Oblężenie Koryntu

Z Wikiźródeł, repozytorium wolnych materiałów źródłowych

I

Tysiączne lata i wojny, i burze

Przeszły ryjące po korynckim murze,

A przecież dotąd mimo tylu wieków

Stoi ta twierdza, dzieło wolnych Greków.

Wśród trzęsień ziemi, wśród szturmów nawały

Nie zadrżał nawet gmach tej wzniosłej skały,

Klucz tej Grecyi, którą jarzmo tłoczy,

Przecież wzrok dumny po tej górze toczy

Dwóch mórz granicy. Przy niej to gotowe,

Z dwóch stron się zetrzeć fale purpurowe,

Jakby tej groźnej zlękły się przegrody,

U stóp jej kornie gniewne ścielą wody.

Gdyby od krwawej śmierci Tymofana^[1]

Aż do ucieczki perskiego tyrana,

Wszystka krew, która kraj ten zalewała,

Z głębi tych lądów znów wytrysnąć miała,

I wszystkie kości w jeden stos się zbiegły

Co w tylu wojnach ziemię tę zaległy,

Całe to sławne Grecyi przestworze

Nowe i krwawe zalałoby morze,

I wyższy kolos przebódłby lazury

Niźli ten ogrom Akropolis góry

Której wierzch, w groźnej tylu baszt koronie,

Piętrzy się dumnie i w obłokach tonie.

II

Na ciemnym szczycie Cyteronu lśniące

Wznoszą się, sterczą liczne lanc tysiące.

Niżej oparte o mórz obu brzegi

Bielą się różnych namiotów szeregi.

Wojska szykami stanęły długimi,

Mnogie księżyce jaśnieją nad nimi,

Czernią się Spahy — ciągną — a na przedzie

Każdego z hufców basza brodacz jedzie,

I jak daleko oko sięgnąć zdoła

Same turbany wszystkie kryją czoła.

Tu wielbłąd pod swym przyklęka ciężarem,

Tam koń pod zwinnym pieni się Tatarem,

Turkoman rzucił swoje trzody, stada,^[2]

W broń się uzbroił i znów szablą włada.

Ciągle grzmiącymi zagłuszane strzały

Gładzą się morza uciszone wały.

Przykop gotowy. W szybkim jak błysk locie

Śmiercią brzemiennych kręgów świszczą krocie,

Liczne od murów odpadają łomy

Ciągle ciężkiemi wybijane gromy:

Ale i twierdza odpowiadać umie

Wyzywającej muzułmanów dumie,

I śmierć im za śmierć odsyła bez zwłoki

Przez gęste kurzu i dymu obłoki.

III

Któż to w tych trudach najśmielszym przywodzi?

Kto co dzień bliżej pod ten wał podchodzi?

Nikt nie ma z wszystkich tam synów proroka

Jego wśród boju zręczności i oka;

Żaden wódz wyższem nie słynie tam męstwem

Ani też krwawszem pyszni się zwycięstwem.

Z czynu do czynu i z pola na pole

Pędzi i konia spienionego kole,

A gdy wróg nagle na przykop uderzy

I najcelniejszych wytnie mu żołnierzy,

Lub gdy obrońce groźnej działobitni

Szturmowi jego stawią opór zbytni,

Zsiada z rumaka, stawa na wojsk przedzie,

Krzepi zachwianych i sam na bój wiedzie.

On wśród tych wodzów pierwsze miejsce trzyma,

Którymi dumny Sułtan się nadyma,

On to najzręczniej prowadzi żołnierza

I lancą włada i działo wymierza,

Miecz jego w boju głów tysiące zmiata,

Alp mu na imię — z wiary, apostata.

IV

Z świetnego niegdyś szczepu on pochodził,

W swej się Ojczyźnie — w Wenecyi zrodził,

Lecz gdy go za jej wygnano granice

Podniósł przeciw niej tę samą prawicę

Którą do boju wprawiali ziomkowie,

I odtąd turban na swej nosi głowie.

Po licznych zmianach całe państwo greckie,

Przeszło z Koryntem pod prawo weneckie,

I teraz widzą tu pod mury tymi

Wspólnych swych wrogów — widzą Alpa z nimi,

Alpa, co w takim zaciął się zapale,

Młodych zaprzańców gorejącem szale,

Że ciągle w swojej obrażonej dumie

I mścić się tylko i w krwi broczyć umie.

Nie — już tej, co się dumnie wolną mniema,

Nie — już dlań starej Wenecyi nie ma!

Miał on w niej wrogów swego szczęścia, chwały,

Co bezimienną skargę nań podały,

Skargę — wśród nocy — w Lwiej paszczy złożoną

A której nie mógł swoją zbić obroną.

Uciekł on wcześnie i z życiem się schronił,

Lecz na to, by je później w wojnach trwonił

I swej Ojczyznie dowiódł straty męża,

Co wszystkich zwalczył, co sam krzyż zwycięża,

Świetne księżyca stwierdza panowanie

I lub się zemści, lub też żyć przestanie.

V

Ten sam — co później w Karłowickiej klęsce

Padłszy, własnego uwiecznił zwycięzcę,

Co poległ na tych polach krwią okrytych

Pierwszy z walczących, ostatni z zabitych,

Bez żalu życia, przecież w wściekłym szale,

Klnąc i złorzecząc chrześciańskiej chwale,

Ten sam Kumurgi nieprzepomnej sławy

Ostatni Greków ujarzmiciel krwawy,^[3]

Dzisiaj to całe wojsko Turków sprawia

Alpa na czele przednich hufców stawia,

Alpa, co stał się godnym tej nagrody

Z ziemią zrównawszy liczne miasta, grody,

I co dzień krwawszym dowodząc mu czynem

Jak dzielnym, wiernym jest proroka synem.

VI

Słabiał mur twierdzy kulami poryty,

Szybko, potężnie i bez przerwy bity:

Podobnym burzy grzmotem wciąż ryczały

Działa częstymi rozpalone strzały.

Były dni, w których bomby muzułmańskie

Pękłszy, świątynie zapalały pańskie,

A gdy się który z owych gmachów walił,

Co go ten lotny wulkan wstrząsł i palił,

Grzmiał łom po łomie z dachów, ścian zwęglonych,

A ogień w słupach wybuchał czerwonych,

Lub też w potężne iskry się rozpryskał

I jak gwiazdami ziemi, w niebo ciskał.

Grubą na słońce rzuciły osłonę

Obłoki, dymów kłębami sczernione;

Ciężko siarczyste wzbijając się chmury,

Szeroko niebios powlekły lazury.

VII

Lecz nie dla zemsty, choć jej zdawna wzywał,

Nie dla niej tylko Alp twierdzy dobywał

I uczył Turków jak zręcznemi strzały

I łamać mury i rozwalać wały.

Była w tej twierdzy uroczego wdzięku

Dziewica, którą chciał on z ojca ręku

Wydrzeć, zaślubić. Starzec ten niezgięty

W gniewie swym opór stawia mu zacięty.

Choć przez lat tyle o jej rękę prosił

I jeszcze imię chrześciańskie nosił.

