Nowotaniec: Bibliografia

Z Wikiźródeł, repozytorium wolnych materiałów źródłowych

Spis treści 1 Historia osadnictwa 1.1 Toponimika nazwy 1.2 Szlachta 2 Wyznawcy / religie 2.1 Parafia rzymskokatolicka 3 Polityka 4 II wojna światowa 4.1 Walki z UPA 5 Utwory literackie 6 Turystyka

[edytuj] Historia osadnictwa

• Biblioteka naukowego Zakładu imienia Ossolińskich. J. Schnayder, Ossolineum. 1842 "od Herburtów, którzy z Balami połączeni po tych wygaśnięciu majątek dziedziczyli"str. 42
• Biblioteka warszawska. T. I. luty, 1854. str. 159.; "Nowa ta osada równie jak dawniejsza gromada nowotaniecka, kmiecemu prawu podlegała " et debent esse obedientes jure kmethonico in Nowothaniecz " i ten tylko przywilej miała,"
• Akta Grodzkie i Ziemskie. (AGZ) z czasów Rzeczypospolitej Polskiej z Archiwum tzw. Bernardyńskiego we Lwowie, tomy I-XXI, Lwów 1868-1930, fundacji hr. Stadnickiego. Zbiór dokumentów źródłowych, począwszy od XIV do XIX wieku a dotyczących m.in. ziemi sanockiej oraz województwa ruskiego. [Biblioteka Muzeum Historycznego w Sanoku, Biblioteka Śląska]
• Wincenty Pol. Historyczny obszar Polski rzecz o dijalektach mowy polskiej. Kraków 1869. "całą tę okolicę, którą obszar Wisłoki, Ropy, Jasły, Jasełki i średniego Wisłoka zajmuje, osiedli tak zwani Głuchoniemcy od dołów Sanockich począwszy"
• Kodeks Dyplomatyczny Katedry Krakowskiej. Św. Wacława. Kraków. (poblikacja źródeł 1874),
• Oswald Balzer. Regestr złoczyńców grodu sanockiego 1554-1638 wyd. Oswald Balzer, Lwów, 1891 str. 30, 31
• Władysław Sarna. Opis powiatu krośnieńskiego pod względem geograficzno-historycznym. 1898. (reprint) ISBN: 83-87282-21-9, rok: 2004
• Władysław Łoziński, Henryk Łoziński. Prawem i lewem - obyczaje na Czerwonej Rusi w pierwszej polowie XVII wieku. Wydaw. Lit., 1960. "Z około 2400 łanów tej ziemi (ziemia sanocka) miało tedy (1648) stanąć 118 żołnierzy konnych, z wszystkich kapitałów zaledwie 7, z miast zaledwie 21 pieszych. (Dynów 8, Krosno 5, Sanok, Dubiecko, Jaćmierz po 2, Nowotaniec i Babice po 1, z Rymanowa i Zarszyna żadnego) str. 285. "
• Matricularum Regni Poloniae Summaria t. IV. sup. 3, 536, T. Wierzbowski, Warszawa 1905 - 1919. 1419 genannt villa Brzozowa alias Lebetancz in terra sanocensis"
• Raimund Friedrich Kaindl. Geschichte der Deutschen in den Karpathenländern. Friedrich Andreas Perthes, 1907. Bd. 1, str. 39. oppido toto ...";
• Gemeindelexikon der im Reichsrate vertretenen Königreiche und Länder. Tom XII. Galizien. 10 grudnia 1900. Wien 1907
• Miesięcznik heraldyczny. Polskie Towarzystwo Heraldyczne. Towarzystwo Heraldyczne we Lwowie. 1908. str. 114-115. "Majątek Jana Bala w chwili jego śmierci składał się z dóbr: Nowotaniec, ..."
• Przemysław Dąbkowski. Stosunki narodowościowe ziemi sanockiej w XV stuleciu: Niemcy. Lwów. (1921) strony 4-17
• Władysław Konopczyński. Zakład Narodowy imienia Ossolińskich, Polska Akademia Nauk. Polski slownik biograficzny. Gebethner i Wolff. 1935, str. 228. (zob. Jan Bal, ... również Walenty Herburt)
• Kurt Lück. Deutsche Aufbaukräfte in der Entwicklung Polens. 1936, str. 584-5
• Roman Reinfuss, Jan Piotr Dekowski, Olga Gajkowa. Prace i materiały etnograficzne. Polskie Towarzystwo Ludoznawcze. 1948. str. 121-122.,
• Walter Kuhn. Geschichte der deutschen Ostsiedlung in der Neuzeit. Böhlau, 1957. str. 363. "Im Norden rechte er bis Grybów, Szymbark, Rychwałd, Żmigród, Dukla, Wisłoczek, Nowotaniec und nahe an Sanok, dann mit einer Ausbuchtung im Sanwinkel nach Norden Dynów und Przemyśl und, wieder ..."
• Studia historyczne. Polskie Towarzystwo Historyczne Oddział w Kielcach, Polska Akademia Nauk Komisja Nauk Historycznych. 1960. str. 42 "w 1545 do herbu Gozdawa (flores liliae in campo rubeo) Hieronim zrzekł się praw miejskich dopiero w 1555, otrzymał tytuł wojskiego sanockiego i był założycielem znanej w dziejach reformacji i walk rokoszowych rodziny Stanów z Nowotańca "
