Kupiec wenecki/Akt V

Z Wikiźródeł, repozytorium wolnych materiałów źródłowych

[edytuj] Scena pierwsza.

Belmont. Aleja przed pałacem Porcyi.

LORENCO i JESSYKA.

LORENCO.

Jak śliczny księżyc! W takąto noc jasną,

Gdy luby wietrzyk zlekka liść całował,

Nie czyniąc szumu, w takąto noc pewnie

Troilus niegdyś stał na murach Troi,

I duszę swoją w westchnieniach posyłał

Ku obozowi Greków, gdzie Kressyda

We śnie leżała.

JESSYKA.

W takąto noc Tisbe

Lękliwą stopą otrząsała rosę;

I cień lwe widząc miasto lwa samego,

Z trwogą pierzchała.

LORENCO.

W takąto noc ongi

Stała Dydona na dzikiem wybrzeżu,

Z gałązką w ręku i znak nią dawała

Ulubieńcowi, aby wrócił nazad

Do Kartaginy.

JESSYKA.

W taką noc także

Medea rwała czarodziejskie zioła,

Które staremu Ezonowi miały

Przywrócić młodość.

LORENCO

W takąto noc uszła

Jessyka z domu bogatego żyda,

I z jednym chłystkiem umknęła z Wenecyi

Aż tu do Belmont.

JESSYKA

W takąto noc młody,

Czuły Lorenco przysięgał jej miłość,

I podszedł proste jej serce mnogiemi

Zapewnieniami, z których ani jedno

Nie było szczerem.

LORENCO

W takąto noc młoda,

Śliczna Jessyka małe nic dobrego,

Rzucała potwarz na swego kochanka,

Który jej jednak potwarz tę przebaczył.

JESSYKA

Radabym z tobą tak całą noc gwarzyć,

Gdyby nikt naszej nie przerwał swobody,

Ale, czy słyszysz? ktoś tu idzie.

Wchodzi STEFANO.

LORENCO

Któżto.śmie mieszać spokój tej późnej godziny?

STEFANO

Swój.

LORENCO

Swój ? co za swój ? jak się zowiesz, swoju?

STEFANO

Zwę się STEFANO i przychodzę z wieścią,

Że nasza pani powraca do Belmont

Przededniem jeszcze. Co chwila przystaje

Przy świętych krzyżach, klęka i zanosi

Modły o szczęście w swym świeżo zawartym

Małżeńskim związku.

LORENCO

Czy z nią kto przyjeżdża?

STEFANO

Jej panna tylko i jakiś tam święty.

Ale powiedzcie mi, czy nasz pan wrócił?

LORENCO

Nie wrócił i nic o nim nie słyszałem.

Dalej Jessyko, trzeba nam się zająć

Przygotowaniem do uroczystego

Przyjęcia pani tego domu. Idźmy.

Wchodzi LANCELOT.

LANCELOT

Hola! hej! hop! hop! holala!

LORENCO

Któżto tak wrzeszczy?

LANCELOT

Hola! Nic widzieliście gdzie pana Lorenca i pani Lorencowej! Holala!

LORENCO

Nie holuj tak, krzykało; jestem tu.

LANCELOT

Hola! gdzie? gdzie?

LORENCO

Tu.

LANCELOT

Powiedzcie mu, że sztofada przyszła od naszego pana, z pełną torbą nowin. Nasz pan będzie tu równo ze dniem.

Wychodzi.

LORENCO

Pójdź, luba, w domu czekać na nich będziem.

Ale dlaczegożby koniecznie w domu?

Mości Stefano, proszę cię, idź służbie

Oznajmić blizki przyjazd naszej pani

I muzykantom każ tu przyjść.

Wychodzi Stefano.

Jak wdzięcznie

Na tym pagórku śpi światło miesiąca!

Siądźmy tu sobie i niech wdzięk muzyki

Płynie nam w ucho: noc i nocna cisza

Godzą się z słodkim urokiem harmonii.

Usiądź, Jessyko; patrz, jak przestwór nieba

Gęsto w złociste gwiazdki jest utkany,

A każdy krążek z tych, które tam widzisz,

Bieg odbywając, dołącza pieśń swoją

Do chóru jasnookich cherubinów.

