Częstochowa w obrazach historycznych/Skarbiec
| <<< Dane tekstu >>> | |
| Autor | |
| Tytuł | Częstochowa w obrazach historycznych |
| Wydawca | S. Szczepanowski i A. Potocki |
| Data wyd. | 1898 |
| Druk | Drukarnia Uniwersytetu Jagiellońskiego |
| Miejsce wyd. | Kraków |
| Źródło | Skany na Commons |
| Inne | Pobierz jako: EPUB  • PDF  • MOBI  Cały tekst |
| Indeks stron | |
O złożonych przez pobożnych królów polskich darach, wspomnieliśmy już; tu przytoczymy w krótkości, co się znajduje obecnie w skarbcach, których jest dwa: mały i wielki. Wchodzi się z zakrystyi do małego, a z tego do wielkiego.
Mały skarbiec — tu są tylko naczynia święte, jako to:
1) Monstrancya wielka szczerozłota (o niej mówiliśmy, jako zrobionej przez Kordeckiego, na pamiątkę obrony Jasnej Góry).
2) Krucyfix, dar Zygmunta I (1510 r.).
3) Kielich srebrny, wyzłacany, koralami ozdobiony, dar króla Michała (1670 r.).
4) Kielich szczerozłoty ze spodem porcelanowym, dar Augusta III (1740 r.).
5) Kielich srebrny, suto wyzłacany i perłami, oraz drogimi kamieniami ozdobiony, z emalią, przedstawiającą mękę Chrystusa Pana, dany przez jednego z Lubomirskich z Rzeszowa.
6) Relikwiarz srebrny z kostką św. Kazimierza.
7) Monstrancya srebrna, złocona, pięknej roboty braciszka Paulinów Makarego Szypkowskiego.
8) Statuetka N. P. M. Niepokalanego Poczęcia, z bursztynu, prześlicznej roboty, ofiarowana przez ks. Adama Komarowskiego, opata Cystersów w Oliwie z r. 1611.
Z tego skarbca drzwiczki prowadzą za ołtarz cudownego obrazu.
Wielki skarbiec znajduje się na piętrze nad samą zakrystyą. Jest to sala podłużna o dwóch oknach, obstawiona szafami przy ścianach. W nich i w komodach, które są pod niemi, lub na wielkim stole, postawionym w środku sali, umieszczone są zabytki ofiar pobożnych czcicieli Matki Bożej, jakie jeszcze ocalić zdołano. Zaledwie połowa tych miejsc dziś jest zapełnioną; z tem wszystkiem wartość tych okruszyn dawnej obfitości dotąd jeszcze jest wielką. I tak jest tu:
1) Sukienka Matki Boskiej brylantową zwana, którą zrobił i dyamentami wyszył na granatowym aksamicie, wyżej już wspomniany Makary Szypkowski. Wielkość i piękność drogich kamieni nie do opisania, całe prawie tło niemi wyszyte. Wszystkie znakomite domy polskie, a mianowicie Konstanty Sobieski, najwięcej się do tego swojemi darami przyczynili. Może tu weszły także wszystkie drogie kamienie owej Ogińskiej, wojewodziny trockiej, siostry znakomitego biskupa krakowskiego Andrzeja Załuskiego, który o niej powiada:
Wszystkie swoje klejnoty, co ich tylko miała,
Na ołtarz Matki Boskiej zanieść kazała.
(Ob. rękopis: »Polska w obszernych wiadomościach«). Drugi jej brat, Józef Załuski, biskup kijowski, porwany i wywieziony był przez Moskali do Kaługi. Powracając z niewoli, wprost do tej siostry swojej zajechał.
Są jeszcze dwie inne sukienki do zmiany w ubraniu cudownego obrazu, która co rok w Wielki czwartek się odbywa (jak wyżej wspomnieliśmy).
Jedna z nich nazywa się Rubinową, również bardzo bogata; druga Perłową, była wpierw na tle zielonym, roztacza się w najpiękniejsze wzory bogaty haft perłowy dyamentami i drogiemi kamieniami gdzieniegdzie przeplatany.
NB. Sukienki te wszystkie w r. 1843 zostały umiejętnie przerobione: Perłowa — na tło karmazynowe; Rubinowa — na tło fioletowe; Brylantowa — na tło zielone.
2) Ornat, czyli tylko tylna część jego, z aksamitu karmazynowego, perłami wyszywany, niezawodnie z XV wieku. Otóż ten ornat w skarbcu pokazują (a nawet i Baliński, niedokładnie mu przypatrzywszy się, błędnie opisuje), że był przywieziony przez ks. Opolskiego z Rusi. Wspomnieliśmy wyżej, że wyszyty perłami na tym ornacie św. Paweł, pustelnik, świadczy, że nie mógł być w Rusi robiony.