Niegdyś z szczęśliwszą dni weselszych wiosną

Nie jak dziś. zbrodnią obarczony sprosną,

W lśniących on salach lub też lotnej nawie

W zapust weneckich tak rozgłośnej wrzawie

Jaśniał nad wszystkich — a w nocach miesięcznych

Tak w serenadach smętnych, słodko dźwięcznych,

Grał jej i nucił swe miłośne żale,

że nigdy morskie Wenecyi fale,

Żadne dziewice w całej Włoch przestrzeni

Tak wzruszających nie słyszały pieni.

VIII

Wszyscy jej serce za podbite mieli,

Nikt jej nie zajął z śród tylu czcicieli,

Nikt ręki Anny nie mógł zyskać w darze

Aby przed święte powiódł ją ołtarze.

Zważano nawet, że gdy Alp odpłynął

I gdzieś do brzegów pogańskich zawinął,

Zwykły jej uśmiech z ust jej znikł niezwrotnie

Zbladła i często dumała samotnie.

Częściej ją w pośród świątyń spotykano,

Rzadziej na ucztach, na balach widziano,

W których spuszczała oczy obojętne

Nowym już swoim zdobyczom niechętne.

Zimnem na wszystko było oko Anny

Ubiór jej nawet bywał mniej staranny,

Śpiew jej utracił wiele ognia, siły,

Stopy choć lekkie lecz mniej lotne były

W tych tańcach, które choć do ranku trwały,

Weselszym parom zbyt krótkie się zdały.

IX

Gdy Sobieskiego potężna prawica

Pod Wiedniem hardość łamała księżyca,

z greckich karków zastępy weneckie

Zwycięsko jarzmo zrzuciły tureckie,

Minotti prawem tym w Koryncie władał

Które mu Doża nad Grecyą nadał,

A której wreszcie po tak długim boju

Litośnie uśmiech zabłysnął pokoju.

Lecz nim ten pokój znów został zerwany.

Co z jarzma Turków wyrwał Chrześcijany,

Minotti do swej utęskniony córy,

W groźne Koryntu wprowadził ją mury.

Nie — odkąd słynna Menelaja żona

Kraj ten rzuciła niewiarą splamiona,

I odkąd swoją zbrodnią nam dowodzi

Ile nieprawa miłość nieszczęść rodzi,

Nikt tak cudnego nie ujrzał tam lica,

Jakiem wenecka jaśniała dziewica.

X

Pękł mur i runął. Otwór nad zwaliskiem.

Jutro więc, jutro z pierwszym dnia zabłyskiem

Groźny, potężny tłum celnych rycerzy

Rzuci się szturmem i w wyłom uderzy.

Wojsko sprawione i hufiec wybrany,

Hufiec szturmowy, stąd straconym zwany.

Pójdzie na czele, pójdzie z wzgardą życia

Pełen nadziei i pewien zdobycia.

Z mieczem on w ręku wedrze się na wały,

Lub drogę swemi tak uściele ciały,

Że drudzy po nich jakby po drabinie

Pójdą, aż na na niej już ostatni zginie.

XI

Północ. Księżyca jasność, zimna, blada,

Smętnie na wzniosłe czoła gór tych spada.

Błękit na wodach, a niebo w lazurze

Zda się jak morze rozwieszone w górze

Z wyspami światła, których blask wieczysty

Tak żywy — jasny — eteryczno czysty.

Że kto się spojrzy na ich świat uroczy

I znów ku ziemi korne spuści oczy,

Rad by się ku nim puścić w lot daleki

Z ich nieśmiertelnem światłem zlać na wieki!

Całe powietrze tak czyste, promienne,

Wody spokojne, a tak ciche, senne,

Że ledwie falą śnieżno się pieniącą

Z głuchym pomrokiem brzeżny żwir potrącą.

Ucichły morza z śpiących wiatrów ciszą,

Liczne sztandary wzdłuż swych drzewców wiszą

I gdy tak zwiędłe chylą się ku ziemi,

Złote księżyce jaśnieją nad niemi.

Nic tu głuchego nie przerwie milczenia

Prócz wołań straży i rumaków rżenia,

Które raz po raz sny żołnierskie kłócą

I aż po górach śpiące echa cucą.

Jakby szmer liścia tak się w wojsku szerzy

Rozległy pomruk zbudzonych żołnierzy

Na muezzina głos posępnie brzmiący

I do północnych modlitw wzywający.

Głos jego zda się smętnej pieśni dźwiękiem

Przeciągłym ducha samotnego jękiem,

Brzmi on tak dźwięcznie, tak łagodnie, smutnie,

Jak gdy wiatr trąci nastrojoną lutnię

I w niej ton wzbudzi długi, nieprzerwany,

Żadnej śmiertelnej muzyce nie znany.

Ciężko na serca oblężonych spada,

Zda się, że bliski zgon im zapowiada,

Zwycięzców samych zimnym dreszczem mrozi,

Im nawet jakąś czarną wróżbą grozi.

Głos ten swym drżącym, przenikliwym tonem

Nagle krew ścina w sercu przerażonem,

Które gdy płonność trwogi swej odkryje

I wstydem płonie i znów silniej bije.

Tak nas pogrzebne przerażają dzwony,

Choć obojętne zwiastują nam zgony.

XII

Stał namiot Alpa u nadbrzeżnej skały,

Głos ów już ucichł i modły wybrzmiały,

Rozstawił czaty, nocne obszedł straże,

Wszystko spełnione lub spełnią, jak każe:

Jedna noc jeszcze troski, niepokoju,

Lecz jutro zemstę swą nasyci w boju,

Miłość mu długie nagrodzi czekanie:

Wojsko nie zaraz jeszcze ze snu wstanie,

Ma więc czas zasnąć — chciałby użyć czasu,

By do krwawego wzmocnić się zapasu;

Lecz jakieś myśli czarne i natrętne

Tak się w nim warzą jakby wody mętne.

Stoi sam jeden w pośród śpiące tłumy,

Nie dzieli Turka fanatycznej dumy,

Nie na to myśli życie swe narażać

By dla księżyca chwały, krzyż znieważać,

I aby w raju po swym spocząć zgonie

W wiecznych pieszczotach na huryssek łonie.

Żar jego nie jest ogniem patryoty,

Nie zna tej wzniosłej, gorejącej cnoty,

Co się nie wzdryga krew i życie trwonić

I wszystko ważyć, by kraj swój obronić.

Stoi sam jeden — lecz jak winowajca,

Zaprzaniec Boga i ojczyzny zdrajca,

Stoi sam jeden wśród tylu rycerzy,

A żadnej ręce ni sercu nie wierzy.

Idą z nim na bój, bo ich wiedzie śmiele,

Bo jest tak hojnym przy łupów podziele;

Pełzają przed nim, bo w tym grubym tłumie,

Zręcznie myśl dziką zgiąć i podbić umie;

Lecz że mu życie dały chrześcijany,

Grzech go w ich oczach plami niezmazany,

Tej sprosnej nawet zazdroszczą mu sławy,

Której się dobił dla ich walcząc sprawy,

Pomną, jak - zbrojny nazareńskim kordem -

Krwawym za młodu wytępiał ich mordem.

