Otello/Akt IV

Z Wikiźródeł, repozytorium wolnych materiałów źródłowych

Scena pierwsza

Tamże. Wchodzą Otello i Jago.

JAGO

Sądziszli, panie, że to można?

OTELLO

Można?

Co można?

JAGO

Możnaż ściskać się pokątnie?

OTELLO

Zakazane są takie uściśnienia.

JAGO

Albo być nago w łożnicy u gacha

Przez parę godzin i więcej i myśleć,

Że to nic złego?

OTELLO

Być w objęciach gacha

I myśleć, że to nic złego? Jagonie,

To by prawdziwą było hipokryzją

Dla zamydlenia oczu szatanowi.

Kto by uczciwym być chciał i tak czynił,

Ten by ulegał pokusom szatana

I sam by kusił sprawiedliwość niebios.

JAGO

Jeśliby jednak nie czynił nic więcej,

Taki by usterk był do przebaczenia.

Z tym wszystkim, gdybym mej żonie dał chustkę...

OTELLO

To cóż?

JAGO

To chustka ta byłaby, panie,

Prawną własnością mej żony i ona

Miałaby jako właścicielka prawo Podarowania jej, komu by chciała.

OTELLO

Onać jest panią i swego honoru;

Mogłażby i ten podarować?

JAGO

Honor

Jest to istota, której się nie widzi.

I bardzo często bywa tych udziałem,

Co go nie mają, ale chustka, chustka...

OTELLO

Na Boga! rad bym był o tym zapomnieć.

Mówiłeś - o, ta myśl krąży w mej duszy,

Jak kruk nad domem dotkniętym zarazą,

W złowieszczy sposób dla wszystkich - mówiłeś,

Że on tę chustkę posiada.

JAGO

Cóż z tego?

OTELLO

Zaprawdę, nie jest to wcale pomyślne.

JAGO

A gdybym też był mówił, że widziałem,

Jak on cię krzywdził, panie? że słyszałem,

Są bowiem takie niecnoty na świecie,

Co zniewoliwszy sobie lub posiadłszy

Jaką kobietę, skutkiem swych zabiegów

Lub jej łatwości do zbałamucenia,

Żyć by nie mogli, gdyby tego zaraz

Nie wypaplali.

OTELLO

To więc on co mówił?

JAGO

Mówił ci, panie; nic takiego jednak,

Czego by nie mógł się wyprzeć.

OTELLO

Cóż mówił?

JAGO

Że z nią - ej, nie wiem co...

OTELLO

Co? Co? Mów zaraz.

JAGO

Był jak mąż z żoną.

OTELLO

On? z nią! jak mąż z żoną! Kto mówi, że z nią leżał - to ohydne! Ta chustka - te wyznania - ta chustka. Kto czyni wyznania, z tym na szubienicę! Nie, wprzód z nim na szubienicę, a potem niech wyznaje! Dreszcz mię przechodzi. Takie wrzenie w mózgu byłoby przeciw naturze, gdyby nie było wskazówką; Nie słowa to tak mię wstrząsają. Nosy, uszy, wargi! Fuj! fuj! Czy być może? Przyznał się! Gdzie chustka? O szatanie! Wpada w odrętwienie.

JAGO

Działaj, trucizno moja, działaj! Tak to

Łowi się w matnię łatwowiernych głupców;

Niejedna zacna, uczciwa kobieta

Takim sposobem osławioną była

Jak najniewinniej. Ejże, ejże, panie!

Otello! wodzu mój! Wchodzi Kasjo.

Czego chcesz, Kasjo?

KASJO

Co się tu stało?

JAGO

Wpadł w wielką chorobę;

Już to od wczoraj drugi taki atak,

KASJO

Trzeba mu potrzeć skronie.

JAGO

Nie, daj pokój.

Niemoc ta musi przejść swój bieg spokojnie,

Inaczej, pianą usta by mu zaszły,

Szaleć by zaczął. Patrz, już się porusza,

Oddal się, oddal na chwilę; niebawem

Odzyska zmysły. Jak go tu nie będzie,

Chciałbym pomówić z tobą o czymś ważnym.

Kasjo wychodzi.

Jakże ci, panie? Nie zraniłżeś głowy?

OTELLO

Drwisz ze mnie?

JAGO

Jaż bym miał z ciebie drwić, panie?

Nie, Bóg mi świadkiem! Rad bym, abyś przyjął

To dopuszczenie jak mąż.

OTELLO

Mąż z rogami!

To istny potwór, bydlę; nic innego.

JAGO

Jest więc niemało bydląt w ludnych miastach.

I znakomitych potworów niemało.

OTELLO

Więc on to wyznał?

JAGO

Bądź mężem, mój wodzu,

Pomyśl, że każdy, co ma włos na brodzie,

W małżeńskim jarzmie może los twój dzielić,

Miliony takich się znajdą, co, leżąc

W zbrukanym łożu, gotowi są przysiąc,

Że ono czyste, z tobą tak źle nie jest.

O, nie ma większej dla piekła uciechy,

Jak gdy kto pieści chytrą rozkosznicę

I dobrodusznie ma ją za cnotliwą.

Nie, tu potrzeba mego przeświadczenia,

Wiedząc, czym jestem, wiem, czym ona będzie,

Czym dlań być wzajem.

OTELLO

O, słusznie; to pewna.

JAGO

Zejdź, panie, trochę na stronę i uwięź

Swoje uczucia w szrankach cierpliwości.

Gdy cię przed chwilą przygniotło cierpienie

(W sposób niegodny takiego człowieka),

Nadszedł tu Kasjo; zbyłem go, jak mogłem,

I ubarwiwszy przed nim ów paroksyzm,

Prosiłem, aby się później tu stawił

Dla pomówienia ze mną, co i przyrzekł.

