Otello/Akt I

Z Wikiźródeł, repozytorium wolnych materiałów źródłowych

Scena pierwsza

Wenecja. Ulica, przy której położony jest dom Brabancja.
Wchodzą Rodrygo i Jago.

RODRYGO

Nie mów mi tego, Jagonie, nie mogę

Słuchać tej mowy. Tyż to, coś mą kiesą

Tak rozporządzał, jakby była twoja,

Śmiesz mi powiadać, żeś tego był świadom?

JAGO

Do licha! słuchajże lepiej, co mówię;

Jeżeli mi się o tym kiedy śniło,

To mną pogardzaj.

RODRYGO

Czyżeś mi nie mówił,

Że go nie cierpisz?

JAGO

Brzydź się mną, jeżelim

Nie mówił prawdy. Trzech magnatów naszych

Forytowało mię na namiestnika

I osobiście czapkowało przed nim,

Aby mi dał ten stopień; jakem żołnierz.

Stopień ten słusznie mi się przynależał:

Znam moją wartość; a on, zatopiony

W swym widzimisię i w swej dumie, zbył ich

Napuszonymi frazesami, srodze

Nastrzępionymi w wojenne termina:

„Wierzcie mi — prawił moim protektorom —

Żem już mianował kogoś na to miejsce.”

I któż to taki ten ktoś? Patrzcie jeno:

Ot, zawołany jakiś arytmetyk,

Jakiś tam Michał Kasjo, Florentyńczyk.

Podwikarz, na wpół potępiony w związkach

Z piękną kobietą, który, póki życia,

Jednego hufca nie powiódł do boju

I na sprawieniu wojska w polu zna się

Tyle co prządka; bohater książkowy,

Co o teorii umie pleść nie gorzej

Niż jaki burmistrz; cała bowiem jego

Sztuka wojenna w gębie, nie w praktyce.

Ten to wybrany został, a ja, panie,

Com w jego oczach pokazał, co umiem,

W Rodos i w Cyprze, i po innych ziemiach

Tak chrześcijańskich, jak pogańskich, pchniętym

Pod wiatr i wodę przez tego plus minus,

Przez tę chodzącą kredkę; on to został,

Pożal się Boże! namiestnikiem jego

Murzyńskiej mości, a ja, ja być muszę

Jego chorążym.

RODRYGO

Ja bym wolał zostać

Jego oprawcą!

JAGO

Nie ma na to środka;

Taki to służby przeklęty porządek:

Awans zależy od łask i protekcji,

A nie od prawa starszeństwa, co każe,

Aby po jednym odziedziczał miejsce

Drugi z kolei. Osądźże sam teraz,

Czy mam jaki bądź obowiązek kochać

Tego Murzyna.

RODRYGO

To bym go porzucił.

JAGO

O, pozwól: służę mu gwoli odwetu.

Nie wszyscy, bracie, możem być panami,

Ale nie wszyscy też panowie mogą

Mieć wierne sługi. Znajdziesz niejednego

W kabłąk zgiętego, potulnego ciurę,

Co w niewolniczych kochając się więzach,

Trzyma się miejsca jak osioł za lichą

Garstkę obroku; a kiedy zepsieje,

Na stare lata bywa odpędzony.

W skórę takiego kornego cymbała!

Są znowu inni, co pod wymuskaną

Formą i strojną barwą uległości

Chowają serce, siebie tylko pomne;

Co dając tylko pozór wiernych usług

Swym przełożonym, popierają przez to

Własny interes, a porósłszy w pierze,

Nie potrzebują już nikogo słuchać

Prócz siebie samych. Ci mają krztę ducha

I do tych rzędu ja się liczę. Jużci,

Gdybym był w skórze Otella, nie chciałbym,

Ma się rozumieć, być w skórze Jagona:

Rzecz to tak pewna, jak żeś ty Rodrygo.

Służąc mu, służęli samemu sobie:

Nie z przywiązania ani z obowiązku,

Niebo mi świadkiem! ale pod pokrywką

Tego obojga — dla widoków własnych.

Gdyby me czyny miały kiedykolwiek

Wydać na zewnątrz wewnętrzny stan, zakrój

Mojego serca, niedługo bym potem

Musiał to serce nosić u rękawa

Na żer dla kruków. Nie jestem, czym jestem.

RODRYGO

Jakież, u licha, szczęście niesłychane

Ma ten grubodziób, że mógł tego dopiąć!

JAGO

Ostrzeż jej ojca, zbudź go ze snu, otwórz

Staremu oczy, zatruj mu pociechę;

Narób hałasu w mieście; podszczuj krewnych;

Niechaj go muchy tną za twoją sprawą.

Chociaż łagodny zamieszkuje klimat;

Choćbyś mu szczęścia nie wydarł, przynajmniej

Tak mu je zapraw piołunem udręczeń,

Iżby cokolwiek zbladło.

RODRYGO

W tym tu domu

Mieszka jej ojciec, zawołam na niego.

JAGO

Zrób to, i głosem tak alarmującym

Jak ktoś, co w nocy zapuszczony ogień

Dostrzeże nagle w ludnej części miasta.

RODRYGO

Hola! Brabancjo! hej! sinior Brabancjo!

JAGO

Wstawaj, Brabancjo! Złodzieje! Złodzieje!

Strzeż się! Chroń swoją córkę! Chroń swe worki!

Złodzieje! Gwałtu! Złodzieje!

Brabancjo ukazuje się w oknie.

BRABANCJO

Jakiż jest powód tego zgiełku? Co się

Takiego stało?

RODRYGO

Wszyscyż twoi, panie,

Są w domu?

JAGO

Sąli drzwi twojego domu

Zamknięte, panie?

BRABANCJO

Po co te pytania?