O nie, nie wiedzą jak to duma zmienia

Serca zjątrzone hańbą poniżenia,

Nie wiedzą, jaki w podłym, czarnym łonie

Odstępców wiary fałsz i wściekłość płonie.

Włada, bo władać można najgorszymi

Kiedy się męstwem celuje nad nimi.

Taka to Lwa jest nad szakalem władza,

Ten szuka łupu, a Lew łup ten zgładza,

Karmi się, syci, aż wzgardą przejęty,

Na pisk mu podły krwawe ciska szczęty.

XIII

Płonie skroń Alpa. W sercu ciężkiem, smętnem,

Drgające żyły silnym biją tętnem;

Próżno się do snu zmusza przez czas długi,

Z jednego boku przerzuca na drugi,

Nie śpi, a chociaż zdrzymnie się chwilowo,

Z najmniejszym szmerem zrywa się na nowo;

Turban go ciśnie po gorzącem czele,

Zbroja jak ołów cięży mu na ciele,

A przecież dawniej wśród niejednej wojny

Spał on tak błogo, choć jak dzisiaj zbrojny,

I chociaż miewał leże mniej dogodne,

Ziemię mniej pulchną, niebo mniej pogodne.

Nie — spać nie może — ni w pośród namiotu,

Tak sam, tak długo czekać dnia powrotu.

Chodzi wzdłuż morza piaszczystych nabrzeży,

Gdzie snem ujęte jego wojsko leży.

Któż im słał miększe niźli jemu łoże,

Czemuż śpią wszyscy, a on spać nie może?

Bardziej im ciężą trudy, grożą boje,

Przecież spokojnie marzą łupy swoje;

On sam — on jeden wśród liczne tysiące

Śpiące — i może raz ostatni śpiące,

Dręczy się, czuwa, błędnym stąpa krokiem

I zazdroszczącym na nie patrzy okiem.

XIV

Serce świeżością nocy mu ożyło,

Niebo choć chłodne ale czyste było,

W wonnym powietrzu chmurne kąpał skronie.

Za nim był obóz — przed nim lśniące tonie

Kręto-obrzeżnej Lepantu zatoki:

Śnieg stroił wierzchy delfickiej opoki

Wzniosły, wieczysty a tak jasny biały,

Jakim tysiączne lata go widziały.

Wciąż on nad lądem i morzem jaśnieje

Twardszy niż człowiek — z wiekiem nie topnieje.

Mniej trwali na blask słonecznych promieni

Nikną jarzmiący i nikną jarzmieni,

Gdy wierzch ten z wieków lśni się przystrojony

W białość tej lekkiej i wątłej osłony;

Kruszą się groźne dęby, baszty, mury,

A ona wiecznie bieli szczyt tej góry.

Wolność się z ziemskim żegnając padołem

Nad gór ją wzniosłych zawiesiła czołem,

Wieńcząc te szczyty, skąd jej pieśń od wieków

Duchem proroczym ostrzegała Greków.

A ciągle ona po tych bojowiskach,

Grobach i świętych błąka się zwaliskach,

By znów ostygłym sercom dodać żaru

I do wielkiego wezwać je zamiaru.

Lecz próżno, próżno zwiędłe serca cuci,

Bo nie tak prędko owe słońce wróci,

Które widziało popłoch perskich szyków

I męski uśmiech śmierci Spartańczyków.

XV

Nie był Alp zimnym na świetne przykłady

Pomimo swego odstępstwa i zdrady,

I wśród tej nocy gdy tak chodzi, marzy,

W myśli swej przeszłość i obecność waży,

I o tych zgasłych mężów duma sławie

Co krew swą lali w lepszej niż on sprawie,

Jakże ta chwała zdaje mu się lichą

Której dziś z taką dobija się pychą,

On, co miecz wznosi na swych ziomków mordy,

Zdrajca, przewódzca muzułmańskiej hordy,

Co tyle zyska twierdzy tej zburzeniem

Że świętokradzcy ochrzcą go imieniem.

Nie takim niegdyś laurem się wieńczyły

Męże, na których patrzy się mogiły.

Tu na tych polach wiedli bój potężny,

Z tych baszt stawiali wrogom opór mężny,

Legli, lecz wiecznie w swojej żyją ziemi,

Całe powietrze wciąż oddycha niemi,

Wody wciąż szemrzą ich wielkie imiona,

Sławą ich pustość lasów zaludniona;

Żyją, po wszystkich Grecyi przestworzach,

Duch ich po górach, a pamięć po morzach

Drobna nić źródła, nurt potężnej rzeki,

Płyną z ich chwałą zmieszane na wieki.

Mimo że tyran ujarzmia go krwawy

Kraj ten należy do nich i do sławy!

Grecya wiecznie świata hasłem będzie

I ten, co na czyn wielki się zdobędzie

Na nią się spojrzy, jej wzorem zapali,

Dłoń swą uświęci i tyrana zwali,

Na nią się spojrzy i w ten bój się rzuci,

Gdzie lub polegnie lub też wolnym wróci.

XVI

Alp wciąż nad morzem chodzi, duma, roi,

Rzeźwiącem nocy powietrzem się poi.

Wodom tym przypływ ni odpływ nieznany,^[4]

Toczą się wiecznie i toczą bez zmiany,

Tak, iż choć orkan najsroższy szaleje

Mało co morze za swój brzeg wyleje,

I czy się wzniesie, spadnie, znów powstanie,

Księżyc żadnego nie ma wpływu na nie.

Nigdy tam przez nią wyzywane wały

Nie dojdą groźnej i warownej skały;

Od tylu wieków na krańcu nabrzeży

Jeden pas ciągły morskiej piany leży,

Co wąsko piasek bieli tam żółtawy,

Ale zielonej nie dosięga trawy.

Błądząc Alp brzegiem, zbliżył się do wału,

Jakżeby łatwo mógł polec od strzału.

Dziwna rzecz! żadne nie widzą go czaty,

Skądże tak pewnej uszedłby zatraty?

Czyż i tam zdrajce wcisnąć by się miały,

Stęgłyż ich ręce, serca skamieniały?

Z żadnej panewki ogień tam nie błyśnie,

Żadna ku niemu kula nie zaświśnie,

A przecież stoi pod warownią samą

Pomiędzy morzem i obronną bramą.

Słyszy głos straży, wszystkie słyszy słowa,

Które ich nocna niesie mu rozmowa,

Słyszy ich wreszcie kroki stąpające

Ciężko i zgodnie po brukach tętniące.

Pod samym murem tłuszcza psów zgłodniała

Szarpie ostatki leżącego ciała,

Dławi się, juszy, wżarta i zaciekła,

Zbyt zatrudniona, by na niego szczekła.

Jak kiedy figę obłuszczamy w koło,

Tak muzułmańskie obdzierają czoło,

Ślizga się, skrzypi, bielsza od kłów białych

Czaszka w paszczękach już wiekiem stępiałych;^[5]

Twarde, oporne z mrukiem gryząc kości,

Ledwie że mogą wznieść się od sytości.

Taką to na ich ucztę sprosną, krwawą

Bój zeszłonocny obdarzył je strawą.

