Raport komisji Mazura/Rozdział III

Z Wikiźródeł, repozytorium wolnych materiałów źródłowych
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania


Rozdział II Rozdział III • Komisja dla zbadania odpowiedzialności byłych pracowników Głównego Zarządu Informacji, Naczelnej Prokuratury Wojskowej i Najwyższego Sądu Wojskowego • Zarzuty przeciwko sądownictwu wojskowemu • Raport komisji Mazura Rozdział IV
Rozdział II Rozdział III
Komisja dla zbadania odpowiedzialności byłych pracowników Głównego Zarządu Informacji, Naczelnej Prokuratury Wojskowej i Najwyższego Sądu Wojskowego
Zarzuty przeciwko sądownictwu wojskowemu
Raport komisji Mazura
Rozdział IV

Raport komisji Mazura
Spis treści

Pełny tekst raportu


Wstęp


Rozdział I:
Zarzuty przeciwko organom b. Informacji WP


Rozdział II:
Zarzuty przeciwko Prokuraturze Wojskowej


Rozdział III:
Zarzuty przeciwko sądownictwu wojskowemu


Rozdział IV:
Wnioski


Załączniki


Informacje


Zarzuty[edytuj]

Część sędziów sądownictwa wojskowego, a szczególnie Najwyższego Sądu Wojskowego, obciąża odpowiedzialność za następujące czyny i zaniedbania:

1. masowe przedłużanie „sankcji” (po upływie 6 mies. „sankcji prokuratorskiej”) w oparciu tylko o pozbawiony uzasadnienia wniosek organów śledczych, bez żadnego uzasadnienia i bez dołączenia jakichkolwiek materiałów mimo stereotypowego zarzutu z art. 7 MKK (szpiegostwo) lub art. 86 (spisek), choć te artykuły decydowały o właściwości organów śledczych, prokuratury i sądu i przy napisaniu przez prokuratora NPW „nadzorującego” jednego tylko wyrazu: „popieram”,

2. masowe fałszowanie „protokołów posiedzeń niejawnych”, na których rzekomo sąd rozpatrywał sprawę przedłużenia aresztu, podczas gdy w rzeczywistości żadnych posiedzeń nie było i podpisywała je jedna osoba,

3. niewyciąganie żadnych konsekwencji z powodu masowego wnioskowania przez organy śledcze przedłużenia aresztów trwających całymi latami,

4. nieewidencjonowanie wbrew przepisom przedłużeń „sankcji”,

5. przyjmowanie bezkrytycznie wnoszonych aktów oskarżenia bez realizowania swych ustawowych uprawnień (np. 184 pkt. b KWPK), a co najwyżej korzystanie z nich w kierunku pomniejszenia praw oskarżonego do obrony (pomijanie dowodów zawnioskowanych przez oskarżonego),

6. przyjmowanie na posiedzeniach niejawnych (poprzedzających wyznaczenie rozprawy) bezkrytycznie aktów oskarżenia i wnioskowanych w nim dowodów. Mimo rażących sprzeczności, nie wyjaśnionych w toku śledztwa wątpliwości oraz braku jakichkolwiek dowodów rzeczowych sąd ani jednej ze spraw nie zwrócił do uzupełnienia śledztwa, jak również nie przedsiębrał z własnej inicjatywy żadnych czynności zmierzających do wyjaśnienia sprawy mimo wyraźnego brzmienia ustawy karnej,

7. niedoręczanie aktu oskarżenia oskarżonym i niedopilnowanie należytego zaznajomienia się przez oskarżonych w terminie ustawowym z aktem oskarżenia,

8. dobieranie do rozpoznawania spraw (zwłaszcza z grupy spraw „spisku wojskowego”) specjalnych kompletów sądzących wyjątkowo uległych kierownictwu NSW, sugestiom organów śledczych i prokuratora,

9. przeprowadzanie rozpraw z wyłączeniem jawności, bez obrońców, w gmachu organów Informacji,

10. przyjmowanie, rozpoznawanie i osądzanie spraw sztucznie podzielonych przez organy śledcze i prokuraturę, a stanowiących jedną całość, co w decydujący sposób sprzyjało intencjom organów śledczych skazywania w sfabrykowanych sprawach,

11. godzenie się na reżyserowanie poszczególnych procesów politycznych, gdzie w licznych wypadkach sędziowie godzili się na z góry narzucony im sposób przeprowadzenia rozprawy i wyrok,

