskiego/Spółdziałacz.

Spółdziałać, należeć czynnie do czego, mieć w czym udział czynny, działać razem z kim innym, współd