Alp z różnobarwnych szalów i turbanów

Najtęższych swoich poznał muzułmanów,

Poznał ich równie z tych głów wygolonych

I z ich czerepów długich i zwieszonych.^[6]

Liczne psy sprośnie szarpią ich głowami

Owikłanymi w włosy drąc je kłami,

A tam gdzie w dali morze brzeg ów myje,

Gniewny sęp wilka ciężkim skrzydłem bije,

Co do ciał ludzkich skradał się zgłodniały,

Lecz kiedy od nich psy go odegnały,

Dopadł rumaka ległego na piasku

I drze wśród kruków i kłucia, i wrzasku.

XVII

Z odrazą oczy Alp odwraca swoje,

Nigdy nim krwawe tak nie strzęsły boje,

Wolałby patrzyć na rannych tysiące

W własnej gorącej jeszcze krwi leżące,

Jak ich ból dręczy i wnętrzny żar pali,

Niż na tych, którzy już cierpieć przestali

Jaką bądź śmiercią człowiek w boju ginie.

Jest pewna duma w tej strasznej godzinie.

Honor nad jego męstwem się unosi

I sława imię ginącego głosi.

Lecz kiedy wszystko już przeminie z zgonem,

Jakże się z czołem patrzym poniżonem,

Gdy płazy, ptaki, całe zwierząt stada,

Wszystko na zwłoki obnażone wpada,

Wszystko człowieka swoim mieni łupem,

Wszystko nad jego raduje się trupem.

XVIII

Jest tam świątynia, co się z wieków wali,

Nikt już nie pomni tych co ją stawiali.

Sterczą trzy słupy wśród głazów rozbitych,

Gruzów, marmurów już zielskiem pokrytych.

Tak to czas wszystko w swoim niszczy pędzie,

Zburzył co było i zburzy co będzie;

Tyle on tylko zwalisk nam zostawił,

By w tej przeszłości przyszłość nam zostawił,

Cośmy widzieli, to znów nasze syny

Będą widziały — gruzy i ruiny,

Szczęty dzieł wielkich i tych głazów łomy,

Które śmiertelnik wznosi tu poziomy.

XIX

Pod jednym z słupów tych Alp siada, marzy,

Dłoń swoję zwolna przeciąga po twarzy,

Jakby bolesnym wspomnieniem ciśnięty

Siedzi myślący i ku ziemi zgięty,

Głowę swą spuszcza na pierś wrzącą żarem

Nawalnych uczuć ciśnioną ciężarem.

Wciąż on palcami szybko bieżącymi

Stuka po czole, a tak bije nimi,

Jak gdy z klawiszów wyrywane dźwięki

Pędzą pod lotem artystycznej ręki,

Która dopóty miesza je bezładnie

Aż wreszcie na ton zamierzony wpadnie.

Ciężko mu, smutno wśród tej nocnej ciszy...

Lecz cóż to? — wiatru-że on dęcie słyszy?

Wiatr-że to świszcząc przez głaz wydrążony

Tak rzewniącymi odzywa się tony?

Wznosi twarz nagle — patrzy się po morzu...

Najmniejszej zmarszczki na całym przestworzu.

Patrzy na trawy — żadna się nie chwieje;

Coraz więc bardziej na ten dźwięk durnieje.

Żagle, sztandary, drzewa liściem strojne,

Wszystko i wszystko tak ciche, spokojne:

Najlżejszy wietrzyk twarzy mu nie chłodzi,

Skądże więc, skądże taki dźwięk pochodzi?

Zwraca się — patrzy — nie śmie wierzyć oku.

Stoi dziewica cudnego uroku!

XX

Zerwał się, zadrżał większem dreszczem trwogi,

Jak gdyby nagle zbrojne ujrzał wrogi.

Nieba! któż jesteś? — skądżeś tu przybyła?

Kto cię pod samą twierdzę tu przysyła?

Drżącą się ręką przeżegnać nie zdoła,

Wzdrygła się dotknąć apostaty czoła:

Podniósł ją mocą pierwszego natchnienia,

Lecz ją odtrącił nagle głos sumienia.

Patrzy się — widzi znane mu oblicze,

Znaną mu postać i wdzięki dziewicze,

Annę on, Annę widzi rzeczywiście,

Annę, z którą się chciał łączyć wieczyście.

Twarz się jej zwykłym rumieńcem barwiła,

Lecz ta jej barwa już gasnącą była.

Gdzież się ten ust jej wdzięczny uśmiech podział,

Co nie raz w żywszą czerwoność je odział.

Błękit jej oka, choć ciemniejszy może,

Tak był spokojnym jak spokojne morze,

Lecz jak te wody martwy, nieżyjący,

A wzrok choć czysty lecz zimno patrzący.

Szata jej na kształt wiewnego obłoku,

Ledwie że śnieżną pierś jej kryła oku,

A z przerwy włosów co pasmy ciemnemi

Wdzięcznie z jej czoła lały się ku ziemi,

Biała i naga ręka się wznosiła,

Która tak lekką i tak bladą była,

Że tę jej wątłość i przejrzystość ciała

Jasność księżyca przeświecać się zdała.

XXI

"Przyszłam tu, rzekła, z miłości natchnienia

Dla mego szczęścia, dla twego zbawienia.

Tysiączne wojska, bramy, straże, wały,

Słabej dziewicy wstrzymać nie zdołały;

Sam lew, jak mówią, drży na jej spotkanie,

Gdy przed nim w dumie swej czystości stanie.

Ta to moc wyższa, która cnotę słoni,

Przed kłem leśnego tyrana ją broni

I mnie prawicą wiodąc potajemną

Przez tyle przeszkód przybyła tu ze mną.

Przyszłam — lecz jeśli próżnym przyjście moje,

Już raz ostatni widzim się oboje.

Spełniłeś zbrodnię, godną wiecznej kary

Przez odstąpienie ojców twoich wiary;

Lecz strąć ten zawój z chrześciańskiej głowy,

Przeżegnaj czoło — wyrzuć jad sercowy,

Tę czarną kroplę — a jutro nas spoją

Wieczne już węzły — wiecznie będę twoją."

"Lecz gdzież małżeńskie łoże ci umieszczczę

Wśród trupów, wśród krwi lejącej się jeszcze?

Jutro już bowiem idziem z ogniem, mieczem,

Spalim świątynie i wszystkich wysieczem;

Wszyscy, tak wszyscy, jak przysiągłem, zginą,

Ty sama z twoją zostaniesz rodziną,

Wkrótce do milszej schronię cię zaciszy,

Co naszych dawnych skarg już nie usłyszy,

Tam cię poślubię — lecz niech wprzód to ramie

Raz jeszcze dumę Wenecyi złamie,

Niech wprzód dłoń moja tę jej zawiść skarze

Co mię przez sprosne zniżała potwarze,

Niech nad plemieniem mszcząca się zbrodniczem

Witym z padalców wychłoszcze je biczem."

Wzięła go za dłoń — lekko jej dotyka —

Cóż to za dziwny dreszcz mu w kości wnika?