12. utrudnianie roli obrońców przez rygorystyczne formalności przy zaznajamianiu się ze sprawą, ograniczania obrońcy w możliwościach widzenia się z oskarżonym, jak również przez kategoryczny zakaz zabierania ze sobą notatek zarówno po przestudiowaniu akt, jak w przerwach rozprawy i po jej ukończeniu (np. dla opracowania w domu rewizji),

13. tendencyjne prowadzenie procesów, które wyrażało się w nagminnym faworyzowaniu niesłusznych wniosków prokuratora na niekorzyść oskarżonych, w odrzucaniu uzasadnionych wniosków oskarżonego bądź jego obrońcy, niewyjaśnianie sprzeczności i nielogiczności i nierozprawianie się z nimi w wyrokach (nie zdarzył się w toku spraw „spisku wojskowego” ani jeden wypadek zwrócenia na rozprawie sprawy do uzupełnienia śledztwa, bądź też uzupełnienia śledztwa przez sąd z przysługującej mu z prawa inicjatywy),

14. uleganie w toku wyrokowania wpływom zewnętrznym wbrew dowodom uzyskanym w toku rozprawy i wbrew prawu (w sprawie gen. Tatara za przestępstwo z art. 86 wymierzono karę więzienia dożywotniego, której ustawa nie przewiduje za to przestępstwo),

15. w sprawach bez udziału obrońców (w zasadzie nagminnie), gdzie zapadały wyroki śmierci i kary długoterminowego więzienia, sąd nie interesował się, czy skazani złożyli skargi rewizyjne, pozostawiając ich w tym względzie na łasce organów śledczych w ich aresztach wewnętrznych,

16. w toku rozpraw rewizyjnych na Zgromadzeniu Sędziów NSW bezkrytycznie zatwierdzano prawie wszystkie wyroki, które zapadły w sposób i na warunkach wyżej opisanych, przy czym na sprawy skomplikowane - nie wyłączając wyroków śmierci - poświęcano często zaledwie kilkanaście minut (lub nawet kilka),

17. zarówno w toku rozpatrywania spraw w I i II instancji nie reagowano na odwołanie zeznań i żalenia się na przymus. W tym przedmiocie nie zwrócono żadnej sprawy do uzupełnienia śledztwa, nie zalecono prokuratorowi wyjaśnienia tych okoliczności i nie wyciągnięto żadnych konsekwencji,

18. jaskrawe naruszanie w toku procesu podstawowych zasad procesowych: bezpośredniości, kontradyktoryjności i równości praw do oskarżenia i obrony, a przede wszystkim - zasady ustności (odczytywanie zeznań wymuszonych w śledztwie i uznawanie ich za jedyny dowód),

19. niedopuszczalna interwencja w konkretnych sprawach ze strony Zarządu Sądownictwa Wojskowego oraz kierownictwa Najwyższego Sądu Wojskowego,

20. godzenie się na odraczanie wykonania prawomocnych wyroków kary śmierci li tylko w celu wykorzystania skazanych jako „świadków” w innych analogicznych procesach i nieczynienie z tego użytku przed władzami państwowymi i Partią,

21. ustalanie „norm” i premiowanie sędziów NSW przy szczególnym punktowaniu spraw dużych oraz tych, w których zapadły wyroki z karami śmierci,

22. wpływanie przez kierowników sądownictwa na tworzenie i realizowanie wypaczonego wymiaru sprawiedliwości przez szkodliwą politykę kadrową, wypaczone orzecznictwo NSW oraz administracyjne wtrącanie się w dziedzinę wyrokowania,

23. wydawanie rażąco surowych wyroków wbrew zebranemu w sprawie materiałowi oraz mimo całokształtu okoliczności, wskazujących na jawne sfabrykowanie sprawy.

Lista osób bezzasadnie skazanych na śmierć[edytuj]

Szczególnie rażące są liczne wypadki bezzasadnego skazania na kary śmierci, orzeczone na oficerach Wojska Polskiego, Marynarki Wojennej i Lotnictwa (37 - z czego 20 wyroków wykonano), których całkowicie zrehabilitowano pośmiertnie, jako skazanych i straconych niewinnie. Oto ich lista:

