Kupiec wenecki/Akt I

Z Wikiźródeł, repozytorium wolnych materiałów źródłowych

Scena pierwsza - Scena druga - Scena trzecia

[edytuj] Scena pierwsza

Wenecya. Ulica.

Wchodzą: ANTONIO, SALARINO i Solanio.

ANTONIO

W istocie, nie wiem, dlaczegom tak smutny.

Już mam dość tego, i wy też podobno.

Lecz skąd to przyszło, jakem w ten stan popadł,

Co on ma znaczyć, z czego powstał, jestto

Dla mnie zagadką. Bądź jak bądź, takiego

Smutek ten robi ze mnie niedołęgę,

Że sam zaledwie mogę siebie poznać.

SALARINO

Umysł twój błąka się po oceanie,

Gdzie twe galery, dumnie prężąc żagle,

Niby bogaci fal obywatele,

Albo reprezentanci władców morza,

Z góry na drobny lud kupiecki patrzą,

Który je wita, skłania się przed niemi

Z uszanowaniem, gdy tkanemi skrzydły

Ciągną opodal.

SOLANIO

Wierzaj mi, że gdybym

Na grę hazardu tyle co ty stawił,

Ciągleby myśli moje żeglowały

W trop mych nadziei; wciążbym zrywał trawę,

By się przekonać o kierunku wiatru;

Siedziałbym w mapach, dukwiąc nad śledzeniem

Zatok, przystani i portów: i wszystko,

Coby mi mogło nasuwać obawę

O moje statki, niewątpliwieby mię

W smutek wprawiało.

SALARINO.

Wiatr, którybym czynił,

Dmuchając w zupę, aby ją ostudzić,

Nabawiłby mię febrycznego dreszczu,

Skorobym przytem pomyślał, jak zgubnym

Silny wiatr bywa na morzu. Ilekroć

Widziałbym piasek ciekący z klepsydry,

Tylekroćby mi przychodziły na myśl

Płytkie mielizny i ławy piaszczyste,

I trwożnym oczom mojej wyobraźni

Przedstawiałby się mój bogaty Argo

Ugrzęzły w piasku, zwieszający głowę

Do żeber, jakby chciał swój grób całować.

Mógłżebym, idąc do kościoła, spojrzeć

Na ten gmach święty, wzniesiony z kamienia,

I nie pomyśleć natychmiast o rafach,

Które drasnąwszy tylko bok mej nawy,

Wnetby z niej w morze wysypały wszystkie

Moje korzenie i ryczące fale

Ubrały w moje bławaty. Tak łatwo

Mogłoby w niwecz pójść to, co przed chwilą

Tak było cennem. I mamie mieć władze

Myślenia zdolne do myślenia o tem,

A nie pomyśleć, że taki wypadek

Pogrążyłby mię w smutku? Co tu gadać:

Ja przekonany jestem, że, Antonio

Smuci się, myśląc o swoich towarach.

Antonio. Wierzcie mi, nic dlatego; dzięki szczęściu,

Widoki moje nie są przywiązane

Ani wyłącznie do jednego statku,

Ani wyłącznie do jednego miejsca,

Ani też mienie moje nie zawisło

Od powodzenia w tym jedynie roku:

Smutek mój nie ma więc związku z mym handlem.

Solanio. Jesteś więc zakochany?

ANTONIO

Fuj! fuj!

SOLANIO.

Jakto?

Nie zakochany? smutnyś więc dlatego,

Żeś nie wesoły; mógłbyś z równą racyą

Śmiać się i skakać, mówić, żeś wesoły,

Boś nie jest smutny. W imię dwugłowego

Bożka Janusa! natura wydaje

Szczególniejszego rodzaju dziwadta:

Jedni się zawsze mizdrzą i gotowi

Z kobziarza nawet śmiać się do rozpuku;

A inni mają w sobie tyle kwasu,

Że ust nie nagną do uśmiechu, choćby

Sam Nestor przysiągł, że się warto rozśmiać.

Wchodzą: BASSANIO, LORENCO i GRACYANO.