Tak są harmonii pełne czyste duchy:

Tylko my, których duch jest powinięty

W skorupę prochu, słyszeć jej nie możem.

Wchodzą muzykanci.

Zbliżcie się! zbudźcie śpiewnym hymnem Dyanę,

Wyślijcie naprzód na spotkanie pani

Echo najbardziej melodyjnych tonów

I przyciągnijcie ją nimi do domu.

Muzyka.

JESSYKA.

Ilekroć słodką muzykę usłyszę,

Rzewnie mi jakoś.

LORENCO

Bo władze twej duszy

Są, widać, wtedy pilnie natężone.

Popatrz na dziką i swawolną trzodę

Albo na stado młodych bystrych źrebców;

Brykają one, beczą i rżą głośno,

Bo to w naturze jest ich krwi gorącej;

Lecz niechno trąbka przypadkowo zabrzmi,

Lub jakikolwiek muzykalny odgłos

Słuch ich uderzy, zobaczysz, jak nagle

Wszystkie przystaną, jak się ich figlarne

Oko zaduma, pod wpływem czarownej

Potęgi dźwięków.

Stądto poeci mówią, że Orfeusz

Pociągał drzewa, kamieni i fale;

Bo niema rzeczy tak martwej, tak twarde]

I tak burzliwej, żeby jej natury

Muzyka zmienić chwilowo nic mogła.

Człowiek, harmonii nie mający w sobie,

Którego współdźwięk tonów nic porusza,

Zdolny jest zdradzić cię, oszukać, złupić.

Umysł u niego ciężki jak mgła nocna,

A serce czarne jak Ereb. Nie ufaj

Nikomu z takich. — Słuchajmy muzyki.

PORCYA i NERYSSA ukazują się w oddaleniu.

PORCYA

Owo światełko gore w mojej sali;

Jak się daleko promieni, choć małe!

Tak świeci dobry czyn w świecie zepsutym.

NERYSSA

Nie widziałyśmy wprzód tego światełka,

Gdy miesiąc świecił.

PORCYA

Tak zwykle blask większy

Zaciera mniejszy. Namiestnik jaśnieje

Jak król, dopóki król się nie ukaże;

Wtedy ubywa mu okazałości,

Jak strumieniowi, gdy z wyżyny spływa

W wielkie wód łoże. Muzyka! Czy słyszysz?

NERYSSA

To nasza, pani, domowa kapela.

PORCYA

Nic nie jest pięknem bezwzględnie, jak widzę

Milej mi ona brzmi teraz niż za dnia.

NERYSSA

Cisza to, pani, dodaje jej wdzięku.

PORCYA

Wrona tak dobrze śpiewa jak skowronek,

Kiedy się na nich nie zważa; i sądzę,

Że gdyby słowik w dzień śpiewał, gdy wszystkie

Gęsi gęgają, nie większą od szpaka

Pewnieby wtedy miał sławę śpiewaka.

Ilużto rzeczom czas tylko stosowny

Nadaje wziętość i przymiot szacowny!

Ale pst! Luna śni przy Endymionie,

I nie radaby zostać przebudzoną.

Muzyka milknie.

LORENCO

Jeśli mię wszystko na świecie nie zwodzi,

Głos to signory Porcyi.

PORCYA

Ten poczciwiec

Zna mię po głosie, jak ślepy kukawkę.

LORENCO

Witajże, witaj nam, łaskawa pani!

PORCYA

Namodliłyśmy się za naszych mężów,

Mości Lorenco, i mamy nadzieję,

Że nasze modły były skutecznemi.

Czy już wrócili?

LORENCO

Dotychczas nie jeszcze,

Ale posłaniec przybył z oznajmieniem,

Że wkrótce będą.

PORCYA

Nerysso, idź moim

Ludziom zalecić, aby nie dawali

Po niczem zgoła poznać, żeśmy z domu

Się oddalały. — Lorenco, Jessyko,

Proszę was także zachować milczenie.

Słychać trąbkę.

LORENCO

Mąż pani jedzie, słyszę odgłos trąbki.

Umiemy trzymać język za zębami:

Nie bój się, pani.