• Adam Fastnacht. Osadnictwo ziemi sanockiej w latach 1340-1650. 1962 str. 135 "Powyżej Pielni nad Pielnicą znajduje się zespół trzech osad, zwanych obecnie Nadolany, Nowotaniec i Nagórzany, które powstały z jednej wsi noszącej początkowo inne nazwy. Wieś ta była rezultatem akcji kolonizacyjnej króla Kazimierza Wielkiego, który przywilejem z 28 stycznia 1366 nadał Falisławowi "de Rzoslon" prawo ..."
• Johann Gottfried Herder-Forschungsrat. Zeitschrift für Ostforschung: Länder und Völker im östlichen Mitteleuropa. N.G. Elwert., 1971. str. 50. " Bei Nowotaniec (alter deutscher Name Lobentanz, Bez. Sanok) heißt es 1446: super [...]"
• Zeitschrift für Ostforschung: Länder und Völker im östlichen Mitteleuropa. N.G. Elwert., 1971 str. 50. "Die letzteren Namen haben sich als Nadolany (Taldorf) und Nagórzany
• Maurycy Horn. Walka klasowa i konflikty społeczne w miastach Rusi Czerwonej w latach 1600 - 1647, na tle stosunków gospodarczych. Ossolineum. 1972. "Miasta Rusi Czerwonej starały się przechwycić część dochodów płynących z tego handlu przez uzyskiwanie praw na zakładanie składów winnych. Import do Polski wina z Węgier był dość znaczny. W latach 1609 — 1612, 1617, 1635 — 1636 i 1650, czyli w ciągu 8 lat, przywieziono do Polski 4641 beczek [...]. Jeszcze w XVI w prawa takie posiadały Jaśliska, Rymanów i Krosno, w pierwszej połowie XVII w. przywileje na założenie składów wina węgierskiego otrzymały Dynów 1611, Sambor 1615, Baligród i Rzeszów w 1633, Łańcut [...], Nowotaniec w 1647 r." str. 41.
• Walter Kuhn. Vergleichende Untersuchungen zur mittelalterlichen Ostsiedlung Boehlau, 1973 str. 284;
• Kazimierz Rymut. Gegenstand und Methoden der Onomastik: Cracow, August 21-25, 1978, Państwowe Wydawn. Naukowe, 1981 str. 344.
• Władysław Makarski. Nazwy miejscowości dawnej ziemi sanockiej, Lublin 1986. poz. 253
• Jerzy Wiktor Gajewski. Łemkowie, kultura, sztuka, język: materiały z sympozjum zorganizowanego. 1987. "W 1444 r. powstało miasto Nowotaniec i wtedy wieś nazywała się tak samo, ale również Przedmieście Dolne i Górne w zapisach tylko po łacinie" str. 150
• Jerzy Pietrzak. Z dziejów i tradycji srebrnego wieku. 1990. ISBN 8322904290. str. 29. "Stano Andrzej - podczaszy lwowski 1642-1651"
• Jerzy Motylewicz. Miasta ziemi przemyskiej i sanockiej w drugiej połowie XVII i w XVIII wieku. Przemyśl. 1993. "w Jaćmierzu przy 6,34 łana średnia na mieszkańca wynosiła 0,054, w Bukowsku - 0,12 w Krasiczynie - 0,015, w Nowotańcu - 0,06 łana gruntu"
• Jerzy Motylewicz. Miasta ziemi przemyskiej i sanockiej w drugiej połowie XVII i w XVIII wieku. 1998. str. 98
• Grzegorz Jawor. Osady prawa wołoskiego i ich mieszkańcy na Rusi Czerwonej w późnym średniowieczu. Wydawnictwo Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej, 2000. ISBN 8322715331. str. 113 i 127 "Zezwolenie lokacyjne Mikołaja Bala z Nowotańca dla niejakiego Szymka, od którego pobrał 80 florenów za sołectwo i prawo lokowania wsi Sękowa Wola [w:] Biblioteka PN w Krakowie sygn. 2854/I s. 8-10, "
• Polska Akademia Nauk. Komitet Badania Polonii Zagranicznej, Polska Akademia Nauk Komitet Badania Polonii. Przegląd polonijny. Ossolineum. 2002. "Na początku 1914 r. przebywało na emigracji najwięcej osób (około 1000) z parafii Zarszyn. Z parafii Bukowsko, Nowotaniec i Rymanów w tym roku na emigracji przebywało po około 700 osób ..."
• Studia Przemyskie. Południowo-Wschodni Instytut Naukowy w Przemyślu. tom. I. 2003. "Nowotaniec spłonął przed 1711 " str. 83.
• Rocznik sanocki. 2006. "Bukowsko-Nowotaniec" str. 92-115