SALARINO

Oto BASSANIO, twój przezacny krewny,

Gracyano i Lorenco. Do widzenia:

Zostawiamy cię w lepszem towarzystwie.

SOLANIO

Byłbym był z tobą pozostał tak długo,

Ażbym był chmurę spędził z twego czoła,

Gdyby mię byli nie przyszli wyręczyć

Godniejsi przyjaciele.

ANTONIO

Wasza wartość

Wysoko stoi w mojem poważaniu.

Przypuszczam, że was naglą interesy,

I że chwytacie pretekst, aby odejsć.

SALARINO

Dzień dobry, mili panowie.

BASSANIO

Nawzajem.

Kiedyż się znowu śmiać będziem ? Powiedzcie.

Rzadkie z was ptaki: czy zawsze tak będzie?

SALARINO

W wolniejszym czasie będziem wam służyli.

SALARINO i SOLANIO odchodzą.

LORENCO

Bassanio, skoro znalazłeś Antonia,

To cię żegnamy. Pomnij tylko, proszę,

Że masz jeść z nami obiad.

BASSANIO

Liczcie na to.

GRACYANO

Signor Antonio, źle nam coś wyglądasz.

Za seryo na świat patrzysz; kto się nazbyt

Troszczy o niego, ten go sobie zraża.

Bardzoś się zmienił, wierzaj.

ANTONIO

Świat jest dla mnie

Poprostu światem, kochany Gracyano,

Sceną, na której się gra jakąś rolę:

Moja jest smutną.

GRACYANO

Ja zaś wolę na niej

Odgrywać rolę śmieszka: niech mi czoło

Pokryją zmarszczki od pustot i śmiechu,

I niech mi raczej pierś pała od wina,

Niżby mi miały serce mrozić jęki.

Potrzebaż aby człowiek z krwią gorącą,

Siedział jak dziadek kuty z alabastru?

Spał, kiedy czuwa, i w żółtaczkę wpadał

Od tetryczności? Posłuchaj, Antonio;

Kocham cię, przyjaźń mówi przez me usta:

Jest rodzaj ludzi, których twarz przybiera

Pewną powłokę, jak woda w kałuży;

Którzy z umysłu milczą, chcąc uchodzić

Za wzór mądrości, wiedzy i powagi,

Jakby mówili: "Ja jestem wyrocznią,

A gdy otworzę usta, wara wtedy

Musze przelecieć. O tak, mój Antonio:

Znam ludzi, którzy mają reputacyę

Głęboko mądrych, dlatego jedynie,

Że nigdy, nic nie mówią; którzy mówiąc,

Na potępienie skazaliby pewnie

Swoich słuchaczy, bo ciby zgrzeszyli

Mianując, swoich bliźnich półgłówkami,

Powiem ci o tem więcej inną rażą;

A teraz, proszę cię, zaniechaj łowić

Takie piskorze, obłędnej opinii.

Idźmy, Lorenco. Bądź zdrów i krzep serce:

Skończę egzortę moją po wyżerce.

LORENCO

Zobaczym się więc w porze obiadowej.

Muszę być jednym z owych niemych mędrców,

Bo mi Gracyano nigdy nie da mówić.

GRACYANO

Żyj jeno ze mną przez parę lat jeszcze,

A dźwięku głosu własnego zapomnisz.

ANTONIO

Bywajcie zdrowi! Dla miłości waszej

Stanę się z czasem gadułą.

GRACYANO

Tak uczyń.

Milczenie bowiem zaleca jedynie

Ozór w pęcherzu i skromność w dziewczynie.

Odchodzi z Lorencem.

ANTONIO

Czy był w tem jaki sens? powiedz.

BASSANIO.

Gracyano

Ma nieskończony zapas czczych wyrazów,

Więcej niżeli ktokolwiek w Wenecyi.

Rozsądne jego zdania w masie bredni

Są jak dwa ziarna pszeniczne, w dwóch korcach

Plew utajone: szukasz ich dzień cały,

Zanim je znajdziesz, a gdy znajdziesz, korzyść

Nie wynagradza trudu.

ANTONIO

Dobrze mówisz.

A teraz, powiedz mi, co to za dama,

Do której odbyć pielgrzymkę zamierzasz?