Skryjże się, panie, gdziekolwiek opodal

I zapisz sobie każdy pogardliwy,

Przedrwiwający i szyderczy wyraz,

Jaki na jego twarzy się ukaże;

Bo on mi musi jeszcze raz wygadać,

Gdzie, jak, jak często, jak długo i kiedy

Miał z twoją żoną schadzkę i mieć będzie;

Uważaj, panie, na grę jego twarzy,

Powtarzam. Tylkoż uzbrój się w cierpliwość,

Bo powiem, że masz żółć jedynie w sobie,

A męstwa ani krzty.

OTELLO

Słuchaj, Jagonie,

Będę cierpliwy, ale ta cierpliwość

Krwawo się skończy; słyszysz?

JAGO

Tak też trzeba,

Byleby w porę. Usuńże się, panie. Otello odchodzi na stronę.

O Biankę go się wypytywać będę,

O tę wytartą nimfę, co frymarcząc

Swymi pieszczoty, kupuje chleb sobie

I odzież; ona szaleje za Kasjem,

Lecz kosa trafiła tym razem na kamień,

Jak się to zwykle zdarza takim dziewkom:

Ilekroć Kasjo słyszy o niej wzmiankę,

Tylekroć parska śmiechem. - Otóż idzie. Wchodzi Kasjo.

Im bardziej on się śmiać będzie, tym bardziej

Wściekać się będzie Otello; a głupia

Zazdrość Murzyna wytłumaczy sobie

Uśmiechy, gesta i jowialne żarty

Biednego Kasja zupełnie na opak.

Jak się masz, namiestniku?

KASJO

Tym ci gorzej,

Gdy mi nadajesz ten tytuł, którego

Brak mię zabija!

JAGO

Zakołataj jeno

Do Desdemony, a nie doznasz braku. ciszej

Gdyby to tylko było w mocy Bianki,

KASJO

Biedna istotka!

OTELLO do siebie

O, jak się już śmieje!

JAGO

Dalipan, jeszczem nie widział kobiety

Tak zakochanej jak ona.

KASJO

Biedactwo!

W istocie, zdaje się do mnie mieć słabość.

OTELLO do siebie

Jak słabo przeczy, jak drwiąco się śmieje!

JAGO

Słuchaj no, Kasjo.

OTELLO do siebie

Teraz go wyciąga

Na dobitniejsze słowo. Nuże! dalej!

JAGO

Ona się daje z tym słyszeć, że myślisz

Wziąć ją za żonę, szczerze masz ten zamiar?

KASJO

Cha! cha! cha!

OTELLO do siebie

Triumfujesz, Rzymianinie?

KASJO

Ja wziąć za żonę fryjerkę? Proszę cię, miejże litość nad moim rozsądkiem; nie sądź go tak niezdrowym. Cha! cha! cha!

OTELLO do siebie

Tak, tak, tak: śmieje się, kto wygrywa.

JAGO

Doprawdy, wieści chodzą, że się z nią ożenisz.

KASJO

Powiedz prawdę.

JAGO

Szelma jestem, jeżeli nie.

OTELLO do siebie

Więceście się mnie już pozbyli? Dobrze.

KASJO

To własny wymysł tej błaźnicy; wbiła sobie w głowę, że się z nią ożenię, przeto że sobie tego życzy, nie że ja jej to przyrzekłem.

OTELLO do siebie

Jago daje mi znak, teraz się zacznie wywnętrzać.

KASJO

Tylko co tu była, ściga mnie, gdzie się ruszę. Niedawno stałem na wybrzeżu rozmawiając z kilku Wenecjanami, aż oto nadbiega ta lala i bez ceremonii rzuca mi się na szyję, ot tak.

OTELLO do siebie

I woła: O mój Kasjo! lub coś podobnego, z jego gestów można się tego domyślić.

KASJO

I wiesza się na mnie, i cmokta mnie, i kwili, i skubie mnie, i ciągnie. Cha! cha! cha!

OTELLO do siebie

Teraz powie, jak go wciągnęła do mego pokoju. O nędznik! widzę nos jego, ale nie widzę psa, któremu go rzucę.

KASJO

Na poczciwość! muszę z nią zerwać stosunki;

JAGO

Tam do licha! patrz, kto to idzie. Wchodzi Bianka.

KASJO

Biadaż mi z tym koczkodanem! Perfumowany koczkodan! Co się to znaczy, że się tak włóczysz za mną?

BIANKA

Niech się czort i jego ciotka włóczy za tobą! Co znaczy ta chustka, co mi ją dałeś przed chwilą? Byłam tak głupia, żem ją wzięła. Mam z niej haft zdejmować? Tak misterny wyrób znalazłeś w swojej kwaterze i niby nie wiesz, kto go tam zostawił? ! To prezent od jakiejś marmuzeli i ja mam z niej haft zdejmować! Daj ją jakiej hetce pętelce, a nie mnie: od kogokolwiek ją masz, nie myślę zdejmować z niej haftu.

KASJO

No, no, kochana Bianko! Zgoda, zgoda!

OTELLO do siebie

Nieba, byłażby to owa chustka ode mnie?

BIANKA

Jeżeli chcesz dziś przyjść na kolację, to dobrze: a nie, to przyjdź, kiedy ci przyjdzie ochota.

Wychodzi.

JAGO

Nuże za nią! Nuże za nią!

KASJO

Na honor! muszę pójść: inaczej zbeształaby mnie na ulicy.

JAGO

Będzieszże u niej na kolacji?

KASJO

Zapewne.

JAGO

No, to może się tam zobaczym, bo w istocie potrzebuję z tobą pomówić.

KASJO

Przyjdź, przyjdź; przyjdzieszże pewno?

JAGO

Przyjdę, przyjdę. Nie mów więcej.

Wychodzi Kasjo.

OTELLO zbliżając się

Jak go mam zamordować, Jagonie?

JAGO

Czy uważałeś, panie, jak się naśmiewał z własnego grzechu?

OTELLO

O Jagonie!

JAGO

I widziałeś ową chustkę?

OTELLO

Mojaż to była?

JAGO

Twoja, panie, jak żyw tu stoję. Miałeś dowód, jak on ceni tę szaloną kobietę, mówię o twojej żonie, ona mu ją dała, a on ją daje swojej utrzymance.