1. ADAMECKI Bernard - płk lot. - komendant Technicznej Oficerskiej Szkoły Lotniczej;

2. MENCZAK August - płk lot. - kierownik Sekcji Wyszkolenia Kadr Lotnictwa Cywilnego;

3. JUNGRAW Józef - płk lot. - st. wykładowca lotnictwa ASG;

4. MINAKOWSKI Władysław - ppłk lot. - d-ca eskadry aerofoto;

5. ŚCIBIOR Szczepan - płk lot. - komendant Oficerskiej Szkoły Lotniczej;

6. MICHNOWSKI Stanisław - ppłk - II Zarząd Sztabu Gen. - kierownik sekcji;

7. MIESZKOWSKI Stanisław - kmdr - dowódca Floty Mar. Woj.;

8. PRZYBYSZEWSKI Zbigniew - kmdr por. - szef Artylerii Mar. Wojennej;

9. STANIEWICZ Józef - kmdr - szef Wydziału Mar. Woj. w Sztabie Gen.;

10. KITA Aleksander - ppłk - p.o. kierownik cyklu taktyki ogólnej O.S. Samochodowej;

11. ORLIK Marian - mjr - st. wykładowca taktyki w WCW Med.;

12. SOKOŁOWSKI Zbigniew - ppłk lot. - szef Katedry Wojsk Lot. w ASG;

13. RYPRON Roman - ppłk. - Szef Wydziału Planowania Materiałowego DWLot.;

14. ZERBST Benno - mjr - st. ref. II Zarządu Szt. Gen.;

15. RODE Aleksander - płk - st. inspektor wyszkolenia Wojsk. Dowództwa Wojsk Pancernych;

16. MICHAŁKOWSKI Feliks - płk - st. pomocnik szefa Wydziału Wyszk. Bojowego OWI;

17. BARBASIEWICZ Zdzisław - ppłk - I Zarząd Szt. Gen. Kier. Wydz.;

18. MACHALLA Zefiryn - mjr - St. ref. II Zarząd Szt. Gen.;

19. OBORSKI Mieczysław - płk - st. pomocnik szefa Oddziału Operacyjnego Dowództwa Art. WP;

20. FICEK Zdzisław - por. marynarki;

21. KOWAL Marian - por. marynarki (rehabilitacja nie zakończona; wyrok uchylono, sąd marynarki woj. rozpatrzy ponownie).

Rodzaje uchybień[edytuj]

Komisja uważa za swój obowiązek stwierdzić, że dopuszczenie się tych przestępstw obciąża w pierwszym rzędzie organy Informacji, ale największą odpowiedzialność ponosi sąd, który nie tylko nie mógł nie widzieć bezprawia, lecz przewidywał możliwość przestępnego skutku swego działania i z tym się godził, co stanowi przestępstwo ścigane w trybie karnym.

Komisja, jako organ badawczy i analizujący, nie mogła przeprowadzać śledztwa, co należy do prokuratora, niemniej po głębokiej analizie stwierdza, że odpowiedzialność niektórych sędziów NSW jest niewątpliwa, gdyż ci sędziowie, którzy orzekali w większej liczbie spraw „spisku wojskowego”, doskonale zdawali sobie sprawę:

- że sprawy te są sztucznie dzielone w celu utrudnienia obrony;
- że materiał śledztwa roi się od sprzeczności, niejasności i ogólników;
- że brak jest dowodów rzeczowych (meldunki, raporty, sprawozdania, korespondencja), co przy szpiegostwie jest wręcz niemożliwe;
- że oskarżonemu nawet nie doręczano aktu oskarżenia, lecz tylko pobieżnie odczytano;
- że właściwie jedynym dowodem jest samooskarżenie się oskarżonego, uderzająco szablonowe i wylewne, a mimo to mgliste i ogólnikowe, jakkolwiek uzyskane w długotrwałym śledztwie;
- że świadkami są tylko współoskarżeni, znani z szeregu procesów, jako koronni świadkowie, pozostający w areszcie GZI i już skazani za takie same czyny jak oskarżeni;
- że procesy są wyreżyserowane, odbywają się bez udziału obrony, tajnie i w budynku Informacji, mimo że tego nie uzasadniał żaden wzgląd na bezpieczeństwo państwa;
- że za „prawidłowym” przebiegiem procesu śledzą - jako jedyni widzowie - oficerowie informacji;
- że sąd jest inspirowany w kierunku wydawania najsurowszych wyroków, mimo że główni organizatorzy „spisku” byli sądzeni jawnie, z udziałem obrony i skazani na łagodniejsze kary;
- że odwołanie wyjaśnień przez oskarżonego przed sądem z powołaniem się na przestępcze metody śledztwa jest jedyną okazją dla oskarżonego ujawnienia tajemnicy jego martyrologii, nad czym sąd przechodził do porządku;
- że nierozpoznawanie rewizji od wyroku, skazującego na karę śmierci, przez parę lat, jest czymś nienaturalnym (np. sprawa gen. Kuropieski). Sędziowie ci, zdając sobie doskonale sprawę z tego i mimo że powyższe okoliczności budzić w nich musiały wątpliwości, jednak:
- nie reagowali na odwoływanie na rozprawie samooskarżeń, jako wymuszonych w śledztwie;
- nie dopuszczali żadnych dowodów zgłoszonych przez oskarżonych na bardzo istotne okoliczności;
- rozpoznawali sprawy w NSW, jako w sądzie I instancji, mimo że było to niezgodne z prawem (wyłączając sądzenie generałów);
- orzekali kary śmierci, mimo iż w opisanych warunkach, jeśli nawet można było uznać oskarżonych za winnych, to kara śmierci nigdy nie mogła być uzasadniona;
- wydawali takie bezwzględne opinie w sprawie ułaskawienia, że zamykali nimi skazanym drogę do ułaskawienia;
- uzasadniając wyroki, zastępowali logiczną ocenę dowodów i rzeczowe argumenty nic nie mówiącymi ogólnika i sloganami;
- osądzali sprawy w rewizji na posiedzeniu niejawnym NSW w ciągu kilkunastu (czasem kilku) minut, co nie mogło być prawidłowe, szczególnie, że zatwierdzano w ten sposób kary śmierci;
- na Zgromadzeniu Ogólnym Sędziów NSW, podpisując sentencję wyroku zatwierdzającego karę śmierci, ale nie widząc jeszcze uzasadnienia, godzili się na przestępcze skutki swego postępowania;
- bezkrytycznie przyjmując „dowody”, dostarczone przez Informację, naruszali zasadę „swobodnej oceny dowodów” i zastępowali ją zasadą dowolności. Komisja doszła do przekonania, że odpowiedzialność za sądzenie i skazywanie w takich warunkach na drakońskie kary stanowi przestępstwo z art. 130 KKWP (nadużycie władzy i niedopełnienie obowiązku) i podlega ściganiu karnemu, które ustali i sprecyzuje zarzuty. Śledztwo w tej sprawie tym bardziej powinno być przeprowadzone, że działalność niektórych sędziów nie tylko stanowi przestępstwo z art. 130 KKWP, lecz wydaje się nabierać cech mordu sądowego i tylko przeprowadzenie śledztwa może ich uwolnić od tego ostatniego zarzutu lub go potwierdzić.

Komisja jest jednak przy tym zdania, że zarzut dopuszczenia się ww. przestępstwa nie powinien obejmować wszystkich sędziów orzekających w danych sprawach (np. skazanych i straconych niewinnie oficerów WP), lecz tylko tych, którzy z tytułu swego stanowiska w Najwyższym Sądzie Wojskowym, swych funkcji i szczególnie zaufania mieli dostęp do wielu spraw, znali je w całokształcie i w powiązaniu z innymi sprawami tego samego rzekomego „spisku wojskowego”, sądzili wiele z tych spraw oraz brali aktywny udział w ich osądzeniu.

Sędziowie[edytuj]

Do sędziów tych, którzy powinni ponosić odpowiedzialność indywidualną w stopniu zależnym od skali przewinienia, należą:

Feliks Aspis[edytuj]

1. ASPIS Feliks, płk rez., b. sędzia Najwyższego Sądu Wojskowego (lipiec 1950 - 17 I 1957) i szef Biura Prezesa NSW (kwiecień 1952 - grudzień 1956), poprzednio prokurator Naczelnej Prokuratury Wojskowej, członek partii od marca 1946 r., wnioskowany do pociągnięcia do odpowiedzialności również w rozdziale o prokuraturze, był często przewodniczącym kompletów sądzących NSW (I instancja) bądź członkiem takich kompletów, bądź też sędzią - sprawozdawcą na posiedzeniach niejawnych NSW, gdy sąd ten jako II instancja rozpatrywał rewizje. Występując aktywnie w wyżej opisanych rolach, uczestniczył w olbrzymiej większości spraw „spisku wojskowego”, znał je wszechstronnie i gruntownie.