Miałeś dziś ze mną mówić w tym przedmiocie.

BASSANIO

Nie jest ci obcem, Antonio, jak bardzo

Nadwyrężyłem kredyt mój i mienie,

Żyjąc wystawniej, niż mi na to moje

Ograniczone środki pozwalały.

Nie utyskuję nad tem, żem zmuszony

Wysoką stopę zredukować; o to

Mi tylko idzie, jakbym mógł uczciwie

Wybrnąć z tych długów, w które mię pogrążył

Dotychczasowy za pański tryb życia.

Tobie, Antonio, winienem najwięcej,

Bom ci jest dłużny pieniądze i przyjaźń:

Twoja zaś przyjaźń pozwala mi śmiało

Wywnętrzyć wszystkie myśli me i plany,

W których spełnieniu leży możność spłaty

Wszystkich mych długów.

ANTONIO.

Mów, mów, mój Bassanio.

Jeżeli, o czem, znając cię, nie wątpię,

Zamiary twoje są zgodne z honorem,

Mieszek mój, moja osoba, i wszystko

Czem rozporządzam, jest na twe usługi.

BASSANIO.

Za szkolnych czasów, gdym uronił strzałę,

Puszczałem drugą, takiej samej miary,

Tą samą drogą; lecz z większą uwagą,

By tamtą znaleść, i ważąc obiedwie,

Obiedwie często znajdowałem. Przykład

Ten z lat dziecinnych przewodzęć dlatego,

Że to, co powiem, jest równie niewinnem.

Kredytowałeś mi wiele, i wszystko

Coś mi pożyczył, marnie utraciłem;

Jeżeli jednak zechcesz jeszcze jedną

Strzałę wypuścić w tym samym kierunku,

W którym poprzednia poszła, to nie wątpię, -

Ze albo znajdę obiedwie u mety,

Albo ci zwrócę niebawem w całości

Ową powtórnie zaryzykowaną,

Wdzięcznie za pierwszą pozostając dłużnym.

ANTONIO.

Znasz mię i tracisz tylko czas napróżno,

Krętą przemową obchodząc mą przyjaźń.

Pochopną moją chęć przyjścia ci w pomoc

W stanowczej chwili podając w wątpliwość,

Większą zaiste krzywdę mi wyrządzasz,

Niż żebyś wydał wszystko, co posiadam.

Powiedz mi zatem tylko, co mam czynić,

Co się, twem zdaniem, przezemnie stać może,

A znajdziesz k'temu mię gotowym: mów więc.

BASSANIO.

Jest w Belmont młoda, bogata dziedziczka

I piękna, piękna nad wszelkie wyrazy;

Rzadkich przymiotów, nierazem otrzymał

Z jej oczu słodką, milczącą przesyłkę.

Zowie się Porcya, nie tylko imieniem

Ale i sercem podobna do owej

Córy Katona, Brutusowej Porcyi.Świat też wartości jej nie jest nieświadom,

Bo wszystkie cztery wiatry ze wszech krańców

Stałego lądu sprowadzają do niej

Niepospolitych zalotników. Swietne

Promienie włosów wiszą u jej czoła

Jak złote runo, czyniąc Belmont, miejsce

Jej zamieszkania, krainą Kolchidy.

Nie jeden Jazon kusi też się o nią.

O! mój Antonio, gdybym tylko w ręku

Miał środki do współzawodnictwa z nimi,

Coś mi pochlebnie w duszy przepowiada,

Że niezawodniebym szczęśliwym został.

ANTONIO

Mienie me całe jest, jak wiesz, na morzu;

Nie mam gotówki, ani źródeł, z których

Znaczniejszą sumę terazbym mógł podnieść:

Idź więc i spróbuj, co mój kredyt zdoła.

Wyciągnę go jak strunę, byś mógł w Belmont,

Przed piękną Porcyą godnie się pokazać.

Idź zaraz, pytaj, ktoby miał pieniądze

Do pożyczenia: ja toż samo zrobię.

Nie wątpię, że ich z łatwością dostaniem

Za mą poręką i wspólnem staraniem.