OTELLO

O, gdybym go mógł przez dziesięć lat mordować Piękna kobieta! Śliczna kobieta! Luba kobieta!

JAGO

Trzeba o tym teraz zapomnieć.

OTELLO

Niech zgnije, niech zmarnieje i do piekła pójdzie tej nocy! Bo że musi umrzeć, to pewna. Serce moje obróciło się w kamień, kaleczy mi rękę, gdy w nie uderzę. O, świat nie ma śliczniejszej istoty! mogłaby leżeć w łożnicy cesarza i mieć go niewolnikiem swych skinień.

JAGO

Nie w porę te rozpamiętywania.

OTELLO

Niech przepadnie! powiadam tylko, jaką jest. Tak zgrabna z igłą w ręku! Tak czarodziejsko muzykalna! Ach! Ona by swoim śpiewem zaklęła dzikość niedźwiedzia. Tak pełna wielkiego rozumu i pomysłowości.

JAGO

Tym ci godniejsza potępienia.

OTELLO

O, po tysiąc, po tysiąc razy! A przy tym tak słodka, tak uprzejma w obcowaniu!

JAGO

W istocie, za uprzejma.

OTELLO

To pewna. Co za szkoda jednak! O Jagonie! Co za szkoda!

JAGO

Jeżeli się, panie, nad jej niecnotą rozczulasz, to daj jej patent do grzeszenia, bo jeżeli to ciebie nie obchodzi, nikt pewnie inny nie weźmie tego do serca.

OTELLO

Rozsiekam ją na drobne kawałki. Mnie zdradzać tak haniebnie!

JAGO

To szkaradnie z jej strony.

OTELLO

Z moim podkomendnym!

JAGO

To jeszcze szkaradniej.

OTELLO

Postaraj mi się, Jagonie, o truciznę na tę noc. Nie będę się z nią wdawał w rozprawy, aby mnie jej postać i piękność nie rozbroiła. Na tę noc, Jagonie.

JAGO

Daj, panie, pokój truciźnie; uduś ją w łóżku, w tym samym łóżku, które zbezcześciła.

OTELLO

Dobrze, sprawiedliwość tego kroku podoba mi się, tak uczynię.

JAGO

A co do Kasja, tego ja biorę na siebie, o północy dowiesz się, panie, czegoś więcej. Słychać trąbienie.

OTELLO

Wybornie. Co ma znaczyć to trąbienie?

JAGO

Pewnie nadeszła jaka wieść z Wenecji.

To Lodowiko, w poselstwie od doży,

Zbliża się, a z nim twoja żona, panie. Wchodzą z orszakiem Lodowiko i Desdemona.

LODOWIKO

Witaj, cny generale!

OTELLO

Witaj, panie.

LODOWIKO

Doża i senat pozdrawiają ciebie. Oddaje mu list.

OTELLO

Całuję tego tłumacza ich woli. Otwiera list i czyta.

DESDEMONA

Cóż nam nowego przynosisz, kuzynie?

JAGO

Siniore, pozwól mi wyrazić radość

Z ujrzenia ciebie.

LODOWIKO

Dziękuję waćpanu.

Jakże się miewa Kasjo?

JAGO

Żyje, panie.

DESDEMONA

Smutne pomiędzy nim a moim mężem

Zaszło w tych czasach rozdwojenie, ale

Ty ich pojednasz.

OTELLO

Czy tak?

DESDEMONA

Co, mój mężu?

OTELLO czytając

"Nie zwlekaj tego uczynić, jak tylko.. . "

LODOWIKO

On nie do pani mówił, on jest cały

Listem zajęty. To więc twój małżonek

Jest poróżniony z Kasjem?

DESDEMONA

Na nieszczęście,

Dałabym, nie wiem co, żeby znów byli

Na dawnej stopie, bo sprzyjam Kasjowi.

OTELLO

Ognia i siarki!

DESDEMONA

Mężu!

OTELLO

Maszli rozum?

DESDEMONA

Gniewa się?

LODOWIKO

Pewnie go ten list tak wzburzył,

Bo go podobno senat odwołuje

I zarząd wyspy powierza Kasjowi.

DESDEMONA

Doprawdy, cieszę się z tego.

OTELLO

W istocie?

DESDEMONA

Co, panie?

OTELLO

Cieszę się, żeś oszalała,

DESDEMONA

Jak to? Kochany mężu?

OTELLO

Precz, diablico! Uderza ją.

DESDEMONA

Nie zasłużyłam na to.

LODOWIKO

Generale,

Temu w Wenecji wiary by nie dano,

Chociażbym przysiągł, że na to patrzałem.

Taki postępek jest twardy nad miarę,

Przeproś ją, płacze.

OTELLO

O diablico! gdyby

Ziemię zapłodnić mogły łzy niewieście,

Z każdej ich kropli powstałby krokodyl.

Precz z moich oczu!

DESDEMONA

Nie chcę cię już drażnić. Odchodzi.

LODOWIKO

Co za uległość i pokora! Każ jej

Powrócić nazad, panie generale.

OTELLO

Wróć się!

DESDEMONA

Co każesz?

OTELLO

Czego pan chcesz od niej?

LODOWIKO

Ja?

OTELLO

Chciałeś przecie, aby przyszła nazad,

O, ona umie się, jak chcesz, obracać;

Iść wstecz, a przecie naprzód, i znów wstecznie;

I płakać umie, panie, umie płakać;

I jest uległa, jak mówisz - uległa,

Bardzo uległa nawet. Płaczże jeszcze.

O, co do tego, jest to, panie, tylko

Ból malowany. Mam więc Cypr opuścić.

Odejdź stąd, przyślę niedługo po ciebie.

Panie, posłuszny jestem rozkazowi

I do Wenecji wracam. Precz mi zaraz!

Wychodzi Desdemona.

Kasjo obejmie mój urząd. Bądź łaskaw

Przyjąć dziś u mnie wieczerzę, siniore,

Szanowny z pana gość. Kozły i małpy!

Wychodzi.

LODOWIKO

Toż to szlachetny ów Murzyn, którego

Cały nasz senat ma za doskonałość?