Czuje w swej piersi jakiś pomroz skryty,

Patrzy — słupieje — i stawa jak wryty.

Tak słabo zimny uścisk go ujmuje,

A przecież dłoń swą jak przykutą czuje.

Dziwna rzecz! ręka ściska go tak droga,

A krew mu w żyłach nagła ścina trwoga,

Te długie palce i tak wątłe, białe,

Życie w nim prawie wymroziły całe.

Skroń mu febrycznym już nie płonie żarem,

Serce wciąż większym opada ciężarem

W miarę jak patrzy w jej rysy mu znane...

Jakże straszliwą spostrzega w nich zmianę!

Piękna — lecz piękność ta w zwiędłości znika,

Żadnego duszy nie widać promyka,

Co tak gra każdą twarzą, piękną, młodą

Jak dzień słoneczny iskrzącą się wodą.

Wyraz jej zimny, postać jak grobowa,

Usta bez ruchu, bez oddechu słowa,

Pierś się nie wznosi skrytym uczuć bojem

I krew w jej żyłach skrzepłym zda się zdrojem.

Z stęgłych już powiek lśniącym błyszczy okiem,

Ale z tak dzikim i niezmiennym wzrokiem,

Z jakim marzący ciężko i boleśnie,

Idzie lunatyk obłąkany we śnie,

Lub jak ta postać z goblinu patrząca,

Którą wiatr rusza, a lampa gasnąca

Ćmiąco objaśnia — postać przeraźliwa

Bez iskry życia, a przecież jak żywa,^[7]

Co zda się wryte oko gniewem mroczyć,

Z ocienionego muru ku nam kroczyć

I w miarę jak nią rzuca wiatrów wianie

Lub się przybliża lub cofa ku ścianie.

"Jeźli dla siebie zbyt wiele wymagam,

W imię więc Boga raz cię jeszcze błagam,

Zedrzyj ten turban z twej niewiernej skroni

I przysiąż twojej nie obracać broni

Przeciw ojczyźnie — gdyż z grzechy takiemi

Zginiesz — nie ujrzysz — nie mówię: tej ziemi,

(Gdyż z ziemią tobie już się rozstać trzeba),

Ale nie ujrzysz nigdy mnie, ni nieba.

Jeśli usłuchasz Anny twojej głosu

Choć już ciężkiego nie unikniesz losu,

Niebo pół twojej zbrodni ci przebaczy

I może kiedyś zlitować się raczy.

Chwilę masz jeszcze, by ten grom odwrócić,

Który na swego zdrajcę Bóg ma rzucić,

Spojrzyj raz jeszcze — spojrzyj ostatecznie

Na te niebiosa, co się zamkną wiecznie,

Widzisz tę chmurkę, co tam w górze płynie,

Wkrótce ten księżyc oćmi — przejdzie — minie,

Jeźli w tym czasie, nim ten żagiel mglisty

Przejdzie, odsłoni krąg ten promienisty

Serce się twoje na lepsze nie zmieni,

I Bóg i ludzie zostaną pomszczeni:

Straszny los będzie zdrajcy kraju, wiary,

Straszniejszą jeszcze nieśmiertelność kary!"

Podniósł Alp oczy i ujrzał jak w górze

Chmurka po czystym płynęła lazurze,

Ale zbyt krwawą była jego rana,

A duma jak on niczym niezłamana.

Ten to szał pychy jego pierś zapalał

I jak płomienny potok serce zalał.

On błagać łaski! on się o nią korzyć!

Wróżbą lękliwej dziewicy się trwożyć!

On by swym wrogom — potwarcom przebaczył!

On, co im zemstę, co im śmierć przeznaczył!

Nie! — niech w tej chmurce jak w groźnym orkanie

Zagrzmią pioruny — śmiało czeka na nie.

Nic jej nie odrzekł — zimno się wpatrywał

W drobny obłoczek — widział jak przepływał,

Płynął — przepłynął! — a gdy blask księżyca

Pełnym znów światłem jego oblał lica

Rzekł: Nie wiem jaki los dla mnie wskazany,

Lecz już za późno — i nie cierpię zmiany;

Trzcina się w szturmie stokroć gnie, pokłada,

I znów powstaje — dąb na zawsze pada.

Jestem ja dziełem wrogów moich złości,

Dla ciebie czuły — dla nich bez litości!

Uszłaś im szczęściem — ujdź ze mną, zawoła,

Lecz skądże nagle patrzy się do koła?

Znikła! — kamienne tylko słupy stoją...

Dziwne się mary w głowie jego roją,

Miałażby, miała w istocie mu zginąć.

W ziemię się zapaść, lub też w mgłę rozpłynąć?

XXII

Noc przeszła. Słońce tak świetnie jaśniało

Jakby radosny dzień oświecać miało.

Z każdą się chwilą, bardziej rozwidniony

Ranek z swej mglistej dobywał osłony

Straszny skwar wróżąc. Ciszej! czy słyszycie

Te grzmiące trąby i to bębnów bicie,

Te dzikich rogów przeraźliwe dźwięki,

Szelest sztandarów, strzelb i kordów szczęki,

Ten gwar obozu i to rżenie koni

I to wołanie: do broni! do broni!

Wznoszą buńczuki i zbrojno, gotowo,

Stoją — na straszne oczekując słowo.

Turcy, Tatarzy, spuszczajcie namioty,

Spieszcie się wesprzeć szturmujące roty,

A wy znów Spahy, na koń! — pędźcie — bieżcie,

Okrążcie pola, każdej drogi strzeżcie,

By żaden starzec, dziecię wam nie zbiegło

I wszystko w twierdzy lub za twierdzą legło,

Kiedy wtem pieszy hufiec swym ogromem

Krwią ubroczonym wedrze się wyłomem.

Chrapią rumaki na kiełzna swe gniewne,

Zgięte ich karki i grzywy powiewne;

Żują wędzidła pianą ich zbielone,

Wzniesione piki, lonty zapalone,

Działa gotowe do celnego strzału

I do zwalenia wstrząśniętego wału.

Alp swych jańczarów w groźny zastęp ściska,

W nagim ramieniu nagi miecz mu błyska;

Już Chan, Baszowie stoją na wojsk przedzie,

Stoi i wezyr, co wszystkich powiedzie,

Ruszy on z pierwszym strzałem własnych szańców,

Wytnie, wysiecze wszystkich klas mieszkańców.

Padną ołtarze, kapłan przy kapłanie,

I z tylu gmachów kamień nie zostanie,

Bóg sam i Prorok! wszystkie rykną głosy,

I dzikie Allah! będzie bić w niebiosy.

"Oto jest wyłom, a drabiny macie,

Macie i oręż — więc mi Korynt dacie.

Kto pierwszy krzyż ów zwali i roztrzaska

Niech żąda nagród — żaden dar ni łaska

Nie miną męstwa." Tak Kumurgi rzecze;

Wzniosły się liczne na odpowiedź miecze,

Wściekłość się krzykiem radości ozwała,

Ciszej! — słuchajcie — wystrzelono z działa!