[edytuj] Toponimika nazwy

• Kazimierz Rymut. Nazwy miast Polski. str. 165; "dawniej miasteczko, dziś wieś w woj. krośnieńskim. Nazwa notowana od początku XV wieku. Zapisywana była bardzo różnie ..."
• Barbara Czopek-Kopciuch. Adaptacje niemieckich nazw miejscowych w języku polskim. PAN, IJP. Kraków. 1995. ISBN 83-85579-33-8, str. 76 "Nazwa Lobetans zapisana jest języku średnio-wysko-niemiecki"
• Zbiór dokumentów małopolskich. wyd. S. Kuraś. cz. I., Dokumenty z lat 1257-1420., cz. II Dokumenty z lat 1421-1441. Wrocław - Warszawa - Kraków. 1962-1962. [w:] V. nr 1220

[edytuj] Szlachta

• Kasper Niesiecki Herbarz polski. Lipsk. 1841. t. VIII s. 495, "był 12 razy posłem na sejmy"
• Nikołaj Iwanowicz Pawliszczew. Herbarz rodzin szlacheckich Królestwa Polskiego najwyżej zatwierdzony, t. 1-2. - Warszawa 1853 [w:] Gozdawa str. 65.
• Acta historica res gestas Poloniae illustrantia ab anno 1587 usque ad annum 1795. Polska akademia umiejętności. 1885. (Bal Mathias de Nowotaniec, casttell. Sandecen. 1505 str. 46
• Adam Boniecki, Szymon Konarski. Herbarz Polski. wyd. 1985. str. 90-91. "Maciej, Piotr i Mikołaj, dopełnili działu dóbr 1480. r., dwaj pierwsi wzięli Hoczew z sześciu wsiami a trzeci Nowotaniec. op. cit. AGZ XVI.
• Miesięcznik heraldyczny. Lwów. 1908. str. 114 "zaczyna się ustalać potem nazwa miejscowości Nowotaniec"
• Władysław Konopczyński. Polski słownik biograficzny. Gebethner i Wolff, 1935, str. 312. "January Poźniak"
• Studia z dziejów górnictwa i hutnictwa. 1959. str. 147. "Jakub Freiberger de Cadan oraz Mikołaj II Bal, podkomorzy, i Adam Wzdowski, trybun ziemi sanockiej, uzyskują 19 lutego 1532, przywilej na ziemię biecką i sanocką [...]. "
• Janusz Byliński. Sejm z roku 1611. 1970. "Wśród tych posłów znalazł się ruchliwy i inteligentny różnowierca, stolnik sanocki, Jerzy Stano, według Niesieckiego wielokrotny poseł na sejmy." str. 90. [...] "Diariusz parlamentarzysty Jerzego Stano, znajduje się w Bibliotece Jagiellońskiej, stanowi nieocenione źródło do dzejów z 1611, a także do historii parlamentaryzmu polskiego, gdyż dzień po dniu odtwarza drobiazgowa przebieg obrad sejmu ..." str. 8.; "wiemy na podstawie diariuszy i spisu posłów, iż Stano odegrał obok Marcina Broniewskiego ważną rolę jako czynny obrońca protestantyzmu na sejmie (1611)"
• Krosno: studia z dziejów miasta i regionu. str. 134,; Krosno: Do roku 1918. 1972. str. 148. "↑ "Felix Stano et Hieronimus Stano fratres germani et Felix molitor civis et consul". Feliks był znanym młynarzem bieckim, i handlarz pieniądzem, utrzymywał kontakty handlowe z Krakowem, Wrocławiem i Norymbergą, pozostawił w Krośnie majątek szacowany na ponad 8 460 florenów, Hieronim był wykonawcą testamentu ."
• Feliks Kiryk i Zbigniew Beiersdorf. Dzieje miasta Nowego Sącza. str. 331 "Jerzy Stano poseł"
• Michał Proksa. Zamki w południowo-wschodniej Polsce w świetle badań archeologiczno-historycznych i żródeł pisanych [Schlösser im süd-östlichen Polen im Lichte der archeologisch-historischen Forschungen und der schriftlichen Quellen] [w:] Archivarisch-historisches Jahrbuch Bd. 1-13 1979-1996 Band 7/8, 1989, Przemyśl 1994. "zamek w Nowotańcu"
• Józef Półćwiartek. Sąsiedztwo: osadnictwo na pograniczu etnicznym polsko-ukraińskim. Wyższa Szkoła Pedagogiczna w Rzeszowie. 1997; "Michał Stano, właściciel I miasta (Nowotaniec) i 5 wsi" str. 90

