Betleem polskie/Akt II
| <<< Dane tekstu >>> | |
| Autor | |
| Tytuł | Betleem polskie |
| Wydawca | D. E. Friedlein |
| Data wyd. | 1906 |
| Druk | Drukarnia Literacka |
| Miejsce wyd. | Kraków |
| Ilustrator | Włodzimierz Tetmajer |
| Źródło | Skany na Commons |
| Inne | Cały tekst |
| Indeks stron | |
|
HERÓD
AKT II.
Sala tronowa w pałacu Heroda, kapiąca od złota i drogich kamieni. W głębi, na środku ściany, tron pozłocisty na podwyższeniu pod purpurowym baldachimem, który spływa w bogatych fałdach aż ku ziemi. Po obu stronach tronu dwie ogromne arkady przysłonięte drogocennemi oponami.
Opona z prawej rozsuwa się powoli wśród potężnego dźwięku surm wygrywających fanfary. Wchodzą trębacze z herbowemi płachtami u trąb; za nimi oddział STRAŻY PRZYBOCZNEJ, PAZIOWIE, DWORZANIE, pomiędzy którymi HETMAN z mieczem państwa, KANCLERZ ze zwojem pergaminów, PODSKARBI i MARSZAŁEK; ci na poduszkach niosą złote jabłko i berło. Za nimi HERÓD w skarłatnym płaszczu, podbitym gronostajami i w koronie. Paziowie niosą za nim końce płaszcza. Orszak zamyka drugi oddział straży przybocznej. HERÓD zasiada na tronie. Dostojnicy ustawiają się po obu stronach na stopniach, dworzanie, poziowie i gwardya półkolem. Trąby milkną.
HERÓD
stojąc
O
Mój ukaz światem włada siada
Słuchajcie dygnitarze
I zda nam z tego sprawę, KANCLERZ
występuje i składa trzy nizkie ukłony
Samodzierżawny Panie!
Co już w grobie zbutwiały, HERÓD
Ukaz wydaj surowy,
Aż i duch buntu zginie. KANCLERZ
Rzekłeś wszechwładny Panie, z trzema głębokimi ukłonami wraca na miejsce
WIELKI PODSKARBI
występuje przed tron i składa potrójne ukłony
Władco rządzący światem,
Cóż lud bez ziemi znaczy? HERÓD
Masz przyzwolenie nasze MARSZAŁEK
przed tronem
I mnie posłuchaj, królu:
Oni we łzach i bólu HERÓD
Co? Tak mówi Marszałek?! Straż chwyta i wyprowadza Marszałka
CHÓR
daleki za sceną
Zapis nutowy jest tymczasowo wyłączony. Wśród nocnej ciszy głos się rozchodzi:
HERÓD
zaniepokojony
A to co za śpiewanie? Arcykapłan w dwurogiej mitrze z „tablicą pokoleń“ na piersiach, w szacie długiej, obwieszonej srebrnymi dzwoneczkami, wchodzi głębią przez prawą arkadę. Gdy staje na progu sali tronowej, widać poza nim w krużganku otwarte okno, przez które pada mocny blask ogromnej gwiazdy z promiennym warkoczem.
ARCYKAPŁAN
staje przed tronem i mówi w takt pieśni chóru, który za sceną śpiewa dalsze strofy kolendy
Oto nad światem wielka nowina:
Anieli śpiewem budzą pasterzy, Herod osłupiały z trwogi i gniewu zrywa się na tronie, ale słowa przemówić nie może. Arcykapłan wychodzi.
Milczenie
HERÓD
po chwili
Czy ja dzisiaj szaleję? do straży
Rzucić się na te tłumy,
CHÓR
za sceną blisko
Zapis nutowy jest tymczasowo wyłączony. Jezus malusieńki z chórem kolendy miesza się odgłos bębnów i krzyki trąb
DWORZANIE
Słychać bębnów łoskoty... Pędzeni przez straż, płazowani mieczami i bici nahajami, wpadają tłumem kolendnicy: mężczyźni i kobiety, starcy i dzieci w strojach z różnych okolic Polski. Końca tego tłumu nie widać; zalega on krużganek poza arkadą na prawo od tronu. W blasku gwiazdy Bożego Narodzenia widać tam głowę przy głowie. Gdzieniegdzie połyskują kopie i miecze straży. Ci, których wegnano do sali, stanęli w popłochu przed tronem, na przedzie Bartos.