Człowiek zdolny, bystry, doskonale we wszystkim zorientowany, o dużym stażu prawniczym i mocnej pozycji w NSW (zaufany prezesa Świątkowskiego). Przed wojną adwokat. Brał udział w różnych rolach w sądzeniu następujących spraw sfingowanego „spisku wojskowego”:

- sprawa centralna spisku (Tatar + 8), bez wyroków śmierci (!!!),
- sprawa nowego kierownictwa (płk Skibiński + 4), 5 wyroków śmierci, nie wykonano,
- sprawa spisku w lotnictwie (płk Adamecki + 7), 6 wyroków śmierci, wszystkie wykonano,
- sprawa spisku w o. II. Szt. Gen. (mjr Kostuch + 2), 3 wyroki śmierci, 1 wykonano,
- sprawa ppłk. Barbasiewicza, wyrok śmierci, wykonano (skazano po przesłuchaniu 1 świadka oskarżenia),
- sprawa mjr. Machalli, wyrok śmierci, wykonano,
- sprawa gen. Kuropieski, wyrok śmierci, nie wykonano,
- sprawa płk. Oborskiego, wyrok śmierci, wykonano,
- sprawa płk. Chojeckiego, wyrok śmierci, nie wykonano,
- sprawy: płk. Leszczyńskiego (12 lat), mjr. Litwin-Staszewskiego (dożywocie), płk. Naruszewicza (dożywocie), płk. Kowalskiego (15 lat), płk. Marcinkiewicza (15 lat), mjr. Rękosiewicza (15 lat), płk. Wilocha (10 lat), mjr. J. Romana (dożywocie), cyw. Jachniaka (15 lat), ppłk. Szaada (12 lat), płk. Maszlanki (13 lat), Gadeckiej (13 lat).

Ponadto w pozostałych sprawach „spisku wojskowego” brał udział jako członek zgromadzenia ogólnego NSW, orzekającego jako II instancja.

Teofil Karczmarz[edytuj]

2. KARCZMARZ Teofil, ppłk rez., b. sędzia Najwyższego Sądu Wojskowego (23 II 1952 - 4 VIII 1955), członek partii od 1944 r., sekretarz POP przez kilka lat (1950-54), był przewodniczącym lub członkiem sądu oraz w zgromadzeniu ogólnym we wszystkich niemal sprawach sfingowanego „spisku wojskowego” oraz w licznych innych procesach o charakterze specjalnym. Znał wszystkie sprawy, nie było przed nim żadnych tajemnic. Tępy, służalczy i cyniczny. Brał udział w sądzeniu następujących spraw „spisku wojskowego”:

- sprawa centralna spisku (Tatar + 8), bez wyroku śmierci (!!!),
- sprawa nowego kierownictwa spisku (płk Skibiński + 4), 5 wyroków śmierci, nie wykonano,
- sprawa spisku w lotnictwie (płk Adamecki + 7), 6 wyroków śmierci, wszystkie wykonano,
- sprawa spisku w Mar. Woj. (kmdr Menczak + 6), 5 wyroków śmierci, 3 wykonano, ponadto komandor Krzywiec, b. d-ca „Błyskawicy”, zmarł w więzieniu po wyroku,
- sprawa spisku lotników Okr. Warsz. (płk Sokołowski + 3), 4 wyroki śmierci, 2 wykonano,
- sprawa spisku w o. II Szt. Gen. (mjr Kostuch + 2), 3 wyroki śmierci, 1 wykonano,
- sprawa spisku w Warsz. Okr. Woj. (płk Roda + 1), 2 wyroki śmierci, nie wykonano,
- sprawa ppłk. Barbasiewicza, wyrok śmierci, wykonano,
- sprawa mjr. Machalli, wyrok śmierci, wykonano,
- sprawa ppłk. Bochenka, wyrok śmierci, nie wykonano,
- sprawa mjr. Lewandowskiego, wyrok śmierci, nie wykonano,
- sprawy mjr. Siemińskiego (10 lat), płk. Leszczyńskiego (12 lat), gen. Luśniaka (15 lat, zmarł w więzieniu), mjr. Tarasiewicza (13 lat), płk. Naruszewicza (dożywocie), mjr. Zieniewicza (15 lat), ppłk. Kowalskiego (15 lat), płk. Uziembło (uniew. w 1954 r.), ppłk. Marcinkiewicza (12 lat), mjr. Rękosiewicza (15 lat), płk. Wilocha (10 lat), płk. Wockiego (13 lat), mjr. Kołodziejskiego (15 lat), mjr. J. Romana (dożywocie), ppłk. Jurkowskiego (15 lat), mjr. Perdzyńskiego (10 lat), ppłk. Szaada (12 lat), ppłk. Adamkiewicza (dożywocie), mjr. Wójtowicza (dożywocie), płk. Maszlanki (13 lat), ppłk. Wójtowicza (12 lat), płk. Sidorowskiego (12 lat, zmarł 3 lata po zwolnieniu). W pozostałych sprawach „spisku wojskowego” oraz w licznych innych brał udział jako członek Zgr. Ogólnego NSW, orzekającego jako II instancja.