Wychodzą.

[edytuj] Scena druga

Belmont. Pokój w zamku Porcyi.

PORCYA i NERYSSA.

PORCYA

Tak, Nerysso, moje maluczkie ja znudzone już tym wielkim światem.

NERYSSA

Mogłoby to być, pani, gdyby cię był los upośledził tak szczodrze, jak cię uposażył. A przecież, nieraz to widzę, że tym, co opływają we wszystko, równie źle bywa na świecie jak tym, co marnieją z niedostatku. Niepomierne to więc szczęście żyć w mierności; nadmiar wcześniej dostaje białych włosów i krócej żyje niż dostatniość.

PORCYA

Dobry to argument i dobrze wyłożony.

NERYSSA

Dobrze wykonany byłby lepszym.

PORCYA

Gdyby czynić dobrze tak było łatwo, jak wiedzieć, co jest dobrem, kaplice zamieniłyby się w kościoły, a chaty biedaków w pałace. Ten jest dobrym kaznodzieją, co postępuje według własnych przestróg; jabym prędzej dwudziestu osobom wskazała, co byłoby dobrze zrobić, niż poszła za własną wskazówką, będąc jedną z tych dwudziestu. Niech mózg dyktuje krwi, jakie chce prawa, gorący temperament przeskoczy zimne nakazy. Młodość-szał, jak zając, jednym susem przesadza sieć morału kaleki. Ależ to rozumowanie nie doprowadzi mię do wyboru męża. Wyboru! Jak czczym jest dla mnie ten wyraz!Nie mogę ani wybrać tego, kogobym chciała, ani odrzucić kogoś, coby mi się nie podobał; tak dalece wola żyjącej matki skrępowana jest wolą zmarłego ojca. Nie smutneż-to położenie, Nerysso, nie módz ani wybrać sobie kogoś ani odrzucić?

NERYSSA

Ojciec pani był wypróbowanej cnoty człowiek, a bogobojni ludzie miewają przy śmierci dobre natchnienia; nie można więc wątpić, że w tej loteryi, którą wymyślił z trzema skrzynkami, złotą, srebrną i ołowianą, z pomiędzy których wybierający właściwie ciebie, pani, ma posiąść, że mówię, w tej loteryi nie kto inny będzie szczęśliwy, jak ten, którego pani kochać będziesz, bo będzie godnym twej miłości. Ale jakiż stopień skłonności czujesz pani w sobie do tych książąt, którzy już przybyli ubiegać się o ciebie?

PORCYA

Wymień ich, proszę; w miarę jak ich wymieniać będziesz, starać się będę ich opisać, a z opisu mego będziesz mogła wyprowadzić wniosek o mej skłonności.

NERYSSA

A więc naprzód stawię neapolitańskiego księcia.

PORCYA

To młode źrebię: o niczem nie mówi tylko o swym koniu i ma to sobie za wielką zasługę,że go sam umie podkuwać. Boję się, czy jego matka nie zapatrzyła się za bardzo na kowala.

NERYSSA

Dalej idzie hrabia Palatyn.

PORCYA

Ten umie tylko brwi marszczyć, jakby chciał mówić: "jeżeli mię nie chcesz, to się obejdę. Słucha zakazanych powieści i ani razu się nic uśmiechnie. Pewnie z niego będzie na starość płaczliwy filozof, kiedy za młodu tak nietowarzysko jest ponury. Wolałabym być poślubioną trupiej głowie, niż jednemu z tych dwóch. Uchowaj mię od nich, panie!

NERYSSA

Cóż pani powiesz o tym francuskim markizie, monsieur Le Bon ?

PORCYA

Bóg go stworzył jak innych ludzi; godzi się więc uważać go za człowieka, Wiem zaiste, że to grzech, szydzić z bliźniego: ależ ten! Ma on wprawdzie konia lepszego niż Neapolitańczyk i lepszy zły zwyczaj marszczenia czoła, niż hrabia Palatyn; on jest wszystkiem i niczem. Gdy drozd zaśpiewa, on zaraz wyprawia kapryole; gotów się fechtować z własnym cieniem. Gdybym poszła za niego, dostałabym naraz dwudziestu mężów; gdyby mną pogardzał, przebaczyłabym mu: lecz choćby mię kochał do szaleństwa, nigdybym mu nie była wzajemną.