XXIII

Jak kiedy tłuszczą, pędzące gromadną

Wilki groźnego bawołu opadną,

Ryczy z wściekłości, wzrok ognisty toczy,

Ostrzem je racic bije, krwawi, tłoczy,

Największe śmiałki drażniące go z bliska,

Chwyta na rogi i o ziemię ciska;

Tak ku tej twierdzy muzułmanie biegli

I tak najpierwsi, najmężniejsi legli.

Niejedne piersi pancerzem okryte

Tak się roztrzasły jakby szkło rozbite,

Kule, które ich na ziemię waliły,

Jeszcze te ziemię po ich zgonie ryły.

Rzędem ich trupy widziano leżące

Jak traw pokosy na ściętej już łące.

XXIV

Jak gdy wiosenny potok w skałę bije

I silnym prądem twardy spód jej ryje,

Walą się w nurty wód, potężne łomy

Grzmiące i pianą zbielone ogromy

Podobne do tej śnieżystej lawiny

Co na alpejskie zwala się doliny,

Tak ciągle do niej szturmując gwałtownie

Turcy na koniec już wstrzęśli warownię,

A jej obrońcy upadali z znoju,

Parci potęgą przemożnego boju.

Na trud, na przemoc i na śmierć wytrwali.

Stojąc jak skały, masami padali;

Noga się z nogą, dłoń z dłonią ścierała

I wśród tej wrzawy — sama śmierć milczała.

Cały war bitwy tak rozgłośny, dziki,

Krzyki o życie i zwycięskie krzyki

Z hukiem dział grzmiących w jeden ryk się zlały,

Z drżeniem dalekie miasta go słuchały,

Nie wiedząc komu losy się przeważą,

Czy im się cieszyć, czy też płakać każą.

Ryk ten okropny nigdy nie przerwany

Przerażającem echem odbijany

Groźno po ciemnych rozlegał się górach,

Grzmiał aż w Megary, Salaminy murach,

I (jeśli wieściom wiarę dać należy)

Aż do Pirejskich zasięgał nabrzeży.

XXV

Każdy tam miecz swój po rękojeść skrwawił

Lecz już zwycięski w mieście krok postawił;

Na łup się tłuszcza rozlata zdziczała,

Wszystko skończone — sama rzeź została.

Gdzie tylko wpadną tłumy łupu chciwe,

Słychać po domach krzyki przeraźliwe.

Iluż to krwią się w swej ucieczce bryzga

I po tych brukach sczerwienionych ślizga!

Gdzie jeszcze można bronić się chwilowo

Tam chrześcijanie łączą się na nowo,

W drobne, rozliczne tłumy się jednoczą

I jeszcze, jeszcze bój rozpaczy toczą,

Każdy plecami o mur się opiera

Broni się zjadłe i walcząc umiera.

Zbielony wiekiem wśród nich starzec stoi

Lecz dzielny oręż silną dłoń mu zbroi,

Ciągle on walcząc z samym wrogów czołem

Rozległym trupów ościelał się kołem,

Drogo on każdy cal im ziemi przedał,

Cofał się, ale oskrzydlić się nie dał.

Liczne pod zbroją rany go zdobiły

Lecz te pamiątką dawnych wojen były.

Dzisiaj i jednej kropli krwi nie zronił,

Jak gdyby Bóg sam swą go tarczą słonił.

Starość w nim twardej siły nie przemogła

I rzadko młodość z nią się mierzyć mogła.

Więcej od jego dziś zginęło ciosów,

Niźli na głowie siwych liczy włosów.

Iluż on matkom serca ich zakrwawił

Iluż swym mieczem synów ich pozbawił,

A z których żaden jeszcze się nie zrodził

Gdy on już we krwi muzułmańskiej brodził.

I jego niegdyś poległ syn jedyny,

Lecz jakże liczne wrogów jego syny

Odtąd pod mściwym ojca mieczem padły:

Tak on był w zemście tej srogi, zajadły,

Że żadna zbrojna dłoń żelaznej siły

Takiej z ciał ludzkich nie wzniosła mogiły!

Jeśli krwi trzeba cieniom ległych w wojnie,

Achill w swej zemście nie lał jej tak hojnie

Jak on po synie przez Turków zabitym

I zdawna grecką już ziemią pokrytym.

Tam go złożono, gdzie ciągle walczące

Od lat tysiąca grzebano tysiące.

Jakaż nam po nich pamiątka została?

Wiemyż jak padli? gdzie leżą ich ciała?

Nie ma na grobach głazów, w grobach kości,

Sam wieszcz ich chwałę utwierdza w wieczności.

XXVI

Słuchaj! krzyk nowy — grzmi Allah potężne!

Walczą jańczarów tłumy niezwyciężne.

Wódz się ich nagiem ramieniem odznacza,

Patrz! jak zabija — nigdy nie przebacza,

Zawsze on, zawsze takie toczy boje

I zawsze ramie tak obnaża swoje.

Jedni wyższymi celują turbany,

Drudzy się w droższe stroją atagany,

Trzecich po świetnym poznają odzieniu,

Alpa jedynie po nagim ramieniu.

Gdzie się najzjadlej wojsko ściera, łamie,

Spojrzyj, a pewno nagie ujrzysz ramie;

Żaden z sztandarów idących na przedzie

Dalej w głąb boju wojska nie zawiedzie,

Jak ta prawica swą białością lśniąca,

Błyska, jak gdyby gwiazda spadająca!

Gdzie tylko straszne to ramie postrzegną.

Tam najmożniejsi walczyć, umrzeć biegną,

Tam wściekła zemsta na podły jęk głucha:

Ni próśb, ni krzyków o życie nie słucha.

Tam to bohater w ciężkim milcząc zgonie

Chciałby jęk śmierci w swojem stłumić łonie

I jeszcze zdradnie swym sztyletem mierzy

W swojego wroga, który przy nim leży,

Ale śmiertelną osłabiony raną,

Uderza tylko w ziemię krwią oblaną.

XXVII

Walczył wciąż starzec niczem nieugięty

Alp go zoczywszy wstrzymał bój zacięty;

"Poddaj się — woła — i nie walcz daremnie

Przez miłość córy, przyjm życie ode mnie."

"Nie! nigdy! sprosna wiary twej zakało,

Choćby to życie wieczystym być miało!"

"Lecz Anna? którą chciałem był poślubić,

Czyż i ją także chce twa pycha zgubić?"

"Anna bezpieczna."

"Gdzież jest? gdzież jest?"

"W niebie,

skąd już jak zdrajcę odepchnięto ciebie,

Uszła w świętości niezmazanej cnoty."

Srogo się, mściwie uśmiechnął Minotti,

Gdy Alp tą wieścią jak gromem przeszyty

Zachwiał się nagle i wzrok spuścił wryty.

"Boże! i kiedyż?" - "Dzisiaj w nocy zmarła,

Ale i jednej łzy mi nie wydarła,

Nikt już z krwi mojej ni w tych jeńców rzędzie,

Ni Mahometa służalcem nie będzie;

Przystąp i uderz!" - Daremnie nań woła —

Alp już zabity. — Strzał z wieży kościoła

Powalił zdrajcę. — Jeszcze nikt nie zoczył

Ni krwi, ni rany, gdy się już potoczył

I upadł wiecznie. Chwilę przed swym zgonem

Dziko się okiem spojrzał roziskrzonem

I wraz wieczystej nocy mrok głęboki,

Drgające jeszcze jego okrył zwłoki.