JAGO

Niech diabli wezmą! Okradli was: weźcie

Prędzej opończę! Przeszyto wam serce;

Utraciliście połowę swej duszy.

W tej właśnie chwili czarny baran tryka

Białą owieczkę waszą. Żywo! żywo!

Bijcie w dzwon; zbudźcie chrapiących sąsiadów.

Inaczej czart was wystrychnie na dziadka.

Żywo! powiadam.

BRABANCJO

Czyście oszaleli?

RODRYGO

Poznajeszże mój głos, czcigodny panie?

BRABANCJO

Nie: któż waść jesteś?

RODRYGO

Imię me Rodrygo.

BRABANCJO

Imię to jeszcze bardziej cię potępia.

Wzbroniłem ci się zbliżać do mych progów;

Zapowiedziałem ci, że moja córka

Nie jest dla ciebie; a ty, wiedzion szałem,

Przebrawszy miarę napoju przy uczcie,

Przychodzisz teraz zuchwale przerywać

Mój wypoczynek.

RODRYGO

Siniore! siniore!

BRABANCJO

Ale wiedz o tym, że gniewowi memu

I stanowisku nie zbywa na środkach

Dania ci tego gorzko pożałować.

RODRYGO

Uspokój się, siniore.

BRABANCJO

Co mi prawisz

O okradzeniu? To przecie Wenecja,

A mój dom to nie lamus.

RODRYGO

Zacny panie,

W czystych, niewinnych chęciach tu przyszedłem.

JAGO

Niech kaci porwą! Jesteś, panie, jednym

Z tych, co się nie chcą modlić, gdy ich szatan

Do tego nagli. Masz nas za szubrawców,

Dlatego że cię przychodzimy ostrzec?

Chcesz sprząc swą córkę z berberyjskim koniem,

Mieć rżące wnuki, bachmatów za krewnych

I z dzianetami być w powinowactwie?

BRABANCJO

Coś ty za jeden, bluźnierczy szczekaczu?

JAGO

Ktoś, co ci przyszedł oznajmić, siniore,

Że twoja córka w chwili, gdy tu stoim,

Klei z Murzynem zwierza o dwu grzbietach,

BRABANCJO

Jesteś nędznikiem.

JAGO

A pan — senatorem.

BRABANCJO

Za ten żart ty mi odpowiesz, Rodrygo,

Znam cię.

RODRYGO

Odpowiem za wszystko, siniore.

Ależ, dlaboga! za wasząż to wiedzą

I mądrą wolą dzieje się (a prawie

Mógłbym tak sądzić), że o tej spóźnionej

Nocnej godzinie piękna wasza córka,

Pod najemnego gondoliera strażą,

Zostaje w sprośnych objęciach Murzyna?

Jeżeli o tym wiesz, panie, jeżeliś

Na to pozwolił, toć zaiste ciężką,

Grubą zniewagęśmy ci wyrządzili;

Ale jeżeli nie wiesz o tym, moje

Wyobrażenie o przyzwoitości

Mówi mi, żeśmy niesłusznie zostali

Znieważonymi przez was. Nie sądź, panie,

Abym, wyzuty z wszelkich winnych względów,

Takiego sobie z waszą dostojnością

Żartu pozwalał. Jeżeliście, panie,

Córki swej k’temu nie upoważnili,

Powtarzam jeszcze raz, to popełniła

Wielki występek, pomiótłszy w ten sposób

Obowiązkami, pięknością, rozumem,

Przyszłością swoją dla awanturnika,

Dla wszędobylca, goniącego szczęście

Po całym świecie. Sprawdź natychmiast, panie,

Czy jest w sypialni, nawet gdzie bądź w domu;

Jeśli ją znajdziesz, niechaj sprawiedliwość

Ściga mię z całą surowością za to,

Żem cię tak czelnie zdurzył.

BRABANCJO

Skrzeszcie ognia!

Światła! hej! Zbudźcie wszystkich moich łudził

Coś podobnego już mi się marzyło,

To przypuszczenie samo mię przygniata.

Światła! hej! Światła!

Znika z okna.

JAGO

Bądź zdrów; muszę odejść;

Nie byłoby to stosowne i dla mnie

Bezpieczne nawet, gdybym był stawiony

Za świadka przeciw temu Murzynowi,

A pozostając tu świadczyć bym musiał;

Bo chociaż może skarci go, to jednak

Rzeczpospolita nie będzie go mogła

Potępić, bacząc na interes własny,

Przy gotującej się cypryjskiej wojnie,

Do prowadzenia której nie ma wodza

Równego jemu kalibru. Dlatego

Choć się nim brzydzę jak piekielną plagą,

Ze względu jednak na doczesny żywot,

Zmuszony jestem opuścić banderę

I znak przyjaźni,

do siebie

który rzeczywiście

Jest tylko znakiem. Zawiedź pod „Łucznika”

Tych, co go będą szukali; niechybnie

Tam go znajdziecie, i ja też tam będę.

Wychodzi. Brabancjo wchodzi z domownikami swymi niosącymi pochodnie

BRABANCJO

Nie ma najmniejszej wątpliwości: zbiegła;

I nic mi więcej po niej nie zostało

U schyłku tego obmierzłego życia

Jak sama gorycz. Powiedz mi, Rodrygo,

Gdzie ją widziałeś? Niegodziwe dziecko!

Z Murzynem, mówisz? Któż by chciał być ojcem!

Skądże wiesz, waćpan, że to ona była?

To nie do wiary, jak mnie oszukała!

O hańbo! Cóż ci rzekła? – Więcej światła!

Zwołajcie wszystkich mych krewnych! – Jak myślisz,

Czy wzięli oni ślub?

RODRYGO

Sądzę, że wzięli.

BRABANCJO

O nieba! Jak wyjść mogła? O wyrodna!