Toż to ów umysł szlachetny, którego

Nigdy namiętność zachwiać nie zdołała?

Którego cnoty stałej i hartownej

Żaden traf, żadna przeciwność nie mogła

Zgiąć ni wykrzywić?

JAGO

Bardzo się odmienił.

LODOWIKO

Powiedz mi, jestli on zdrów na umyśle?

JAGO

Jest, panie - tym, czym jest, sąd mój tu milczy. Dałby Bóg, aby był tym, czym by mógł być, Jeśli tym, czym by mógł być, nie jest teraz.

LODOWIKO

Żeby aż żonę uderzyć!

JAGO

Zaprawdę

Nie był to wcale uprzejmy postępek;

Rad bym jednakże, aby się skończyło

Li na tym.

LODOWIKO

Czy to taki Jego zwyczaj?

Dziękuję waćpanu.

Jakże się miewa Kasjo?

JAGO

Żyje, panie.

DESDEMONA

Smutne pomiędzy nim a moim mężem

Zaszło w tych czasach rozdwojenie, ale

Ty ich pojednasz.

OTELLO

Czy tak?

DESDEMONA

Co, mój mężu?

OTELLO czytając

"Nie zwlekaj tego uczynić, jak tylko.. . "

LODOWIKO

On nie do pani mówił, on jest cały

Listem zajęty. To więc twój małżonek

Jest poróżniony z Kasjem?

DESDEMONA

Na nieszczęście,

Dałabym, nie wiem co, żeby znów byli

Na dawnej stopie, bo sprzyjam Kasjowi.

OTELLO

Ognia i siarki!

DESDEMONA

Mężu!

OTELLO

Maszli rozum?

DESDEMONA

Gniewa się?

LODOWIKO

Pewnie go ten list tak wzburzył,

Bo go podobno senat odwołuje

I zarząd wyspy powierza Kasjowi.

DESDEMONA

Doprawdy, cieszę się z tego.

OTELLO

W istocie?

DESDEMONA

Co, panie?

OTELLO

Cieszę się, żeś oszalała,

DESDEMONA

Jak to? Kochany mężu?

OTELLO

Precz, diablico! Uderza ją.

DESDEMONA

Nie zasłużyłam na to.

LODOWIKO

Generale,

Temu w Wenecji wiary by nie dano,

Chociażbym przysiągł, że na to patrzałem.

Taki postępek jest twardy nad miarę,

Przeproś ją, płacze.

OTELLO

O diablico! gdyby

Ziemię zapłodnić mogły łzy niewieście,

Z każdej ich kropli powstałby krokodyl.

Precz z moich oczu!

DESDEMONA

Nie chcę cię już drażnić. Odchodzi.

LODOWIKO

Co za uległość i pokora! Każ jej

Powrócić nazad, panie generale.

OTELLO

Wróć się!

DESDEMONA

Co każesz?

OTELLO

Czego pan chcesz od niej?

LODOWIKO

Ja?

OTELLO

Chciałeś przecie, aby przyszła nazad,

O, ona umie się, jak chcesz, obracać;

Iść wstecz, a przecie naprzód, i znów wstecznie;

I płakać umie, panie, umie płakać;

I jest uległa, jak mówisz - uległa,

Bardzo uległa nawet. Płaczże jeszcze.

O, co do tego, jest to, panie, tylko

Ból malowany. Mam więc Cypr opuścić.

Odejdź stąd, przyślę niedługo po ciebie.

Panie, posłuszny jestem rozkazowi

I do Wenecji wracam. Precz mi zaraz!

Wychodzi Desdemona.

Kasjo obejmie mój urząd. Bądź łaskaw

Przyjąć dziś u mnie wieczerzę, siniore,

Szanowny z pana gość. Kozły i małpy!

Wychodzi.

LODOWIKO

Toż to szlachetny ów Murzyn, którego

Cały nasz senat ma za doskonałość?

Toż to ów umysł szlachetny, którego

Nigdy namiętność zachwiać nie zdołała?

Którego cnoty stałej i hartownej

Żaden traf, żadna przeciwność nie mogła

Zgiąć ni wykrzywić?

JAGO

Bardzo się odmienił.

LODOWIKO

Powiedz mi, jestli on zdrów na umyśle?

JAGO

Jest, panie - tym, czym jest, sąd mój tu milczy. Dałby Bóg, aby był tym, czym by mógł być, Jeśli tym, czym by mógł być, nie jest teraz.

LODOWIKO

Żeby aż żonę uderzyć!

JAGO

Zaprawdę

Nie był to wcale uprzejmy postępek;

Rad bym jednakże, aby się skończyło

Li na tym.

LODOWIKO

Czy to taki Jego zwyczaj?

Czyli też może ten list na krew jego

Wywarł wpływ taki i do tej zdrożności

Dziś po raz pierwszy go przywiódł?

JAGO

Niestety!

Ladaco byłbym, gdybym mówił o tym,

Com widział albo czegom się dowiedział.

Miej go na oku, siniore, a własne

Jego czynności zastąpią świadectwo

Mego języka. Miej tylko nań oko

Zwrócone, panie, gdy będziecie razem.

LODOWIKO

Przykro mi, że się na nim tak zawiodłem.

Wychodzą.

Scena druga

Pokój w zamku. Wchodzą Otello i Emilia.

OTELLO

Więc nie dostrzegłaś niczego?

EMILIA

Nie, panie,

Anim słyszała, anim pomyślała

Coś podobnego.

OTELLO

Widywałaś jednak

Kasja z nią razem.

EMILIA

Ale nie widziałam

Nic nagannego wtedy i słyszałam

Każdą sylabę przez nich wymówioną.

OTELLO

Nigdyż do siebie nie szeptali?

EMILIA

Nigdy.

OTELLO

I nigdy cię nie wysyłali?

EMILIA

Nigdy.

OTELLO

Po wachlarz albo rękawiczki, po nic?

EMILIA

Po nic, a po nic, panie.

OTELLO

To rzecz dziwna.