Juliusz Krupski[edytuj]

3. KRUPSKI Juliusz, płk rez., b. sędzia NSW i szef wydziału w NSW (30 XI 1948 - 15 XII 1956), członek partii od sierpnia 1946 r., był często przewodniczącym kompletów sądzących NSW (I instancja) bądź członkiem takich kompletów albo członkiem-sprawozdawcą na posiedzeniach niejawnych NSW, gdy sąd ten jako II instancja rozpatrywał rewizje. Należał do sędziów wymierzających drakońskie kary. Sędzia o długim stażu prawniczym i dużym doświadczeniu.

Brał udział w różnych rolach w sądzeniu następujących spraw sfingowanego „spisku wojskowego”:

- sprawa nowego kierownictwa spisku (płk Skibiński + 4), 5 wyroków śmierci, nie wykonano,
- sprawa spisku w lotnictwie (płk Adamecki + 7), 6 wyroków śmierci, wszystkie wykonane,
- sprawa spisku w Mar. Woj. (kmdr Mieszkowski + 6), 5 wyroków śmierci, 3 wykonano, ponadto kmdr. Krzywiec, b. d-ca „Błyskawicy” zmarł w więzieniu po wyroku,
- sprawa spisku w Szt. Gen. (płk Głowacki + 3), 4 wyroki śmierci, 2 wykonano,
- sprawa spisku w Warsz. Okr. Lotn. (płk Sokołowski + 3), 4 wyroki śmierci, 2 wykonano,
- sprawa spisku w o. II Sztabu Gen. (mjr Kostuch + 2), 3 wyroki śmierci, 1 wykonano,
- sprawa płk. Bochenka, wyrok śmierci, nie wykonano,
- sprawa płk. Oborskiego, wyrok śmierci, wykonano,
- sprawy: „elbląska” (w II instancji), płk. Żaczkiewicza (15 lat), płk. Naruszewicza (dożywocie), mjr. Jaroszewicza (15 lat), mjr. Kołodziejskiego (15 lat), kontradmirała Mohuczego i komandora Sakowicza (obaj zmarli w więzieniu), Jachniaka (15 lat), mjr. Wójtowicza (12 lat), płk. Sidorowskiego (12 lat, zmarł 3 lata po zwolnieniu).

Ponadto brał udział jako sędzia-wotant w Zgrom. Og. NSW przy rozpatrywaniu rewizji innych spraw sfingowanego „spisku wojskowego”.

Podkreślić należy, że b. sędzia Krupski podobnie zachowywał się w licznych innych sprawach, np. w sfingowanych sprawach zamojsko-lubelskich (słynna sprawa płk. Mikołajczaka + 7 tow., sprawa por. Mieczkowskiego + 12 tow., sprawa Sitka + 21 tow., sprawa mjr. Domaradzkiego), jak również w sfingowanej sprawie bydgoskiej (płk Meksz + 16 tow. przy czym płk Meksz zmarł w więzieniu), nie wliczając licznych spraw bardzo wątpliwych, z drakońskimi wyrokami, jak np. sprawa Giery + 3 („Piastowska Rzplita Polska”), sprawa Tomaszewskiego + 5 („Idea Wolnej Polski”) oraz Gumowskiego i Rosochackiego (2 kary śmierci, wykonane).

Podsumowanie: sędziowie[edytuj]

Wszyscy ci trzej b. sędziowie (Aspis, Karczmarz, Krupski J.) są objęci odpowiedzialnością za złamanie swych obowiązków sędziowskich, za brutalne pogwałcenie ustaw Rzeczypospolitej Ludowej i skazywanie wbrew okolicznościom faktycznym na drakońskie kary, przy czym wszyscy trzej wybitnie przyczynili się do skazania 37 niewinnych oficerów WP (w tym 20 straconych, nie licząc zmarłych w więzieniu).