Ojcowie, nigdy już odtąd nie mierzcie

Myśli swych córek wedle ich postępków;

Chyba istnieją jakie czary, zdolne

Podejść niewinność młodości, dziewictwa.

Nie wyczytałżeś gdzie tego, Rodrygo?

RODRYGO

W istocie, panie, czytałem gdzieś o tym.

BRABANCJO

Wezwijcie mego brata. O, wolałbym,

Żebyś ją waćpan był posiadł. Biegnijcie

Jedni w tę, drudzy w tę stronę. Czy nie wiesz,

Gdzie by ją można znaleźć z tym Murzynem?

RODRYGO

Rozumiem, że go wyśledzę, jeżeli

Raczysz mi, panie, towarzyszyć, wziąwszy

Dobrą straż z sobą.

BRABANCJO

Bądź nam przewodnikiem.

Przed każdym domem wołać będę; w wielu

Mam wpływ przeważny. Podajcie mi szpadę,

Sprowadźcie mi tu policyjne sługi

I siłę zbrojną. Poczciwy Rodrygo,

Wskazuj mi drogę, zawdzięczę twe trudy.

Wychodzą.

Scena druga

Tamże. Inna ulica.
Wchodzą Otello i Jago z orszakiem.

JAGO

Na wojnie, panie, niejednegom zabił,

Ale popełnić rozmyślne morderstwo,

Jakoś to z moim sumieniem niezgodne.

Braknie mi czasem złości, co by mogła

W czymś mi dopomóc. Z jakie dziesięć razy

Miałem myśl pchnąć go tu, pomiędzy żebra.

OTELLO

Lepiej jest tak, jak jest.

JAGO

Kiedyż bo prawił

Takie szkarady i w tak obelżywy

O waszej cześci wyrażał się sposób,

Że gdyby nie ten kęs bogobojności,

Jaką mam, byłby mi żywcem nie uszedł.

Ale czy tylko twe małżeństwo, panie,

Szczelnie zawarte? bo ten magnifikus

Ma popleczników i gdy się uweźmie

Co przeprowadzić, głos jego dorówna

Głosowi doży. On was zechce rozwieść

Albo wam tyle narobi trudności

I tarapatów, o ile mu prawo

Wszystkimi jego wpływami poparte

Da k’temu kiersztak^[1]

OTELLO

Niech czyni, co zechce.

Usługi, jakiem oddał senatowi,

Zagłuszą jego skargę. Wiedz, Jagonie,

I nie zaniedbam z tym jawnie wystąpić,

Skoro się dowiem, że chwalba uzacnia;

Wiedz, że wywodzę ród ze krwi królewskiej,

Zasługi moje mogą i bez czapki

Równać się z taką wysoką fortuną

Jak ta, po którą sięgnąłem. O gdybym

Nie kochał czule pięknej Desdemony,

Pewnie bym nie był mej niezależności,

Nie krępowanej żadnym stałym miejscem,

Samochcąc ujął w granice i ścieśnił

Za wszystkie skarby mórz. Co to za światła?

JAGO

To gniewny ojciec z swymi przyjaciółmi:

Ustąpmy, panie.

OTELLO

Nie mnie to przystoi.

Stawię im czoło: godność moja, stopień

I nieskażona prawość mojej duszy

Będą świadczyły za mną. Czyż to oni?

JAGO

Na twarz Janusa! podobno nie.

Wchodzi Kasjo z dwoma posłańcami Doży.

OTELLO

Są to

Przyboczni słudzy doży i mój Kasjo.

Pomyślnej nocy, moi przyjaciele!

Cóż tam nowego?

KASJO

Doża cię pozdrawia,

Wodzu, i wzywa, abyś się niezwłocznie,

Jak najniezwłoczniej stawił.

OTELLO

W jakim celu?

Nie wiesz?

KASJO

Jeżeli domysł mój prawdziwy,

O Cypr to idzie: jakoś tam gorąco.

Flota przysłała ze dwunastu gońców

W ciągu tej nocy, jednego za drugim.

Zbudzonych ze snu wielu panów Rady

Już się zebrało u doży, wysłano

Na gwałt po ciebie, panie, a gdy w domu

Cię nie zastano, senat pchnął umyślnych

W trzy różne strony, aby cię wyszukać.

OTELLO

Dobrze się stało, żeście mię znaleźli.

Zostawię tylko parę słów w tym domu

I pójdę z wami.

Wychodzi.

KASJO

Co on tu porabia,

Jagonie?

JAGO

Hm! hm! co? Pojmał tej nocy

Lądową szkutę: zdobycz to na wieki,

Jeżeli tylko się okaże prawną.

KASJO

Nie zrozumiałem.

JAGO

Ożenił się.

KASJO

Z kim?

Otello powraca.

JAGO

Ba! z kim... Idziemy, panie?

OTELLO

Jestem gotów,

KASJO

Oto nadchodzi drugi poczet, wodzu,

Szukając ciebie.

JAGO

To Brabancjo, miej się

Na ostrożności, wodzu, bo on nie ma

Dobrych zamiarów.

Brabancjo, Rodrygo i urzędnicy policyjni wchodzą uzbrojeni i z pochodniami.

OTELLO

Hola! stójcie no tam!

RODRYGO do Brabancja

Siniore, to ten Murzyn.

BRABANCJO

Ha! rabusiu!

Z obu stron dobywają mieczów.

JAGO

Rodrygo? Jestem na pańskie usługi.

OTELLO

Schowajcie miecze, bo się rdzą pokryją

Od rosy nocnej. Wiek wasz, panie, więcej

Dokazać może niżeli wasz oręż.

BRABANCJO

Nędzny rabusiu! gdzieś podział mą córkę?