Na wznak go bliskie kładą muzułmany,

Cały okryty kurzem, krwią oblany,

Krew ta się lejąc z żył kulą rozdartych

Stęgła i zsiadła bucha z ust roztwartych,

Puls już nie bije — żaden głos, westchnienie,

Żadne walczącej piersi wysilenie,

Żaden jęk zgonu, ni ciężkiej katuszy

Nie poprzedziły ujścia czarnej duszy.

Wprzód nim w swej myśli pomodlić się zdołał,

Wprzód nim do Boga o litość zawołał,

Umarł już z wszelkich nadziei zatratą,

W ostatniej nawet chwili apostatą.

XXVIII

Grzmiącym tryumfem chrześcijany krzykły,

A Turki zemstą i wściekłością rykły,

I znów się oba sprzeczne starły szyki,

Szczękają szable, krzyżują się piki.

Kłują się, rąbią i z obu stron razem

Trupy pod zbójczym padają żelazem.

Wciąż się Minotti ściera z wrogi swemi,

Każdej ulicy, każdej stopy ziemi,

Jako ostatka już tych krajów broni

Których los mężnej jego zdano dłoni.

Szczupła go wspiera liczba dzielnych męży

I męstwem serca i gromem oręży.

Jeszcze są zdolni bronić się w kościele,

Gdy Alpa nie ma już na wrogów czele.

Z wolna więc z groźnym ustępują okiem

Krew swą za każdym zostawiając krokiem,

Walczą i twarzą zwróceni ku wrogom

Ciągle ku świętym cofają się progom,

I tak uchodzą i łączą się z temi

Co już świątynię zajęli przed niemi.

Tam choć na chwilę za murem potężnym

Ogromnych kolumn, wytchną piersiom mężnym.

XXXIX

Krótkie spocznienie! — nowe siły kroczą

I wciąż się mnożą, a tak cisną, tłoczą

W ciasnej uliczce, że ten tłum zażarty

Ciągle rosnący i wciąż z tyłu party

Nie da naczelnym hufcom się usunąć

I muszą walczyć lub o ziemię runąć.

Giną. Lecz wprzód nim zgasłe zawrą oczy,

Już na ich ciałach nowy bój się toczy,

Świeższy tłum rzezie rozpościera krwawsze

Wciąż przerzedzany, przecież pełny zawsze.

Garstka chrześcijan, zlana krwią i znojem

Słabnie tym ciągłym zmordowana bojem

Turek do samej bramy już dociera.

Długo żelazny ciężar się opiera,

Lecz choć się z murów ciągłe sypią strzały

I z wszystkich okien lecą kul nawały,

Już jej podwoje wstrzęsły się i jękły,

Skrzypły zawiasy i zapory pękły;

Chwieje się — pada brama rozwalona,

Leży ostatnia Koryntu obrona!

XXX

Sam jeden — z twarzą groźnego wyrazu

Stoi Minotti na ołtarzu z głazu,

A obraz Boskiej Matki i Dziewicy,

Urocze dzieło natchnionej prawicy,

Zda się na starca postać nieugiętą

Okiem miłości zlewać jasność świętą

Na to pobożne Ją tam ręce wzniosły,

By ciągle ku Niej myśl i serca rosły

I każdy z rzewnem widział to przejęciem

Chyląc się przed nią i Bogiem-dziecięciem,

Jak się uśmiecha naszym kornym głosom

I zda się z modłą swoją słać niebiosom.

Ciągłym był zawsze ów uśmiech uroczy

I teraz nawet, gdy krew kościół broczy,

Jeszcze ten uśmiech Jej uwdzięcza lice.

Minotti łzawe podnosi źrenice,

Z ciężkim westchnieniem żegna pierś i skronie,

Świecę, co właśnie na ołtarzu płonie,

Bierze i trzyma — gdy wtem wściekła tłuszcza

Zewnątrz i wewnątrz krwawy szturm przypuszcza.

XXXI

W sklepach kamienną posadzką okrytych,

Mieszczą się zmarli wieków już przebytych;

Są tam i w głazach wyryte imiona

Lecz każda zgłoska we krwi zatopiona.

Wyrżnięte herby, dziwnych żył tysiące

Po różnobarwych marmurach krążące,

Wszystkie tak śliskie, wszystkie krwią zalane,

Leżą i hełmy i miecze strzaskane,

Trupy w kościele — trupy pod kościołem

Zamknięte w trumnach i złożone społem.

Widać przy bladem światełka promyku

Jak tam za kratą w czarnym leżą szyku;

Ale i do tych wojna doszła lochów,

Groźne tam masy swych ukryła prochów;

Tam to przez całe twierdzy obleganie

Skład ich największy mieli chrześcijanie,

Tam od ołtarza aż w ów loch podziemny,

Ciągnął się kanał wązki i tajemny

Na Minottego rozkaz wyrobiony,

Jako ostatni już środek obrony.

XXXII

Nazbyt już siła chrześcijan zmniejszona,

Daremne męstwo i próżna obrona

Idzie wróg liczny, a że już za mało

Dla jego zemsty żywych pozostało,

W trupich więc ciałach mściwe topi miecze,

Odcina głowy zmarłych — rąbie — siecze.

Zwala posągi i jak tłum zbrodniarzy

Bogate wota oddziera z ołtarzy

Kłóci się, bije o kosztowne czary,

Złote naczynia, poświęcone dary —

Wreszcie na wielki ołtarz zwraca oczy,

Iluż on razem blaskami go mroczy!

Widzi tam, widzi na środku stojący

Świętych tajemnic kielich jaśniejący

Spory i z złota czystego ulany:

Z wrytem weń okiem lecą muzułmany.

Ach! dziś w nim jeszcze przed zebranym ludem

Wino w krew Boską przemienione cudem,

Dziś z niego ciało rozdawano Pańskie,

By na bój wznosić męstwo chrześcijańskie.

Widzi na koniec ów tłum rozbójników

Dwanaście srebrnych i wzniosłych świeczników

Co na ołtarzu w świetnym stoją rzędzie,

Łup to ostatni i najdroższy będzie.

XXXIII

I już najbliższy z szturmującej roty

W dłoń świętokradzką chwyta kielich złoty,

Kiedy Minotti rękę swoję zniża

I do ukrytych prochów świecę zbliża.

Ogień!

Wieża — sklepienie — dach — ołtarze — trupy,

Święte naczynia — zgromadzone łupy,

Żywi — umarli — Turki — chrześcijany

I cały gmach ten, rozdarty, strzaskany,

Lecą z straszliwym ku niebu łoskotem.

Rykiem i grzmotem!

Walił się Korynt, mury zapadały,

Na chwilę morskie cofnęły się wały,

Góry się wstrzęsły jak w trzęsieniu ziemi.

Z tysiącznych łomów szczęty strzaskanemi,

Wśród dymów, ogni niezmierzonej chmury,

Wybuch ten w górne zaryknął lazury!