HERÓD
Wy zbuntowane chamy,
BARTOS
Zapis nutowy jest tymczasowo wyłączony. Dzisiaj w Betleem, CHÓR
Dzisiaj w Betleem. BARTOS
Wesoła nowina, CHÓR
Bo Panna czysta, BARTOS
Porodziła Syna. CHÓR
Chrystus się rodzi,
Pasterze śpiewają, BARTOS
Chociaż w stajence, CHÓR
Chociaż w stajence, BARTOS
Panna Syna rodzi, CHÓR
Przecież On wkrótce, BARTOS
Ludzi oswobodzi. CHÓR
Chrystus się rodzi i t. d. BARTOS
My też idziemy, CHÓR
My też idziemy, BARTOS
Powitać Jezusa,
CHÓR
Króla nad królmi, BARTOS
Uwielbić Chrystusa. CHÓR
Chrystus się rodzi i t. d. Heród, uszom własnym niedowierzając, słuchał jakby otrętwiały z gniewu i zdumienia. Podczas drugiej strofy zrywa się na tronie z zaciśniętemi pięściami, rój dworzan otacza natychmiast króla, który miecz wyrywa z pochwy i daje nim znak Wielkiemu Hetmanowi. Na skinienie Hetmana dobosze uderzają w bębny między drugą a trzecią strofą. Podczas trzeciej straż obsadza wszystkie wyjścia, dobywa mieczów i ustawia się w szyk bojowy. Dworzanie obstąpili tron.
HERÓD
rozpalony złością do Hetmana
Hej Wielki Hetmanie Na skinienie Hetmana, trębacze uderzają w trąby pobudkę.
Zapis nutowy jest tymczasowo wyłączony. [1]Zasłona na prawo od tronu rozsuwa się; nowy hufiec wojsk Herodowych, sprawiony do boju, staje pod arkadą. Hetman z podniesionym mieczem, wskazuje tłum kolendników. Wojsko rzuca się na bezbronnych. W tej chwili między nacierającem wojskiem, a pasterzami, zjawia się chór Aniołów, z błyszczącymi na piersiach pancerzami, pod złocistą kapą zarzuconą na ramiona; na głowach szyszaki złote, w rękach płomienne miecze. Aniołowie rozpostartemi skrzydłami zasłaniają kolendników i na pobudkę trębaczy odpowiadają dalszym ciągiem kolendy:
CHÓR WOJSK ANIELSKICH
Zapis nutowy jest tymczasowo wyłączony. [2]Chwała na wysokości! Hufiec żołnierzy Herodowych przerażony, cofa się. Na skinienie Hetmana trąby grają tę samą pobudkę
CHÓR WOJSK ANIELSKICH
Chwała na wysokości i t. d. Wojsko Heroda w popłochu pada na ziemię. Hetman zbiega ze stopni tronu i sam staje na czele. Pobudka trąb, nowe natarcie
CHÓR WOJSK ANIELSKICH
pędząc przed sobą pierzchające roty i dworzan Herodowych
Chwała na wysokości i t. d. Cały dwór Heroda i jego straż rozpędzona, uciekają przez arkadę po prawej stronie tronu. Pod baldachimem zostaje sam Heród, blady z trwogi. Paziowie rzuciwszy pochodnie, pierzchli. Scenę oświeca łuna bijąca od Aniołów i blask betleemskiej gwiazdy, padający z krużganka z lewej strony tronu.
CHÓR KOLENDNIKÓW pod osłoną skrzydeł anielskich wychodzi,
śpiewając tę samą kolendę. Pieśń oddala się, słabnie, wkońcu cichnie. Heród, przejęty trwogą, został sam na tronie w pustej, ciemnej sali. Goły miecz leży na jego kolanach. Otula się w płaszcz królewski i siedzi długo bez ruchu.
HERÓD
Strach!... Ci złoci a biali, Nagle prostuje się na tronie i odwraca poza siebie, jakby słyszał jaki szelest
Kto tu? Słyszę — ktoś szepce podnosi miecz
Za oparciem tronu ukazuje się ciemna rogata głowa SZATANA, z błyszczącemi ślepiami. Z boków sterczą rozpięte, ogromne skrzydła nietoperze.
SZATAN
wychylając się ku siedzącemu Herodowi, szeptem
Nie lękaj się mnie panie
Mem królestwem otchłanie... HERÓD
Ratuj moją koronę, SZATAN
szeptem
Krwi trzeba i ofiary! HERÓD
Ratuj! Ja ci ołtarze SZATAN
półszeptem
Komu skronie koroną
Wszystko mu dozwolono, HERÓD
Nie działałem inaczej
I otoczon barłogiem, SZATAN
Dziecię, co jest twym wrogiem, znika
Heród po chwili zadumy zrywa się i mieczem uderza w jednę z tarcz herbowych u baldachinu. Na brzęk tarczy wbiegają PAZIOWIE z pochodniami, za nimi WIELKI HETMAN i ROTY PRZYBOCZNE
HERÓD
Wy tronu mego stróże,
I w pałacu czy w chacie Hetman wychodzi na czele roty przybocznej
Zaraz potem wchodzi KRÓLOWA w szkarłatnym płaszczu i koronie, za nią ORSZAK PAŃ DWORSKICH
KRÓLOWA
Panie u moich podwoi, HERÓD
Pani, bronię mego tronu.
Nie wiem, syn mój czy poddany, KRÓLOWA
pada na kolana przed tronem
Wejrzyj na łzy moje słone, HERÓD
Precz! Com kazał to się stanie. KRÓLOWA
zrywa się i wyciąga groźnie rękę
Zgiń, dziatek niewinnych kacie! Słania się na ręce pań dworskich, które ją wyprowadzają ze sali.