Oczarowałeś mi ją, potępieńcze;

Bo powołuję się na wszystko w świecie,

W czym jest choć trochę zdrowego rozsądku,

Czy młoda dziewka, piękna i szczęśliwa,

I tak stanowczą mająca odrazę

Do małżeńskiego stanu, że wzgardziła

Kwiatem najpierwszej tutejszej młodzieży,

Bez popadnięcia w czarodziejskie wnyki,

Byłaby kiedy na ogólny pośmiech

Zbiegła z ojcowskich progów, by się rzucić

Na powleczone sadzą łono takiej

Jak ty istoty, wzbudzającej postrach,

Nie pociąg? Niechaj cały świat osądzi,

Czyli to nie jest tak jasne jak słońce,

Żeś ją ty kunsztem piekielnym usidlił,

Uwiódł jej młodość jakimiś kroplami

Lub czymś podobnym, co o szał przyprawia;

Śledztwo to musi wykryć: jest to bowiem

Jawne dla myśli, prawie dotykalne.

Aresztuję cię przeto i oskarżam

Jako oszusta praktykującego

W pokątny sposób zakazane sztuki.

Bierzcie go: jeśli zaś będzie się ważył

Stawić wam opór, użyjcie przemocy,

Choćby miał życiem przypłacić.

OTELLO

Odstąpcie,

Wy, co trzymacie ze mną, i wy drudzy.

Gdyby mi z roli wypadało walczyć,

Byłbym był o tym wiedział bez suflera.

Gdzież mam pójść, panie, aby odpowiedzieć

Na uczyniony mi zarzut?

BRABANCJO

Do turmy.

Gdzie siedzieć będziesz, dopóki cię zwykły

Bieg procedury przed sąd nie powoła.

OTELLO

Gdybym, przypuśćmy, był posłuszny temu,

Ciekawy jestem, co by w takim razie

Powiedział doża, którego posłańcy

Przyszli mię w nagłym interesie państwa

Wezwać do niego i oto tu stoją

Czekając na mnie.

POSŁANIEC

Nie inaczej, panie;

Doża jest w sali obrad i dostojna

Osoba wasza była niewątpliwie

Wezwana tamże.

BRABANCJO

Doża w sali obrad?

Teraz, wśród nocy? Wiedźcie go tam! Ważną

I ja mam sprawę. Wspaniały nasz doża

I każdy z moich współkolegów pewnie

Uczuje moją krzywdę tak jak swoją;

Bo gdyby taki czyn płazem uchodził,

Lada poganin rej by u nas wodził.

Wychodzą.

Scena trzecia

Tamże. Sala obrad.
Doża i senatorowie siedzą wkoło stołu przy świecach.
Kilku urzędników stoi opodal, czekając na rozkazy.

DOŻA

Wieści w tych listach nie są zgodne z sobą:

Trudno polegać na nich.

PIERWSZY SENATOR

W rzeczy samej,

Sprzeczne są sobie: w moim wymieniono

Sto siedem galer.

DOŻA

W moim sto czterdzieści.

DRUGI SENATOR

A w moim dwieście. Jakkolwiek się jednak

Cyfry w nich różnią (co się musi zdarzać

Tam, gdzie podobne dane są oparte

Na przypuszczeniu), we wszystkich atoli

Jedna jest wzmianka o tureckiej flocie

Posuwającej się w kierunku Cypru.

DOŻA

Zważywszy dobrze, rzecz to jest możebna.

Nie ubezpiecza mnie błąd w tych raportach,

Raczej nabawia trwogi treść ich główna.

MAJTEK za sceną

Wieści! hej! wieści!

Wchodzi Urzędnik, za nim Majtek.

URZĘDNIK

Nowy goniec.

DOŻA

Cóż tam?

MAJTEK

Turecka flota żegluje ku Rodos:

Mam polecenie od sinior Angela

Uprzedzić o tym senat.

DOŻA

Co myślicie

O tej przemianie?

PIERWSZY SENATOR

To niepodobieństwo,

Rozsądnie rzeczy biorąc: demonstracja

Dla zamydlenia nam oczu. Gdy zważym,

Jak wiele Turkom zależy na Cyprze,

I pod wzgląd weźmiem, że jak z jednej strony

Wyspa ta dla nich ważniejsza niż Rodos,

Tak z drugiej, łatwiej zdobytą być może,

Bo mniej jest silnie fortyfikowaną

I do obrony sposobną niż Rodos:

Gdy te uwagi obok siebie stawim,

Nie przypiszemy wtedy bisurmanom

Niedorzeczności takiej, iżby mieli

Chować na później to, co przede wszystkim

Im pożądane, i porzucać zamiar,

Obiecujący im wygodną korzyść,

Dla narażania się na bezowocne

Niebezpieczeństwo.

DOŻA

Nie ma wątpliwości,

Nie idzie im o Rodos.

URZĘDNIK

Znów posłaniec.

Wchodzi Goniec.

GONIEC

Najdostojniejsza Rado! Ottomanie,

W prostym kierunku sterując ku Rodos,

W pośrodku drogi złączyli się z drugą

Częścią swej floty.

PIERWSZY SENATOR

Tegom się spodziewał.

Ileż przybyło im żagli?

GONIEC

Około

Trzydziestu, panie, i teraz się znowu

W tył zawrócili, zamierzając, widno,

Pokusić się o Cypr. Sinior Montano,

Wasz zaufany i gorliwy sługa,

Za obowiązek poczytuje sobie

Donieść wam o tym, czcigodni panowie,

Prosząc o danie mu wiary i pomoc.

DOŻA

Z pewnością zatem na Cypr godzą. Gdzie jest

Marco Lucchese?

PIERWSZY SENATOR

We Florencji.

DOŻA

Piszcie

Zaraz do niego, niech wraca czym prędzej.