EMILIA

Gotowam stawić duszę moją w zakład

Za jej niewinność; jeżeli inaczej

Myślisz, o panie, oddal tę myśl; ona

Próżno zakłóca twój spokój. Jeżeli

Jaki niecnota ci to poddał, niechaj

Niebo go za to zetrze jako węża!

Jeżeli bowiem ta kobieta nie jest

Cnotliwą, czystą i wierną, to nie ma,

Nie ma na świecie szczęśliwego męża

I najzacniejsza żona tak jest niecną

Jak potwarz.

OTELLO

Powiedz jej, żeby tu przyszła.

Idź.

Wychodzi Emilia.

Dość już chyba powiedziała, przecie

Każda rajfurka tyle samo powie,

Chyba że bardzo głupia. To rufianka

Arcyprzebiegła, istny klucz i rygiel

Do zamykania wszetecznych tajemnic.

A przecież klęka, modli się, bywałem

Sam nieraz świadkiem tych pobożnych praktyk.

Desdemona i Emilia wchodzą.

DESDEMONA

Co mi rozkażesz, panie?

OTELLO

Pójdź tu, rybko,

DESDEMONA

Czego ode mnie żądasz?

OTELLO

Pokaż oczy;

Patrz mi w twarz.

DESDEMONA

Cóż to za kaprys okropny?

OTELLO do Emilii

A aśćka dalej do swych obowiązków!

Zamknij drzwi, zostaw czułą parę samą;

Kaszlaj, chrząkaj, jak się kto przybliży.

Nuże, pełń swoje rzemiosło, no, spiesz się.

Wychodzi Emilia.

DESDEMONA

Błagam cię, panie, na kolanach, powiedz,

Co znaczy twoja mowa, nie pojmuję

Twych słów, pojmuję tylko jakąś wściekłość

W tych słowach.

OTELLO

Powiedz mi, coś ty za jedna?

DESDEMONA

Twa żona, panie; wierna twoja żona.

OTELLO

Poprzysiąż na to, potęp sama siebie;

Inaczej, widząc twą anielską postać,

Pochwycić ciebie baliby się diabli,

Bądź więc po dwakroć potępiona, przysiąż,

Żeś jest uczciwa.

DESDEMONA

Niebu to wiadomo.

OTELLO

Niebo wie, żeś jest zdradziecka jak szatan.

DESDEMONA

Kogóż ja zdradzam, panie? w czym? dla kogo?

OTELLO

O Desdemono! precz! precz!

DESDEMONA

O mój Boże!

Ty płaczesz? Jestżem ja tych łez przyczyną?

Jeśli przypadkiem sądzisz, że mój ojciec

Jest sprawcą twego odwołania, nie kładź

Tej winy na mnie, jeżeliś ty stracił

W nim przyjaciela, ja straciłam także.

OTELLO

Niechby mnie niebo jak bądź doświadczało

Utrapieniami, niechby na mą głowę

Zlało nawałem krzywdy i cierpienia,

Niechby mnie całkiem pogrążyło w nędzy,

W loch mnie rzuciło i pogrzebło wszelkie

Moje nadzieje, jeszcze bym gdzieś w duszy

Znalazł cierpliwość do zniesienia tego;

Lecz czynić ze mnie cel naigrawania,

Wieczysty przedmiot wzgardy czasów, który

Sztywnym by swoim palcem wskazywały. . .

I to bym jednak zniósł, znieść miałbym siłę;

Ale tam, kędy serce me przyrosło,

Kędy żyć muszę albo nie żyć wcale,

Tam być wygnańcom; od zdroju, z którego

Wypływa strumień mojego istnienia,

A bez którego wysechłby koniecznie,

Od tego zdroju zostać odepchniętym

Albo go widzieć obróconym w bagno,

W którym osiada skrzek - o! cierpliwości,

Młody, różanousty cherubinie,

Zmień twą naturę wobec takiej doli,

I przybierz postać tak groźną jak piekło!

DESDEMONA

Tuszę przynajmniej, że mnie mój małżonek

Ma za uczciwą.

OTELLO

O, za tak uczciwą

Jak owe muchy w jatkach w czasie lata,

Co się gżą wraz po lęgu. O ty chwaście,

Tak wdzięcznie piękny, tak słodko pachnący,

Że aż odurzasz; bogdajbyś był nigdy

Na świat nie przyszedł!

DESDEMONA

Nieszczęsnaż ja! Jakiż

Grzech popełniłam, o którym nic nie wiem?

OTELLO

Na toż ta piękna książka dzień ujrzała,

Aby jej czyste karty bezwstyd kalał?

"Com popełniła?!" O gminna sprośnico!

W hutnicze piece zmieniłbym me lica,

I srom mój w popiół obrócić bym musiał,

Gdybym o twoich czynach wspomniał tylko.

"Com popełniła?" Niebu ckliwo, księżyc

Na widok tego chmurą się zasłania,

A wiatr lubieżny, co zwykł w swym przelocie

Wszystko całować, chowa się w głąb ziemi

Na wzmiankę o tym. "Cóżem popełniła?!"

O ty bezczelna wszetecznico!

DESDEMONA

Przebóg!

Krzywdzisz mnie, panie.

OTELLO

Nie jestżeś wszeteczna?

DESDEMONA

Nie jestem, panie, jakem chrześcijanka!

Jeśli zachować tę ziemską powłokę,

Którą wyłącznie tobie poślubiłam,

Wolną od zmazy obcego dotknięcia

I być wszeteczną nie jest tymże samym,

Tom nie jest taką.

OTELLO

Ty wolna od zmazy?

DESDEMONA

Jak być zbawiona pragnę!

OTELLO

Czy podobna?

DESDEMONA

O Boże, zmiłuj się!

OTELLO

Przebacz mi zatem:

Wziąłem cię za wenecką nierządnicę,

Co zaślubiła Otella. Wchodzi Emilia.

Ty, nimfo,

Co wręcz przeciwny świętemu Piotrowi

Urząd sprawujesz, bo strzeżesz bram piekła.

Ty, ty - jużeśmy interes skończyli.