PORCYA

Noc ta zdaje mi się

Dniem, tylko bladym i zamglonym: jestto

Jakby dzień, w którym słońce jest zakryte.

BASSANIO, ANTONIO i GRACYANO wchodzą ze swymi orszakami.

BASSANIO

Z antypodami byśmy jednocześnie

Mieli dzień, gdybyś ty świeciła wtedy,

Gdy słońce znika.

PORCYA

Niechbym nie świeciła,

A w czynach moich nie bała się światła!

Witaj z powrotem, mój małżonku!

BASSANIO.

Witaj

Najukochańsza! Oto mój przyjaciel:

Ten sam Antonio, któremu tak wiele

Obowiązany jestem.

PORCYA

Powinienbyś

Obowiązany mu być nieskończenie;

Bo on za ciebie przyjął, jak słyszałam,

Zobowiązania bardzo wielkie.

ANTONIO

Które

Spełna zostały mu skompenzowane.

PORCYA

Panie Antonio, jesteś w naszym domu,

Zaprawdę, nader pożądanym gościem;

Czyny pokażą to lepiej niż słowa:

Dlatego skracam tę ustną serdeczność.

GRACYANO do NERYSSY.

Przysięgam na ten księżyc, żem niewinny,

Jak żyw tu stoję; dałem go, kochanko,

Dependentowi tego adwokata.

Niechby ten młokos eunuchem został,

Gdy tak się zżymasz o to, że go dostał.

PORCYA

Jakto? Już kłótnia? O cóżto rzecz idzie?

GRACYANO

O złote kółko, o bzdurny pierścionek,

Który mi dała; na którym był napis

Tak dobry dla mnie, jak kogoś drugiego,

Madrygał: "Kochaj mnie i nie opuszczaj!"

NERYSSA

Nie idzie tu o napis, ni o wartość:

Przysiągłeś waćpan, gdym ci go dawała,

Że go do śmierci nosić nie przestaniesz,

Że go ze sobą zabierzesz do grobu;

Jeśli nie przez wzgląd na mnie, to przynajmniej

Przez wzgląd na swoje ogniste przysięgi,

Trzeba ci było lepiej go szanować.

Dependentowi! Wiem aż nadto dobrze,

Że ten dependent, coś mu go dał waćpan,

Nigdy nie będzie miał na brodzie włosów.

GRACYANO

Będzie miał, skoro do lat męskich dojdzie

NERYSSA

Jeśli kobieta dojdzie do lat męskich.

GRACYANO

Na honor, dałem go młodemu chłopcu,

Niedorostkowi, smarkaczowi, właśnie

Twojego wzrostu, chłopcu adwokata.

Ten chłystek tak się go naparł w nagrodę,

Że niepodobna mu było odmówić.

PORCYA

Żleś waćpan zrobił, szczerze wyznać muszę,

Żeś się tak płocho rozłączył z najpierwszvm

Darem twej żony; z upominkiem, który

Ślub na twym palcu umieścił, a wiara

Powinna była doń przykuć na zawsze.

I jam mężowi memu dała pierścień,

I odebrałam od niego przysięgę,

Że się z nim nigdy nie rozstanie. Jakoż,

Tu wobec niego śmiało mogę ręczyć,

Żeby go nie zdjął, ani spuścił z palca,

Za wszystkie skarby świata. W rzeczy samej,

Mości Gracyano, dałeś swojej żonie

Powód do żalu bardzo wielki. Gdyby

Mnie to spotkało, tobym oszalała.

BASSANIO do siebie.

Gotówbym sobie urżnąć lewą rękę,

I przysiądz, żem ten pierścień w walce stracił.

GRACYANO

Signor Bassanio darował swój pierścień

Adwokatowi, który o takowy

Prosił go i w istocie nań zasłużył;

A jego piszczyk, dependent, za swoją

Pracę w pisaniu, zażądał mojego;

Tak zaś pryncypał, jak jego subaltern,

Nie chcieli przyjąć niczego innego

W dank swoich usług jak te dwa pierścionki.

PORCYA

Jakiżto pierścień dałeś mu, mój mężu?

Przecież nie tamten, coś go miał odemnie?