PIERWSZY SENATOR

Oto Brabancjo i dzielny nasz Murzyn.

Brabancjo, Otello, Jago, Rodrygo i urzędnicy policyjni wchodzą.

DOŻA

Mężny Otello, musimy niezwłocznie

Użyć twej dłoni przeciw Ottomanom.

do Brabancja

A, to wy! Witaj, cny siniore; właśnie

Brakło nam waszej rady i pomocy.

BRABANCJO

Tak jak mnie waszej; miłościwy książę,

Wybacz: nie służba ni żadna wiadomość,

Żem tu potrzebny, podniosła mnie z łóżka

Ani troskliwość o publiczne dobro

Myśl mą zakłóca, bo własny mój smutek,

Jest tak gwałtownej, nawalnej natury,

Że wszelkie inne kłopoty pochłania,

Siebie jedynie pomny.

DOŻA

Cóż się stało?

BRABANCJO

Ach! moja córka!

DOŻA

Umarła?

BRABANCJO

Tak, dla mnie,

Wydarto mi ją, podle uwiedziono,

Hańbą okryto za pomocą czarów

I szarlatańskich środków; bo dziewczyna

Przy zdrowych zmysłach, nie upośledzona

Ani na wzroku, ani na umyśle,

Nie mogła popaść w tak krzyczący obłęd,

Bez czarodziejskiej w tym sprawy.

DOŻA

Ktokolwiek

W tak niecny sposób o stratę czci waszą

Córkę przyprawił, a was o jej stratę,

Do tego sami w krwawej księdze ustaw

Zastosujecie najsurowszą karę,

Choćby nasz własny syn był tym przestępcą.

BRABANCJO

Kornie dziękuję waszej wysokości.

Oto ten człowiek: ten to właśnie Murzyn,

Coście go, panie, jak słyszałem, teraz

W naglącej sprawie rzeczypospolitej

Tu zawezwali.

DOŻA I SENATOROWIE

Bolejemy nad tym.

DOŻA

Otello, cóż ty na to?

BRABANCJO

Nic innego

Zeznać nie może, jak że to jest prawda.

OTELLO

Potężni, światli, szanowni panowie,

Wielce szlachetni i łaskawi moi

Rozkazodawcy! Żem starcowi temu

Wziął córkę, prawdą jest; prawdą jest niemniej,

Żem ją zaślubił: popóty, nie dalej

Sięga istota mego wykroczenia

I jego zakres. Szorstka moja mowa,

Obrana z krasnych wyrażeń właściwych

Czasom pokoju. Zaledwie to ramię

Uczuło w sobie siedmioletnie siły,

Od tej już pory, aż dotąd, odjąwszy

Dziewięć ostatnich miesięcy, jedynym

Moim zajęciem, w polu i w obozie,

Było wojenne rzemiosło; o sprawach

Tego wielkiego świata mało więcej

Powiedzieć mogę nad to, co dotyczy

Bitw i szczegółów żołnierskiego życia;

Toteż i mówiąc w własnej sprawie mało

Barw mogę użyć. Za czym w zaufaniu

Waszych łaskawych względów, bez ogródki,

W prostych wyrazach po żołniersku skreślę

Cały bieg mojej miłości; poznacie,

Jakich to zaklęć, jakich eliksirów,

Jakich użyłem uroków i czarów,

Ażeby sobie ująć jego córkę,

O to albowiem jestem posądzony

I oskarżony.

BRABANCJO

Dziewczyna tak skromna,

Cicha, spokojna i tak pełna wstydu,

Że ją wzruszenie każde rumieniło,

Byłażby zdolna, pytam, w kontr naturze,

Wiekowi swemu, nie pomna ojczyzny,

Rodu, imienia, wszystkiego na świecie,

Rozmiłowywać się w czymś, co ją samym

Widokiem swoim musiało przestraszać?

Byłby to bardzo chory sąd, ze wszech miar

Niedoskonały, przypuszczać na chwilę,

Że doskonałość może się tak zbłąkać.

Bez chytrych praktyk piekielnych, do których

Musim koniecznie domagać się klucza,

Stać się to nigdy nie mogło. Dlatego

Jeszcze raz twierdzę, że on za pomocą

Jakowychś mikstur na krew działających,

Lub jakichś kropel, zaklętych w tym celu,

Wywarł tak zgubny wpływ na nią.

DOŻA

Twierdzenie

Nie jest dowodem: w braku jawnych świadectw

To, co przeciwko niemu przytaczacie,

Są to domysły tylko, przypuszczenia,

W cienką pozoru szatę obleczone.

PIERWSZY SENATOR

Powiedz, Otello, azaliś istotnie

Nadzwyczajnymi, niegodnymi środki

Zatruł i podbił skłonność tej dziewicy

Czy też dopiąłeś tego przez zaloty

I dozwolone zabiegi, co serce

Sercu jednają?

OTELLO

Raczcie po nią posłać

Pod znak „Łucznika” i zażądać od niej

Wobec jej ojca objaśnień w tej mierze.

Jeśli jej usta przeciw mnie zaświadczą,

Niechaj nie tylko wasze zaufanie

I stopień, który mam od was, utracę,

Ale i życie.

DOŻA

Przyprowadźcie ją tu.

Parę osób ze służby wychodzi.

OTELLO

Chorąży, prowadź ich, lepiej znasz miejsce.

Jago wychodzi.

Nim zaś nadejdzie, z równą rzetelnością,

Jak się z mych grzechów spowiadam przed niebem,

Wyznam przed wami, poważni mężowie,

Jakim sposobem pozyskałem miłość

Tej pięknej, godnej kochania dziewicy

I ona moją wzajem.

DOŻA

Mów, Otello.

