Słownik geograficzny Królestwa Polskiego/Tom II/Eupatorya

Z Wikiźródeł, repozytorium wolnych materiałów źródłowych

Eupatoria, dawny Kozłów (po tatarsku: Gezlew albo Kezlew), miasto nadmorskie gubernii tauryckiej, leży na zachodnim brzegu półwyspu krymskiego, o 9 mil od miasta gubernialnego Symferopola. Założył Eupatoryą, podług Strabona, Diofant, dowódzca wojsk Mitrydata-Eupatera, w ostatnim wieku przed narodz. Chr. W czasie panowania tatarskiego Gezlew należał, podobnież jak Kafa, od r. 1478 do sułtana tureckiego, który pozostawił chanom, w pewnych tylko razach, prawo pobierania dochodów. Handle tego miasta przed r. 1779 daleko był rozleglejszym, aniżeli obecnie. Chanowie ciągnęli znaczne dochody z komory gezlewskiej, ale Kercz, a szczególnie Berdiańsk, z wybornym portem, spółzawodnicząc z Eupatoryą w zawodzie handlowym, zadały jej cios ostatni. Przystań tutejsza w r. 1829 zbudowana, ma 7 stóp głębokości, ale nie jest zasłonięta od burz, które w pewnej roku porze są dosyć częste; największ jej głębokość przy kwarantannie nie przechodzi stóp 10. Statki zbliżać się do niej mogą, ale zarzucają kotwicę w dość znacznej odległości; ładunek zaś przewożą do statków na małych łodziach. Obecnie Eupatorya stanowi główne siedlisko Karaitów. Tu mieszka hacham, głowa ich duchowieństwa, i znajdująsię najokazalsze synagogi karaickie. Główny przmysł mieszkańców rybołóstwo stanowi. Prowadzą oni handle z Turcyą, głównie zbożem, po części masłem, wełną, skórami i wojłokami. Obroty handlu zagranicznego wynosiły w jednem z lat ostatnich rub. rs. 282,433 kop. 57. Na placu znajduje się studnia artezyjska, zaopatrująca misasto w wodę i wytryskująca na 3 stopy od ziemi. Mieszkańców ma 8,300 przeszło. Cerkiew grecka 1, kościół katolicki 1, synagóg karaickich 2, meczetów 18. Z tych na szczególną wzmiankę zasługuje obszerny meczet, z kopułą miedzianą, na wzór konstantynopolskiego (ś. Zofii) wystawiony, z licznemi wewnątrz osdobami. Prócz tego szkoła powiatowa 1, szkoła elementarna ormiańska 1, szkół karaickich 3, tatarskich 9, drukarnia hebrajska 1, magazynów 150, młynów 240, fabryk i zakładów 30, sklepów 337, kwarantanna i komora.