Popiół jak śnieżna sypie się nawała,

Dzielnych rycerzy poszarpane ciała

Czarne jak węgle i na części zdarte

Leżą po całym lądzie rozpostarte.

Kilka z tych trupów aż w zatokę padło,

Rozbite nimi morskich wód zwierciadło

W wielkie, tysiączne zmarszczyło się koła;

Lecz któż te ciała, kto rozpoznać zdoła,

Któremi zdala ów nadbrzeg zasłany?

Któż są? czy Turki, czy też chrześcijany?

Matek wołajcie, niech powiedzą matki!

Ach! gdy swe jeszcze kołysały dziatki

I w ciszy patrząc na ich sen uroczy,

Uśmiechające po nich wiodły oczy,

Mogłyż przewidzieć, by te drobne ciała

Dziś jedna chwila tak rozszarpać miała,

Że już i miłość nie pozna matczyna

Pod sercem niegdyś noszonego syna,

I w tym tak sprosnym, zwęglonym potworze

Ledwie człowieka domyślić się może.

Głazy wybuchłe i lecące gradem,

Ciężkim w głąb ziemi zaryły się spadem,

Mnóstwo potężnych rozrzuconych bali

Czerni się, dymi i wciąż jeszcze pali.

Trzęsącym ziemię przerażone grzmotem,

Wszystko co żyje, trwożnym znika lotem,

Pierzcha ptak leśny, psy spłoszoną zgrają

Na wpół już zżartych trupów odbiegają,

Wielbłąd się z ręki wyrywa człowieka,

Wół jarzmo łamie, zrzuca i ucieka,

Koń pierzcha, pędzi w przestrzeń nieprzejrzaną

Z pękniętym pasem i uzdą, zerwaną.

Wilki dalekim wyciem się ozwały

W górach, co ciągle hukiem twierdzy grzmiały.

Orzeł się jeży, własne rzuca dzieci,

Zrywa się z skały i ku słońcu leci,

Czarne go kłęby dymów gonią, duszą,

I do wyższego coraz lotu muszą,

Wzbija się, pędzi, krzyczy strachem zdjęty

Tak to był Korynt stracony i wzięty.

Dedykacja
Panu Johnowi Hobhouse'owi ten poemat dedykuje Jego Przyjaciel 22 stycznia 1816

Przypisy

W roku 1715 Wielki Wezyr, dowodzący wojskiem tureckim, chcąc sobie otworzyć drogę do głębi Morei i obledz Napoli di Romania, najważniejsze w całym kraju miasto, zamierzył naprzód zdobyć Korynt, do którego kilka szturmów przypuścił. Załoga twierdzy tak słabą była, iż gubernator, widząc niepodobieństwo opierania się dłużej tak potężnej sile, skłonił się na koniec do układów, kiedy w ciągu toczącej się umowy zajął się przypadkiem ogień w składzie ogromnym prochów tureckich. Kilkaset beczek prochu wyleciało w powietrze i siedemset blisko ludzi zostało zabitych. Wypadek ten do takiej wściekłości przywiódł Turków, że nie chcąc już o żadnym słyszeć układzie, straszliwy szturm przypuścili do Koryntu i zdobywszy go, całą wysiekli załogę. W rzezi tej zginął i Minotti, gubernator kraju. Małą liczbę przez miecz oszczędzoną zajęto w niewolę wraz z Antonio Bembo. Historya turecka, tom III. str. 151.

***

Poema to poprzedzone było z razu wstępem dość długim, który od tych słów się zaczynał:

In the year since Jesus died for men.

Mimo znajdujących się w nim piękności Byron, idący za radą przyjaciół światłych, kazał go w następnych ominąć wydaniach.

***

¹^  Gdyby od krwawej śmierci Tymofana.

Timoleon ocaliwszy w bitwie życie brata swego Timofana, skarał go później śmiercią, jako chcącego sobie przywłaszczyć najwyższą władzę nad Koryntem. Przeniósł obowiązek dla kraju nad względy związków pokrewnych Dr. Warton utrzymuje, że Pope miał zamiar z zdarzenia tego epiczne wysnuć poema, i że Akenside toż samo zamyślał.

²^  Turkoman rzucił swoje trzody, stada.

Turkomany mieszkają zwykle w namiotach, przenoszą się z miejsca na miejsce i wiodą życie patryarchalne.

³^  Ostatni Greków ujarzmiciel krwawy.

Kumurgi, faworyt trzech sułtanów i wielki wezyr za Achmeta III., zdobywszy w jednej wojnie cały Peloponez na Wenecyanach, w następnym roku ciężko został ranny w bitwie pod Peterwardinem, na równinie karłowickiej w Węgrzech, w chwili gdy rozbitych swoich Jańczarów do nowego szykował boju. W skutku otrzymanej rany umarł nazajutrz. Nim skonał, rozkazał ściąć generała Bruner wraz z kilku innymi jeńcami. Ostatnim jego głosem był ten wykrzyk wściekłości: "Czemuż nie mogę tak wymordować wszystkich psów chrześcijańskich!" Słowa godne Kaliguli. Nic nie wyrównywało jego dumie. Kiedy mu doniesiono, że walczyć ma przeciw księciu Eugeniuszowi, wielkiemu wodzowi, "Tym lepiej — zawołał — większym jeszcze będę i to na zgubę jego."

⁴^  Wodom tym przypływ ni odpływ nieznany.

Niepotrzebnem jest prawie przypominać czytelnikowi, że morze śródziemne nie podlega znacznym odpływom i przypływom.

⁵^  Ślizga się, skrzypi, bielsza od kłów białych
Czaszka w paszczękach już wiekiem stępiałych.

"Byłem — mówi Byron — świadkiem podobnego zapełnie widowiska w Konstantynopolu pod murami seraju, w grotach

wydrążonych w skale przez wody Bosforu." Hobhouse w podróżach swoich toż samo opowiada.

⁶^  I z ich czerepów długich i zwieszonych.

Długi ten kutas włosów na to jest zostawiony na głowie każdego Turka, aby, podług jego zabobonnej wiary, Prorok mógł go schwycić za niego i unieść do raju.

⁷^  .........Postać przeraźliwa
Bez iskry życia, a przecież jak żywa.

W czasie lata 1804 roku Byron, mający rok szesnasty, codziennie wracał z Annesley do Newstead na noc i żadną, prośbą wstrzymać się nie dawał. Utrzymywał on, że widok portretów familijnych, dawnych właścicieli Annesley, zawsze go strachu nabawia, z powodu pojedynku jednego z przodków jego, z członkiem tej rodziny. Moore mniema, że wiersz ten Byrona jest tylko odbiciem wrażenia ówczesnego.

***

W przekładzie tego poematu, opuszczono kilkanaście wierszy w ogólności, a mianowicie, kilka w obrazie wybuchu Koryntu, w skutku światłej krytyki Gifforda i wyznania samego autora, że szakalów nie ma w Grecyi. Skrócenie o kilka wierszy tego choć nadzwyczaj poetycznego, lecz nieco zbyt przedłużonego obrazu, nie będzie, jak mniemam, z krzywdą oryginała.