Częstochowa w obrazach historycznych/Forteca
| <<< Dane tekstu >>> | |
| Autor | |
| Tytuł | Częstochowa w obrazach historycznych |
| Wydawca | S. Szczepanowski i A. Potocki |
| Data wyd. | 1898 |
| Druk | Drukarnia Uniwersytetu Jagiellońskiego |
| Miejsce wyd. | Kraków |
| Źródło | Skany na Commons |
| Inne | Pobierz jako: EPUB  • PDF  • MOBI  Cały tekst |
| Indeks stron | |
Zygmunt III powziąwszy myśl ufortyfikowania Jasnej Góry, zesłał tu r. 1621 inżyniera, który ułożył plan mającej się założyć tutaj fortecy. Skończyło się jednak na tym planie, i na zwykłem opasaniu klasztoru murem. Myśl jednak ufortyfikowania Jasnej Góry trafiła do przekonana Paulinów, i prowincyał zakonu Marcin Gruszkowicz zawarł umowę z Janem Zywerch’em, mieszczaninem krakowskim r. 1631 d. 7. lipca o wymurowanie ściany fortecznej od strony zachodniej, wprost bramy klasztornej, z dwoma basztami na rogach i fosą 5 łokci głęboką a 6 szeroką, również murem obwiedzioną, co miało kosztować 3.500 zł. W ślad za tem i Władysław IV własnym funduszem poparł to dzieło. Roku bowiem 1638 polecił przez lat 10 wypłacać corocznie z dochodów starostwa Sandomierskiego po 2.000 zł. na budowę Jasno-Górskiej twierdzy. Na r. 1639 dołożył drugie 2.000 zł. z tegoż źródła, i przy kopaniu fundamentów pod mury twierdzy, własnemi rękami w tem brał udział. I tak powstała forteczka zwana fortalitium Marianum, którą cudownie obronił Kordecki od wojska Szwedzkiego. Po odpędzeniu Szwedów, Sejm r. 1658 konstytucyą przeznaczył starostwo Kłobuckie na koszta poprawienia uszkodzeń fortecy w czasie Szwedzkiej wojny zaszłych i na dalsze jej utrzymanie. Z tego funduszu Paulini nietylko wały i zewnętrze mury forteczne poprawili, ale i czworogran klasztoru w sposobie zamku o sześciu ośmiobocznych wieżach przyozdobili i dachówką pokryli. Przy naprawie tej twierdzy, Jan Kazimierz sam rydlem ziemię kopał, a Królowa Marya Ludwika w koszach wynosiła takową.
Na potrzeby fortecy r. 1681 Andrzej Potocki wojewoda krakowski zobowiązał się rocznie dawać 1.000 zł., a brat jego Felicyan wojewoda sieradzki w tym celu dawał 5.000. W czasie reparacyi odbywanych r. 1717 Leszczyński wojewoda kaliski, dziedzic Kruszyny, dostarczał wiele bardzo wedle potrzeby drzewa ze swoich lasów. W tym celu także i Sejm r. 1717 na mocy konstytucyi oddał Paulinom starostwo Brzeźnickie[1] na wieczne czasy, a także 30.000 zł. R. 1726 Stan. Mateusz Rzewuski hetman polny ściągnął piechotę domową z województw wielkopolskich: poznańskiego, kaliskiego, sieradzkiego, łęczyckiego i ziemi wieluńskiej do robót fortecznych.
Staraniem prowincyała Moszyńskiego, a kosztem klasztoru r. 1674 wystawiono od wschodu bastyon podług planu znakomitego znawcy sztuki wojennej fortyfikacyi (o czem wydał i dzieło wielkiej wartości) Krzysztofa Mieroszowskiego. Drugi od zachodu bastyon stanął kosztem ks. Jerzego Dominika Lubomirskiego starosty olsztyńskiego, który na to r. 1720 zapisał 50.000 zł. Tenże Lubomirski przybywszy z żoną r. 1722 dał jeszcze 4.000 zł. na pierwszą bramę i plan jej przysłał. A r. 1742 Józef Potocki, wówczas wojewoda kijowski, hetman w. k. dał 1.000 dukatów na wystawienie bastyonu od wschodu, według planu Krystyna Dahlke’go podpułkownika artyleryi kor., który całe ufortyfikowanie przyprowadził do stanu doskonałości militarnej.
Nowowzniesionym bastyonom nadano nazwy od ich fundatorów; pierwszy od strony wschodnio-południowej Potockich (Józefa i Ludwika), drugi od strony Częstochówki, Szaniawski (biskupa krakowskiego), trzeci od kościoła św. Rocha, Morsztynów (kasztelan sandecki), czwarty od Kawodrzy (skończony 1736) Lubomirskich.
Podczas konfederacyi Barskiej za Puławskiego forteca Jasno-Górska wzmocnioną jeszcze została wedle planów francuskich oficerów Choisi i Viosmenila.
O dalszych losach fortecy wspomnieliśmy wyżej.
- ↑ Starostwo to Brzeźnickie płaciło kwarty 1.288 zł. Tu się urodził r. 1415 Długosz i poeta Marcin Molski. Starostwo to Brzeźnickie i Kłobuckie — Stanisław August r. 1783 miesiąca września odebrał Paulinom; mieli oni do nich jeszcze prawo, gdyż poseł lubelski Wybranowski na Sejmie wniósł był projekt odebrania ich Paulinom i z tego powodu wyznaczona była komisya.