NERYSSA.

Cóżbyś też pani powiedziała o tym młodym angielskim baronie?

PORCYA.

Wiesz, że z nim nigdy nie mówię, bo ani on mnie nie rozumie, ani ja jego. Nie umie ani po łacinie, ani po francusku, ani po włosku; a że ja za grosz angielszczyzny nie posiadam, natobym śmiało mogła przysiądz w sądzie. Wygląda on na przyzwoitego człowieka, ależ niestety! któż się rozmówi z niemą figurą? Jak dziwnie się ubiera! Zdaje mi się, że kaftan jego z Włoch pochodzi, pantalony z Francyi, czapka z Niemiec, a maniery ze wszystkich stron świata.

NERYSSA

Jakież pani zdanie o tym szkockim lordzie, jego sąsiedzie?

PORCYA

To, że jest pełnyrn sąsiedzkiej uprzejmości. Pożyczył raz od Anglika policzek i przysiągł, że mu odda, jak będzie mógł; Francuz był podobno jego przyjacielem i podpisał się za niego.

NERYSSA

Jakże się pani podoba ten młody Niemiec, synowiec księcia saskiego ?

PORCYA

Nieznośny z rana, kiedy trzeźwy; a jeszcze nieznośniejszy w wieczór, kiedy ma w głowie. Kiedy się najlepiej przedstawia, wtedy się wydaje trochęgorzej niż człowiek; a kiedy się przedstawia najgorzej, wydaje się trochę lepiej niż zwierzę. Niech mięco najgorszego spotka, od niego przynajmniej uda mi się wykręcić, mam nadzieję.

NERYSSA

Jeżeli jednak zechce wybierać i wybierze szczęśliwą skrzynkę, w takim razie wzbroniłabyś się pani spełnić wolę ojca, gdybyś go przyjąć nie chciała.

PORCYA

Z obawy, aby się to nie stało, proszę cię, wsadź w niepomyślną skrzynkę sporą butelkę reńskiego wina, bo choćby szatan w innej siedział, a tej pokusy brakowało, gotówby inną wybrać.

NERYSSA

Nie masz pani potrzeby obawiać się tych adonisów: żadnemu z nich się nie dostaniesz. Objawili mi oni swe postanowienie, którego treścią jest, iż wracają do domu i zalotami swymi naprzykrzaćci się dłużej nie bęaę, chyba w takim razie, gdyby mogli pozyskać panię w inny sposób, a nie według woli jej ojca, za pośrednictwem tych skrzynek.

PORCYA

Choćbym tak długo żyła jak Sybilla, umrę tak czystą jak Dyana, jeślibym nie oddała ręki zgodnie z życzeniem mego ojca. Bardzom rada, że to grono aspirantów tak rozsądnie chce sobie postąpić, bo niema między nimi ani jednego, któregobym nieobecności najserdeczniej nie pragnęła, i prosić będę Boga, aby im dał szczęśliwą podróż.

NERYSSA

Nie przypominaszże sobie pani pewnego Wenecyanina, oficera, literata, który tu był z markizem Montferratu, jeszcze za życia twego ojca?

PORCYA

I owszem, to był Bassanio, zdaje mi się,że tak się nazywał?

NERYSSA

W istocie, tak. Ze wszystkich mężczyzn, których moje głupie oczy kiedykolwiek widziały, najgodniejszym posiadania pięknej kobiety ten mi się wydał.

PORCYA

Przypominam go sobie i przypominam sobie, że zasługuje na twoją pochwałę.

Wchodzi służący.

Cóż tam? co nam powiesz?

SŁUŻĄCY

Owi czterej cudzoziemcy czekają na panię, chcąc ją pożegnać. Jest tam także goniec od piątego, od marokańskiego księcia, który przyniósł wiadomość,że jego pan na noc tu zjedzie.