BASSANIO

Gdybym mógł kłamstwo dodawać do winy,

Tobyrn zaprzeczył temu; ale sama

Widzisz, o pani, brak tego pierścienia

Na moim palcu.

PORCYA

Taki sam brak wiary

Jest w twojem sercu fałszywem. Na honor!

Nie prędzej usta me dotkną się twoich,

Aż znów ten pierścień zobaczę.

NERYSSA do GRACYANA

I twoje

Moich nie prędzej, aż mój ujrzę znowu.

BASSANIO

Najdroższa żono! Porcyo ukochana!

Gdybyś wiedziała, komum dał ten pierścień,

Gdybyś zważyła, za com dał ten pierścień,

Znała żal, jakim czuł dając ten pierścień,

Gdy nic nie chciano wziąć tylko ten pierścień:

Zmiękłby niechybnie hart twojego gniewu.

PORCYA

A gdybyś waćpan był cenił ten pierścień,

I tę, coc dała ten pierścień, i własny

Honor swój, z którym był w związku ten pierścień,

Nie byłby był z twych rąk wyszedł ten pierścień.

Któż mógł być tyle niewyrozumiałym,

Niedelikatnym, iżby go koniecznie

Był żądał, gdybyś pan trochę żarliwiej,

Stanowczej stanął był w jego obronie,

Mieniąc go świętą pamiątką? Neryssa

Mię naprowadza, co mam o tem sądzić:

O śmierć mię to przyprawi, bo niechybnie

Pierścień ten dostał się do rąk kobiety.

BASSANIO

Na honor, pani, na zbawienie duszy!

Ręczę ci, że go nie dałem kobiecie,

Ale pewnemu doktorowi prawa,

Który ofiarowany mu przezemnie

Dar trzech tysięcy dukatów odrzucił

I pragnął tylko dotrzymać ten pierścień.

Odmówiłem mu tego i ścierpiałem,

Że się oddalił niezadowolony,

On, co ocalił dni drogiemu memu

Przyjacielowi. Cóż ci powiem, pani?

Zmuszony byłem mu go posłać: grzeczność,

A nawet sam wstyd mi to nakazywał;

Honor mój nie mógł spokojnie znieść tego,

Aby go taka plamiła niewdzięczność:

Przebacz mi przeto, najdroższa małżonko!

Bo na te święte tam na niebie światła

Klnę się, ze gdybyś tam była obecną,

Byłabyś była sama mi kazała

Dać go zacnemu temu doktorowi.

PORCYA

Strzeżże się waćpan, by zacny ten doktor

Nigdy do mego domu nie zawitał.

Ponieważ bowiem posiada ów klejnot,

Który lubiłam i który pan gwoli

Miłości mojej przysiągłeś zachować,

Gotowam także być szczodrą dla niego;

Gotowam dać mu wszystko, co posiadam,

A nawet udział w prawach mego męża;

Że go zaś ujrzę, tego jestem pewną,

Nie spędźże waćpan ani jednej nocy

Za domem, czuwaj, pilnuj mię jak Argus:

Bo skoro tego zaniedbasz uczynić,

Skoro mię samą zostawisz, na honor,

Którym dotychczas jeszcze się poszczycam,

Zacny ów doktor spocznie w mych objęciach.

NERYSSA do GRACYANA.

A w mych dependent: bacz więc, jak dalece

Masz mię na własnej zostawić opiece.

GRACYANO

Nie daj mi jeno zejść się z tą figurą,

Bobym mu zgnieść mógł dependenckie pióro.

ANTONIO

Jam jest nieszczęsnym powodem tych waśni.

PORCYA

Niech cię to, panie, bynajmniej nie martwi:

Jesteś dlatego miłym gościem.

BASSANIO.

Przebacz,

Przebacz mi, Porcyo, ten błąd z konieczności;

Wobec zebranych tu przyjaciół naszych

Przysięgam na te twoje śliczne oczy,

W których mój obraz widzę..

.

PORCYA. Zważcie tylko:

On w moich oczach widzi się dwoiście,

W każden raz: tak więc bierzesz pan za świadka

Swych zobowiązań swoje ja dwoiste.

To mi przysięga wiarogodna!