Masz tu za swoje trudy; zasuń rygiel

I trzymaj szczelnie język za zębami.

Wychodzi.

EMILIA

Dlaboga! Co mu przychodzi do głowy?

O pani, co ci to? Takaś zmieniona?

DESDEMONA

Jestem jak we śnie.

EMILIA

O kochana pani!

Co się naszemu panu stało?

DESDEMONA

Komu?

EMILIA

Mojemu panu.

DESDEMONA

Kto jest twoim panem?

EMILIA

Ten, kto i twoim.

DESDEMONA

Ja już nie mam pana.

Nie mów nic do mnie, Emilio, nie pytaj,

Nie mogę płakać, odpowiedzią moją

Byłyby tylko łzy. Okryj mi łóżko

Na tę noc ślubną kołdrą, nie zapomnij:

I męża swego tu przywołaj.

EMILIA

Dobrze;

Natychmiast, pani. Jak się tu zmieniło!

Wychodzi.

DESDEMONA

Słusznie mnie los ten spotyka, o, słusznie!

Cóż jednak było w mym postępowaniu,

Żeby upatrzyć mógł najlżejszy pozór

Podobnej winy? Wchodzi Emilia, a z nią Jago.

JAGO

Staję na twój rozkaz,

Łaskawa pani; o cóż idzie?

DESDEMONA

Nie wiem,

Jak to powiedzieć. Ci, co uczą dzieci,

Czynią to w sposób łagodny, podają

Łatwe zadania, należało jemu

W taki sam sposób zgromić mnie, bo jestem

Godnym zgromienia dzieckiem, w rzeczy samej.

JAGO

Co ci się stało, pani?

EMILIA

Ach, Jagonie!

Generał nazwał ją wszeteczną, zelżył

Tak hańbiącymi, ohydnymi słowy,

Jakich nie mogą znieść uczciwe serca.

DESDEMONA

Jestżem ja taką? powiedz.

JAGO

Jaką, pani?

DESDEMONA

Taką, jak ona mówi, że mnie nazwał.

EMILIA

Jagonie, nazwał ją dziewką, wstyd mówić;

Pijany prostak nawet by nie użył

Takich terminów na ostatnią dziewkę.

JAGO

Jakiż on powód miał do tego?

DESDEMONA

Nie wiem,

Ale to pewna, żem nie zasłużyła

Na nic takiego.

JAGO

Nie płacz, droga pani,

O, nie płacz, nie płacz! Biedaż się uwzięła!

EMILIA

Na toż się ona wyrzekła ojczyzny,

Ojca, przyjaciół; na toż odrzuciła

Tyle ponętnych, tyle świetnych związków,

Aby otrzymać miano wszetecznicy?

Jak tu nie płakać?

DESDEMONA

Taki mój los.

JAGO

Niech go

Pomsta ogarnie! Skąd mu to przyjść mogło?

DESDEMONA

Bóg raczy wiedzieć.

EMILIA

Gardło w zakład daję,

Że jakiś szczwany nędznik, jakiś chytry,

Przymilający się łotr, jakiś lizus

Bez czci i wiary wymyślił tę potwarz,

By się dochrapać jakiegoś urzędu.

Gardło dam za to.

JAGO

Fuj! To być nie może,

Nie ma na świecie takiego człowieka.

DESDEMONA

A jeśli taki jest, niech mu złość jego

Pan Bóg przebaczy.

EMILIA

Niech mu kat przebaczy

I piekło wszystek szpik wysuszy w kościach!

Ją zwać wszeteczną? Któż z nią ma stosunki?

Gdzie, jak i kiedy? Skąd cień podobieństwa?

Jakiś wierutny łotr Murzyna zdurzył,

Jakiś nikczemny oszust, podły hultaj.

Oby go nieba odkryć pozwoliły

I bicz podały w każdą dłoń uczciwą

Do przepędzenia tego szelmy nago

Przez obszar świata, od wschodu na zachód!

JAGO

Czego tak wrzeszczysz?

EMILIA

O, wieczna kaźń jemu!

Taki to ptaszek pomieszał był niegdyś

Klepki i tobie i nabił ci głowę,

Że ja mam jakieś konszachty z Murzynem.

JAGO

Cicho bądź, głupia.

DESDEMONA

Kochany Jagonie,

Cóż mam uczynić, aby go przejednać?

Idź za nim, pomów z nim, bo na to słońce,

Ani wiem, w jaki sposób go straciłam.

Oto na klęczkach klnę się, żem niewinna,

Jeżeli chęci moje kiedykolwiek

Przeciw miłości jego spiskowały,

Czy to uczynkiem, czy to pożądaniem;

Jeżeli wzrok mój, słuch lub jakikolwiek

Zmysł mój lubował kiedy w kim bądź innym;

Jeśli go teraz nie kocham wyłącznie

I nie kochałam zawsze, i nie będę

Zawsze kochała chociażby mnie nawet

Skazał na rozwód z sobą jak żebraczkę,

To niech nie zaznam pociechy w tym życiu!

Wiele dokazać może złe obejście,

On mnie nim może zabić, ale nigdy

Zmniejszyć miłości mojej. Ja wszeteczna!

Sam już ten wyraz zgrozą mnie przejmuje;

Do zasłużenia czynem na to miano

Żadna potęga próżności światowych

Nie potrafiłaby mnie doprowadzić.

JAGO

O pani, nie bierz tego tak do serca;

W złym był humorze tylko, list z Wenecji

W niesmak mu poszedł i niechęć się jego

Krupi na tobie.

DESDEMONA

Bogdajby tak było!

JAGO

Ręczę, że tak jest.

Słychać trąbienie.

Słyszysz, pani? Trąba

Wzywa na ucztę; posłowie weneccy

Radzi by zasiąść do stołu. Idź, pani,

I przestań płakać; wszystko będzie dobrze.

Wychodzą Desdemona i Emilia. Wchodzi Rodrygo.

Cóż tam, Rodrygo?

RODRYGO

Nie zdajesz mi się rzetelnie ze mną wychodzić.

JAGO

Z powodu?