PORCYA

Gdybym mogła tego piątego powitać z tak lekkiem sercem, z jakiem tamtych czterech idę pożegnać, cieszyłabym się z jego przybycia. Jeżeli maświęty umysł a naturę szatańską, tobym go wolała na spowiednika niż na zalotnika. Pójdź, Nerysso. Ledwie zamkniemy bramę za jednym konkurentem, jużci drugi do niej kołacze.

Wychodzą.

[edytuj] Scena trzecia

Wenecya. Płac publiczny.

Wchodzą BASSANIO i SZAJLOK.

SZAJLOK

Trzy tysiące dukatów, dobrze.

BASSANIO

Tak jest, na trzy miesiące.

SZAJLOK

Na trzy miesiące, dobrze,

BASSANIO

Antonio, jak mówiłem, będzie poręczycielem.

SZAJLOK

Antonio poręczycielem, dobrze.

BASSANIO

Możeszże mi wygodzić? Chceszże mięzobowiązać? Mamże liczyć na ciebie?

SZAJLOK

Trzy tysiące dukatów, na trzy miesiące i Antonio poręczycielem.

BASSANIO

Jakaż twoja odpowiedź?

SZAJLOK

Antonio, dobry.

BASSANIO

Słyszałeś co nasuwającego przeciwne zdanie?

SZAJLOK

Aj, nie, nie, nie. Kiedy mówię: dobry, to chcę dać do zrozumienia, ze jego podpis wystarcza. Ale jego odpowiedzialność jest w kwestyi. Wysłałjedną galerę do Tripolis, drugą do Indyi; słyszałem także na Rialto że ma trzecią na wodach w Meksyku, a czwartą w drodze do Anglii; i inne jeszcze transporty w różne strony rozrzucone. Ale okręty to deski, majtkowie, ludzie; są szczury ziemne i szczury wodne; złodzieje ziemne i złodzieje wodne, to jest korsarze; a potem mamy hazard bałwanów, wiatrów i skał. Jakożkolwiekbądź, człowiek ten wystarcza. Trzy tysiące dukatów! Zdaje mi się, że mogę przyjąć jego poręczenie.

BASSANIO

Możesz bezpiecznie to uczynić.

SZAJLOK

Chcę to uczynić bezpiecznie i żebym mógłbyć ubezpieczony, muszę się namyślić. Czy mogę się widzieć z Antonim?

BASSANIO

Jeżeli zechcesz podzielić z nami obiad.

SZAJLOK

Tak, żebym wąchał świninę; żebym pożywał strawę tam, gdzie wasz prorok, Nazareńczyk, wywoływał czarta. Gotów jestem z wami mieć stosunki i rachunki, układać się i gadać, ale jeść z wami, pić z wami i modlić się z wami, nigdy. Cóż tam słychać na Rialto? Któżto się tu zbliża?

Wchodzi Antonio

BASSANIO,

To signor Antonio.

SZAJLOK do siebie.

Jak ma chytrego celnika oblicze!

Nienawidzę go, bo jest chrześcijaninem,

Lecz bardziej jeszcze za to, że z nikczemnej

Prostoduszności darmo borgi daje

I nam tu stopę procentów obniża.

Gdybym mu kiedy mógł pomacać żeber,

Dawna ma niechęć ulgiby doznała.

On gardzi moim ludem i publicznie

Na posiedzeniach kupieckich szkaluje

Mnie, moje sprawy i uczciwe zyski,

Mieniąc je lichwą. Niech będzie przeklętym

Mój ród, jeżeli kiedy mu przebaczę.

BASSANIO

I cóż, Szajloku?

SZAJLOK

Obliczyłem w głowie

Moje obecne zasoby i widzę

Z przecięciowego mniej więcej bilansu,

Że niepodobna mi będzie na teraz

Zebrać okrągłej sumy trzech tysiąca

Dukatów. Ale nic to nie stanowi:

Tubal, zamożny jeden z Izraela,

Przyjdzie mi w pomoc. Na ileż miesięcy

Żądacie? Do Antonia. Witam was, wielmożny panie;

O waszej cześci była właśnie mowa.

