Encyklopedia staropolska/Adwent

<<< Dane tekstu >>>
Autor	Zygmunt Gloger
Tytuł	Encyklopedia staropolska (tom I)
Link do strony indeksu
Artykuł w Wikipedii
Strona w Wikisłowniku

[019]Adwent, z łac. adventus, przyjście, czyli Narodzenie Chrystusa, nazywany był niegdyś po polsku czterdziestnicą, ponieważ dawniej trwał, jak post wielki, dni 40, a zaczynał się na drugi dzień po św. Marcinie. Stąd powstał zwyczaj ucztowań na gęsi pieczonej, jako w dniu ostatnim przed czterdziestnicą. A że w polskim klimacie jest to początek zimy, więc i wróżby czyniono z gęsich kości, jaka będzie zima? Z pierwszą niedzielą adwentu zaczyna się nowy rok kościelny, że zaś polskim obyczajem w ostatnim dniu roku starego czyniono zawsze wróżby na rok nowy, stąd owe wróżby zamążpójścia w przeddzień św. Andrzeja (równie jak w dniu 31 grudnia). W Krakowie podczas adwentu kapela na instrumentach dętych grywała hejnały z wieży marjackiej (ob. Hejnał), na pamiątkę słów pisma św.: „Śpiewaj trąbą Syonie” (canite tuba Sion), czyli zapowiedzianego wezwania Archanioła na Sąd ostateczny, gdy Chrystus przyjdzie powtórnie. Na Mazowszu i Podlasiu przez cały adwent, rano i wieczorem, wyszedłszy przed dom na miejsce otwarte, grają na ligawkach (ob. Ligawka), tony proste, melodyjne, które w cichy a mroźny wieczór słychać z wiosek dalekich. Lud polski, podczas adwentu, jak na Wielkanoc, idzie do spowiedzi, wesoła muzyka i śpiewki milkną wszędzie, bo jak mówi stare przysłowie o patronach, rozpoczynających adwent: Święta Katarzyna klucze pogubiła, Święty Jędrzej znalazł – zamknął skrzypki zaraz. Do pory adwentowej mają Polacy przepowiednie rolnicze i przysłowia: 1) Gdy w adwencie sadź na drzewie się pokazuje, to rok urodzajny nam zwiastuje. 2) Co zamorzysz w adwencie, tego nie dobędziesz po święcie. 3) Kto się zaleca w adwenta, ten będzie miał żonę na święta. 4) Kto ziemię w adwent pruje, ta mu trzy lata choruje. 5) W adwenta same posty i święta (roraty codziennie odprawiane). Z polskich pieśni adwentowych XVI i XVII wieku przytaczamy słowa i nuty następnej (ze zbiorów p. Polińskiego): [020] Boże wieczny, Boże żywy, Odkupicielu prawdziwy, Wysłuchaj nasz głos płaczliwy!  Któryś jest na wysokości,  Schyl nieba, użycz litości,  Spuść się na nasze niskości! O niebieskie góry mnogie, Spuśćcie rosę na ubogie, Dajcie nam zbawienie drogie.  Nie trzymajcie Przejrzanego,  Chmury gęste, z dżdżem naszego  Przynieście Sprawiedliwego! Przyjdź co rychlej, Miłosierny Panie Boże nasz Niezmierny. Ciebie czeka lud Twój wierny.  Obejdź się z nami łaskawie,  Zmiłuj się nad nami, Panie,  Racz przyjść ku naszej naprawie! Racz odmienić swój gniew srogi; Daj, aby człowiek ubogi Nawiedził Twe święte progi.  Usłysz płacz stworzenia Swego,  Daj doczekać uciesznego  Narodzenia Syna Twego. Amen, amen, raczysz to dać, Byśmy się tam mogli dostać, W niebie z anioły królować.