[edytuj] Wyznawcy / religie

• Józef Łukaszewicz. Dzieje kościołów wyznania helweckiego w dawnej Małej Polsce. 1853. str. 386. CXXXXII. Nowotaniec. "Stanowie trzymając się wciąż wyznania helweckiego utrzymali zbór założony przez Wzdowskich aż do 18. wieku. W rękopisie bowiem z r. 1698 czytam: "In oppido Nowotaniec, ubi patronus "
• Juliusz Bursche. Zarys dziejów powstania i upadku reformacji w Polsce. 1903. poz. 179, str. 190.; "Nowotaniec, w. ruskie, z. sanocka. Zbór ufundował Hieronim Stano 1559 r., który za to przez biskupa ekskomunikowany został (Buk. II, 58), R. 1561 kaznodzieją był ks. Adam."
• Szczęsny Morawski. Arianie Polscy. 1906. str. 31. "Stano Hieronim, dziedzic Nowotaniec i Dudyniec ...";
• Stanisław Kot. Reformacja w Polsce. Towarzystwo do Badania Dziejów Reformacji w Polsce. 1926. str. 178;
• Czesław Bogdalski, Bernardyni w Polsce. Zarys dziejów na tle współczesnych wydarzeń, T. I/II, Kraków, 1933 "Michał Bal OFM"
• Instytut Historii (Polska Akademia Nauk). Odrodzenie i reformacja w Polsce. 1966. Uniwersytet Michigan. [zob. Katarzyna Morsztynowa de Nowotaniec, z Balów str. 100, 195, 214];
• Halina Juszczakowska, Maria Sipayłło. Biblioteka Uniwersytecka w Warszawie, Halina Michalak. Akta synodów różnowierczych w Polsce. Wydawnictwa Uniwersytetu Warszawskiego, 1966. str. 72, 392; "Adam, minister in Nowotaniec""
• Józef Garbacik. Krosno. PWN. 1972. str. 221 (przypisy tamże) ""Na terenie Podgórza istniało w drugiej połowie XVI w. sporo zborów kalwińskich, ale większość z nich upadała po kilku latach. Akta synodu pińczowskiego wymieniają w wydzielonym dystrykcie podgórskim Wielogłowy, Sieklówkę, Straszęcin, Kobylany, Nowotaniec"
• Maurycy Horn. Powinności wojenne Żydów w Rzeczypospolitej w XVI i XVII wieku, Warszawa 1978 " mieszczanie mieli wyprawić 1 pieszego z 20 domów, a Żydzi z 10"
• Walerian M. Moroz, Andrzej Datko. Męczennicy za wiare 1939-1945. 1996. str. 297-302. op. cit. Kronika Parafii Nowotaniec k. Sanoka (Spisana przez ks. prof. Eugeniusza Tomaszewskiego). AJ Pankiewicza OFM (Nowotaniec, dn. 8 IX 1994 r.)
• Feliks Kiryk. Bukowsko i Nowotaniec pięćset lat sąsiedztwa. 2006

[edytuj] Parafia rzymskokatolicka

• Bogdan Adamski, Ludwik Grzebień. Chwalcie z nami Pani świata: z dziejów kościoła na ziemi brzozowskiej str. 53 "w roku 1738 od Józefa Bukowskiego strażnika wojsk polskich sumę 20000 fl i zdeponowanych na dobrach Nowotaniec"