OTELLO

Jej ojciec lubił mnie; często, bywało,

W dom mnie zapraszał, badał mnie o dzieje

Mojego życia w tych a w tych epokach,

O bitwy, szturmy, przebyte koleje.

Opowiadałem mu one, począwszy

Od lat chłopięcych aż do owej chwili,

W której mi one kazał opowiadać;

Prawiłem mu o ciężkich moich przejściach,

Strasznych przygodach na morzu i lądzie;

Jakem to o włos ledwie się wydobył

Z śmiercią ziejących bresz; jak mnie wróg pojmał

I sprzedał w jasyr; jakem z tej niewoli

Wyswobodzony tułał się po świecie;

Przy czym zdarzało mi się wzmiankę czynić

O dzikich stepach, szerokich jaskiniach,

O rafach, skalach, niebotycznych górach,

O ludożercach i o samojedach,

Co się żrą wzajem, albo też o ludziach,

Co mają głowy niżej ramion. Rada

Słuchała tego piękna Desdemona;

Jeśli ją jaki domowy interes

Znaglił do wyjścia, jak mogła, najprędzej

Wracała znowu i łakomym uchem

Chwytała moje słowa. Co spostrzegłszy,

Razu jednego, w stosowną godzinę,

Doprowadziłem ją do wynurzenia

Serdecznej prośby, abym jej opisał

Cały ciąg mojej tułaczej pielgrzymki,

Którą dotychczas słyszała częściowo

I niedokładnie. Zgodziłem się na to

I nieraz z oczu jej łzy wycisnąłem

Mówiąc o różnych żałosnych wypadkach

Mojej młodości. Gdym skończył mą powieść.

Obdarzyła mnie hojnie westchnieniami

I rzekła: — Dziwnie to brzmiało, w istocie,

Nadzwyczaj dziwnie; lubo, dziwnie lubo —

Że lepiej było jej tego nie słyszeć:

A jednak, jednak chciałaby się była

Urodzić takim mężczyzną, i czule

Podziękowała mi, i oświadczyła,

Że jeśli kiedy kto z moich przyjaciół

Kochać ją będzie i pozyskać zechce,

Niechby się tylko ode mnie nauczył

Tego opisu, a cel go nie minie.

Taką wskazówkę mając, przemówiłem.

Ona mnie pokochała za przebyte

Niebezpieczeństwa, a jam ją pokochał

Za okazane nad nimi współczucie.

Takich to zaklęć użyłem, nie innych.

Otóż i ona, niech sama zaświadczy.

Desdemona i Jago wchodzą, za nimi służba.

DOŻA

W istocie, powieść taka mogła ująć

I moją córkę. Kochany Brabancjo,

Spójrz na tę sprawę z nieco lepszej strony.

Spękanym mieczem lepiej przecie walczyć

Niż gołą ręką.

BRABANCJO

Każ jej mówić, panie.

Jeżeli wyzna, że pierwsza choć jeden

Krok uczyniła ku niemu, przekleństwo

Mojej siwiźnie, jeśli dłużej będę

Jego obwiniał. Zbliż się, mościa panno;

Kogo tu widzisz w tym szlachetnym gronie,

Komu najpierwej winnaś posłuszeństwo?

DESDEMONA

Ojcze mój, widzę tu naprzeciw siebie

Dwa obowiązki: tobie winnam życie

I wychowanie, a jedno i drugie

Każe mi ciebie czcić; ty jesteś panem

Mych obowiązków, bom ja twoja córka;

Ale tu stoi także mój małżonek,

A takie same obowiązki, jakie

Skłoniły były niegdyś moją matkę

Ciebie nad ojca przenieść, takie same

Każą mi teraz uznawać za pana

Tego Murzyna.

BRABANCJO

Bóg z tobą! Skończyłem.

Racz, panie, teraz przejść do spraw publicznych.

Przysposobione mi było mieć raczej,

Nie własne dziecko. Przystąp tu, Murzynie:

Bezwarunkowo oddajęć to, czego

Bezwarunkowo byłbym ci odmówił,

Gdyby nie było już twoim. — Przez ciebie,

Mój ty klejnocie, cieszę się, że nie mam

Drugiego dziecka, bo dzięki twej sprawce,

Byłbym dla niego tyranem i w dyby

Okuć je kazał. Jużem skończył, panie.

DOŻA

Niechże ja jeszcze coś za ciebie powiem

I niech te kilka uwag, jakie rzucę,

Będą niejako szczeblem dla tej pary

Do twoich względów.

Gdzie środków braknie, tam z nikłą nadzieją

Kończą się żale i skargi niemieją.

Nad niecofnioną biedą utyskiwać

Jest to chcieć nową biedę wywoływać.

Utarczka z losem płonnym jest szermierstwem;

Więcej z nim wskórasz spokojnym szyderstwem.

Kto się uśmiecha będąc okradziony,

Ten rabusiowi kradnie jego plony;

Ale zaprawdę sam siebie okrada,

Kto się tam trapi, gdzie daremna rada.

BRABANCJO

Trzeba więc Cypru obrony zaniechać;

Nasz on, dopóki możem się uśmiechać.

Dobre uwagi dla tych, co im błogo,

Ale w cierpieniu nie krzepią nikogo;

Raczej przeciwnie, bo zamiast ból koić,

Zmuszają w nową cierpliwość się zbroić,

Takie sentencje miewają dwa smaki:

Cukru i żółci, wpływ też ich dwojaki.

Lecz słowa wiatrem: nawet siła doży

Plastrem przez ucho serca nie obłoży.

Proszę waszej wysokości najpokorniej przystąpić do

spraw państwa.