W arkadzie po prawej stronie tronu staje tłum kobiet, które straż stara się powstrzymać halabardami. Chór ten matek betleemskich jękiem i krzykami zawodzi, wyciągając ku sali tronowej pięści. Wśród ogólnego lamentu słychać wykrzyki urywane.
I. MATKA
Puśćcie mnie! Puśćcie! Do oczu mu stanę... II. MATKA
Zbójco! Na dziatki patrz pomordowane, III. MATKA
Herodzie, niech cię piorun boży spali! IV. MATKA
Niech żywcem stoczy cię trąd! V. MATKA
Krew naszych dzieci waży Bóg na szali HERÓD
z tronu do straży
Hej stróże, zamknąć podwoje tej sali, Straże wypierają w głąb krużganków tłum betleemskich matek i zatrzaskują za sobą drzwi; górą przez półkole arkady pada blask betleemskiej gwiazdy.
Heród sam na tronie siedzi wzburzony. Zasłona po lewej stronie tronu rozsuwa się powoli, w głębi widać wnętrze sali obite kirem; na katafalku zasłanym czarnymi aksamitami i zdobnym w srebrne lamowania, wśród gorejących świateł stoi trumienka czarna i srebrna Herodowego synka. Organy.
Heród zstępuje z tronu i wlokąc za sobą swój szkarłatny płaszcz królewski, powoli zmierza ku pogrzebowej sali. W progu zachodzi mu drogę Śmierć z kosą w kościotrupiej ręce.
ŚMIERĆ
syczącym, piskliwym szeptem
Dokąd? dokąd, opętańcze? HERÓD
zamierza się mieczem
Ktobądź jesteś, z drogi! Z drogi! miecz, trącony kosą Śmierci, wypada mu z dłoni, ręka obwisa bezwładnie
ŚMIERĆ
Ha, do tańca drżą ci nogi, wyciąga ku niemu ramiona
HERÓD
słania się i pada na kolana przed Śmiercią
Pani, żebrzę twej litości, Odpina płaszcz królewski spięty pod szyją i ściele go do stóp Śmierci
Pani, z rąk mych weź koronę, Zdjętą z głowy koronę, drżącemi rękoma podaje Śmierci
ŚMIERĆ
Ja się nigdy nie wstydzę,
W zimne grobu łoże, HERÓD
wijąc się na klęczkach
Wejrzyj na mą nędzę! ŚMIERĆ
Słońce, miesiąc z gwiazdami Śmiga kosą po szyi Heroda, który pada na ziemię z okropnym wrzaskiem. Śmierć znika.
Z fałdów baldachinu wychyla się szatan w całej postawie i biegnie ku zwłokom Heroda, miotanym drgawkami śmiertelnemi
SZATAN
I o cóż tyle wrzasku? chwyta drgającego trupa
Mnieś służył za żywota, Posadzka sali tronowej pęka, z czeluści wybuchają płomienie; wśród bicia gromów i błyskawic szatan zapada się z Herodem.
KURTYNA. PRZED KURTYNĄ.
ŻYD
uchylając nieśmiało firanki wchodzi w szabasówce lisiej, w długim hałacie i pończochach białych i śpiewa:
Zapis nutowy jest tymczasowo wyłączony. Teraz będzie żyd tańcował, Tańczy i śpiewa
Był ci ja żydek ubogi,
Miał ci ja towar przedrogi, PAN TWARDOWSKI
wchodzi z teorbanem przewieszonym przez ramię i kielichem wina w ręku. Ubrany po polsku, z szablą przy boku, na nogę ciężko utyka
Hej z drogi mizerny żydzie ŻYD
Ny? czemu nie mam zejść z drogi, wychodzi
PAN TWARDOWSKI
śpiewa
Zapis nutowy jest tymczasowo wyłączony. Czy to w dzień, czy to w noc, pije duszkiem — rzuca kielich
Choć w żupanie znaj mospanie, rąbie krzyżową sztuką
Gdzieście dyabli? Niema was!
Przez łeb kresa, w mieczu szczerb, DYABEŁ
wychyla się z za kurtyny i rozwija cyrograf
Hej! pójdźno do mnie mospanie zbliża się
PAN TWARDOWSKI
Jeszcze daleko do zabrania duszy, składa się szablą
Skropię cię szablą i wodą święconą. dyabeł ucieka
Ha-ha-ha! Zwąchał dyabeł, że chodzi o skórę
śpiewa
Mesyasz przyszedł na świat prawdziwy
Pawle z Maciejem wam oskomina, Z boku wsuwa się przed kurtynę DZIADEK, wyciągając ku Panu Twardowskiemu kij z torbą, u której zawieszony dzwoneczek:
DZIADEK
Prosi dziadek, prosi, PAN TWARDOWSKI daje dukata i wychodzi.
Pod Panną Maryą siada śpiewa
Zapis nutowy jest tymczasowo wyłączony. O ja biedny dziad!
Pójdę sobie na ryneczek, mówi
Prosi dziaduś, prosi,
|