ANTONIO

Szajloku, lubo ani wypożyczam,

Ani pożyczam gwoli brania albo

Wygórowanych dawania procentów,

Gotówem jednak złamać ten obyczaj

Dla przyjaciela w naglącej potrzebie. Do Bassania.

Czy wie on, ile ci trzeba?

SZAJLOK

Wiem, panie:

Trzy tysiące dukatów.

ANTONIO

Nie inaczej:

Na trzy miesiące.

SZAJLOK

O tem zapomniałem.

Na trzy miesiące; tak, jużem to słyszał;

I za poręką waszą; bardzo dobrze;

Pożyczę. Ale chciejcie mię posłuchać.

Powiedzieliście, panie, zdaje mi się,

Że gwoli zysku nie wypożyczacie,

Nie pożyczacie pieniędzy?

ANTONIO

Nie zwykłem

Odbiegać od tej zasady.

SZAJLOK.

Gdy Jakób

Pasł trzodę teścia swojego, Labana,

Był on po naszym świętym Abrahamie,

Za sprawą mądrej swej matki, z kolei

Trzecim, tak, rychtyk, trzecim patryarchą,

ANTONIO

Cóż nam tu po nim? czy i on brał lichwę?

SZAJLOK

Nie, lichwy nie brał, to jest wprost w znaczeniu

Przywiązywanem przez was do tej nazwy;

Chciejcież uważyć, co Jakób uczynił.

Między Labanem a nim stanął układ,

Że co się tylko pstrych i pręgowatych

Jagniąt urodzi, wszystkie jakóbowi

Na właść przypadną. Skoro więc, jak zwykle

Z końcem jesieni wśród wełnistej rzeszy

Na dobie było dzieło rozplemiania,

Roztropny pasterz ponakrapiał kołki,

I one, w chwili parzenia się, w okół

Powbijał w ziemię tuż przed maciorkami,

Które począwszy wtedy, w swoim czasie

Wydały same srokate jagnięta:

I Jakób posiadł wszystkie. Tym fortelem

Zyskał on korzyść i był błogosławion.

Każdy zysk, panie, jest błogosławieństwem,

Gdy nie kradzionym sposobem przychodzi.

ANTONIO

Był to szczęśliwy traf tylko, na który

Jakób zasłużył; nie mógł on sam przez się

Tego dokazać, bez udziału nieba:

Boska to ręka tak pokierowała.

Ale do czegoż to zmierza? Czy żeby

Uprawnić lichwę? Jest-li wasze złoto

I srebro stadem owiec lub baranów?

SZAJLOK

Nie wiem, lecz mnożę moje równie szybko.

Ale pozwólcie mi, signore, jeszcze

Słówko powiedzieć.

ANTONIO

Patrz, Bassanio: szatan

Śmie nam cytować Pismo. Duch skażony,

Zastawiający się świętem świadectwem,

Jest jak złoczyńca z uśmiechem na ustach,

Jak jabłko z wierzchu piękne, wewnątrz zgniłe,

O, jak błyszczący pozór fałsz przybiera.

SZAJLOK

Trzy tysiące dukatów, piękna suma!

A trzy miesiące, to czwarta część roku.

ANTONIO

I cóż, Szajłoku? mamyż ci być dłużni?

SZAJLOK

Signor Antonio, wiele, mnogo razy

Zelżyłeś mię sromotnie na Rialto,

Za zbogacenie się moje przez lichwę;

Za każdym razem zniosłem to, z cierpliwem

Wzruszeniem ramion, bo cierpieć jest działem

Naszego ludu. Nazwałeś mię, panie,

Nędznikiem, psem niewiernym, za to tylko,

Że rozporządzam, jak chcę, tem co moje.

Dobrze — aliście teraz się wykrywa,

Że potrzebujesz mej pomocy; oto

Przychodzisz do mnie i mówisz: "Szajloku,

Chcemy od ciebie pożyczyć pieniędzy.

Wyż-to mówicie, signore; wy, coście

Swój charch niedawno na brodę mi spluli?

Coście mię z wzgardą potrącali nogą,

Jak psa obcego, coby wam wszedł w drogę?