Wszyscy oni działali i sądzili, należąc do tzw. żelaznych kompletów sędziowskich (niezawodnych w skazywaniu).

Sądzili tak wiele spraw, byli tak dalece wtajemniczeni w całokształt „spisku wojskowego”, że jeśli na początku w paru pierwszych sprawach mogliby wierzyć przedstawionym dowodom, to w licznych sprawach następnych musieli zdawać sobie sprawę z przestępczości swego postępowania, tym bardziej że olbrzymia większość spraw spisku wojskowego była sądzona w pewnym krótkim okresie czasu (od II połowy 1951 r. do lutego 1953 r., przy czym największe nasilenie przypadało na II i III kwartał 1952 r.).

Już w tych warunkach przestępstwo ich staje się jawnym. Gdy zaś weźmie się pod uwagę, że nic nie zmuszało ich do skazywania na śmierć w sprawach tak wątpliwych - zarzut mordu sądowego nie może być zdjęty z nich bez śledztwa i wyroku sądowego. Jednak i w tym wypadku ponosiliby odpowiedzialność co najmniej z art. 130 KKWP (niedbalstwo i nadużycie władzy).

Do tej samej kategorii sędziów należy zaliczyć Widaja Mieczysława, płk. rez., b. sędziego Wojskowego Sądu Rejonowego w Warszawie, a następnie (13 VIII 1954 - 18 XII 1956) sędziego NSW i z-cy prezesa NSW, którego wyroki stały się przysłowiowe w sądownictwie (i w prasie), a którego działalność komisja badała jedynie marginesowo (sądy rejonowe nie należały do zakresu działania komisji), przychodząc nie mniej do głębokiego przekonania, że działalność Widaja powinna być przedmiotem śledztwa, gdyż wszystko wskazuje na działalność tego samego rodzaju jak działalność trzech pierwszych sędziów (np. „sprawa elbląska”).

Pozostali sędziowie[edytuj]

Kolejną grupę stanowią następujący sędziowie:

Oskar Karliner[edytuj]

1. KARLINER OSKAR, płk rez., prezes NSW (18 XI 1948 - 4 XI 1950), a następnie do 1956 r. szef Zarządu Sądownictwa Wojskowego, który ponosi odpowiedzialność za:

- wprowadzenie praktyki przedłużania aresztów przez NSW jednoosobowo na fikcyjnych posiedzeniach, bez badania akt i przy sfałszowaniu protokołów niejawnych posiedzeń,
- zapoczątkowanie w NSW bezzasadnego zaostrzenia represji karnej i wyrokowania na podstawie niepewnych dowodów w myśl sugestii oskarżenia,
- wywieranie nacisku na wyrokujący sąd w kierunku skazania na określone wysokie kary, przy czym czynił to zarówno pod wpływem sugestii organów bezpieczeństwa (często wbrew wyraźnemu brzmieniu ustawy), jak również własnej inicjatywy, co przyznał przed komisją,
- nastawiania sądów wojskowych na jak najdalej idącą uległość wobec żądań organów śledczych i prokuratury, z pogwałceniem prawa oskarżonych do obrony, drogą odpraw, szkoleń, czynności kontrolnych, zarządzeń i niedozwolonych nacisków na sędziów (nie wyłączając bezprawnych wspólnych narad sędziów wyrokujących, prokuratorów i organów bezpieczeństwa),
- dobieranie kompletów sądzących z sędziów szczególnie uległym ww. naciskom,
- popieranie sztucznego dzielenia spraw, a przez to ułatwianie fingowania procesów przed ich sądzeniem w innych (odległych) sądach.

Jednak przed komisją Karliner wykazał moralnie zdrową postawę, szczerą i niewykrętną. Nie szukał usprawiedliwienia (bodaj jedyny z przesłuchiwanych), nie wahał się obciążać siebie nawet w sprawach, które mógł co najmniej przemilczeć.

Leo Hochberg[edytuj]

2. HOCHBERG Leo, ppłk rez., b. sędzia NSW (6 VIII 1947 - 4 VIII 1955 r.), członek partii od marca 1948 r., adwokat 1933-39, jako sekretarz Zgromadzenia Ogólnego NSW, wywierał duży wpływ na łamanie praworządności. Brał udział w posiedzeniach niemal wszystkich spraw w II instancji.