[edytuj] Polityka

• Stanisław Kłos. Województwo rzeszowskie. Przewodnik, Warszawa 1973. str. 16
• Zbiory Archiwum Komitetu Wojewódzkiego PZPR w Krośnie s.1-2.
• Bogdan Brzeziński, Leon Chrzanowski, Ryszard Halaba. Polegli w walce o władzę ludową . Zakład Historii Partii przy KC PZPR. Książka i Wiedza, 1970. str. 365 "Tadeusz Sieradzki, s. Czesława, ur. 19 listopada 1922 r.,
• Andrzej Daszkiewicz. Ruch oporu w regionie Beskidu Niskiego. Min. Obrony Narodowej, 1975. str. 170. " Tadeusz Dębicki, Tadeusz Sieradzki, Józef Długosz, Czesław Jakubowski"
• Andrzej Daszkiewicz. Międzypartyjne stosunki polityczne w Polsce południowo-wschodniej, lata 1944-1947. Krajowa Agencja Wydawnicza, 1987. str. 67
• Edward Zając Z dziejów Sanoka i powiatu sanockiego w okresie okupacji hitlerowskiej 1939-1944. Księga Pamiątkowa Gimnazjum i Liceum w Sanoku. Sanok, 1980, nakład. 3000 egz. Druk. Kraków. str. 57-67

[edytuj] II wojna światowa

• Kazimierz Sobczak. Encyklopedia II wojny światowej. Ministerstwa Obrony Narodowej, 1975. str. 112. ""W połowie września 1944 2. BPDes częścią swych sił toczyła kilkudniowe walki na ziemiach polskich w rej. Nowosielce, Pielnia, Nowotaniec (pod Sanokiem), następnie wysłana została na pomoc powstaniu słowackiemu, reszta"
• Andrzej Daszkiewicz. Ruch oporu w regionie Beskidu Niskiego. Wydawnictwo Min. Obrony Narodowej. 1975. str. 148.;
• Józef Marcinkowski. Ruch ludowy w Małopolsce i na Śląsku 1939-1945. Ludowa Spółdzielnia Wydawnicza, 1987. str. 665-674.
• Andrzej Brygidyn. Kryptonim "San": żołnierze sanockiego Obwodu Związku Walki Zbrojnej Armii Krajowej, 1939-1944 str. 81.
• Jan Radożycki, Aby o nich nie zapomniano, Szczecin 2007

[edytuj] Walki z UPA

• Stefan Korboński. W imieniu Kremla. Instytut Literacki, 1956. "W kwietniu spalili wsie polskie Bukowsko, Nowotaniec";
• Mateusz Siuchniński. Miasta polskie w tysiącleciu. Zakład Narodowy im. Ossolińskich 1965. str. 373. "Nowotaniec niegdyś miasteczko, obecnie wieś, siedziba GRN w pow. sanockim [...] W roku 1946 został zniszczony przez bandy UPA.";
• Stanisław Rzepski. 8 Dywizja Piechoty: z dziejów 8. Drezdeńskiej Dywizji Piechoty im Bartosza Głowackiego. Ministerstwa Obrony Narodowej, 1970. str. 312.
• Marian Turski. Byli wówczas dziećmi. Książka i Wiedza, 1975. "Na sygnał rakiety około godziny 22 wsie stanęły w ogniu. Zapłonęła i Bukowsko. " str. 349.;
• Janusz Jastrzębski. Strzelał każdy dom i każde drzewo . Krajowa Agencja Wydawnicza, 1986. str. 92. "4 kwietnia napadli ponownie na Bukowsko, a także na Nowotaniec i Nagórzany. W Bukowsku zabili 5 osób."
• Eugeniusz Misiło. Repatriacja czy deportacja. 1996. str. 116, 389. "4 kwietnia - oddz. U-1 przeprowadził akcję palenia polskich wsi Nowotaniec i Nadolany. ..." ;
• Юрій Юрійович Сливка. Національна академія наук України, Ін-т українознавства ім. І. Крип'якевича, 1998. ISBN 9660205570. str. 84. "spalenie Nowotańca przez UPA"
• Grzegorz Motyka. Tak było w Bieszczadach: walki polsko-ukraińskie 1943-1948. 1999. str. 319.;

[edytuj] Utwory literackie

• Wacław Potocki, Aleksander Brückner. Ogród fraszek. 1907 str. 146. " z Nowotańca" (utwory z lat 1677-1695)
• Stanisław Tworek. Działalność oświatowo kulturalna kalwinizmu małopolskiego (połowa XVI-połowa XVIII w.). 1970. str. 72.
• Henryk Barycz. Z epoki renesansu, reformacji i baroku: prądy, idee, ludzie, książki. 1971. str. 379.

[edytuj] Turystyka

• Wojciech Krukar. Bieszczady: przewodnik . 2006. str. 288 "Nowotaniec"