Pieniędzy chcecie: cóżbym ja powinien

Rzec na to? Nie takżebym rzec powinien:

"Ażali u psa są pieniądze? Możeż

Módz trzy tysiące dukatów pożyczyć ?

Czyli też mam się skłonić i jak dłużnik,'

Z tchem przytłumionym, pokornie bełkocząc,

Tak rzec: "Łaskawy panie, przeszłej środy

Plunąłeś na mnie; kopnąłeś mię w piątek;

Innego znowu dnia psem mię nazwałeś:

Za te grzeczności, gotówem ci chętnie

Tyle a tyle pieniędzy pożyczyć?

ANTONIO

Mógłbym cię łatwo znów tak samo nazwać

Plunąć na ciebie i kopnąć cię znowu.

Jeżeli chcesz nam pożyczyć tę sumę,

To nam ją pożycz nie jak przyjaciołom;

Kiedyż albowiem przyjaciel czynsz ściągał

Od przyjaciela, za jałowy metal?

Pożycz ją raczej jak nieprzyjaciołom,

Których, jeżeli chybią, z śmielszem czołem

Będziesz mógł ścigać.

SZAJLOK

Jak się unosicie,

Signore! Chciałem was sobie przejednać,

Żyć odtąd z wami w przyjaźni, zapomnieć

Doznanych od was obelg, przyjść wam w pomoc

I nie wziąć ani szeląga procentu

Od mych pieniędzy; a wy nie słuchacie:

Czy nie uprzejmy jestem?

ANTONIO

W rzeczy samej.

SZAJLOK

I uprzejmości tej dowiodę. Pójdźmy

Do notaryusza; tam mi podpiszecie

Swój oblig, z taką, dla żartu, klauzulą:

Że jeślibyście mi nie wypłacili

Tej a tej sumy, na ten a ten termin,

W tem a w tem miejscu, jak w punktach stać będzie,

Wynagrodzicie mi, panie, ten zawód

Funtem swojego ciała, który będę

Mógł wam wykroić, skąd mi się spodoba.

ANTONIO

Zgoda; podpiszę taki akt i powiem,

Że i żyd umie być uprzejmym.

BASSANIO

Nie chcę,

Abyś akt taki za mnie podpisywał:

Wolę pozostać w kłopocie, jak jestem.

ANTONIO.

Nie bój się, nic mi złego się nie stanie.

Za dwa miesiące, a zatem o miesiąc

Wcześniej niż termin, otrzymam niechybnie

Dziesięćkroć razy wysokość tej sumy.

SZAJLOK.

O, Abrahamie! co też to za ludzie

Z tych chrześcijan! Własna ich zawziętość czyni.

Ze o toż samo posądzają drugich.

Gdyby mi signor Antonio sfalował,

Cóżbym ja zyskał, zważcie tylko sami,

Na dochodzeniu i egzekwowaniu

Owej klauzuli? Funt mięsa wyjęty

Z ciała ludzkiego nic jest przecie ani

Tyle wart, ani tyle użyteczny,

Co funt wolego albo baraniego:

Widzicie, zatem, że chcę być uczynnym

Jedynie, aby wam się przypodobać.

Przyjmiecie moją przysługę, to dobrze:

A nic, to bądźcie zdrowi i przynajmniej

Za dobre chęci nie krzywdźcie mię odtąd.

ANTONIO.

Dobrze, Szajloku, podpiszę ten oblig.

SZAJLOK.

Udajcież się więc panowie niezwłocznie

Do notaryusza i wskażcie mu, jak ma

Ten żartobliwy układ wygotować.

Ja zaś tymczasem pójdę dukatami

Napełnić worek i zajrzeć do domu,

Którym zostawił na ślizkiej opiece

Sługi urwisa: wnet zdążę za wami.

Wychodzi.

ANTONIO.

Śpiesz się, cny Izraelu. — Ten żydzina

Gotów niedługo wyjść na chrześcijanina:

Spoczciwiał jakoś.

BASSANIO.

Nie wiele ja za co

Mam piękne słowa tam, gdzie grunt ladaco.

ANTONIO.

Pójdź; w każdym razie nie osiądziem na dnie:

Statki me wrócą, nim termin zapadnie.

Wychodzą.