BASSANIO

Ależ

Chciej mię wysłuchać: przebacz mi tę winę,

A na mą duszę! nigdy od tej pory

Uczynionego ci nie złamię ślubu.

ANTONIO

Dałem był pierwej ciało moje w zakład

Za niego. Gdyby nie ten zacny człowiek,

Któremu mąż twój, pani, dał ów pierścień,

Byłoby po niem było; daję teraz

Duszę mą w zakład i ręczę, Że odtąd

Nigdy małżonek twój nie złamie wiary

Z rozmysłem.

PORCYA

Skoro pan za niego ręczysz,

To chciejże mu dać ten, razem z przestrogą,

Aby go lepiej szanował niż pierwszy.

ANTONIO

Bassanio, przysiąż szanować ten pierścień.

BASSANIO.

Na Boga! ten sam dałem doktorowi.

PORCYA

A on mnie: przebacz, kochany Bassanio,

Za tento pierścień miał ze mną ów doktor

Słodkie sam na sam.

NERYSSA

Przebacz mi podobnież,

Luby Gracyano, bo za ten tu spędził

Przeszłą noc ze mną ów smarkacz dependent.

GRACYANO

To coś wygląda jak szarwarkowanie

Wśród lata, kiedy drogi w dobrym stanie.

Cóż to ? na pierwszy wstęp w hymenu progi

Niezasłużenie przypięto nam rogi?

PORCYA.

Mów waćpan skromniej. — Wszyscyście zdumieni.

Oto list, panie mężu: w wolnym czasie

Przejrzyj go, jest on z Padwy, od Bellarya:

Znajdziesz w nim, że doktorem była Porcya,

A dependentem Neryssa. Lorenco

Może zaświadczyć, żeśmy zaraz po was

Stąd wyjechały i wróciły nazad

Przed chwilą: jeszcze mię dom mój nie widział

Panie Antonio, mam dla ciebie lepszą,

Niż się spodziewasz, wiadomość w zapasie:

Dowiesz się z tego listu, ze trzy twoje

Galery naglę wpłynęły do portu,

Obładowane bogatym pakunkiem:

Nie powiem, panie, jakim trafem list ten

Doszedł do moich rąk.

ANTONIO.

Niemieję.

BASSANIO.

Tyżeś

Była doktorem i jam cię nie poznał?

GRACYANO.

Tyżeśto była tym piszczykiem, który

Ma mi przyprawić rogi?

NERYSSA.

Nie inaczej;

Który jednakże tego nie uczyni,

Aż wtedy, kiedy dojdzie do lat męskich.

BASSANIO.

Musisz mi swoje otworzyć objęcia,

Piękny doktorze, a gdy wyjdę z domu,

Wolno ci miewać sam na sam z mą żoną.

ANTONIO.

Tyś mię, o pani, obdarzyła życiem,

A teraz darzysz tem, z czego żyć mogę;

Bo wyczytuję tu z wszelką pewnością,

Że moje statki przybyły szczęśliwie

I stoją w porcie.

PORCYA.

Teraz na was kolej,

Mości Lorenco: ma tam mój dependent

I dla was pewien gościniec w kieszeni.

NERYSSA

I da go bez żądania honoraryum.

Oto doręczam wam i waszej żonie

Akt darowizny, którym wara bogaty

Ojciec Jessyki przeznacza legalnie

Po swojej śmierci wszystko, co posiada.

LORENCO

Boskie niewiasty!

Wy głodnym po drodze

Sypiecie mannę.

PORCYA

Już dzień prawie, przecież

Jeszcze wam nie dość jasno się przedstawia

Bieg tych wypadków. Wnijdźmy więc do domu;

Tam z nas ściągniecie śledztwo i na wszystko

Protokularną znajdziecie odpowiedź

GRACYANO

Zgoda. Najpierwszą kwestyą, jaką zadam

Mojej Nerysie, będzie ta, czy woli

Do przyszłej nocy wstrzymać się ze wczasem,

Czy pójść spać zaraz, chociaż dzień za pasem?

Co do mnie, niechby do jutra wieczora

Trwał mrok, gdy będę z piszczykiem doktora;

Bądź jednak pewna, że nie zgrzeszę śpiączką,

Czuwając, luba, nad twoją obrączką.