RODRYGO

Co dzień mnie zbywasz jakimś wykrętem i zamiast mnie posuwać naprzód w mych nadziejach, usuwasz raczej, jak uważam, ode mnie wszelką pożądaną sposobność. Na honor! nie myślę tego dłużej cierpieć ani schować do kieszeni tego, com zniósł dotychczas.

JAGO

Posłuchaj mnie, Rodrygo.

RODRYGO

Jużem się dosyć nasłuchał i przekonał się aż nadto, że twoje słowa i czyny nie chodzą z sobą pod rękę.

JAGO

Obwiniasz mnie najniesłuszniej.

RODRYGO

Wysuwam tylko prawdziwe zarzuty. Wyszastałem się co do grosza. Klejnoty, com ci je dał dla Desdemony (połowa ich byłaby nawet mniszkę ujęła), powiedziałeś mi, że zostały przez nią przyjęte; i otworzyłeś mi pocieszające widoki rychłego pozyskania jej względów i przystępu do niej; tymczasem nic z tego nie widzę.

JAGO

Dobrze, dobrze, dalej!

RODRYGO

Dobrze, dalej! Dalej tak iść nie może, i wcale to niedobrze. Na tę dłoń! powiadam, że to niegodziwie, i zaczynam się domyślać, że ze mnie zakpiono.

JAGO

Dobrze.

RODRYGO

Powtarzam, że to niedobrze. Odkryję wszystko przed Desdemoną: jeżeli mi zechce zwrócić klejnoty, to zaniecham dalszych zabiegów i żałować będę mych nieprawych uroszczeń; jeżeli zaś mi ich nie zwróci, bądź pewien, że zażądana zadośćuczynienia od ciebie.

JAGO

Czyś już wszystko wypowiedział?

RODRYGO

Nie inaczej, i niewzruszone mam postanowienie postąpić nie inaczej, jak powiedziałem.

JAGO

Teraz widzę, że masz w sobie animusz, I od tej pory zaczynam mieć lepsze wyobrażenie o tobie niż kiedykolwiek. Daj mi rękę, Rodrygo, obarczyłeś mnie nader uzasadnionymi zarzutami, a przecież, klnę się na wszystko, żem działał jak najgorliwiej w twej sprawie.

RODRYGO

To się nie pokazało.

JAGO

Przyznaję, że się nie pokazało, i podejrzenie twoje nie jest bez trafności i rozsądku. Ależ, Rodrygo, jeżeli istotnie jest w twoim łonie to, o czym teraz wi ęcej niż kiedykolwiek mam powodów nie wątpić, to jest: wola, odwaga i męstwo, daj tego dowód tej nocy, a jeżeli następnej nie ujrzysz Desdemony w swoich objęciach, to zastaw sidła na me życie i sprzątnij mnie zdradziecko ze świata.

RODRYGO

No, no, o cóż to idzie? Jestli to w granicach możliwości i rozsądku?

JAGO

Trzeba ci wiedzieć, że nadszedł wyraźny rozkaz z Wenecji, ażeby Kasjo zajął miejsce Otella.

RODRYGO

Czy być może? Takim sposobem Otello i Desdemona powrócą nazad do Wenecji.

JAGO

O nie: on się uda do Maurytanii i zabierze tam z sobą piękną Desdemonę: chybaby tu był zatrzymany jakim wypadkiem, żaden zaś inny wypadek nie mógłby być bardziej stanowczy w tej mierze jak usunięcie Kasja.

RODRYGO

Co rozumiesz przez usunięcie go?

JAGO

Ba, nic innego jak uczynienie go niezdatnym do zajęcia miejsca Otella: ewakuowanie mu czaszki.

RODRYGO

I chcesz, abym ja to uczynił?

JAGO

Tak właśnie, jeżeli chcesz sięgnąć po korzyść, słusznie ci przynależną. On dziś przepędza wieczór u pewnej marmuzeli; tam się z nim zejdę. Nic jeszcze nie wie o swoim wyniesieniu. Jeżeli zechcesz czatować na niego, jak stamtąd będzie powracał (a moją rzeczą będzie tak urządzić ten powrót, aby wypadł między dwunastą a pierwszą), to będziesz mógł żgnąć go jak najwygodniej. Ja będę tuż, aby cię wesprzeć, i padnie pomiędzy nami. Pójdź, nie stój taki osłupiały; wykażę ci przez drogę tak dowodnie potrzebę jego śmierci, że poczytasz sobie za powinność o nią go przyprawić. Już najwyższy czas na kolację, wieczór ucieka. Idźmy!

RODRYGO

Musisz mi udzielić jeszcze więcej objaśnień.

JAGO

Będziesz ich miał, ile zechcesz.

Wychodzą.

Scena trzecia

Inny pokój w zamku. Wchodzą Otello, Lodowiko, Desdemona, Emilia i służba.

LODOWIKO

Nie trudź się, panie generale; proszę.

OTELLO

Wybacz, przechadzka dobrze mi posłuży.

LODOWIKO

Dobranoc, pani, przyjm dzięki.

DESDEMONA

My raczej

Dziękujem tobie, siniore.

OTELLO

Idziemy?

O! - Desdemono...

DESDEMONA

Co każesz, mój mężu?

OTELLO

Idź się położyć zaraz, wkrótce wrócę;

Oddal Emilię, bacz, aby tak było.

DESDEMONA

Będzie tak, panie.

Wychodzą Otello i Lodowiko, za nimi służba.

EMILIA

No cóż? Jak tam teraz?

Złagodniał jakoś.

DESDEMONA

Wkrótce wróci, mówił.

Kazał mi pójść się położyć i ciebie

Oddalić, moja droga.

EMILIA

Mnie oddalić?

DESDEMONA

Tak kazał; zatem, kochana Emilio,

Daj mi mój nocny ubiór i bądź zdrowa.

Nie trzeba nam się mu sprzeciwiać teraz.

EMILIA

Obyś go nigdy nie była ujrzała,

Kochana pani!

DESDEMONA

Tego ja nie powiem.