Aleksander Warecki[edytuj]

3. WARECKI Aleksander, b. sędzia NSW, szef Oddziału Inspekcji NSW (czerwiec 1952 - grudzień 1956).

Warecki jako szef Wojskowego Sądu Rejonowego odnaczał się bezwzględnością w wykonywaniu wszelkich niepraworządnych wytycznych NSW i ZSW, w Najwyższym Sądzie Wojskowym zaś na stanowisku szefa Oddziału Inspekcji wywierał ujemny wpływ na orzecznictwo sądowe.

Piotr Parzeniecki[edytuj]

4. PARZENIECKI, płk rez., b. sędzia NSW.

Kryspin Mioduski[edytuj]

5. MIODUSKI Kryspin, płk, sędzia NSW, zast. prezesa NSW (sierpień 1949 - sierpień 1955).

Zygmunt Krasuski[edytuj]

6. KRASUSKI Zygmunt - ppłk rez., sędzia NSW.

Stefan Michnik[edytuj]

7. MICHNIK Stefan, kpt., Zarząd Sądownictwa Wojskowego.

Podsumowanie: pozostali sędziowie[edytuj]

Sędziowie wymienieni w pkt. 2-7 uczestniczyli w różnym zakresie w łamaniu praworządności w sądownictwie wojskowym.

Hochberg, uważany jak gdyby za ideologa rzekomo postępowej myśli prawniczej w NSW, był sekretarzem i sędzią Zgromadzenia Ogólnego NSW jako II instancja, doskonale zorientowanym w całokształcie sądzonych spraw; sądził też w niektórych sprawach w I instancji, np. przewodniczący w sprawie admirała Mohuczego i innych.

Parzeniecki przewodził w kilku najdramatyczniejszych rozprawach, w których zapadły liczne kary śmierci, np. wyżsi oficerowie marynarki (3 wyroki śmierci, wykonane), oficerowie lotnictwa (6 wyroków śmierci, wykonano), gen. Kuropieska (wyrok śmierci, nie wykonano). W tej ostatniej sprawie nie dopuścił żadnego z 37 świadków wnioskowanych przez oskarżonego.

Pozostali sędziowie uczestniczyli w sądzeniu szeregu spraw, w których zdyskwalifikowali się jako sędziowie. Mioduski np. w sprawie tzw. nowego kierownictwa - 5 wyroków śmierci, nie wykonanych; w 2 sprawach „zamojskich”, w sprawie por. marynarki Ficka (wyrok śmierci, wykonano). Krasuski w sprawie 4 oficerów Sztabu Gen., 4 wyroki śmierci, w tym 2 wykonano, w sprawie Rode i Michałkowskiego - 2 wyroki śmierci, oba wykonane, w sprawie 2 oficerów Sztabu Gen. - 2 wyroki śmierci, nie wykonano, w sprawie por. mar. Ficka - wyrok śmierci, wykonany, w sprawie mjr. Adamkiewicza, w sprawie Gadeckiej, w sprawie Cichonia. Michnik w sprawie mjr. Machalli - wyrok śmierci, wykonany, w sprawie mjr. Tarasiewicza, w sprawie ppłk. Kowalskiego, w sprawie mjr. Lewandowskiego - wyrok śmierci, nie wykonany, w sprawie płk. Weckiego, w sprawie płk. Chojeckiego, wyrok śmierci, nie wykonany, w sprawie płk. Maszlanki, w sprawie płk. Sidorowskiego, w sprawie Głowackiego.

Komisja podkreśla, że we wszystkich ww. sprawach nastąpiła całkowita rehabilitacja skazanych (w tym również pośmiertnie).

Oficerowie radzieccy - sędziowie[edytuj]

Spośród oficerów radzieckich za łamanie praworządności ponoszą odpowiedzialność:

1. ŚWIĄTKOWSKI Wilhelm, płk, prezes NSW (4 XI 1950 - 26 VI 1954),

2. TOMASZEWSKI Aleksander, płk, z-ca prezesa NSW (30 XII 1950 - 13 VII 1954).

Obaj główni inspiratorzy wypaczeń w wojskowym wymiarze sprawiedliwości, sprawy bezprawnych dyrektyw w konkretnych sprawach, realizatorzy wypaczonej praktyki karnej i bezpośredni współsprawcy drakońskich wyroków w sfingowanych sprawach. Z reguły występowali osobiście tylko jako przewodniczący względnie sprawozdawcy w II instancji NSW (Zgrom. Og.) przy rozpatrywaniu rewizji.