3) Ornat królowej Jadwigi ze złotej lamy w kwiaty, perłami wyszywany. Na kolumnie jego tylnej widać wypukło z pereł wyrabiane figury — najwyżej jakaś królewska postać, dalej Matka Boska na półksiężycu stojąca, niżej św. Jan ewangelista z orłem, kielich trzymający; najniżej dwie dziecinne figury. Na przedniej kolumnie znajduje się pięć podobnych wizerunków wypukłych, między któremi widać N. M. Pannę siedzącą i archanioła Gabryela. Wszystkie te postacie złotem i perłami szyte. Podobny do tego ornat, dar także królowej, znajduje się w skarbcu katedry krakowskiej.
4) Aparaty do Mszy św., to jest kapa, ornat i dalmatyki na srebrnem tle z rzadką pracowitością i sztuką wyszyty w Warszawie, podług miejscowego podania przez dwanaście zakonnic i ofiarowany w r. 1720 przez ks. Krasowskiego, kanonika warszawskiej kollegiaty; osoby wypukło wyszywane.
5) Aparat perłowym zwany, z zupełnem przyrządzeniem, nadzwyczaj bogaty, ze strzyżonego aksamitu na srebrnem tle kwiecistemi wzorami z pereł i drogich kamieni wyhaftowany w r. 1721 staraniem ks. Konstantego Moszyńskiego, przeora Jasnogórskiego. Uszyty jest z ofiar, ale głównie z aksamitu szkarłatnego płaszcza królewicza Jakóba Sobieskiego, r. 1697 ofiarowanego.
6) Kapa złotolita przepysznej tkaniny, z ofiary księżnej holsztyńskiej (Holstein-Beck) Orzelskiej, córki Augusta II. U spodu kapy zadziwia bogactwem swem i prześliczną robotą pas, na czerwonym aksamicie perłami i drogimi kamieniami, z ofiar wziętymi, szyty, między którymi uderza oczy szafir nader wielki, otoczony dziewięciu dyamentami z daru prymasa Potockiego. Przedtem na szczycie tej kapy znajdował się łabędź z bardzo drogich pereł wyhaftowany — dziś go niema.
7) Ornat na srebrnem tle w złote kwiaty szyty, u spodu z herbem polskim i szwedzkim. Dar królowej Konstancyi, żony Zygmunta III (a nie Zygmunta III, jak podaje Baliński).
8) Trzy ornaty z litej materyi, kamieniami wysadzane; dar Jakóba, Aleksandra i Konstantego królewiczów Sobieskich.
9) Aparat zupełny z koronek złotych brabanckich, na tle bogatem (?) uszyty; imię ofiarującego nieznane.
10) Zbiór starodawnych Różańców z pięknych jaspisów wyrobionych, ofiarowanych przez różne znakomite osoby, w tej liczbie przez Stefana Batorego i króla Sobieskiego. Ofiarowany zaś przez panią Granowską (którą?), składa się z paciorków srebrnych filigranowej roboty, w sześciu dziesiątkach.
11) Monstrancya kryształowa, brylantami wysadzana, dar króla Michała i żony jego (1670 r.); dwa lichtarze, brylantami wysadzane, ampułki koralowe i puszka takaż do komunikantów — dar cesarzowej austryackiej, matki królowej Eleonory.
12) Miecz Stefana Batorego.
13) Pochwa złocista bez klingi po Janie III (ob. szczegóły wyżej).
14) Lampa srebrna, dar króla Sobieskiego; sam tu ofiarował i przy sobie zawiesić rozkazał (1676 r.).
15) Sztandar dwubuńczuczny,
16) Puhar srebrny,
17) Zegar bronzowy i
18) Dwie tace srebrne, dary króla Sobieskiego.
19) Krzesło z drzewa ciemnego, kością słoniową misternie wysadzane, w siedzeniu i oparciu wyplatane. Wedle tradycyi klasztornej, krzesło to miało być Kazimierza Wielkiego.
20) Ołtarzyk hebanowy, srebrem wysadzany, na wzór którego zrobiono r. 1650 takiż sam, w większych wymiarach, do cudownego obrazu. Ołtarzyk ten okrywają cztery blachy srebrne z wyobrażeniem na nich wypadków z życia Chrystusa Pana i Matki Bożej. Należał do św. Kazimierza; po śmierci jego, z jegoż polecenia odesłany na Jasną Górę.
22) Ofiary królowej Maryi Józefy (o tych było wyżej).
23) Dwunastu Apostołów, sześć lichtarzy i dwa krzyże z porcelany saskiej od Augusta III.
24) Dawne czekany, pięknie wyrabiane, i laski marszałkowskie.
25) Ryngraf z wyobrażeniem Matki Bożej Częstochowskiej.
26) Kij pielgrzymi ks. Mikołaja Radziwiłła (Sierotki), Wojewody Wileńskiego; po powrocie jego z pielgrzymki do Ziemi świętej przez niego tu złożona (1584 r.).