DOŻA

Turcy z ogromną potęgą posuwają się ku Cyprowi. Otello, tobie są najlepiej znane umocnienia tego miejsca, a chociaż mamy tam komendanta wysoko cenionej biegłości, przecież głos powszechny, ten wszechwładny regulator rzeczy ludzkich, przemawia z większym zaufaniem za tobą. Musisz się przeto poddać konieczności i przyćmić świeży blask swego szczęścia tą pochmurną i burzliwą wyprawą.

OTELLO

Moc przywyknienia, cni senatorowie,

Czyni mi twardą kamienistą pościel

Puchowym łożem. Mogę się pochlubić

Wrodzoną, skorą do czynu rześkością

W nagłej potrzebie: jakoż gotów jestem

Do tej wyprawy przeciw Ottomanom.

Kornie więc chyląc się przed waszym sterem,

Żądam stosownej pieczy nad mą żoną;

Przyzwoitego dla niej utrzymania

I pomieszczenia: obsługi i wygód

Jej urodzeniu odpowiednich.

DOŻA

Pójść do ojca może,

Jeżeli wola.

BRABANCJO

Na to się nie zgadzam,

OTELLO

Ani ja.

DESDEMONA

Ani ja: będąc na oczach

Mojemu ojcu, ciągle bym gniew jego

Drażnić musiała. Racz, wspaniały dożo,

Przychylne ucho skłonić do mych życzeń,

I przywilejem łaskawego słowa

Wesprzeć je.

DOŻA

Czego żądasz, Desdemono?

DESDEMONA

Że kocham tego Murzyna i żyję

Dla niego tylko, niech o tym gwałtowna

Przemiana losu mojego obwieści

Całemu światu: serce me zarówno

Jest przywiązane do jego osoby,

Jak i do jego urzędu. Jam w duszy

Mego Otella jego twarz ujrzała

I jego sławie, jego bohaterstwu

Duszę i przyszłość poświęciłla moją.

Gdybym tu przeto pozostała, na kształt

Wegetującej w pokoju monady,

Gdy on na wojnę pójdzie, w takim razie

Ogołocona bym została z tego,

Co mi go głównie uczyniło drogim;

I przez ten rozdział byłabym skazana

Na tymczasowy byt nader dotkliwy,

Pozwólcie mi więc udać się z nim razem.

OTELLO

Uczyńcie zadość jej chęciom, dostojni

Senatorowie, zostawcie jej wolność.

Niebo mi świadkiem, że nie proszę o to

Dla dogodzenia podniebieniu żądzy

Ni za podnietą krwi, która już we mnie

Przestała kipieć z młodzieńczym zapałem;

Ale jedynie tylko przez uprzejmą

Powolność dla niej. I niech Bóg broni

Mych miłościwych panów od myślenia,

Że poruczonej mi tak ważnej sprawy

Zaniedbam, skoro ona będzie ze mną.

Nie: jeśli płoche igraszki Amora

Gnuśną ciężkością owładną i stępią

Władz mych działalność tak, że skutkiem tego

Cel mej wyprawy narażony będzie

Na szwank i szkodę, niech mi lada baba

Rynkę na głowę wsadzi zamiast hełmu,

I wszelkie szpetne znamiona niesławy

Kałem okryją moje dobre imię.

DOŻA

Jak uradzicie sami, tak niech będzie;

Wolno jej zostać lub jechać. Rzecz nagli;

Równie też nagłym pośpiech być powinien.

Musisz odpłynąć tej nocy.

DESDEMONA

Tej nocy,

Mój panie?

DOŻA

Tak, tej nocy.

OTELLO

Całym sercem.

DOŻA

Dziesiąta rano zejdziem się tu znowu.

Otello, zostaw kogo z podkomendnych,

Co ci powiezie od nas nominację

Oraz to, czego twój urząd i stopień

Wymagać będzie.

OTELLO

Oto mój chorąży,

Rzetelny, godzien zaufania człowiek;

Jemu powierzę mą żonę, on także

Zabierze z sobą to, co wasza mądrość

Przesiać mi uzna za stosowne.

DOŻA

Dobrze.

Dobranoc zatem każdemu z osobna.

do Brabancja

No, no, siniore, przestań chmurzyć czoło.

Słusznali szpetność przypisać niecnocie,

Zięć wasz, choć czarny, jest pięknym w istocie.

PIERWSZY SENATOR

Bądź zdrów, Otello, a oszczędzaj żonę.

BRABANCJO

Pilnuj jej, odkąd jest na twoim chlebie;

Bo zwiódłszy ojca, może zwieść i ciebie.

Doża, senatorowie i urzędnicy wychodzą.

OTELLO

Życie dam za jej wiarę. Tak więc, Jago,

Tobie zostawiam moją Desdemonę.

Proszę cię, poleć swojej żonie być przy niej

I sprowadź mi ją. jak się da najprędzej;

Pójdź, Desdemono; godzinę mam tylko

Do poświęcenia miłości i innym

Sprawom domowym. Musim ulec temu,

Czego chwilowa wymaga konieczność.

Wychodzi z Desdemoną.

RODRYGO

Jagonie!

JAGO

Czego chcesz, zacna duszo?

RODRYGO

Cóż mi teraz czynić pozostaje, jak sądzisz?

JAGO

Co? pójść do łóżka i spać.

RODRYGO

Pójdę się natychmiast utopić.

JAGO

Jeżeli to uczynisz, przestanę być twoim przyjacielem na zawsze. Jakież ci głupstwo przyszło do głowy?

RODRYGO

Głupstwo żyć, kiedy życie jest męczarnią, a odjęcie go sobie jest receptą, kiedy śmierć ma być lekarstwem.

JAGO

O nikczemności! Patrzę na ten świat od siedmiu lat cztery razy wziętych i odkąd mogę odróżnić dobrodziejstwo od krzywdy, nie spotkałem jeszcze człowieka, który by umiał być przyjacielem samego siebie. Co do mnie, wolałbym się na człowieczeństwo pomie niać z pawianem, nimbym powiedział, że się chcę utopić z miłości ku pętarce.

