SJP:A

<<< Dane tekstu >>>
Autor	Samuel Linde
Tytuł	Słownik języka polskiego
Podtytuł	Przez M. Samuela Bogumiła Linde
Data wydania	1807-1814
Wydawnictwo	Drukarnia XX. Piiarów
Miejsce wydania	Warszawa
Link do strony indeksu

[90]A, Głoska náypiérwsza wszystkich abecadeł, oprócz Etyopskiego, w którym trzynasta. Kras. Zb. 1. 1. der erste Buchstabe fast aller Allphabete. - Phras.: Przedtém a b ledwo mówił ięcząc, Teraz r łacno mówi, nie męcząc się. Jabł. Ez. A 4. (postępek od łatwieyszego do trudnieyszego). Bóg pożycia osnowę twego wywiódł, i dał tę, żeś rzekł o, a, mowę pierwszą z płaczem. Kulig. Her. 33. (Carn. ar, as = początek, origo). Jam iest alpha i omega. 1. Leop. Apoc. 1.8. (z Greck. = a i z, początek i koniec). Samogłoskę a wymawiamy troiako: 1. otwarto, n. p. rada. Nad takim a w dawnych książkach znaydziesz znamię prawe: á; 2. mniéy otwarto, n. p. wolá. Tego a u dawnych nie znaczono; teraz zaś nie otwarte a, lecz ściśnione kréskować się zwykło. 3. ą, z kréseczką lub półmiesiączkiem u dołu, wymawia się, wypuszczaiąc trochę tchu przez nos, i dlatego nazwane nosowe, n. p. są. Kopcz. Gr. 1. 23. Przed b i p brzmi ą jak om, n. p. dąb, cząp; przed inszemi spółgłoskami jak on, n. p. zaiąc. Kass. Gr. W wyrazie zabáczą znayduią się wszystkie trzy gatunki głoski a. Już i Jan Kochanowski zamyślał o przeniesieniu kréski z otwartego a na ściśnione, nawet o wprowadzeniu nowéy iakieysiś głoski zamiast á. Nowy Char. Dreyfaches Polnisches a, 1. offenes; sonst mit dem Acut, ietzt ohne Accent; 2. dumpferes, witd ietzt accentuirt; 3. Gedullen: a, wird am Ende des Worts fast wie ong, vor b und p wie om, vor den übrigen Consonanten wie on ausgesprochen. A, a, we wszystkich prawie dyalektach Słowiańskich używane, iako wykrzyknik interjectio, spóynik conjunctio. 1., Interj. a= ah! ach! o! oy! och! ach! ey! ach! Mówią: a ono rzecz cudowna. Birk. Dom. 21. A to cud! co za odmiana! Teat. 55. d. 35. §. a, elliptice = a oto, alić, und siehe da! Przyszedł do nich, a oni śpią. Leop. Luc. 22. 46. Musiałby serce mieć ze stali, By nie drżał patrząc, a tu świat się wali. Chrośc. Luk. 43. Bardz. Luk. 24. Przyiechali do niego posłowie, a on się armuie. Bielsk. 423. §. z góry, emphatice ah! ey! A toż tobie. Jabł. Buk. L. Napominaiąc: A iuż mnie nie odstępuy! Teat. 45. c. 56. Wyb. A nuże (vide anu, nu!) - A ciszéy z panią matką! Bardz. Tr. 286.- Potwierdzaiąc: nun, nun ja! A co tak, to pozwolę. Teatr. 36. 107. Koncerty! tu! w moim domu! R. A tak, moie serce. Teat. 14. 130. (cf. iużci).- Przecząc: A nie tak iest! Cn. Th. 2. -- Z zadziwieniem i zapytaniem - czy, czyż? im Deutschen kann hier a, so wie das Lateinische num blοß durch die Inversion, und die hineingeschobene Partikel denn, ausgedrückt werden. A długoż to Katylino cierpliwości naszéy na złe używać będziesz! Nag. Cyc. 1. wie lange wirst du denn noch - - A pókiż tego, do diabła! Teat. 36. b. 52.-- Indirecte: Odmiany nie uczyniły w obyczaiach iego honory, które a kogoż nie odmienią! Birk. Sk. E. 2., Conjunctio, jungens & disjungens und, sowohl als; Boh., Slovac. a; Ragus. à; Sorab. inf. a, Sorab. sup. a, ha, (cf. Lat. at, atque, et Hung. és, is; Ross. Дa; cf. Polon. da). Ostróżność a sekret iest to dusza woyny. Fr. Przy. 47. Prawdy a żartów iako soli zażywać, bo przesolisz. Fr. Przy. 48. Miękkość a kolera, tak się w sprawach ludzkich maią, iako sól a cukier w potrawach ib. 51. §. ex opposito und (aber, dagegen,) Będą mi ludem, a ia im będę bogiem. W. Jer. 33. 39. und ich (ich daggen). Swarzcie się wy, a nieprzyiaciel bierze, pali. Cn. Ad. 1115. Niech oni gadaią, a my iedzmy. ib. §. a = a przecię, und gleichwohl. Ani widział, ani słyszał, a prawi. Hor. Sat. 70. §. przydaiąc addendo, dazu, zu, und. Dwa a dwa czyni cztery, 4 a 3 czyni 7. Elem. 118. (cf. Gall. à)- A = a dotego, a nadto, und noch dazu. Sługę a sługę wiernego z niego ma. Cn. Th.- A = a koniecznie und durchaus, und zwar. Wiatru iuż nic a nic nie znać. P. Koch. Orl. 1.307. Podobało się im do niego zaraz a zaraz posłać. Krom. 343. Nie było wszystkiego a wszystkiego woyska więcéy dwudziestu tysięcy. Biel. 333. §. Między témże słowem powtórzoném, trwanie iednakowości wyraża, und immer und ewig = nichts als = immer dasselbe, eynerley. Wszystko chléb a chléb. Alb. na W. 5. ( zawsze iedno, to samo). Twor. Ok. D. 4. Partye za Ludwika nowe a nowe coraz w kraju rewolucye utworzyły. Nar. Hist. 7. 206.- Między tymże czasownikiem powtórzonym ciąg nieprzerwany czynności, in einem fort. Cesarz słał a słał, żeby Władysława przywrócić do tronu. Biel. 43. §. ellipt: a- to = a kiedy - to, will man - so; soll man- so. A pisać, to pisać; a ieść, to ieść. Cn. Th. will oder soll man schreiben, so schreibe man. §. a obsolet. = na. Włodzimierz wyzwał sam a sam na rękę hetmana. Stryik. 185. (sam na sam, na poiedynek, er forderte ihn (allein) zum Zweykampf heraus). § pleon. a niż = niż als. Posłom niegodzi się więcéy domyślać, a niż im zlecono. Biel. 308. §. a = zatym, tedy, so. Wstań, który śpisz; a oświeci cię Chrystus. W. Ephes. 5. 14. Deriva: abo, albo, ali, alić, aliści, aza, azali, awo, anu, aby, ażeby.