Serce me tak jest ku niemu zwrócone,

Że nawet jego gniew, jego zniewagi

I jego groźby - rozepnij mnie, proszę -

Mają w mych oczach urok.

EMILIA

Położyłam

Na łóżku pani tę kołdę, coś chciała.

DESDEMONA

Wszystko mi jedno. Biedneż nasze głowy!

Jeżeli umrę wprzód niż ty, Emilio,

Pamiętaj przykryć mnie tą kołdrą.

EMILIA

Ejże,

Co pani prawisz!

DESDEMONA

U mej matki była

Sługa, Barbara było jej na imię,

Miała kochanka, a ten był okrutny,

Bo ją porzucił. Śpiewywała sobie

Piosnkę o wierzbie; była to pieśń stara,

Ale stosowna do jej położenia,

Umarła nucąc ją. Pieśń ta dziś w wieczór

Wciąż mi brzmi w uszach i gwałt sobie czynię,

Abym tak samo nie zwiesiła głowy

I nie śpiewała jak biedna Barbara.

Proszę cię, śpiesz się.

EMILIA

Mamże pani przynieść

Nocne ubranie?

DESDEMONA

Nie, rozbierz mnie tylko.

Ten Lodowiko jest wcale przystojny.

EMILIA

Piękny mężczyzna.

DESDEMONA

I miły w rozmowie.

EMILIA

Znam pewną damę w Wenecji, co chętnie

Boso by poszła do Jerozolimy

Za jedno tknienie jego wargi dolnej.

DESDEMONA śpiewa

Pod wierzbą płaczącą dziewczyna łzy roni

I śpiewa: wierzbo! wierzbo!

W dół główkę spuściła, skroń wsparła na dłoni

I śpiewa: wierzbo! wierzbo!

Zdrój, mrucząc opodal, przywtarza jej jękom:

O wierzbo! wierzbo! wierzbo!

Od łez jej gorących kamienie aż miękną;

Złóż to na boku.

O wierzbo! wierzbo! wierzbo!

Proszę cię, śpiesz się, on wkrótce powróci.

Z gałązek ja wierzby splotę sobie wianek.

Nie gańcie mu tego, przyjmuję mój los.

Nie, to przypada w innej strofce. Słyszysz,

Ktoś zakołatał do drzwi.

EMILIA

To wiatr, pani.

DESDEMONA

Nazwałam go zmiennym, a on mi rzekł; ach!

Płacz wierzbo! wierzbo! wierzbo!

Niejeden ci przecie zastąpi mnie gach.

Idź już, dobranoc. Coś mnie oczy swędzą,

Nie zapowiadaż to łez?

EMILIA

Skądże znowu?

DESDEMONA

Tak mówią. O, ci mężczyźni, mężczyźni.

Powiedz mi szczerze, Emilio, czy myślisz,

Że są kobiety zdolne tak okropnie

Zdradzać swych mężów?

EMILIA

Są takie, bez kwestii.

DESDEMONA

Czyżbyś za cały świat to uczyniła?

EMILIA

A ty, o pani?

DESDEMONA

Na światło dnia - nigdy!

EMILIA

W świetle dnia pewnie bym nie uczyniła,

Lecz ciemność nocy zmienia postać rzeczy.

DESDEMONA

A za świat cały - odpowiedz, Emilio?

EMILIA

Hm! świat nie fraszka; z małej bagatelki

Zysk byłby wielki.

DESDEMONA

O nie, pewna jestem,

Że nigdy tego byś nie uczyniła.

EMILIA

Z całą pewnością bym to uczyniła,

I odczyniłabym po uczynieniu.

Ma się rozumieć, żebym takiej rzeczy

Nie uczyniła za marny pierścionek

Ani za parę batystowych szmatek,

Ani za kornet, ani za mantolet,

Ani za żaden rupieć tym podobny;

Ale za cały świat! Któraż kobieta

Nie zapragnęłaby swemu mężowi

Przyprawić rogów i zrobić go przez to

Monarchą świata? Za tak wielką korzyść

Gotowa bym się narazić na czyściec.

DESDEMONA

Niebo mi świadkiem, żebym za świat cały

Nie popełniła takiego bezprawia.

EMILIA

Bezprawie takie jest bezprawiem tylko

W opinii świata; skorobyś zaś, pani,

W nagrodę trudu cały świat posiadła,

Własny by świat twój sądził to bezprawie,

Łatwo byś przeto mogła je uprawnić.

DESDEMONA

Nie sądzę, aby istniała choć jedna

Taka kobieta.

EMILIA

Tuzin ich się znajdzie,

Nie tylko jedna, i w dodatku tyle,

Ile by trzeba, żeby w krąg zapełnić

Ten świat, o który by się ubiegały.

Rozumiem jednak, że to wina mężów,

Ilekroć żona się potknie. Jeżeli,

Zapominając o swych obowiązkach,

Na łonie innych skarby nasze trwonią;

Jeśli kapryśną zwiedzeni zazdrością

Ścieśniają naszą swobodę, a nawet,

Co gorsza, biją nas; jeśli nam czynią

Ujmę w tym, cośmy wprzódy posiadały,

Toć nic dziwnego, że w nas żółć zakipi;

Jesteśmy korne w duchu, ale przy tym

I mściwe trochę. Niech wiedzą mężowie,

Że żony mają zmysły tak jak oni,

Ze mają oczy, węch i podniebienie

Zdolne odróżnić słodycz od goryczy,

Tak jak i oni. Czegóż oni pragną,

Gdy nad nas inne przenoszą. Rozkoszy?

Tak myślę. Wiedzież ich k `temu namiętność?

Zapewne. Słabośćli temu jest winną?

Jużci tak. A czyż my jesteśmy wolne

Od namiętności, od żądzy rozkoszy

I od słabości bardziej niż mężczyźni?

Niech nas szanują, a potem nie mruczą,

Żeśmy złe, gdy nas sami złego uczą.

DESDEMONA

Dobranoc, niebo krzyż ten na mnie zsyła,

Bym trwała w dobrym, nie złym złe płaciła.

Wychodzą.