RODRYGO

Cóż mam tedy czynić? Wyznaję, że mi wstyd być tak zakochanym, ale nie w mej mocy temu zaradzić.

JAGO

Nie w twej mocy! Psu na budę! Od nas samych zależy być takimi lub owymi. Nasze jestestwo jest ogrodem, a nasza wola ogrodnikiem: jeżeli chcemy w tym ogrodzie siać pokrzywy lub sałatę sadzić; rozpleniać hyzop, a wyrywać macierzankę; hodować jedno ziele albo pielęgnować różnego rodzaju rośliny; zapuszczać go niedbale lub skrzętnie uprawiać: możność ku temu i środki odpowiednie leżą w woli naszej. Gdyby waga władz naszych nie miała z jednej strony szali rozumu dla zrównoważenia szali zmysłowości z drugiej strony, wtedy krew i ułomność naszej natury doprowadziłaby nas do najhaniebniejszych ostateczności: ale mamy rozum na poskromienie w nas dzikich popędów, cielesnych bodźców i rozkiełzanych chuci; z czego wyprowadzam wniosek, że to, co ty nazywasz miłością, jest po prostu szczepem, ablegrem.

RODRYGO

To być nie może.

JAGO

Miłość jest jedynie krwi chucią i ustępstwem woli. Nuże! Bądź mężem! Utopić się? Top koty i ślepe szczenięta. Mienię się twoim przyjacielem i deklaruję się do ciebie być przywiązany liną nieprzełomnej wytrwałości: nigdym ci nie mógł bardziej pomóc jak teraz. Naładuj kiesę, udaj się za nią na tę wojnę; przebierz sobie twarz w fałszywą brodę; a kiesę naładuj, powiadam. Ani można przypuścić, żeby Desdemona miała długo kochać tego Murzyna — naładuj kiesę — a on ją nawzajem: był to gwałtowny przypływ i odpływ taki sam będzie, zobaczysz — naładuj tylko kiesę. Ci Murzyni nie są stali w swych sentymentach — miej kiesę dobrze podszytą — łakoć, która mu teraz smakuje przesłodko jak chleb świętojański, wyda mu się wkrótce gorzka jak ośli ogórek. Jej skłonność musi się zmienić, bo młoda; nasyciwszy się nim, pozna niestosowność swego wyboru. Ona musi zmiany zapragnąć, musi, ani wątpić; dlatego miej kiesę naładowaną. Jeżeli chcesz gwałtem pójść na potępienie, obierzże przyjemniejszą drogę ku temu jak utopienie. Weź pieniędzy, co tylko będziesz mógł. Jeżeli trwałość wiary i świętość ślubów afrykańskiego włóczęgi i kuto przebieglej Wenecjanki nie są rzeczą dla mego dowcipu i piekielnych potęg nieprzełomną, to ją posiadać będziesz. Dlatego zaopatrz się w pieniądze. Topić się? Co za myśl dzika! Nie tędy droga do celu: raczej ci zostać obwiesiem dopiąwszy swego niż topielcem nic nie wskórawszy.

RODRYGO

Zaręczyszże mi za skutek, jeżeli na tym oprę moją nadzieję?

JAGO

Możesz śmiało na mnie liczyć. Idź, postaraj się o pieniądze. Mawiałem ci często i powtarzam jeszcze raz, że nienawidzę tego Murzyna. Moja ansa z serca pochodzi i twoja nie z innego źródła; działajmy więc wspólnie w interesie zemsty. Jeżeli mu zdołasz przypiąć rogi, sprawisz sobie przez to uciechę, a mnie pociechę. Leży jeszcze coś więcej w łonie przyszłości, co się dopiero ma narodzić. Allons! marsz! Zaopatrz się w pieniądze. Jutro o tym obszerniej pogadamy. Bądź zdrów!

RODRYGO

Gdzież się zejdziemy z rana?

JAGO

W mojej kwaterze.

RODRYGO

Przybędę jak najwcześniej.

JAGO

Bądź zdrów! do zobaczyska! Ale, ale...

RODRYGO

Co takiego?

JAGO

Nie topże się już, słyszysz?

RODRYGO

Jużem tej myśli zaniechał. Spieniężę cały mój majątek.

JAGO

Bądź zdrów! do zobaczyska! Naładuj trzos, a dobrze.

Rodrygo wychodzi.

Tak zawsze z głupców robię sobie łyko.

Krzywdę bym czynił memu rozsądkowi,

Gdybym czas marnie tracił z takim dudkiem

I nie korzystał na tym. Nienawidzę

Tego Murzyna: chodzą pogadanki,

Że on przy mojej żonie mnie luzował;

Może to bajka, nie mam pewnych danych,

Że tak jest; samo jednak podejrzenie

Tego rodzaju staje mi za pewność.

Murzyn ma o mnie wysokie mniemanie,

Tym ci skuteczniej mogę dopiąć celu.

Kasjo przystojny: pomyślmy no trochę.

Zabrać mu miejsce i nasycić zemstę

Jednym zamachem; ale jak? pomyślmy.

Gdybym po pewnym czasie otumanił

Ucho Otella nieznacznym poszeptem,

Że on i jego żona są na stopie

Za poufałej? Kasjo miły człowiek,

Kształtny, mogący wzbudzić podejrzenie;

Na serc podbójcę stworzony; a Murzyn

Jest charakteru łatwego, prawego,

Wierzy w uczciwość, gdzie widzi jej pozór,

I najdokładniej daje się jak osioł

Za nos prowadzić. Plan mój już osnuty;

Rzucone ziarno: piekło i noc czarna

Wyda potworny owoc z tego ziarna.

Wychodzi.

Przypisy